| 1 [y] shamo bahuvidha#ka#rah% su#ks%ma uktah% pita#maha na ca me hr%daye sha#ntir asti kr%tvedam i#dr%sham 2 asmin arthe bahuvidha# sha#ntir ukta# tvaya#nagha svakr%te ka# nu sha#ntih% sya#c chama#d bahuvidha#d api 3 shara#cita shari#ram% hi ti#vravran%am udi#ks%ya ca shamam% nopalabhe vi#ra dus%kr%ta#ny eva cintayan 4 rudhiren%a#vasikta#n*gam% prasravantam% yatha#calam tva#m% dr%s%t%va# purus%avya#ghra si#de vars%a#sv iva#mbujam 5 atah% kas%t%ataram% kim% nu matkr%te yat pita#mahah% ima#m avastha#m% gamitah% pratyamitrai ran%a#jire tathaiva#nye nr%patayah% saha putra#h% sa ba#ndhava#h% 6 vayam% hi dha#rtara#s%t%ra#sh ca ka#lamanyuvasha#nuga#h% kr%tvedam% ninditam% karma pra#psya#mah% ka#m% gatim% nr%pa 7 aham% tava hy antakarah% suhr%d vadhakaras tatha# na sha#ntim adhigaccha#mi pashyam%s tva#m% duh%khitam% ks%itau 8 [b] paratantram% katham% hetum a#tma#nam anupashyasi karman%y asmin maha#bha#ga su#ks%mam% hy etad ati#ndriyam 9 atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam sam%va#dam% mr%tyugautamyoh% ka#lalubdhaka pannagaih% 10 gautami# na#ma kaunteya sthavira# shama sam%yuta# sarpen%a das%t%am% svam% putram apashyad gatacetanam 11 atha tam% sna#yu pa#shena baddhva# sarpam amars%itah% lubdhako 'rjunako na#ma gautamya#h% samupa#nayat 12 ta#m% ca#bravi#d ayam% te saputraha# pannaga#dhamah% bru#hi ks%ipram% maha#bha#ge vadhyata#m% kena hetuna# 13 agnau praks%ipyata#m es%a cchidyata#m% khan%d%asho 'pi va# na hy ayam% ba#laha# pa#pash ciram% ji#vitum arhati 14 [gautami#] visr%jainam abuddhis tvam% na vadhyo 'rjunaka tvaya# ko hy a#tma#nam% gurum% kurya#t pra#ptavye sati cintayan 15 plavante dharmalaghavo loke 'mbhasi yatha# prala#h% majjanti pa#paguravah% shastram% skannam ivodake 16 na ca#mr%tyur bhavita# vai hate 'smin; ko va#tyayah% sya#d ahate 'smin~ janasya asyotsarge pra#n%ayuktasya jantor; mr%tyor lokam% ko nu gacched anantam 17 [lubdhaka] ja#na#my evam% neha gun%a#n%una jn~a#h%; sarve niyukta# guravo vai bhavanti svasthasyaite tu#padesha# bhavanti; tasma#t ks%udram% sarpam enam% hanis%ye 18 sami#psantah% ka#layogam% tyajanti; sadyah% shucam% tv arthavidas tyajanti shreyah% ks%ayah% shocata#m% nityasho hi; tasma#t tya#jyam% jahi shokam% hate 'smin 19 [g] na caiva#rtir vidyate 'smadvidha#na#m%; dharma#ra#mah% satatam% sajjano hi nitya#yasto ba#la jano na ca#sti; dharmo hy es%a prabhava#my asya na#ham 20 na bra#hman%a#na#m% kopo 'sti kutah% kopa#c ca ya#tana# ma#rdava#t ks%amyata#m% sa#dho mucyata#m es%a pannagah% 21 [l] hatva# la#bhah% shreya eva#vyayam% sya#t; sadyo la#bho balavadbhih% prashastah% ka#la#l la#bho yas tu sadyo bhaveta; hate shreyah% kutsite tvedr%she sya#t 22 [g] ka#rtha pra#ptir gr%hya shatrum% nihatya; ka# va# sha#ntih% pra#pya shatrum% nam uktva# kasma#t saumya bhujage na ks%ameyam%; moks%am% va# kim% ka#ran%am% na#sya kurya#m 23 [l] asma#d ekasma#d bahavo raks%itavya#; naiko bahubhyo gautami raks%itavyah% kr%ta#gasam% dharmavidas tyajanti; sari#sr%pam% pa#pam imam% jahi tvam 24 [j] na#smin hate pannage putrako me; sam%pra#psyate lubdhaka ji#vitam% vai gun%am% ca#nyam% na#sya vadhe prapashye; tasma#t sarpam% lubdhaka mun~ca ji#vam 25 [l] vr%tram% hatva# devara#t% shres%t%ha bha#gbha#g vai; yajn~am% hatva# bha#gam ava#pa caiva shu#li# devo deva vr%ttam% kuru tvam%; ks%ipram% sarpam% jahi ma# bhu#d vishan*ka# 26 [bh] asakr%t procyama#na#pi gautami# bhujagam% prati lubdhakena maha#bha#ga# pa#pe naiva#karon matim 27 i#s%ad ucchvasama#nas tu kr%cchra#t sam%stabhya pannagah% utsasarja giram% manda#m% ma#nus%i#m% pa#shapi#d%itah% 28 ko nv arjunaka dos%o 'tra vidyate mama ba#lisha asvatantram% hi ma#m% mr%tyur vivasham% yad acu#cudat 29 tasya#yam% vacana#d das%t%o na kopena na ka#myaya# tasya tak kilbis%am% lubdha vidyate yadi kilbis%am 30 [l] yady anyavashagenedam% kr%tam% te pannaga#shubham ka#ran%am% vai tvam apy atra tasma#t tvam api kilbis%i# 31 mr%t pa#trasya kriya#ya#m% hi dan%d%acakra#dayo yatha# ka#ran%atve prakalpyante tatha# tvam api pannaga 32 kilbis%i# ca#pi me vadhyah% kilbis%i# ca#si pannaga a#tma#nam% ka#ran%am% hy atra tvam a#khya#si bhujam%gama 33 [sarpa] sarva ete hy asvavasha# dan%d%acakra#dayo yatha# tatha#ham api tasma#n me nais%a hetur matas tava 34 atha va# matam etat te te 'py anyonyaprayojaka#h% ka#ryaka#ran%a sam%deho bhavaty anyonyacodana#t 35 evam% sati na dos%o me na#smi vadhyo na kilbis%i# kilbis%am% samava#ye sya#n manyase yadi kilbis%am 36 [l] ka#ran%am% yadi na sya#d vai na karta# sya#s tvam apy uta vina#she ka#ran%am% tvam% ca tasma#d vadhyo 'si me matah% 37 asaty api kr%te ka#rye neha pannagalipyate tasma#n na#traiva hetuh% sya#d vadhyah% kim% bahu bha#s%ase 38 [sarpa] ka#rya#bha#ve kriya# na sya#t saty asaty api ka#ran%e tasma#t tvam asmin hetau me va#cyo hetur vishes%atah% 39 yady aham% ka#ran%atvena mato lubdhaka tattvatah% anyah% prayoge sya#d atra kilbis%i# jantu na#shane 40 [l] vadhyas tvam% mama durbuddhe ba#la gha#ti# nr%sham%sakr%t bha#s%ase kim% bahu punar vadhyah% san pannaga#dhama 41 [sarpa] yatha# havi#m%s%i juhva#na# makhe vai lubdhakartvijah% na phalam% pra#pnuvanty atra paraloke tatha# hy aham 42 [bh] tatha# bruvati tasmim%s tu pannage mr%tyucodite a#jaga#ma tato mr%tyuh% pannagam% ca#bravi#d idam 43 ka#lena#ham% pran%uditah% pannagatva#m acu#cudam vina#shahetur na#sya tvam aham% va# pra#n%inah% shishoh% 44 yatha# va#yur jaladhara#n vikars%ati tatas tatah% tadvaj jaladavat sarpaka#lasya#ham% vasha#nugah% 45 sa#ttvika# ra#jasa#sh caiva ta#masa# ye ca ke cana bha#va#h% ka#la#tmaka#h% sarve pravartante hi jantus%u 46 jan*gama#h% stha#vara#sh caiva divi va# yadi va# bhuvi sarve ka#la#tmaka#h% sarpaka#la#tmakam idam% jagat 47 pravr%ttayash ca ya# loke tathaiva ca nivr%ttayah% ta#sa#m% vikr%tayo ya#sh ca sarvam% ka#la#tmakam% smr%tam 48 a#dityash candrama# vis%n%ur a#po va#yuh% shatakratuh% agnih% kham% pr%thivi# mitra os%adhyo vasavas tatha# 49 saritah% sagara#sh caiva bha#va#bha#vau ca pannaga sarve ka#lena sr%jyante hriyante ca tatha# punah% 50 evam% jn~a#tva# katham% ma#m% tvam% sa dos%am% sarpamanyase atha caivam% gate dos%o mayi tvam api dos%ava#n 51 [sarpa] nirdos%am% dos%avantam% va# na tva# mr%tyor bravi#my aham tvaya#ham% codita iti bravi#my eta#vad eva tu 52 yadi ka#le tu dos%o 'sti yadi tatra#pi nes%yate dos%o naiva pari#ks%yo me na hy atra#dhikr%ta# vayam 53 nirmoks%as tv asya dos%asya maya# ka#ryo yatha#tatha# mr%tyo vidos%ah% sya#m eva yatha# tan me prayojanam 54 [bh] sarpo 'tha#rjunakam% pra#ha shrutam% te mr%tyubha#s%itam na#na#gasam% ma#m% pa#shena sam%ta#payitum arhasi 55 [l] mr%tyoh% shrutam% me vacanam% tava caiva bhujam%gama naiva ta#vad vidos%atvam% bhavati tvayi pannaga 56 mr%tyus tvam% caiva hetur hi jantor asya vina#shane ubhayam% ka#ran%am% manye na ka#ran%am aka#ran%am 57 dhin mr%tyum% ca dura#tma#nam% kru#ram% duh%khakaram% sata#m sva#m% caiva#ham% vadhis%ya#mi pa#pam% pa#pasya ka#ran%am 58 [mr%tyu] vivashau ka#lavashaga#v a#va#m% tad dis%t%a ka#rin%au na#va#m% dos%en%a gantavyau yadi samyak prapashyasi 59 [l] yuva#m ubhau ka#lavashau yadi vai mr%tyupannagau hars%akrodhau katham% sya#ta#m etad iccha#mi veditum 60 [mr%tyu] ya#h% ka#sh cid iha ces%t%a#h% syuh% sarva#h% ka#lapracodita#h% pu#rvam evaitad uktam% hi maya# lubdhaka ka#latah% 61 tasma#d ubhau ka#lavasha#v a#va#m% tad dis%t%a ka#rin%au na#va#m% dos%en%a gantavyau tvaya# lubdhaka karhi cit 62 [bh] athopagamya ka#las tu tasmin dharma#rthasam%shaye abravi#t pannagam% mr%tyum% lubdham arjunakam% ca tam 63 [ka#la] naiva#ham% na#py ayam% mr%tyur na#yam% lubdhaka pannagah% kilbis%i# jantu maran%e na vayam% hi prayojaka#h% 64 akarod yad ayam% karma tan no 'rjunaka codakam pran%a#sha hetur na#nyo 'sya vadhyate 'yam% svakarman%a# 65 yad anena kr%tam% karma tena#yam% nidhanam% gatah% vina#shahetuh% karma#sya sarve karma vasha# vayam 66 karma da#ya#dava#m*l lokah% karma sam%bandha laks%an%ah% karma#n%i codayanti#ha yatha#nya#yam% tatha# vayam 67 yatha# mr%t pin%d%atah% karta# kurute yad yad icchati evam a#tmakr%tam% karma ma#navah% pratipadyate 68 yatha# cha#ya#tapau nityam% susam%baddhau nirantaram tatha# karma ca karta# ca sam%baddha#v a#tmakarmabhih% 69 evam% na#ham% na vai mr%tyur na sarpo na tatha# bhava#n na ceyam% bra#hman%i# vr%ddha# shishur eva#tra ka#ran%am 70 tasmim%s tatha# bruva#n%e tu bra#hman%i# gautami# nr%pa svakarma pratyaya#m*l loka#n matva#rjunakam abravi#t 71 naiva ka#lo na bhujago na mr%tyur iha ka#ran%am svakarmabhir ayam% ba#lah% ka#lena nidhanam% gatah% 72 maya# ca tat kr%tam% karma yena#yam% me mr%tah% sutah% ya#tu ka#las tatha# mr%tyur mun~ca#rjunaka pannagam 73 [bh] tato yatha#gatam% jagmur mr%tyuh% ka#lo 'tha pannagah% abhu#d viros%o 'rjunako vishoka# caiva gautami# 74 etac chrutva# shamam% gaccha ma# bhu#sh cinta#paro nr%pa svakarma pratyaya#m*l loka#m%s tri#n viddhi manujars%abha 75 na tu tvaya# kr%tam% pa#rtha na#pi duryodhanena vai ka#lena tat kr%tam% viddhi vihita# yena pa#rthiva#h% 76 [v] ity etad vacanam% shrutva# babhu#va vigatajvarah% yudhis%t%hiro maha#teja#h% papracchedam% ca dharmavit | | 1 [y] pita#maha maha#pra#jn~a sarvasha#stravisha#rada shrutam% me mahad a#khya#nam idam% matimata#m% vara 2 bhu#yas tu shrotum iccha#mi dharma#rthasahitam% nr%pa kathyama#nam% tvaya# kim% cit tan me vya#khya#tum arhasi 3 kena mr%tyur gr%hasthena dharmam a#shritya nirjitah% ity etat sarvam a#caks%va tattvena mama pa#rthiva 4 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam yatha# mr%tyur gr%hasthena dharmam a#shritya nirjitah% 5 manoh% praja#pate ra#jann iks%va#kur abhavat sutah% tasya putrashatam% jajn~e nr%pateh% su#ryavarcasah% 6 dashamas tasya putras tu dasha#shvo na#ma bha#rata ma#his%matya#m abhu#d ra#ja# dharm a#tma# satyavikramah% 7 dasha#shvasya sutas tv a#si#d ra#ja# paramadha#rmikah% satye tapasi da#ne ca yasya nityam% ratam% manah% 8 madira#shva iti khya#tah% pr%thivya#m% pr%thivi#patih% dhanurvede ca vede ca nirato yo 'bhavat sada# 9 marida#shvasya putras tu dyutima#n na#ma pa#rthivah% maha#bha#go maha#teja# maha#sattvo maha#balah% 10 putro dyutimatas tv a#si#t suvi#ro na#ma pa#rthivah% dharma#tma# koshava#m%sh ca#pi devara#ja iva#parah% 11 suvi#rasya tu putro 'bhu#t sarvasam%gra#ma durjayah% durjayety abhivikhya#tah% sarvasha#stravisha#radah% 12 durjayasyendra vapus%ah% putro 'gnisadr%shadyutih% duryodhano na#ma maha#n ra#ja#si#d ra#jasattama 13 tasyendra samavi#ryasya sam%gra#mes%v anivartinah% vis%ayash ca prabha#vash ca tulyam eva#bhyavartata 14 ratnair dhanaish ca pashubhih% sasyaish ca#pi pr%thagvidhaih% nagaram% vis%ayash ca#sya pratipu#rn%am% tada#bhavat 15 na tasya vis%aye ca#bhu#t kr%pan%o na#pi durgatah% vya#dhito va# kr%sho va#pi tasmin na#bhu#n narah% kva cit 16 sudaks%in%o madhurava#g anasu#yur jitendriyah% dharma#tma# ca#nr%sham%sash ca vikra#nto 'tha#vikatthanah% 17 yajva# vada#nyo medha#vi# brahman%yah% satyasam%garah% na ca#vamanta# da#ta# ca vedaveda#n*gapa#ragah% 18 tam% narmada# deva nadi# pun%ya# shi#tajala# shiva# cakame purus%ashres%t%ham% svena bha#vena bha#rata 19 tasya jajn~e tada# nadya#m% kanya# ra#ji#valocana# na#mna# sudarshana# ra#jan ru#pen%a ca sudarshana# 20 ta#dr%gru#pa# na na#ri#s%u bhu#tapu#rva# yudhis%t%hira duryodhana suta# ya#dr%g abhavad varavarn%ini# 21 ta#m agnish cakame sa#ks%a#d ra#jakanya#m% sudarshana#m bhu#tva# ca bra#hman%ah% sa#ks%a#d varaya#m a#sa tam% nr%pam 22 daridrash ca#savarn%ash ca mama#yam iti pa#rthivah% na ditsati suta#m% tasmai ta#m% vipra#ya sudarshana#m 23 tato 'sya vitate yajn~e nas%t%o 'bhu#d dhavyava#hanah% tato duryodhano ra#ja# va#kyam a#hartvijas tada# 24 dus%kr%tam% mama kim% nu sya#d bhavata#m% va# dvijars%abha#h% yena na#sham% jaga#ma#gnih% kr%tam% kupurus%es%v iva 25 na hy alpam% dus%kr%tam% no 'sti yena#gnir na#sham a#gatah% bhavata#m% va#tha va# mahyam% tattvenaitad vimr%shyata#m 26 etad ra#jn~o vacah% shrutva# vipra#s te bharatars%abha niyata# va#gyata#sh caiva pa#vakam% sharan%am% yayuh% 27 ta#n darshaya#m a#sa tada# bhagava#n havyava#hanah% svam% ru#pam% di#ptimat kr%tva# sharadarkasamadyutih% 28 tato maha#tma# ta#n a#ha dahano bra#hman%ars%abha#n varaya#my a#tmano 'rtha#ya duryodhana suta#m iti 29 tatas te ka#lyam uttha#ya tasmai ra#jn~e nyavedayan bra#hman%a# vismita#h% sarve yad uktam% citrabha#nuna# 30 tatah% sa ra#ja# tac chrutva# vacanam% brahmava#dina#m ava#pya paramam% hars%am% tatheti pra#ha buddhima#n 31 pra#ya#cata nr%pah% shulkam% bhagavantam% vibha#vasum nityam% sa#m%nidhyam iha te citrabha#no bhaved iti tam a#ha bhagava#n agnir evam astv iti pa#rthivam 32 tatah% sa#m%nidhyam adhya#pi ma#his%matya#m% vibha#vasoh% dr%s%t%am% hi sahadevena disho vijayata# tada# 33 tatas ta#m% samalam%kr%tya kanya#m ahata va#sasam dadau duryodhano ra#ja# pa#vaka#ya maha#tmane 34 pratijagra#ha ca#gnis ta#m% ra#japutri#m% sudarshana#m vidhina# veda dr%s%t%ena vasor dha#ra#m iva#dhvare 35 tasya# ru#pen%a shi#lena kulena vapus%a# shriya# abhavat pri#tima#n agnir garbham% tasya#m% sama#dadhe 36 tasya#m% samabhavat putro na#mna#gneyah% sudarshanah% shishur eva#dhyaga#t sarvam% sa ca brahma sana#tanam 37 athaughava#n na#ma nr%po nr%gasya#si#t pita#mahah% tasya#py oghavati# kanya# putrash caugharatho 'bhavat 38 ta#m oghava#n dadau tasmai svayam oghavati#m% suta#m sudarshana#ya vidus%e bha#rya#rtham% devaru#pin%a#m 39 sa gr%hastha#shramaratas taya# saha sudarshanah% kuruks%etre 'vasad ra#jann oghavatya# samanvitah% 40 gr%hasthash ca#vajes%ya#mi mr%tyum ity eva sa prabho pratijn~a#m akarod dhi#ma#n di#ptateja# visha#m% pate 41 ta#m athaughavati#m% ra#jan sa pa#vakasuto 'bravi#t atitheh% pratiku#lam% te na kartavyam% katham% cana 42 yena yena ca tus%yeta nityam eva tvaya#tithih% apy a#tmanah% prada#nena na te ka#rya# vica#ran%a# 43 etad vratam% mama sada# hr%di sam%parivartate gr%hastha#na#m% hi sushron%i na#tither vidyate param 44 prama#n%am% yadi va#moru vacas te mama shobhane idam% vacanam avyagra# hr%di tvam% dha#rayeh% sada# 45 nis%kra#nte mayi kalya#n%i tatha# sam%nihite 'naghe na#tithis te 'vamantavyah% prama#n%am% yady aham% tava 46 tam abravi#d oghavati# yata# mu#rdhni kr%ta#n~jalih% na me tvad vacana#t kim% cid akartavyam% katham% cana 47 jigi#s%ama#n%am% tu gr%he tada# mr%tyuh% sudarshanam pr%s%t%hato 'nvagamad ra#jan randha#nves%i# tada# sada# 48 idhma#rtham% tu gate tasminn agniputre sudarshane atithir bra#hman%ah% shri#ma#m%s ta#m a#haughavati#m% tada# 49 a#tithyam% dattam iccha#mi tvaya#dya varavarn%ini prama#n%am% yadi dharmas te gr%hastha#shramasam%matah% 50 ity ukta# tena vipren%a ra#japutri# yashasvini# vidhina# pratijagra#ha vedoktena visha#m% pate 51 a#sanam% caiva pa#dyam% ca tasmai dattva# dvija#taye prova#caughavati# vipram% kena#rthah% kim% dada#mi te 52 ta#m abravi#t tato vipro ra#japutri#m% sudarshana#m tvaya# mama#rthah% kalya#n%i nirvishan*ke tad a#cara 53 yadi prama#n%am% dharmas te gr%hastha#shramasam%matah% prada#nena#tmano ra#jn~i kartum arhasi me priyam 54 tatha# sam%chandyama#no 'nyair i#psitair nr%pa kanyaya# na#nyam a#tmaprada#na#t sa tasya# vavre varam% dvijah% 55 sa# tu ra#jasuta# smr%tva# hartur vacanam a#ditah% tatheti lajjama#na# sa# tam uva#ca dvijars%abham 56 tato rahah% sa viprars%ih% sa# caivopavivesha ha sam%smr%tya bhartur vacanam% gr%hastha#shramaka#n*ks%in%ah% 57 athedhma#n samupa#da#ya sa pa#vakir upa#gamat mr%tyuna# raudrabha#vena nityam% bandhur iva#nvitah% 58 tatas tv a#shramam a#gamya sa pa#vakasutas tada# ta#m a#juha#vaughavati#m% kva#si ya#teti ca#sakr%t 59 tasmai prativacah% sa# tu bhartre na pradadau tada# kara#bhya#m% tena vipren%a spr%s%t%a# bhartr%vrata# sati# 60 ucchis%t%a#smi#ti manva#na# lajjita# bhartur eva ca tu#s%n%i#m%bhu#ta#bhavat sa#dhvi# na cova#ca#tha kim% cana 61 atha ta#m% punar evedam% prova#ca sa sudarshanah% kva sa# sa#dhvi# kva sa# ya#ta# gari#yah% kim ato mama 62 pativrata# satyashi#la# nityam% caiva#rjave rata# katham% na pratyudety adya smayama#na# yatha# pura# 63 ut%ajasthas tu tam% viprah% pratyuva#ca sudarshanam atithim% viddhi sam%pra#ptam% pa#vake bra#hman%am% ca ma#m 64 anaya# chandyama#no 'ham% bha#ryaya# tava sattama tais tair atithi satka#rair a#rjave 'sya# dr%d%ham% manah% 65 anena vidhina# seyam% ma#m arcati shubha#nana# anuru#pam% yad atra#dya tad bhava#n vaktum arhati 66 ku#t%amudgara hastas tu mr%tyus tam% vai samanvaya#t hi#napratijn~am atrainam% vadhis%ya#mi#ti cintayan 67 sudarshanas tu manasa# karman%a# caks%us%a# gira# tyakters%yas tyaktamanyush ca smayama#no 'bravi#d idam 68 suratam% te 'stu vipra#grya pri#tir hi parama# mama gr%hasthasya hi dharmo 'gryah% sam%pra#pta#tithi pu#janam 69 atithih% pu#jito yasya gr%hasthasya tu gacchati na#nyas tasma#t paro dharma iti pra#hur mani#s%in%ah% 70 pra#n%a# hi mama da#ra#sh ca yac ca#nyad vidyate vasu atithibhyo maya# deyam iti me vratam a#hitam 71 nih%sam%digdham% maya# va#kyam etat te samuda#hr%tam tena#ham% vipra satyena svayam a#tma#nam a#labhe 72 pr%thivi# va#yur a#ka#sham a#po jyotish ca pan~camam buddhir a#tma# manah% ka#lo dishash caiva gun%a# dasha 73 nityam ete hi pashyanti dehina#m% dehasam%shrita#h% sukr%tam% dus%kr%tam% ca#pi karma dharmabhr%ta#m% vara 74 yathais%a# na#nr%ta# va#n%i# maya#dya samuda#hr%ta# tena satyena ma#m% deva#h% pa#layantu dahantu va# 75 tato na#dah% samabhavad diks%u sarva#su bha#rata asakr%t satyam ity eva naitan mithyeti sarvashah% 76 ut%aja#t tu tatas tasma#n nishcakra#ma sa vai dvijah% vapus%a# kham% ca bhu#mim% ca vya#pya va#yur ivodyatah% 77 svaren%a viprah% shaiks%en%a tri#m*l loka#n anuna#dayan uva#ca cainam% dharmajn~am% pu#rvam a#mantrya na#matah% 78 dharmo 'ham asmi bhadram% te jijn~a#sa#rtham% tava#nagha pra#ptah% satyam% ca te jn~a#tva# pri#tir me parama# tvayi 79 vijitash ca tvaya# mr%tyur yo 'yam% tva#m anugacchati randhra#nves%i# tava sada# tvaya# dhr%tya# vashi#kr%tah% 80 na ca#sti shaktis trailokye kasya cit purus%ottama pativrata#m ima#m% sa#dhvi#m% tavodvi#ks%itum apy uta 81 raks%ita# tvad gun%air es%a# pativratagun%ais tatha# adhr%s%ya# yad iyam% bru#ya#t tatha# tan na#nyatha# bhavet 82 es%a# hi tapasa# svena sam%yukta# brahmava#dini# pa#vana#rtham% ca lokasya saricchres%t%ha# bhavis%yati 83 ardhenaughavati# na#ma tva#m arthena#nuya#syati shari#ren%a maha#bha#ga# yogo hy asya# vashe sthitah% 84 anaya# saha loka#m%sh ca ganta#si tapasa#rjita#n yatra na#vr%ttim abhyeti sha#shvata#m%s ta#n sana#tana#n 85 anena caiva dehena loka#m%s tvam abhipatsyase nirjitash ca tvaya# mr%tyur aishvaryam% ca tavottamam 86 pan~ca bhu#ta#ny atikra#ntah% svavi#rya#c ca mano bhavah% gr%hastha dharmen%a#nena ka#makrodhau ca te jitau 87 sneho ra#gash ca tandri# ca moho drohash ca kevalah% tava shushru#s%aya# ra#jan ra#japutrya# vinirjita#h% 88 [bh] shukla#na#m% tu sahasren%a va#jina#m% ratham uttamam yuktam% pragr%hya bhagava#n vyavasa#yo jaga#ma tam 89 mr%tyur a#tma# ca loka#sh ca jita# bhu#ta#ni pan~ca ca buddhih% ka#lo mano vyoma ka#makrodhau tathaiva ca 90 tasma#d gr%ha#shramasthasya na#nyad daivatam asti vai r%te 'tithim% naravya#ghra manasaitad vica#raya 91 atithih% pu#jito yasya dhya#yate manasa# shubham na tat kratushatena#pi tulyam a#hur mani#s%in%ah% 92 pa#tram% tv atithim a#sa#dya shi#la#d%hyam% yo na pu#jayet sa dattva# sukr%tam% tasya ks%apayeta hy anarcitah% 93 etat te kathitam% putra maya#khya#nam anuttamam yatha# hi vijito mr%tyur gr%hasthena pura#bhavat 94 dhanyam% yashasyam a#yus%mad idam a#khya#nam uttamam bubhu#s%ita#bhimantavyam% sarvadushcarita#paham 95 ya idam% kathayed vidva#n ahany ahani bha#rata sudarshanasya caritam% pun%ya#m*l loka#n ava#pnuya#t | ----------------------------------- Next: Chapter 3 The Mahabharata in Sanskrit: Book 13: Chapter 3 Sacred Texts Hinduism Mahabharata Index Book 13 Index Previous Next Book 13 in English The Mahabharata in Sanskrit Book 13 Chapter 3 | 1 [य] बराह्मण्यं यथि थिष्प्रापं तरिभिर वर्णैर नराधिप कदं पराप्तं महाराज कषत्रियेण महात्मना 2 विश्वामित्रेण धर्मात्मन बराह्मणत्वं नरर्षभ शरॊतुम इच्छामि तत्त्वेन तन मे बरूहि पितामह 3 तेन हय अमितवीर्येण वसिष्ठस्य महात्मनः हतं पुत्रशतं सथ्यस तपसा परपितामह 4 यातुधानाश च बहवॊ राक्षसास तिग्मतेजसः मन्युनाविष्ट थेहेन सृष्टाः कालान्तकॊपमाः 5 महाकुशिक वंशश च बरह्मर्षिशतसंकुलः सदापितॊ नरलॊके ऽसमिन विथ्वान बराह्मण संस्तुतः 6 ऋचीकस्यात्मजश चैव शुनःशेपॊ महातपाः विमॊक्षितॊ महासत्रात पशुताम अभ्युपागतः 7 हरिश चन्थ्र करतौ थेवांस तॊषयित्वात्म तेजसा पुत्रताम अनुसंप्राप्तॊ विश्वामित्रस्य धीमतः 8 नाभिवाथयते जयेष्ठं थेवरातं नराधिप पुत्राः पञ्चशताश चापि शप्ताः शवपचतां गताः 9 तरिशङ्कुर बन्धुसंत्यक्त इक्ष्वाकुः परीतिपूर्वकम अवाक्शिरा थिवं नीतॊ थक्षिणाम आश्रितॊ थिशम 10 विश्वामित्रस्य विपुला नथी राजर्षिसेविता कौशिकीति शिवा पुण्या बरह्मर्षिगणसेविता 11 तपॊविघ्नकरी चैव पञ्च चूडा सुसंमता रम्भा नामाप्सराः शापाथ यस्य शैलत्वम आगता 12 तदैवास्य भयाथ बथ्ध्वा वसिष्ठः सलिले पुरा आत्मानं मज्जयाम आस विपाशः पुनर उत्दितः 13 तथा परभृति पुण्या हि विपाशाभून महानथी विख्याता कर्मणा तेन वसिष्ठस्य महात्मनः 14 वाग्भिश च भगवान येन थेवसेनाग्रगः परभुः सतुतः परीतमनाश चासीच छापाच चैनम अमॊचयत 15 धरुवस्यॊत्तान पाथस्य बरह्मर्षीणां तदैव च मध्ये जवलति यॊ नित्यम उथीचीम आश्रितॊ थिशम 16 तस्यैतानि च कर्माणि तदान्यानि च कौरव कषत्रियस्येत्य अतॊ जातम इथं कौतूहलं मम 17 किम एतथ इति तत्त्वेन परब्रूहि भरतर्षभ थेवान्तरम अनासाथ्य कदं स बराह्मणॊ ऽभवत 18 एतत तत्त्वेन मे राजन सर्वम आख्यातुम अर्हसि मतङ्गस्य यदातत्त्वं तदैवैतथ बरवीहि मे 19 सदाने मतङ्गॊ बराह्मण्यं नालभथ भरतर्षभ चण्डाल यॊनौ जातॊ हि कदं बराह्मण्यम आप्नुयात | 1 [y] bra#hman%yam% yadi dis%pra#pam% tribhir varn%air nara#dhipa katham% pra#ptam% maha#ra#ja ks%atriyen%a maha#tmana# 2 vishva#mitren%a dharma#tman bra#hman%atvam% narars%abha shrotum iccha#mi tattvena tan me bru#hi pita#maha 3 tena hy amitavi#ryen%a vasis%t%hasya maha#tmanah% hatam% putrashatam% sadyas tapasa# prapita#maha 4 ya#tudha#na#sh ca bahavo ra#ks%asa#s tigmatejasah% manyuna#vis%t%a dehena sr%s%t%a#h% ka#la#ntakopama#h% 5 maha#kushika vam%shash ca brahmars%ishatasam%kulah% stha#pito naraloke 'smin vidva#n bra#hman%a sam%stutah% 6 r%ci#kasya#tmajash caiva shunah%shepo maha#tapa#h% vimoks%ito maha#satra#t pashuta#m abhyupa#gatah% 7 harish candra kratau deva#m%s tos%ayitva#tma tejasa# putrata#m anusam%pra#pto vishva#mitrasya dhi#matah% 8 na#bhiva#dayate jyes%t%ham% devara#tam% nara#dhipa putra#h% pan~cashata#sh ca#pi shapta#h% shvapacata#m% gata#h% 9 trishan*kur bandhusam%tyakta iks%va#kuh% pri#tipu#rvakam ava#kshira# divam% ni#to daks%in%a#m a#shrito disham 10 vishva#mitrasya vipula# nadi# ra#jars%isevita# kaushiki#ti shiva# pun%ya# brahmars%igan%asevita# 11 tapovighnakari# caiva pan~ca cu#d%a# susam%mata# rambha# na#ma#psara#h% sha#pa#d yasya shailatvam a#gata# 12 tathaiva#sya bhaya#d baddhva# vasis%t%hah% salile pura# a#tma#nam% majjaya#m a#sa vipa#shah% punar utthitah% 13 tada# prabhr%ti pun%ya# hi vipa#sha#bhu#n maha#nadi# vikhya#ta# karman%a# tena vasis%t%hasya maha#tmanah% 14 va#gbhish ca bhagava#n yena devasena#gragah% prabhuh% stutah% pri#tamana#sh ca#si#c cha#pa#c cainam amocayat 15 dhruvasyotta#na pa#dasya brahmars%i#n%a#m% tathaiva ca madhye jvalati yo nityam udi#ci#m a#shrito disham 16 tasyaita#ni ca karma#n%i tatha#nya#ni ca kaurava ks%atriyasyety ato ja#tam idam% kautu#halam% mama 17 kim etad iti tattvena prabru#hi bharatars%abha deva#ntaram ana#sa#dya katham% sa bra#hman%o 'bhavat 18 etat tattvena me ra#jan sarvam a#khya#tum arhasi matan*gasya yatha#tattvam% tathaivaitad bravi#hi me 19 stha#ne matan*go bra#hman%yam% na#labhad bharatars%abha can%d%a#la yonau ja#to hi katham% bra#hman%yam a#pnuya#t | | 1 [bh] shru#yata#m% pa#rtha tattvena vishva#mitro yatha# pura# bra#hman%atvam% gatas ta#ta brahmars%itvam% tathaiva ca 2 bharatasya#nvaye caiva#jami#d%ho na#ma pa#rthivah% babhu#va bharatashres%t%ha yajva# dharmabhr%ta#m% varah% 3 tasya putro mana# a#si#j jahnur na#ma nareshvarah% duhitr%tvam anupra#pta# gan*ga# yasya maha#tmanah% 4 tasya#tmajas tulyagun%ah% sindhudvi#po maha#yasha#h% sindhudvi#pa#c ca ra#jars%ir bala#ka#shvo maha#balah% 5 vallabhas tasya tanayah% sa#ks%a#d dharma iva#parah% kushikas tasya tanayah% sahasra#ks%asamadyutih% 6 kushikasya#tmajah% shri#ma#n ga#dhir na#ma janeshvarah% aputrah% sa maha#ba#hur vanava#sam uda#vasat 7 kanya# jajn~e suta# tasya vane nivasatah% sutah% na#mna# satyavati# na#ma ru#pen%a#pratima# bhuvi 8 ta#m% vavre bha#rgavah% shri#ma#m%sh cyavanasya#tmajah% prabhuh% r%ci#ka iti vikhya#to vipule tapasi sthitah% 9 sa ta#m% na pradadau tasmai r%ci#ka#ya maha#tmane daridra iti matva# vai ga#dhih% shatrunibarhan%ah% 10 pratya#khya#ya punar ya#ntam abravi#d ra#jasattamah% shulkam% pradi#yata#m% mahyam% tato vetsyasi me suta#m 11 [r] kim% prayaccha#mi ra#jendra tubhyam% shulkam aham% nr%pa duhitur bru#hy asam%sakto ma#tra#bhu#t te vica#ran%a# 12 [ga#dhi] candrarashmipraka#sha#na#m% haya#na#m% va#taram%hasa#m ekatah% shya#ma karn%a#na#m% sahasram% dehi bha#rgava 13 [bh] tatah% sa bhr%gusha#rdu#lash cyavanasya#tmajah% prabhuh% abravi#d varun%am% devam a#dityam% patim ambhasa#m 14 ekatah% shya#ma karn%a#na#m% haya#na#m% candra varcasa#m sahasram% va#tavega#na#m% bhiks%e tva#m% deva sattama 15 tatheti varun%o deva a#dityo bhr%gusattamam uva#ca yatra te chandas tatrottha#syanti va#jinah% 16 dhya#ta ma#tre r%ci#kena haya#na#m% candra varcasa#m gan*ga# jala#t samuttasthau sahasram% vipulaujasa#m 17 adu#re kanyakubjasya gan*ga#ya#s ti#ram uttamam ashvati#rtham% tad adya#pi ma#nava#h% paricaks%ate 18 tat tada# ga#dhaye ta#ta sahasram% va#jina#m% shubham r%ci#kah% pradadau pri#tah% shulka#rtham% japata#m% varah% 19 tatah% sa vismito ra#ja# ga#dhih% sha#pabhayena ca dadau ta#m% samalam%kr%tya kanya#m% bhr%gusuta#ya vai 20 jagra#ha pa#n%im% vidhina# tasya brahmars%isattamah% sa# ca tam% patim a#sa#dya param% hars%am ava#pa ha 21 sa tutos%a ca viprars%is tasya# vr%ttena bha#rata chandaya#m a#sa caivaina#m% varen%a varavarn%ini#m 22 ma#tre tat sarvam a#cakhyau sa# kanya# ra#jasattamam atha ta#m abravi#n ma#ta# suta#m% kim% cid ava#n*mukhi#m 23 mama#pi putri bharta# te prasa#dam% kartum arhati apatyasya prada#nena samarthah% sa maha#tapa#h% 24 tatah% sa# tvaritam% gatva# tat sarvam% pratyavedayat ma#tush ciki#rs%itam% ra#jann r%ci#kas ta#m atha#bravi#t 25 gun%avantam apatyam% vai tvam% ca sa# janayis%yathah% jananya#s tava kalya#n%i ma# bhu#d vai pran%ayo 'nyatha# 26 tava caiva gun%ashla#ghi# putra utpatsyate shubhe asmad vam%shakarah% shri#ma#m%s tava bhra#ta# ca vam%shakr%t 27 r%tusna#ta# ca sa#shvattham% tvam% ca vr%ks%am udumbaram paris%vajetha#h% kalya#n%i tata is%t%am ava#psyathah% 28 carudvayam idam% caiva mantrapu#tam% shucismite tvam% ca sa# copayun~ji#tha#m% tatah% putra#v ava#psyathah% 29 tatah% satyavati# hr%s%t%a# ma#taram% pratyabha#s%ata yad r%ci#kena kathitam% tac ca#cakhyau carudvayam 30 ta#m uva#ca tato ma#ta# suta#m% satyavati#m% tada# putri mu#rdhna# prapanna#ya#h% kurus%va vacanam% mama 31 bhartra# ya es%a dattas te carur mantrapuraskr%tah% etam% prayaccha mahyam% tvam% madi#yam% tvam% gr%ha#n%a ca 32 vyatya#sam% vr%ks%ayosh ca#pi karava#va shucismite yadi prama#n%am% vacanam% mama ma#tur anindite 33 vyaktam% bhagavata# ca#tra kr%tam evam% bhavis%yati tato me tvac carau bha#vah% pa#dape ca sumadhyame katham% vishis%t%o bhra#ta# te bhaved ity eva cintaya 34 tatha# ca kr%tavatyau te ma#ta# satyavati# ca sa# atha garbha#v anupra#pte ubhe te vai yudhis%t%hira 35 dr%s%t%va# garbham anupra#pta#m% bha#rya#m% sa ca maha#n r%s%ih% uva#ca ta#m% satyavati#m% durmana# bhr%gusattamah% 36 vyatya#senopayuktas te carur vyaktam% bhavis%yati vyatya#sah% pa#dape ca#pi suvyaktam% te kr%tah% shubhe 37 maya# hi vishvam% yad brahma tvac carau sam%niveshitam ks%atravi#ryam% ca sakalam% carau tasya# niveshitam 38 trilokavikhya#ta gun%am% tvam% vipram% janayis%yasi sa# ca ks%atram% vishis%t%am% vai tata etat kr%tam% maya# 39 vyatya#sas tu kr%to yasma#t tvaya# ma#tra# tathaiva ca tasma#t sa# bra#hman%ashres%t%ham% ma#ta# te janayis%yati 40 ks%atriyam% tu#gra karma#n%am% tvam% bhadre janayis%yasi na hi te tat kr%tam% sa#dhu ma#tr%snehena bha#mini 41 sa# shrutva# shokasam%tapta# papa#ta varavarn%ini# bhu#mau satyavati# ra#jam%sh chinneva rucira# lata# 42 pratilabhya ca sa# sam%jn~a#m% shirasa# pran%ipatya ca uva#ca bha#rya# bharta#ram% ga#dheyi# bra#hman%ars%abham 43 prasa#dayantya#m% bha#rya#ya#m% mayi brahma vida#m% vara prasa#dam% kuru viprars%e na me sya#t ks%atriyah% sutah% 44 ka#mam% mamogra karma# vai pautro bhavitum arhati na tu me sya#t suto brahmann es%a me di#yata#m% varah% 45 evam astv iti hova#ca sva#m% bha#rya#m% sumaha#tapa#h% tatah% sa# janaya#m a#sa jamadagnim% sutam% shubham 46 vishva#mitram% ca#janayad godher bha#rya# yashasvini# r%s%eh% prabha#va#d ra#jendra brahmars%im% brahmava#dinam 47 tato bra#hman%ata#m% ya#to vishva#mitro maha#tapa#h% kshatriyah% so 'py atha tatha# brahma vam%shasya ka#rakah% 48 tasya putra# maha#tma#no brahma vam%shavivardhana#h% tapasvino brahma vido gotra karta#kra eva ca 49 madhuc chandash ca bhagava#n devara#tash ca vi#ryava#n aks%i#n%ash ca shakuntash ca babhruh% ka#lapathas tatha# 50 ya#jn~avalkyash ca vikhya#tas tatha# sthu#n%o maha#vratah% ulu#ko yamadu#tash ca tathars%ih% saindhava#yanah% 51 karn%a jan*ghash ca bhagava#n ga#lavash ca maha#n r%s%ih% r%s%ir vajras tatha#khya#tah% sha#lan*ka#yana eva ca 52 la#la#t%yo na#radash caiva tatha# ku#rca mukhah% smr%tah% va#dulir musalash caiva raks%ogri#vas tathaiva ca 53 an*ghriko naikabhr%c caiva shila# yu#pah% sitah% shucih% cakrako ma#rutantavyo va#taghno 'tha#lshvala#yanah% 54 shya#ma#yano 'tha ga#rgyash ca ja#ba#lih% sushrutas tatha# ka#ri#s%ir atha sam%shrutyah% parapaurava tantavah% 55 maha#n r%s%ish ca kapilas tathars%is ta#raka#yanah% tathaiva copagahanas tathars%ish ca#rjuna#yanah% 56 ma#rgamitrir hiran%ya#ks%o jan*gha#rir babhru va#hanah% su#tir vibhu#tih% su#tash ca suran*gash ca tathaiva hi 57 a#ra#ddhir na#mayash caiva ca#mpeyojjayanau tatha# navatantur bakanakhah% shayona ratir eva ca 58 shayo ruhash ca#ru matsyah% shiri#s%i# ca#tha ga#rdabhih% ujja yonirada#peks%i# na#radi# ca maha#n r%s%ih% vishva#mitra#tmaja#h% sarve munayo brahmava#dinah% 59 tan nais%a ks%atriyo ra#jan vishva#mitro maha#tapa#h% r%ci#kena#hitam% brahma param etad yudhis%t%hira 60 etat te sarvam a#khya#tam% tattvena bharatars%abha vishva#mitrasya vai janma somasu#rya#gnitejasah% 61 yatra yatra ca sam%deho bhu#yas te ra#jasattama tatra tatra ca ma#m% bru#hi chetta#smi tava sam%shaya#n | | 1 [y] a#nr%sham%sasya dharmasya gun%a#n bhakta janasya ca shrotum iccha#mi ka#rtsnyena tan me bru#hi pita#maha 2 [bh] vis%aye ka#shira#jasya gra#ma#n nis%kramya lubdhakah% sa vis%am% ka#n%d%am a#da#ya mr%gaya#m a#sa vai mr%gam 3 tatra ca#mis%a lubdhena lubdhakena maha#vane avidu#re mr%gam% dr%s%t%va# ba#n%ah% pratisama#hitah% 4 tena durva#rita#stren%a nimittacapales%un%a# maha#n vanatarur viddho mr%gam% tatra jigha#m%sata# 5 sa ti#ks%n%avis%adigdhena sharen%a#ti bala#tkr%tah% utsr%jya phalapatra#n%i pa#dapah% shos%am a#gatah% 6 tasmin vr%ks%e tatha# bhu#te kot%ares%u ciros%itah% na jaha#ti shuko va#sam% tasya bhaktya# vanaspateh% 7 nis%praca#ro nira#ha#ro gla#nah% shithila va#g api kr%tajn~ah% saha vr%ks%en%a dharma#tma# sa vyashus%yata 8 tam uda#ram% maha#sattvam atima#nus%a ces%t%itam samaduh%khasukham% jn~a#tva# vismitah% pa#kasha#sanah% 9 tatash cinta#m upagatah% shakrah% katham ayam% dvijah% tiryagyona#v asam%bha#vyam a#nr%sham%syam% sama#sthitah% 10 atha va# na#tra citram% hi#ty abhavad va#savasya tu pra#n%ina#m iha sarves%a#m% sarvam% sarvatra dr%shyate 11 tato bra#hman%a ves%en%a ma#nus%am% ru#pam a#sthitah% avati#rya mahi#m% shakras tam% paks%in%am uva#ca ha 12 shukabhoh% paks%in%a#m% shres%t%ha da#ks%eyi# supraja#s tvaya# pr%cche tva# shus%kam etam% vai kasma#n na tyajasi drumam 13 atha pr%s%t%ah% shukah% pra#ha mu#rdhna# samabhiva#dya tam sva#gatam% devara#ja#ya vijn~a#tas tapasa# maya# 14 tato dashashata#ks%en%a sa#dhu sa#dhv iti bha#s%itam aho vijn~a#nam ity evam% tapasa# pu#jitas tatah% 15 tam evam% shubhakarma#n%am% shukam% paramadha#rmikam vija#nann api ta#mpra#ptim% papraccha balasu#danah% 16 nis%patram aphalam% shus%kam asharan%yam% patatrin%a#m kimartham% sevase vr%ks%am% yada# mahad idam% vanam 17 anye 'pi bahavo vr%ks%a#h% patrasam%channa kot%ara#h% shubha#h% parya#ptasam%ca#ra# vidyante 'smin maha#vane 18 gata#yus%am asa#marthyam% ks%i#n%asa#ram% hatashriyam vimr%shya prajn~aya# dhi#rajahi#mam% hy asthiram% drumam 19 tad upashrutya dharma#tma# shukah% shukren%a bha#s%itam sudi#rgham abhinih%shvasya di#no va#kyam uva#ca ha 20 anatikraman%i#ya#ni daivata#ni shaci#pate yatra#bhavas tatra bhavas tan nibodha sura#dhipa 21 asminn aham% drume ja#tah% sa#dhubhish ca gun%air yutah% ba#labha#ve ca sam%guptah% shatribhish ca na dhars%itah% 22 kim anukrosha vaiphalyam utpa#dayasi me 'nagha a#nr%sham%sye 'nuraktasya bhaktasya#nugatasya ca 23 anukrosho hi sa#dhu#na#m% sumahad dharmalaks%an%am anukroshash ca sa#dhu#na#m% sada# pri#tim% prayacchati 24 tvam eva daivataih% sarvaih% pr%cchyase dharmasam%shaya#n atas tvam% devadeva#na#m a#dhipatye pratis%t%hitah% 25 na#rhasi tvam% sahasra#ks%a tya#jayitveha bhaktitah% samartham upaji#vyemam% tyajeyam% katham adya vai 26 tasya va#kyena saumyena hars%itah% pa#kasha#sanah% shukam% prova#ca dharmajn~am a#nr%sham%syena tos%itah% 27 varam% vr%n%i#s%veti tada# sa ca vavre varam% shukah% a#nr%sham%sya paro nityam% tasya vr%ks%asya sam%bhavam 28 viditva# ca dr%d%ha#m% shakras ta#m% shuke shi#lasam%padam pri#tah% ks%ipram atho vr%ks%am amr%tena#vasiktava#n 29 tatah% phala#ni patra#n%i sha#kha#sh ca#pi manorama#h% shukasya dr%d%habhaktitva#c chri#mattvam% ca#pasa drumah% 30 shukash ca karman%a# tena a#nr%sham%sya kr%tena ha a#yus%o 'nte maha#ra#ja pra#pa shakra salokata#m 31 evam eva manus%yendra bhaktimantam% sama#shritah% sarva#rthasiddhim% labhate shukam% pra#pya yatha# drumah% | | 1 [y] pita#maha maha#pra#jn~a sarvasha#stravisha#rada daive purus%aka#re ca kim% svic chres%t%hataram% bhavet 2 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam vasis%t%hasya ca sam%va#dam% brahman%ash ca yudhis%t%hira 3 daivama#nus%ayoh% kim% svit karman%oh% shres%t%ham ity uta pura# vasis%t%ho bhagava#n pita#maham apr%cchata 4 tatah% padmodbhavo ra#jan devadevah% pita#mahah% uva#ca madhuram% va#kyam arthavad dhetu bhu#s%itam 5 na#bi#jam% ja#yate kim% cin na bi#jena vina# phalam bi#ja#d bi#jam% prabhavati bi#ja#d eva phalam% smr%tam 6 ya#dr%sham% vapate bi#jam% ks%etram a#sa#dya kars%akah% sukr%te dus%kr%te va#pi ta#dr%sham% labhate phalam 7 yatha# bi#jam% vina# ks%etram uptam% bhavati nis%phalam tatha# purus%aka#ren%a vina# daivam% na sidhyati 8 ks%etram% purus%aka#ras tu daivam% bi#jam uda#hr%tam ks%r%tra bi#jasama#yoga#t tatah% sasyasamr%dhyate 9 karman%ah% phalanirvr%ttim% svayam ashna#ti ka#rakah% pratyaks%am% dr%shyate loke kr%tasya#py akr%tasya ca 10 shubhena karman%a# saukhyam% duh%kham% pa#pena karman%a# kr%tam% sarvatra labhate na#kr%tam% bhujyate kva cit 11 kr%ti# sarvatra labhate pratis%t%ha#m% bha#gyaviks%atah% akr%ti# labhate bhras%t%ah% ks%ate ks%a#ra#vasecanam 12 tapasa# ru#pasaubha#gyam% ratna#ni vividha#ni ca pra#pyate karman%a# sarvam% na daiva#d akr%ta#tmana# 13 tatha# svargash ca bhogash ca nis%t%ha# ya# ca mani#s%ita# sarvam% purus%aka#ren%a kr%tenehopapadyate 14 jyoti#m%s%i tridasha# na#ga# yaks%a#sh candra#rkama#ruta#h% sarve purus%aka#ren%a ma#nus%ya#d devata#m% gata#h% 15 artho va# mitravargo va# aishvaryam% va# kula#nvitam shri#sh ca#pi durlabha# bhoktum% tathaiva#kr%ta karmabhih% 16 shaucena labhate viprah% ks%atriyo vikramen%a ca vaishyah% purus%aka#ren%a shu#drah% shushru#s%aya# shriyam 17 na#da#ta#ram% bhajanty artha# na kli#bam% na#pi nis%kriyam na#karma shi#lam% na#shu#ram% tatha# naiva#tapasvinam 18 yena loka#s trayah% sr%s%t%a# daitya#h% sarva#sh ca devata#h% sa es%a bhagava#n vis%n%uh% samudre tapyate tapah% 19 svam% cet karmaphalam% na sya#t sarvam eva#phalam% bhavet loko daivam% sama#lambya uda#si#no bhaven na tu 20 akr%tva# ma#nus%am% karma yo daivam anuvartate vr%tha# shra#myati sam%pra#pya patim% kli#bam iva#n*gana# 21 na tatha# ma#nus%e loke bhayam asti shubha#shubhe yatha# tridashaloke hi bhayam alpena ja#yate 22 kr%tah% purus%aka#ras tu daivam eva#nuvartate na daivam akr%te kim% cit kasya cid da#tum arhati 23 yada# stha#na#ny anitya#ni dr%shyante daivates%v api katham% karma vina# daivam% stha#syate stha#payis%yati 24 na daivata#ni loke 'smin vya#pa#ram% ya#nti kasya cit vya#san*gam% janayanty ugram a#tma#bhibhavashan*kaya# 25 r%s%i#n%a#m% devata#na#m% ca sada# bhavati vigrahah% kasya va#ca# hy adaivam% sya#d yato daivam% pravartate 26 katham% ca#sya samutpattir yatha# daivam% pravartate evam% tridashaloke 'pi pra#pyante bahavash chala#h% 27 a#tmaiva hy a#tmano bandhur a#tmaiva ripur a#tmanah% a#tmaiva ca#tmanah% sa#ks%i# kr%tasya#py akr%tasya ca 28 kr%tam% ca vikr%tam% kim% cit kr%te karman%i sidhyati sukr%te dus%kr%tam% karma na yatha#rtham% prapadyate 29 deva#na#m% sharan%am% pun%yam% sarvam% pun%yair ava#pyate pun%yashi#lam% naram% pra#pya kim% daivam% prakaris%yati 30 pura# yaya#tir vibhras%t%ash cya#vitah% patitah% ks%itau punar a#ropitah% svargam% dauhitraih% pun%yakarmabhih% 31 puru#rava#sh ca ra#jars%ir dvijair abhihitah% pura# aila ity abhivikhya#tah% svargam% pra#pto mahi#patih% 32 ashvamedha#dibhir yajn~aih% satkr%tah% kosala#dhipah% mahars%isha#pa#t sauda#sah% purus%a#datvam a#gatah% 33 ashvattha#ma# ca ra#mash ca muniputrau dhanurdharau na gacchatah% svargalokam% sukr%teneha karman%a# 34 vasur yajn~ashatair is%t%va# dviti#ya iva va#savah% mithya#bhidha#nenaikena rasa#talatalam% gatah% 35 balir vairocanir baddhodharmapa#shena daivataih% vis%n%oh% purus%aka#ren%a pa#ta#lashayanah% kr%tah% 36 shakrasyodasya caran%am% prasthito janamejayah% dvija stri#n%a#m% vadham% kr%tva# kim% daivena na va#ritah% 37 ajn~a#na#d bra#hman%am% hatva# spr%s%t%o ba#lavadhena ca vaishampa#yana viprars%ih% kim% daivena niva#ritah% 38 goprada#nena mithya# ca bra#hman%ebhyo maha#makhe pura# nr%gash ca ra#jars%ih% kr%kala#satvam a#gatah% 39 dhundhuma#rash ca ra#jars%ih% satres%v eva jara#m% gatah% pri#tida#yam% parityajya sus%va#pa sa girivraje 40 pa#n%d%ava#na#m% hr%tam% ra#jyam% dha#rtara#s%t%rair maha#balaih% punah% pratya#hr%tam% caiva na daiva#d bhujasam%shraya#t 41 tapo niyamasam%yukta# munayah% sam%shitavrata#h% kim% te daivabala#c cha#pam utsr%jante na karman%a# 42 pa#pam utsr%jate loke sarvam% pra#pya sudurlabham lobhamohasama#pannam% na daivam% tra#yate naram 43 yatha#gnih% pavanoddhu#tah% su#ks%mo 'pi bhavate maha#n tatha# karma sama#yuktam% daivam% sa#dhu vivardhate 44 yatha# tailaks%aya#d di#pah% pramla#nim upagacchati tatha# karma ks%aya#d daivam% pramla#nim upagacchati 45 vipulam api dhanaugham% pra#pya bhoga#n striyo va#; purus%a iha na shaktah% karma hi#no 'pi bhoktum sunihitam api ca#rtham% daivatai raks%yama#n%am%; vyayagun%am api sa#dhum% karman%a# sam%shrayante 46 bhavati manujaloka#d devaloko vishis%t%o; bahutara susamr%ddhya# ma#nus%a#n%a#m% gr%ha#n%i pitr%vanabhavana#bham% dr%shyate ca#mara#n%a#m%; na ca phalati vikarma# ji#valokena daivam 47 vyapanayati vima#rgam% na#sti daive prabhutvam%; gurum iva kr%tam agryam% karma sam%ya#ti daivam anupahatam adi#nam% ka#maka#ren%a daivam%; nayati purus%aka#rah% sam%citas tatra tatra 48 etat te sarvam a#khya#tam% maya# vai munisattama phalam% purus%aka#rasya sada# sam%dr%shya tattvatah% 49 abhyuttha#nena daivasya sama#rabdhena karman%a# vidhina# karman%a# caiva svargama#rgam ava#pnuya#t | | 1 [y] karman%a#m% me samasta#na#m% shubha#na#m% bharatars%abha phala#ni mahata#m% shres%t%ha prabru#hi paripr%cchatah% 2 [bh] rahasyam% yad r%s%i#n%a#m% tu tac chr%n%us%va yudhis%t%hira ya# gatih% pra#pyate yena pretya bha#ve cirepsita# 3 yena yena shari#ren%a yad yat karma karoti yah% tena tena shari#ren%a tat tat phalam upa#shnute 4 yasya#m% yasya#m avastha#ya#m% yat karoti shubha#shubham tasya#m% tasya#m avastha#ya#m% bhun*kte janmani janmani 5 na nashyati kr%tam% karma sada# pan~cendriyair iha te hy asya sa#ks%in%o nityam% s%as%t%ha a#tma# tathaiva ca 6 caks%ur dadya#n mano dadya#d va#cam% dadya#c ca su#nr%ta#m anuvrajed upa#si#ta sa yajn~ah% pan~ca daks%in%ah% 7 yo dadya#d apariklis%t%am annam adhvani vartate shra#nta#ya#dr%s%t%a pu#rva#ya tasya pun%yaphalam% mahat 8 sthan%d%ile shayama#na#na#m% gr%ha#n%i shayana#ni ca ci#ravalkala sam%vi#te va#sa#m%sy a#bharan%a#ni ca 9 va#hana#sana ya#na#ni yoga#tmani tapodhane agni#n upashaya#nasya ra#japaurus%am ucyate 10 rasa#na#m% pratisam%ha#re saubha#gyam anugacchati a#mis%a pratisam%ha#re pashu#n putra#m%sh ca vindati 11 ava#kshira#s tu yo lambed udava#sam% ca yo vaset satatam% caikasha#yi# yah% sa labhetepsita#m% gatim 12 pa#dyam a#sanam eva#tha di#pam annam% pratishrayam dadya#d atithipu#ja#rtham% sa yajn~ah% pan~ca daks%in%ah% 13 vi#ra#sanam% vi#rashayya#m% vi#ra stha#nam upa#satah% aks%aya#s tasya vai loka#h% sarvaka#magama#s tatha# 14 dhanam% labheta da#nena maunena#jn~a#m% visha#m% pate upabhoga#m%sh ca tapasa# brahmacaryen%a ji#vitam 15 ru#pam aishvaryam a#rogyam ahim%sa# phalam ashnute phalamu#la#shina#m% ra#jyam% svargah% parn%a#shina#m% tatha# 16 pra#yopaveshana#d ra#jyam% sarvatra sukham ucyate svargam% satyena labhate di#ks%aya# kulam uttamam 17 gava#d%hyah% sha#kadi#ks%a#ya#m% svargaga#mi# tr%n%a#shanah% striyas tris%avan%am% sna#tva# va#yum% pi#tva# kratum% labhet 18 salila#shi# bhaved yash ca sada#gnih% sam%skr%to dvijah% marum% sa#dhayato ra#jyam% na#kapr%s%t%ham ana#shake 19 upava#sam% ca di#ks%a#m% ca abhis%ekam% ca pa#rthiva kr%tva# dva#dasha vars%a#n%i vi#ra stha#na#d vishis%yate 20 adhi#tya sarvaveda#n vai sadyo duh%kha#t pramucyate ma#nasam% hi caran dharmam% svargalokam ava#pnuya#t 21 ya# dustyaja# durmatibhir ya#naji#ryati ji#ryatah% yo 'sau pra#n%a#ntiko rogas ta#m% tr%s%n%a#m% tyajatah% sukham 22 yatha# dhenu sahasres%u vatso vindati ma#taram evam% pu#rvakr%tam% karma karta#ram anugacchati 23 acodyama#na#ni yatha# pus%pa#n%i ca phala#ni ca svaka#lam% na#tivartante tatha# karma pura# kr%tam 24 ji#ryanti ji#ryatah% kesha# danta# ji#ryanti ji#ryatah% caks%uh% shrotre ca ji#ryete tr%s%n%aika# tu na ji#ryate 25 yena pri#n%a#ti pitaram% tena pri#tah% praja#patih% pri#n%a#ti ma#taram% yena pr%thivi# tena pu#jita# yena pri#n%a#ty upa#dhya#yam% tena sya#d brahma pu#jitam 26 sarve tasya#dr%ta# dharma# yasyaite traya a#dr%ta#h% ana#dr%ta#s tu yasyaite sarva#s tasya#phala#h% kriya#h% 27 [v] bhi#s%masya tad vacah% shrutva# vismita#h% kurupum%gava#h% a#san prahr%s%t%amanasah% pri#timanto 'bhavam%s tada# 28 yan mantre bhavati vr%tha# prayujyama#ne; yat some bhavati vr%tha#bhis%u#yama#n%e yac ca#gnau bhavati vr%tha#bhihu#yama#ne; tat sarvam% bhavati vr%tha#bhidhi#yama#ne 29 ity etad r%s%in%a# proktam uktava#n asmi yad vibho shubha#shubhaphalapra#ptau kim atah% shrotum icchasi | | 1 [y] ke pu#jya#h% ke namah% ka#rya#h% ka#n namasyasi bha#rata etan me sarvam a#caks%va yes%a#m% spr%hayase nr%pa 2 uttama#pad gatasya#pi yatra te vartate manah% manus%yaloke sarvasmin yad amutreha ca#py uta 3 [bh] spr%haya#mi dvija#ti#na#m% yes%a#m% brahma param% dhanam yes%a#m% svapratyayah% svargas tapah%sva#dhya#yasa#dhanah% 4 yes%a#m% vr%ddha#sh ca ba#la#sh ca pitr%paita#mahi#m% dhuram udvahanti na si#danti tes%a#m% vai spr%haya#my aham 5 vidya#sv abhivini#ta#na#m% da#nta#na#m% mr%dubha#s%in%a#m shrutavr%ttopapanna#na#m% sada#ks%ara vida#m% sata#m 6 sam%satsu vadata#m% yes%a#m% ham%sa#na#m iva sam%ghashah% man*galya ru#pa# rucira# divyaji#mu#tanih%svana#h% 7 samyag ucca#rita# va#cah% shru#yante hi yudhis%t%hira shushru#s%ama#n%e nr%patau pretya ceha sukha#vaha#h% 8 ye ca#pi tes%a#m% shrota#rah% sada# sadasi sam%mata#h% vijn~a#nagun%asam%panna#s tes%a#m% ca spr%haya#my aham 9 susam%skr%ta#ni prayata#h% shuci#ni gun%avanti ca dadaty anna#ni tr%ptyartham% bra#hman%ebhyo yudhis%t%hira ye ca#pi satatam% ra#jam%s tes%a#m% ca spr%haya#my aham 10 shakyam% hy eva#have yoddhum% na da#tum anasu#yitam shu#ra# vi#ra#sh ca shatashah% santi loke yudhis%t%hira tes%a#m% sam%khya#yama#na#na#m% da#nashu#ro vishis%yate 11 dhanyah% sya#m% yady aham% bhu#yah% saumya bra#hman%ako 'pi va# kule ja#to dharmagatis tapo vidya# para#yan%ah% 12 na me tvattah% priyataro loke 'smin pa#n%d%unandana tvattash ca me priyatara# bra#hman%a# bharatars%abha 13 yatha# mama priyatara#s tvatto vipra#h% kuru#dvaha tena satyena gaccheyam% loka#n yatra sa sham%tanuh% 14 na me pita# priyataro bra#hman%ebhyas tatha#bhavat na me pituh% pita# va#pi ye ca#nye 'pi suhr%jjana#h% 15 na hi me vr%jinam% kim% cid vidyate bra#hman%es%v iha an%u va# yadi va# sthu#lam% viditam% sa#dhu karmabhih% 16 karman%a# manasa# va#pi va#ca# va#pi param%tapa yan me kr%tam% bra#hman%es%u tena#dya na tapa#my aham 17 brahman%ya iti ma#m a#hus taya# va#ca#smi tos%itah% etad eva pavitrebhyah% sarvebhyah% paramam% smr%tam 18 pashya#mi loka#n amala#n~ shuci#n bra#hman%a ya#yinah% tes%u me ta#ta gantavyam ahna#ya ca cira#ya ca 19 yatha# patya#shrayo dharmah% stri#n%a#m% loke yudhis%t%hira sa devah% sa# gatir na#nya# ks%atriyasya tatha# dvija#h% 20 ks%atriyah% shatavars%i# ca dashavars%i# ca bra#hman%ah% pita# putrau ca vijn~eyau tayo hi bra#hman%ah% pita# 21 na#ri# tu patyabha#ve vai devaram% kurute patim pr%thivi# bra#hman%a#la#bhe ks%atriyam% kurute patim 22 putravac ca tato raks%ya# upa#sya# guruvac ca te agnivac copacarya# vai bra#hman%a#h% kurusattama 23 r%ju#n satah% satyashi#la#n sarvabhu#tahite rata#n a#shi#vis%a#n iva kruddha#n dvija#n upacaret sada# 24 tejasas tapasash caiva nityam% bibhyed yudhis%t%hira ubhe caite paritya#jye tejash caiva tapas tatha# 25 vyavasa#yas tayoh% shi#ghram ubhayor eva vidyate hanyuh% kruddha# maha#ra#ja bra#hman%a# ye tapasvinah% 26 bhu#yah% sya#d ubhayam% dattam% bra#hman%a#d yad akopana#t kurya#d ubhayatah% shes%am% dattashes%am% na shes%ayet 27 dan%d%apa#n%ir yatha# gos%u pa#lo nityam% sthiro bhavet bra#hman%a#n brahma ca tatha# ks%atriyah% paripa#layet 28 piteva putra#n raks%etha# bra#hman%a#n brahmatejasah% gr%he cais%a#m aveks%etha#h% kac cid asti#ha ji#vanam | | 1 [y] bra#hman%a#na#m% tu ye loke pratishrutya pita#maha na prayacchanti moha#t te ke bhavanti maha#mate 2 etan me tattvato bru#hi dharmam% dharmabhr%ta#m% vara pratishrutya dura#tma#no na prayacchanti ye nara#h% 3 [bh] yo na dadya#t pratishrutya svalpam% va# yadi va# bahu a#sha#s tasya hata#h% sarva#h% kli#basyeva praja# phalam 4 ya#m% ra#trim% ja#yate pa#po ya#m% ca ra#trim% vinashyati etasminn antare yad yat sukr%tam% tasya bha#rata yac ca tasya hutam% kim% cit sarvam% tasyopahanyate 5 atraitad vacanam% pra#hur dharmasha#stravido jana#h% nishamya bharatashres%t%ha buddhya# paramayuktaya# 6 api coda#haranti#mam% dharmasha#stravido jana#h% ashva#na#m% shya#ma karn%a#na#m% sahasren%a sa mucyate 7 atraivoda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam sr%ga#lasya ca sam%va#dam% va#narasya ca bha#rata 8 tau sakha#yau pura# hy a#sta#m% ma#nus%atve param%tapa anya#m% yonim% sama#pannau sa#rga#li#m% va#nari#m% tatha# 9 tatah% para#su#n kha#dantam% sr%ga#lam% va#naro 'bravi#t shmasha#namadhye sam%preks%ya pu#rvaja#tim anusmaran 10 kim% tvaya# pa#pakam% karmakr%tam% pu#rvam% suda#run%am yas tvam% shmasha#ne kr%taka#n pu#tika#n atsi kutsita#n 11 evam uktah% pratyuva#ca sr%ga#lo va#naram% tada# bra#hman%asya pratishrutya na maya# tad upa#kr%tam 12 tat kr%te pa#pika#m% yonim a#panno 'smi plavam%gama tasma#d evam%vidham% bhaks%yam% bhaks%aya#mi bubhuks%itah% 13 ity etad bruvato ra#jan bra#hman%asya maya# shrutam katha#m% kathayatah% pun%ya#m% dharmajn~asya pura#tani#m 14 shrutam% ca#pi maya# bhu#yah% kr%s%n%asya#pi visha#m% pate katha#m% kathayatah% pu#rvam% bra#hman%am% prati pa#n%d%ava 15 evam eva ca ma#m% nityam% bra#hman%a#h% sam%dishanti vai pratishrutya bhaved deyam% na#sha# ka#rya# hi bra#hman%aih% 16 bra#hman%o hy a#shaya# pu#rvam% kr%taya# pr%thivi#pate susamiddho yatha# di#ptah% pa#vakas tadvidhah% smr%tah% 17 yam% niri#ks%eta sam%kruddha a#shaya# pu#rvaja#taya# pradaheta hi tam% ra#jan kaks%am aks%ayya bhug yatha# 18 sa eva hi yada# tus%t%o vacasa# pratinandati bhavaty agada sam%ka#sho vis%aye tasya bha#rata 19 putra#n pautra#n pashu#m%sh caiva ba#ndhava#n saciva#m%s tatha# puram% janapadam% caiva sha#ntir is%t%eva pus%yati 20 etad dhi paramam% tejo bra#hman%asyeha dr%shyate sahasrakiran%asyeva savitur dharan%i#tale 21 tasma#d da#tavyam eveha pratishrutya yudhis%t%hira yadi#cchec chobhana#m% ja#tim% pra#ptum% bharatasattama 22 bra#hman%asya hi dattena dhruvam% svargo hy anuttamah% shakyampra#ptum% vishes%en%a da#nam% hi mahati# kriya# 23 ito dattena ji#vanti devata#h% pitaras tatha# tasma#d a#na#ni deya#ni bra#hman%ebhyo vija#nata# 24 mahad dhi bharatashres%t%ha bra#hman%as ti#rtham ucyate vela#ya#m% na tu kasya#m% cid gacched vipro hy apu#jitah% | | 1 [y] mitra saudr%da bha#vena upadesham% karoti yah% ja#tya#varasya ra#jars%e dos%as tasya bhaven na va# 2 etad iccha#mi tattvena vya#khya#tum% vai pita#maha su#ks%ma# gatir hi dharmasya yatra muhyanti ma#nava#h% 3 [bh] atra te vartayis%ya#mi shr%n%u ra#jan yatha#gamam r%s%i#n%a#m% vadata#m% pu#rvam% shrutam a#si#d yatha# maya# 4 upadesho na kartavyo ja#tihi#nasya kasya cit upadeshe maha#n dos%a upa#dhya#yasya bha#s%yate 5 nidarshanam idam% ra#jan~ shr%n%u me bharatars%abha durukta vacane ra#jan yatha#pu#rvam% yudhis%t%hira brahma#shramapade vr%ttam% pa#rshve himavatah% shubhe 6 tatra#shramapadam% pun%yam% na#na#vr%ks%agan%a#yutam bahu gulmalata#ki#rn%am% mr%gadvijanis%evitam 7 siddhaca#ran%asam%ghus%t%am% ramyam% pus%pitaka#nanam vratibhir bahubhih% ki#rn%am% ta#pasair upashobhitam 8 bra#hman%aish ca maha#bha#gaih% su#ryajvalana sam%nibhaih% niyamavratasam%pannaih% sama#ki#rn%am% tapasvibhih% di#ks%itair bharatashres%t%ha yata#ha#raih% kr%ta#tmabhih% 9 veda#dhyayanaghos%aish ca na#ditam% bharatars%abha va#lakhilyaish ca bahubhir yatibhish ca nis%evitam 10 tatra kash cit samutsa#ham% kr%tva# shu#dro daya#nvitah% a#gato hy a#shramapadam% pu#jitash ca tapasvibhih% 11 ta#m%s tu dr%s%t%va# munigan%a#n devakalpa#n mahaujasah% vahato vividha# di#ks%a#h% sam%prahr%s%yata bha#rata 12 atha#sya buddhir abhavat tapasye bharatars%abha tato 'bravi#t kulapatim% pa#dau sam%gr%hya bha#rata 13 bhavatprasa#da#d iccha#mi dharmam% cartum% dvijars%abha tan ma#m% tvam% bhagavan vaktum% pravra#jayitum arhasi 14 varn%a#varo 'ham% bhagavan~ shu#dro ja#tya#smi sattama shushru#s%a#m% kartum iccha#mi prapanna#ya prasi#da me 15 [kulapati] na shakyam iha shu#dren%a lin*gam a#shritya vartitum a#syata#m% yadi te buddhih% shushru#s%a# nirato bhava 16 [bh] evam uktas tu munina# sa shu#dro 'cintayan nr%pa katham atra maya# ka#ryam% shraddha# dharme para# ca me vijn~a#tam evam% bhavatu karis%ye priyam a#tmanah% 17 gatva#shramapada#d du#ram ut%ajam% kr%tava#m%s tu sah% tatra vedim% ca bhu#mim% ca devata#yatana#ni ca niveshya bharatashres%t%ha niyamastho 'bhavat sukham 18 abhis%eka#m%sh ca niyama#n devata#yatanes%u ca balim% ca kr%tva# hutva# ca devata#m% ca#py apu#jayat 19 sam%kalpaniyamopetah% phala#ha#ro jitendriyah% nityam% sam%nihita#bhish ca os%adhi#bhih% phalais tatha# 20 atithi#n pu#jaya#m a#sa yatha#vat samupa#gata#n evam% hi sumaha#n ka#lo vyatyakra#mat sa tasya vai 21 atha#sya munir a#gacchat sam%gatya# vai tam a#shramam sam%pu#jya sva#gatenars%im% vidhivat paryatos%ayat 22 anuku#la#h% katha#h% kr%tva# yatha#vat paryapr%cchata r%s%ih% paramatejasvi# dharma#tma# sam%yatendriyah% 23 evam% sa bahushas tasya shu#drasya bharatars%abha so 'gacchad a#shramam r%s%ih% shu#dram% dras%t%um% narars%abha 24 atha tam% ta#pasam% shu#drah% so 'bravi#d bharatars%abha pitr%ka#ryam% karis%ya#mi tatra me 'nugraham% kuru 25 ba#d%ham ity eva tam% vipra uva#ca bharatars%abha shucir bhu#tva# sa shu#dras tu tasyars%eh% pa#dyam a#nayat 26 atha darbha#m%sh ca vanya#sh ca os%adhi#r bharatars%abha pavitram a#sanam% caiva br%si#m% ca samupa#nayat 27 atha daks%in%am a#vr%tya br%si#m% paramashi#rs%ika#m kr%ta#m anya#yato dr%s%t%va# tatas tam r%s%ir abravi#t 28 kurus%vaita#m% pu#rvashi#rs%a#m% bhava codan mukhah% shucih% sa ca tat kr%tava#n~ shu#drah% sarvam% yad r%s%ir abravi#t 29 yathopadis%t%am% medha#vi# darbha#di#m%s ta#n yatha#tatham havyakavya vidhim% kr%tsnam uktam% tena tapasvina# 30 r%s%in%a# pitr%ka#rye ca sa ca dharmapathe sthitah% pitr%ka#rye kr%te ca#pi vis%r%s%t%ah% sa jaga#ma ha 31 atha di#rghasya ka#lasya sa tapyan~ shu#dra ta#pasah% vane pan~catvam agamat sukr%tena ca tena vai aja#yata maha#ra#ja ra#javam%she maha#dyutih% 32 tathaiva sa r%s%is ta#ta ka#ladharmam ava#pya ha purohita kule vipra a#ja#to bharatars%abha 33 evam% tau tatra sam%bhu#ta#v ubhau shu#dra muni# tada# kramen%a vardhitau ca#pi vidya#su kushala#v ubhau 34 atharvavede vede ca babhu#vars%ir sunishcitah% kalpaprayoge cotpanne jyotis%e ca param% gatah% sakhye ca#pi para# pri#tis tayosh ca#pi vyavardhata 35 pitary uparate ca#pi kr%tashaucah% sa bha#rata abhis%iktah% prakr%tibhi# ra#japutrah% sa pa#rthivah% abhis%iktena sa r%s%ir abhis%iktah% purohitah% 36 sa tam% purodha#ya sukham avasad bharatars%abha ra#jyam% shasha#sa dharmen%a praja#sh ca paripa#layan 37 pun%ya#hava#cane nityam% dharmaka#ryes%u ca#sakr%t utsmayan pra#hasac ca#pi dr%s%t%va# ra#ja# purohitam evam% sa bahusho ra#jan purodhasam upa#hasat 38 laks%ayitva# purodha#s tu bahu shastam% nara#dhipam utsmayantam% ca satatam% dr%s%t%va#sau manyuma#n abhu#t 39 atha shu#n%ye purodha#s tu saha ra#jn~a# sama#gatah% katha#bhir anuku#la#bhi# ra#ja#nam abhira#mayat 40 tato 'bravi#n narendram% sa purodha# bharatars%abha varam iccha#my aham% tv ekam% tvaya# dattam% maha#dyute 41 [r] vara#n%a#m% te shatam% dadya#m% kum utaikam% dvijottama sneha#c ca bahuma#na#c ca na#sty adeyam% hi me tava 42 [purohita] ekam% vai varam iccha#mi yadi tus%t%o 'si pa#rthiva yad dada#si maha#ra#ja satyam% tad vada ma#nr%tam 43 [bh] ba#d%ham ity eva tam% ra#ja# pratyuva#ca yudhis%t%hira yadi jn~a#sya#mi vaks%ya#mi aja#nan na tu sam%vade 44 [p] pun%ya#hava#cane nityam% dharmakr%tyes%u ca#sakr%t sha#nti homes%u ca sada# kim% tvam% hasasi vi#ks%ya ma#m 45 savri#d%am% vai bhavati hi mano me hasata# tvaya# ka#maya# sha#pito ra#jan na#nyatha# vaktum arhasi 46 bha#vyam% hi ka#ran%ena#tra na te ha#syam aka#ran%am kautu#halam% me subhr%sham% tattvena kathayasva me 47 [r] evam ukte tvaya# vipra yad ava#cyam% bhaved api avashyam eva vaktavyam% shr%n%us%vaika mana# dvija 48 pu#rvadehe yatha#vr%ttam% tan nibodha dvijottama ja#tim% smara#my aham% brahmann avadha#nena me shr%n%u 49 shu#dro 'ham abhavam% pu#rvam% ta#paso bhr%shasam%yutah% r%s%ir ugratapa#s tvam% ca tada#bhu#r dvijasattama 50 pri#yata# hi tada# brahman mama#nugraha buddhina# pitr%ka#rye tvaya# pu#rvam upadeshah% kr%to 'nagha br%sya#m% darbhes%u havye ca kavye ca munisattama 51 etena karma dos%en%a purodha#s tvam aja#yatha#h% aham% ra#ja# ca viprendra pashya ka#lasya paryayam matkr%te hy upadeshena tvaya# pra#ptam idam% phalam 52 etasma#t ka#ran%a#d brahman prahase tva#m% dvijottama na tva#m% paribhavan brahman prahasa#mi gurur bhava#n 53 viparyayen%a me manyus tena sam%tapyate manah% ja#tim% smara#my aham% tubhyam atas tva#m% prahasa#mi vai 54 evam% tavogram% hi tapa upadeshena na#shitam purohitatvam utsr%jya yatasva tvampunar bhave 55 itas tvam adhama#m anya#m% ma# yonim% pra#psyase dvija gr%hyata#m% dravin%am% vipra pu#ta#tma# bhava sattama 56 [bh] tato visr%s%t%o ra#jn~a# tu vipro da#na#ny anekashah% bra#hman%ebhyo dadau vittam% bhu#mim% gra#ma#m%sh ca sarvashah% 57 kr%cchra#n%i ci#rtva# ca tato yathokta#mi dvijottamah% ti#rtha#ni ca#bhigatva# vai da#na#ni vividha#ni ca 58 dattva# ga#sh caiva vipra#n%a#m% pu#ta#tma# so 'bhavad dvijah% tam eva ca#shramam% gatva# caca#ra vipulam% tapah% 59 tatah% siddhim% para#m% pra#pto bra#hman%o ra#jasattama sam%matash ca#bhavat tes%a#m a#shrame ''shramava#sina#m 60 evam% pra#pto mahat kr%cchram r%s%ih% sa nr%pasattama bra#hman%ena na vaktavyam% tasma#d varn%a#vare jane 61 varjayed upadesham% ca sadaiva bra#hman%o nr%pa upadesham% hi kurva#n%o dvijah% kr%cchram ava#pnuya#t 62 es%itavyam% sada# va#ca# nr%pen%a dvijasattama#t na pravaktavyam iha hi kim% cid varn%a#vare jane 63 bra#hman%a#h% ks%atriya# vaishya#s trayo varn%a# dvija#tayah% etes%u kathayan ra#jan bra#hman%o na pradus%yati 64 tasma#t sadbhir na vaktavyam% kasya cit kim% cid agratah% su#ks%ma# gatir hi dharmasya durjn~eya# hy akr%ta#tmabhih% 65 tasma#n mauna#ni munayo di#ks%a#m% kurvanti ca#dr%ta#h% duruktasya bhaya#d ra#jan na#nubha#s%anti kim% cana 66 dha#rmika# gun%asam%panna#h% satya#rjava para#yan%a#h% durukta va#ca#bhihata#h% pra#pnuvanti#ha dus%kr%tam 67 upadesho na kartavyah% kada# cid api kasya cit upadesha#d dhi tat pa#pam% bra#hman%ah% samava#pnuya#t 68 vimr%shya tasma#t pra#jn~ena vaktavyam% dharmam icchata# satya#nr%tena hi kr%ta upadesho hinasti vai 69 vaktavyam iha pr%s%t%ena vinishcitya viparyayam sa copadeshah% kartavyo yena dharmam ava#pnuya#t 70 etat te sarvam a#khya#tam upadeshe kr%te sati maha#n klesho hi bhavati tasma#n nopadishet kva cit | | 1 [y] ki#dr%she purus%e ta#ta stri#s%u va# bharatars%abha shri#h% padma# vasate nityam% tan me bru#hi pita#maha 2 [bh] atra te vartayis%ya#mi yatha#dr%s%t%am% yatha# shrutam rukmin%i# devaki#putra sam%nidhau paryapr%cchata 3 na#ra#yan%asya#n*ka gata#m% jvalanti#m%; dr%s%t%va# shriyam% padmasama#na vaktra#m kautu#hala#d vismitaca#runetra#; papraccha ma#ta# makaradhvajasya 4 ka#ni#ha bhu#ta#ny upasevase tvam%; sam%tis%t%hati# ka#ni na sevase tvam ta#ni trilokeshvara bhu#taka#nte; tattvena me bru#hi mahars%ikanye 5 evam% tada# shri#r abhibha#s%yama#n%a#; devya# samaks%am% garud%a dhvajasya uva#ca va#kyam% madhura#bhidha#nam%; manoharam% candra mukhi# prasanna# 6 vasa#mi satye subhage pragalbhe; daks%e nare karman%i vartama#ne na#karma shi#le purus%e vasa#mi; na na#stike sa#m%karike kr%taghne na bhinnavr%tte na nr%sham%savr%tte; na ca#pi caure na gurus%v asu#ye 7 ye ca#lpatejobalasattvasa#ra#; hr%s%yanti kupyanti ca yatra tatra na devi tis%t%ha#mi tatha#vidhes%u; nares%u sam%supta manorathes%u 8 yash ca#tmani pra#rthayate na kim% cid; yash ca svabha#vopahata#ntar a#tma# tes%v alpasam%tos%a rates%u nityam%; nares%u na#ham% nivasa#mi devi 9 vasa#mi dharmashi#les%u dharmajn~es%u maha#tmasu vr%ddhasevis%u da#ntes%u sattvajn~es%u maha#tmasu 10 stri#s%u ks%a#nta#su da#nta#su devadvija para#su ca vasa#mi satyashi#la#su svabha#vanirata#su ca 11 praki#rn%abha#n%d%a#m anaveks%ya ka#rin%i#m%; sada# ca bhartuh% pratiku#lava#dini#m parasya veshma#bhirata#m alajja#m; evam%vidha#m% stri#m% parivarjaya#mi 12 loka#m acoks%a#m avalehini#m% ca; vyapetadhairya#m% kalahapriya#m% ca nidra#bhibhu#ta#m% satatam% shaya#na#m; evam%vidha#m% stri#m% parivarjaya#mi 13 satya#su nityam% priyadarshana#su; saubha#gyayukta#su gun%a#nvita#su vasa#mi na#ri#s%u pativrata#su; kalya#n%a shi#la#su vibhu#s%ita#su 14 ya#nes%u kanya#su vibhu#s%an%es%u; yajn~es%u meghes%u ca vr%s%t%imatsu vasa#mi phulla#su ca padmini#s%u; naks%atravi#thi#s%u ca sha#radi#s%u 15 shailes%u gos%t%hes%u tatha# vanes%u; sarah%su phullotpalapan*kajes%u nadi#s%u ham%sasvanana#dita#su; kraun~ca#vaghus%t%a svarashobhita#su 16 visti#rn%aku#lahrada shobhita#su; tapasvisiddhadvija sevita#su vasa#mi nityam% subahu#daka#su; sim%hair gajaish ca#kulitodaka#su matte gaje govr%s%abhe narendre; sim%ha#sane satpurus%e ca nityam 17 yasmin gr%he hu#yate havyava#ho; gobra#hman%ash ca#rcyate devata#sh ca ka#le ca pus%pair balayah% kriyante; tasmin gr%he nityam upaimi va#sam 18 sva#dhya#yanityes%u dvijes%u nityam%; ks%atre ca dharma#bhirate sadaiva vaishye ca kr%s%a#bhirate vasa#mi; shu#dre ca shushru#s%an%anityayukte 19 na#ra#yan%e tv ekamana# vasa#ni; sarven%a bha#vena shari#rabhu#ta# tasmin hi dharmah% sumaha#n nivis%t%o; brahman%yata# ca#tra tatha# priyatvam 20 na#ham% shari#ren%a vasa#mi devi; naivam% maya# shakyam iha#bhidha#tum yasmim%s tu bha#vena vasa#mi pum%si; sa vardhate dharmayasho 'rthaka#maih% | | 1 [y] stri#pum%sayoh% sam%prayoge sparshah% kasya#dhiko bhavet etan me sam%shayam% ra#jan yatha#vad vaktum arhasi 2 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam bhan*ga#shvanena shakrasya yatha# vairam abhu#t pura# 3 pura# bhan*ga#shvano na#ma ra#jars%ir atidha#rmikah% aputrah% sa naravya#ghra putra#rtham% yajn~am a#harat 4 agnis%t%um% na#ma ra#jars%ir indra dvis%t%am% maha#balah% pra#yashcittes%u martya#na#m% putra ka#masya ces%yate 5 indro jn~a#tva# tu tam% yajn~am% maha#bha#gah% sureshvarah% antaram% tasya ra#jars%er anvicchan niyata#tmanah% 6 kasya cit tv atha ka#lasya mr%gaya#m at%ato nr%pa idam antaram ity eva shakro nr%pam amohayat 7 eka#shvena ca ra#jars%ir bhra#nta indren%a mohitah% na disho 'vindata nr%pah% ks%utpipa#sa#rditas tada# 8 itash cetash ca vai dha#van~ shramatr%s%n%a#rdito nr%pah% saro 'pashyat suruciram% pu#rn%am% paramava#rin%a# so 'vaga#hya saras ta#ta pa#yaya#m a#sa va#jinam 9 atha pi#todakam% so 'shvam% vr%ks%e baddhva# nr%pottamah% avaga#hya tatah% sna#to ra#ja# stri#tvam ava#pa ha 10 a#tma#nam% stri#kr%tam% dr%s%t%va# vri#d%ito nr%pasattamah% cinta#nugata sarva#tma# vya#kulendriya cetanah% 11 a#rohis%ye katham% tv ashvam% katham% ya#sya#mi vai puram agnis%t%um% na#ma is%t%am% me putra#n%a#m% shatam aurasam 12 ja#tam% maha#bala#na#m% vai ta#n pravaks%ya#mi kim% tv aham da#res%u ca#smadi#yes%u pauraja#napades%u ca 13 mr%dutvam% ca tanutvam% ca viklavatvam% tathaiva ca stri# gun%a# r%s%ibhih% prokta# dharmatattva#rtha darshibhih% vya#ya#mah% karkashatvam% ca vi#ryam% ca purus%e gun%a#h% 14 paurus%am% vipranas%t%am% me stri#tvam% kena#pi me 'bhavat stri#bha#va#t katham ashvam% tu punar a#rod%hum utsahe 15 mahata# tv atha khedena a#ruhya#shvam% nara#dhipah% punar a#ya#t puram% ta#ta stri#bhu#to nr%pasattama 16 putra# da#ra#sh ca bhr%tya#sh ca pauraja#napada#sh ca te kim% nv idam% tv iti vijn~a#ya vismayam% paramam% gata#h% 17 athova#ca sa ra#jars%ih% stri#bhu#to vadata#m% varah% mr%gaya#m asmi nirya#to balaih% parivr%to dr%d%ham udbha#ntah% pra#visham% ghoram at%avi#m% daivamohitah% 18 at%avya#m% ca sughora#ya#m% tr%s%n%a#rtho nas%t%acetanah% sarah% suruciraprakhyam apashyam% paks%ibhir vr%tam 19 tatra#vaga#d%hah% stri#bhu#to vyaktam% daiva#n na sam%shayah% atr%pta iva putra#n%a#m% da#ra#n%a#m% ca dhanasya ca 20 uva#ca putra#m%sh ca tatah% stri#bhu#tah% pa#rthivottamah% sam%pri#tya# bhujyata#m% ra#jyam% vanam% ya#sya#mi putraka#h% abhis%icya saputra#n%a#m% shatam% ra#ja# vanam% gatah% 21 ta#m a#shrame striyam% ta#ta ta#paso 'bhyavapadyata ta#pasena#sya putra#n%a#m a#shrame 'py abhavac chatam 22 atha sa# ta#n suta#n gr%hya pu#rvaputra#n abha#s%ata purus%atve suta# yu#yam% stri#tve ceme shatam% suta#h% 23 ekatra bhujyata#m% ra#jyam% bhra#tr%bha#vena putraka#h% sahita# bhra#taras te 'tha ra#jyam% bubhujire tada# 24 ta#n dr%s%t%va# bhra#tr%bha#vena bhun~ja#na#n ra#jyam uttamam cintaya#m a#sa devendro manyuna#bhipariplutah% upaka#ro 'sya ra#jars%eh% kr%to na#pakr%tam% maya# 25 tato bra#hman%aru#pen%a devara#jah% shatakratuh% bhedaya#m a#sa ta#n gatva# nagaram% vai nr%pa#tmaja#n 26 bhra#tr%#n%a#m% na#sti saubhra#tram% ye 'py ekasya pituh% suta#h% ra#jyahetor vivadita#h% kashyapasya sura#sura#h% 27 yu#yam% bhan*ga#shvana#patya#s ta#pasasyetare suta#h% kashyapasya sura#sh caiva asura#sh ca suta#s tatha# yus%ma#kam% paitr%kam% ra#jyam% bhujyate ta#pasa#tmajaih% 28 indren%a bhedita#s te tu yuddhe 'nyonyam apa#tayan tac chrutva# ta#pasi# ca#pi sam%tapta# praruroda ha 29 bra#hman%ac chadmana#bhyetya ta#m indro 'tha#nvapr%cchata kena duh%khena sam%tapta# rodis%i tvam% vara#nane 30 bra#hman%am% tu tato dr%s%t%va# sa# stri# karun%am abravi#t putra#n%a#m% dve shate brahman ka#lena viniva#tite 31 aham% ra#ja#bhavam% vipra tatra putrashatam% maya# samutpannam% suru#pa#n%a#m% vikra#nta#na#m% dvijottama 32 kada# cin mr%gaya#m% ya#ta udbhra#nto gahane vane avaga#d%hash ca sarasi stri bhu#to bra#hman%ottama putra#n ra#jye pratis%t%ha#pya vanam asmi tato gatah% 33 striya#sh ca me putrashatam% ta#pasena maha#tmana# a#shrame janitam% brahman ni#ta#s te nagaram% maya# 34 tes%a#m% ca vairam utpannam% ka#layogena vai dvija etac choca#mi viprendra daivena#bhiparipluta# 35 indras ta#m% duh%khita#m% dr%s%t%va# abravi#t parus%am% vacah% pura# suduh%saham% bhadre mama duh%kham% tvaya# kr%tam 36 indra dvis%t%ena yajata# ma#m ana#dr%tya durmate indro 'ham asmi durbuddhe vairam% te ya#titam% maya# 37 indram% tu dr%s%t%va# ra#jars%ih% pa#dayoh% shirasa# gatah% prasi#da tridashashres%t%ha putra ka#mena sa kratuh% is%t%as tridashasha#rdu#la tatra me ks%antum arhasi 38 pran%ipa#tena tasyendrah% paritut%s%o varam% dadau putra# vai katame ra#jan~ ji#vantu tava sham%sa me stri#bhu#tasya hi ye ja#ta#h% purus%asya#tha ye 'bhavan 39 ta#pasi# tu tatah% shakram uva#ca prayata#n~jalih% stri#bhu#tasya hi ye ja#ta#s te me ji#vantu va#sava 40 indras tu vismito hr%s%t%ah% striyam% papraccha ta#m% punah% purus%otpa#dita# ye te katham% dves%ya#h% suta#s tava 41 stri# bu#tasya hi ye ja#ta#h% snehas tebhyo 'dhikah% katham ka#ran%am% shrotum iccha#mi tan me vaktum iha#rhasi 42 [stri#] striya#s tv abhyadhikah% sneho na tatha# purus%asya vai tasma#t te shakra ji#vantu ye ja#ta#h% stri#kr%tasya vai 43 [bh] evam ukte tatas tvendrah% pri#to va#kyam uva#ca ha sarva eveha ji#vantu putra#s te satyava#dini 44 varam% ca vr%n%u ra#jendra yam% tvam icchasi suvrata purus%atvam atha stri#tvam% matto yad abhika#n*ks%asi 45 [stri#] stri#tvam eva vr%n%e shakra prasanne tvayi va#sava 46 evam uktas tu devendras ta#m% striyampratyuva#ca ha purus%atvam% katham% tyaktva# stri#tvam% rocayase vibho 47 evam uktah% pratyuva#ca stri#bhu#to ra#jasattamah% striya#h% purus%asam%yoge pri#tir abhyadhika# sada# etasma#t ka#ran%a#c chakra stri#tvam eva vr%n%omy aham 48 rame caiva#dhikam% stri#tve satyam% vai deva sattama stri#bha#vena hi tus%t%o 'smi gamyata#m% tridasha#dhipa 49 evam astv iti coktva# ta#m a#pr%cchya tridivam% gatah% evam% striya# maha#ra#ja adhika# pri#tir ucyate | | 1 [y] kim% kartavyam% manus%yen%a lokaya#tra# hita#rthina# katham% vai lokaya#tra#m% tu kim% shi#lash ca sama#caret 2 [bh] ka#yena trividham% karma va#ca# ca#pi caturvidham manasa# trividham% caiva dasha karma patha#m%s tyajet 3 pra#n%a#tipa#tam% stainyam% ca parada#nam atha#pi ca tri#n%i pa#pa#ni ka#yena sarvatah% parivarjayet 4 asat prala#pam% pa#rus%yam% paishunyam anr%tam% tatha# catva#ri va#ca# ra#jendra na jalpen na#nucintayet 5 anabhidhya# parasves%u sarvasattves%u sauhr%dam karman%a#m% phalam asti#ti trividham% manasa# caret 6 tasma#d va#kka#yamanasa# na#cared ashubham% narah% shubha#shubha#ny a#caran hi tasya tasya#shnute phalam | | 1 [y] pita#mahesha#ya vibho na#ma#ny a#caks%va shambhave babhrave vishvama#ya#ya maha#bha#gyam% ca tattvatah% 2 [bh] sura#suraguro deva vis%n%o tvam% vaktum arhasi shiva#ya vishvaru#pa#ya yan ma#m% pr%cchad yudhis%t%hirah% 3 na#mna#m% sahasram% devasya tan%d%ina# brahmayonina# niveditam% brahmaloke brahman%o yat pura#bhavat 4 dvaipa#yanaprabhr%tayas tathaiveme tapodhana#h% r%s%ayah% suvrata# da#nta#h% shr%n%vantu gadatas tava 5 dhruva#ya nandine hotre goptre vishvasr%je 'gnaye maha#bha#gyam% vibho bru#hi mun%d%ine 'tha kapardine 6 [va#sudeva] na gatih% karman%a#m% shakya# vettum i#shasya tattvatah% 7 hiran%yagarbhapramukha# deva#h% sendra# mahars%ayah% na vidur yasya nidhanam a#dhim% va# su#ks%madarshinah% sa katham% narama#tren%a shakyo jn~a#tum% sata#m% gatih% 8 tasya#ham asuraghnasya ka#m%sh cid bhagavato gun%a#n bhavata#m% ki#rtayis%ya#mi vratesha#ya yatha#tatham 9 [v] evam uktva# tu bhagava#n gun%a#m%s tasya maha#tmanah% upaspr%shya shucir bhu#va# kathaya#m a#sa dhi#matah% 10 [v] shushru#s%adhvam% bra#hman%endra#s tvam% ca ta#ta yudhis%t%hira tvam% ca#pageya na#ma#ni nisha#maya jagatpateh% 11 yad ava#ptam% ca me pu#rvam% sa#mba hetoh% sudus%karam yatha# ca bhagava#n dr%s%t%o maya# pu#rvam% sama#dhina# 12 shambare nihate pu#rvam% raukmin%eyena dhi#mata# ati#te dva#dashe vars%e ja#mbavaty abravi#d dhi ma#m 13 pradyumna ca#rudes%n%a#di#n rukmin%ya# vi#ks%ya putraka#n putra#rthini# ma#m upetya va#kyam a#ha yudhis%t%hira 14 shu#ram% balavata#m% shres%t%ham% ka#nta ru#pam alakmas%am a#tmatulyam% mama sutam% prayaccha#cyuta ma#ciram 15 na hi te 'pra#pyam asti#ha tris%u lokes%u kim% cana loka#n sr%jes tvam apara#n icchan yadukulodvaha 16 tvaya# dva#dasha vars%a#n%i va#yubhu#tena shus%yata# a#ra#dhya pashubharta#ram% rukmin%ya# janita#h% suta#h% 17 ca#rudes%n%ah% suca#rush ca ca#ruves%o yashodharah% ca#ru shvara#sh ca#ru yasha#h% pradyumnah% shambhur eva ca 18 yatha# te janita#h% putra# rukmin%ya#sh ca#ru vikrama#h% tatha# mama#pi tanayam% prayaccha balasha#linam 19 ity evam% codito devya# ta#m avocam% sumadhyama#m anuja#ni#hi ma#m% ra#jn~i karis%ye vacanam% tava sa# ca ma#m abravi#d gaccha vijaya#ya shiva#ya ca 20 brahma# shivah% ka#shyapash ca nadyo deva# mano'nuga#h% ks%etraus%adhyo yajn~ava#ha#c chanda#m%sy r%s%igan%a# dhara# 21 samudra# daks%in%a# stobha# r%ks%a#n%i pitaro graha#h% devapatnyo devakanya# deva ma#tara eva ca 22 manvantara#n%i ga#vash ca candrama#h% savita# harih% sa#vitri# brahma vidya# ca r%tavo vatsara#h% ks%apa#h% 23 ks%an%a# lava# muhu#rta#sh ca nimes%a# yugaparyaya#h% raks%antu sarvatragatam% tva#m% ya#dava sukha#vaham aris%t%am% gaccha pantha#nam apramatto bhava#nagha 24 evam% kr%tasvastyayanas taya#ham%; ta#m abhyanujn~a#ya kapi#ndra putri#m pituh% sami#pe narasattamasya; ma#tush ca ra#jn~ash ca tatha#hukasya 25 tam artham a#vedya yad abravi#n ma#m%; vidya#dharendrasya suta# bhr%sha#rta# ta#n abhyanujn~a#ya tada#ti duh%kha#d; gadam% tathaiva#tibalam% ca ra#mam 26 pra#pya#nuna#m% gurujana#d aham% ta#rks%yam acintayam so 'vahad dhimavantam% ma#m% pra#pya cainam% vyasarjayam 27 tatra#ham adbhuta#n bha#va#n apashyam% girisattame ks%etram% ca tapasa#m% shres%t%ham% pashya#my a#shramam uttamam 28 divyam% vaiya#ghrapadyasya upamanyor maha#tmanah% pujitam% devagandharvair bra#hmya# laks%mya# samanvitam 29 dhava kakubha kadambana#rikelaih%; kura bakaketakajambupa#t%ala#bhih% vat%a varun%aka vatsa na#bhabilvaih%; saralakapittha priya#lasa#la ta#laih% 30 badari# kundapunna#gair ashoka#mra#timuktakaih% bhalla#takair madhu#kaish ca campakaih% panasais tatha# 31 vanyair bahuvidhair vr%ks%aih% phalapus%papradair yutam pus%pagulma lata#ki#rn%am% kadali# s%an%d%ashobhitam 32 na#na#shakunisam%bhojyaih% phalair vr%ks%air alam% kr%tam yatha#stha#naviniks%iptair bhu#s%itam% vanara#jibhih% 33 ruruva#ran%asha#rdu#la sim%hadvi#pisama#kulam kuran*ga barhin%a#ki#rn%am% ma#rja#rabhujaga#vr%tam pu#gaish ca mr%gaja#ti#na#m% mahis%arks%a nis%evitam 34 na#na#pus%parajo mishro gajada#na#dhiva#sitah% divyastri# gi#tabahulo ma#ruto 'tra sukho vavau 35 dha#ra# nina#dair vihagapran%a#daih%; shubhais tatha# br%m%hitaih% kun~jara#n%a#m gi#tais tatha# kim% nara#n%a#m uda#raih%; shubhaih% svanaih% sa#maga#na#m% ca vi#ra 36 acintyam% manasa#py anyaih% sarobhih% samalam% kr%tam visha#laish ca#gnisharan%air bhu#s%itam% kusha sam%vr%tam 37 vibhu#s%itam% pun%yapavitra toyaya#; sada# ca jus%pam% nr%pa jahnukanyaya# maha#tmabhir dharmabhr%ta#m% varis%t%hair; mahars%ibhir bhu#s%itam agnikalpaih% 38 va#yva#ha#rair ambupair japyanityaih%; sam%praks%a#lair yatibhir dhya#nanityaih% dhu#ma#shanair u#s%mapaih% ks%i#rapaish ca; vibhu#s%itam% bra#hman%endraih% samanta#t 39 goca#rin%o 'tha#shma kut%t%a# dantolu#khalinas tatha# mari#cipa#h% phenapa#sh ca tathaiva mr%gaca#rin%ah% 40 suduh%kha#n niyama#m%s ta#m%s ta#n vahatah% sutapo'nvita#n pashyan utphullanayanah% praves%t%um upacakrame 41 supu#jitam% devagan%air maha#tmabhih%; shiva#dibhir bha#rata pun%yakarmabhih% rara#ja tac ca#shramaman%d%alam% sada#; divi#va ra#jan raviman%d%alam% yatha# 42 kri#d%anti sarpair nakula# mr%gair vya#ghra#sh ca mitravat prabha#va#d di#ptatapasah% sam%nikars%a gun%a#nvita#h% 43 tatra#shramapade shres%t%he sarvabhu#tamanorame sevite dvija sha#rdu#lair vedaveda#n*gapa#ragaih% 44 na#na# niyamavikhya#tair r%s%ibhish ca maha#tmabhih% pravishann eva ca#pashyam% jat%a#ci#radharam% prabhum 45 tejasa# tapasa# caiva di#pyama#nam% yatha#nalam shis%yamadhya gatam% sha#ntam% yuva#nam% bra#hman%ars%abham shirasa# vandama#nam% ma#m upamanyur abha#s%ata 46 sva#gatam% pun%d%ari#ka#ks%a saphala#ni tapa#m%si nah% yat pu#jyah% pu#jayasi no dras%t%avyo dras%t%um icchasi 47 tam aham% pra#n~jalir bhu#tva# mr%gapaks%is%v atha#gnis%u dharme ca shis%yavarge ca samapr%ccham ana#mayam 48 tato ma#m% bhagava#n a#ha sa#mna# paramavalguna# lapsyase tanayam% kr%s%n%a a#tmatulyam asam%shayam 49 tapah% sumahad a#stha#ya tos%ayesha#nam i#shvaram iha devah% sa patni#kah% sama#kri#d%aty adhiks%aja 50 ihaiva devata# shres%t%ham% deva#h% sars%igan%a# pura# tapasa# brahmacaryen%a satyena ca damena ca tos%ayitva# shubha#n ka#ma#n pra#pnuvam%s te jana#rdana 51 tejasa#m% tapasa#m% caiva nidhih% sa bhagava#n iha shubha#shubha#nvita#n bha#va#n visr%jan sam%ks%ipann api a#ste devya# saha#cintyo yam% pra#rthayasi shatruhan 52 hiran%yakashipur yo 'bhu#d da#navo merukampanah% tena sarva#maraishvaryam% sharva#t pra#ptam% sama#rbudam 53 tasyaiva putra pravaro mandaro na#ma vishrutah% maha#devavara#c chakram% vars%a#rbudam ayodhayat 54 vis%n%osh cakram% ca tad ghoram% vajram a#khan%d%alasya ca shi#rn%am% pura#bhavat ta#ta grahasya#n*ges%u keshava 55 ardyama#na#sh ca vibudha# grahen%a subali#yasa# shiva dattavara#n~ jaghnur asurendra#n sura# bhr%sham 56 tus%t%o vidyutprabhasya#pi trilokeshvarata#m ada#t shatam% vars%asahasra#n%a#m% sarvalokeshvaro 'bhavat mamaiva#nucaro nityam% bhavita#si#ti ca#bravi#t 57 tatha# putrasahasra#n%a#m ayutam% ca dadau prabhuh% kusha dvi#pam% ca sa dadau ra#jyena bhagava#n ajah% 58 tatha# shatamukho na#ma dha#tra# sr%s%t%o maha#surah% yena vars%ashatam% sa#gram a#tmama#m%sair huto 'nalah% tam% pra#ha bhagava#m%s tus%t%ah% kim% karomi#ti sham%karah% 59 tam% vai shatamukhah% pra#ha yogo bhavatu me 'dbhutah% balam% ca daivatashres%t%ha sha#shvatam% sam%mprayaccha me 60 sva#yambhuvah% kratush ca#pi putra#rtham abhavat pura# a#vishya yogena#tma#nam% tri#n%i vars%ashata#ny api 61 tasya devo 'dadat putra#n sahasram% kratusam%mita#n yogeshvaram% deva gi#tam% vettha kr%s%n%a na sam%shayah% 62 va#lakhilya# maghavata# avajn~a#ta#h% pura# kila taih% kruddhair bhagava#n rudras tapasa# tos%ito hy abhu#t 63 ta#m%sh ca#pi daivatashres%t%hah% pra#ha pri#to jagatpatih% suparn%am% somaharta#ram% tapasotpa#dayis%yatha 64 maha#devasya ros%a#c ca a#po nas%t%a#h% pura#bhavan ta#m%sh ca sapta kapa#lena devair anya#h% pravartita#h% 65 atrer bha#rya#pi bharta#ram% sam%tyajya brahmava#dini# na#ham% tasya muner bhu#yo vashaga# sya#m% katham% cana ity uktva# sa# maha#devam agacchac charan%am% kila 66 nir a#ha#ra# bhaya#d atres trin%i vars%ashata#ny api asheta musales%v eva prasa#da#rtham% bhavasya sa# 67 ta#m abravi#d dhasan devo bhavita# vai sutas tava vam%she tavaiva na#mna# tu khya#tim% ya#syati cepsita#m 68 sha#kalyah% sam%shita#tma# vai navavars%ashata#ny api a#ra#dhaya#m a#sa bhavam% mano yajn~ena keshava 69 tam% ca#ha bhagava#m%s tus%t%o grantha ka#ro bhavis%yasi vatsa#ks%aya# ca te ki#rtis trailokye vai bhavis%yati aks%ayam% ca kulam% te 'stu mahars%ibhir alam% kr%tam 70 sa#varn%ish ca#pi vikhya#ta r%s%ir a#si#t kr%te yuge iha tena tapas taptam% s%as%t%im% vars%ashata#ny atha 71 tam a#ha bhagava#n rudrah% sa#ks%a#t tus%t%o 'smi te 'nagha grantha kr%l lokavikhya#to bhavita#sy ajara#marah% 72 maya#pi ca yatha#dr%s%t%o devadevah% pura# vibhuh% sa#ks%a#t pashupatis ta#ta tac ca#pi shr%n%u ma#dhava 73 yadartham% ca maha#devah% prayatena maya# pura# a#ra#dhito maha#teja#s tac ca#pi shr%n%u vistaram 74 yad ava#ptam% ca me pu#rvam% devadeva#n maheshvara#t tat sarvam akhilena#dya kathayis%ya#mi te 'nagha 75 pura# kr%tayuge ta#ta r%s%ir a#si#n maha#yasha#h% vya#ghrapa#da iti khya#to vedaveda#n*gapa#ragah% tasya#ham abhavam% putro dhaumyash ca#pi mama#nujah% 76 kasya cit tv atha ka#lasya dhaumyena sahama#dhava a#gaccham a#shramam% kri#d%an muni#na#m% bha#vita#tmana#m 77 tatra#pi ca maya# dr%s%t%a# duhyama#na# payasvini# laks%itam% ca maya# ks%i#ram% sva#duto hy amr%topamam 78 tatah% pis%t%am% sama#lod%ya toyena sahama#dhava a#vayoh% ks%i#ram ity eva pa#na#rtham upani#yate 79 atha gavyam% payas ta#ta kada# cit pra#shitam% maya# tatah% pis%t%a rasam% ta#ta na me pri#tim uda#vahat 80 tato 'ham abruvam% ba#lya#j janani#m a#tmanas tada# ks%i#raudana sama#yuktam% bhojanam% ca prayaccha me 81 tato ma#m abravi#n ma#ta# duh%khashokasamanvita# putrasneha#t paris%vajya mu#rdhni ca#ghra#ya ma#dhava 82 kutah% ks%i#rodanam% vatsa muni#na#m% bha#vita#tmana#m vane nivasata#m% nityam% kandamu#laphala#shina#m 83 aprasa#dya viru#pa#ks%am% varadam% stha#n%um avyayam kutah% ks%i#rodanam% vatsa sukha#ni vasana#ni ca 84 tam% prapadya sada# vatsa sarvabha#vena sham%karam tatprasa#da#c ca ka#mebhyah% phalam% pra#psyasi putraka 85 jananya#s tad vacah% shrutva# tada# prabhr%ti shatruhan mama bhaktir maha#deve nais%t%hiki# samapadyata 86 tato 'ham% tapa a#stha#ya tos%aya#m a#sa sham%karam divyam% vars%asahasram% tu pa#da#n*gus%t%ha#gravis%t%hitah% 87 ekam% vars%ashatam% caiva phala#ha#ras tada#bhavam dviti#yam% shi#rn%aparn%a#shi# tr%ti#yam% ca#mbubhojanah% shata#ni sapta caiva#ham% va#yubhaks%as tada#bhavam 88 tatah% pri#to maha#devah% sarvalokeshvarah% prabhuh% shakra ru#pam% sa kr%tva# tu sarvair devagan%air vr%tah% sahasra#ks%as tada# bhu#tva# varja pa#n%ir maha#yasha#h% 89 sudha#vada#tam% rakta#ks%am% stabdhakarn%am% madotkat%am a#ves%t%ita karam% raudram% caturdam%s%t%ram% maha#gajam 90 sama#sthitash ca bhagava#n di#pyama#nah% svatejasa# a#jaga#ma kiri#t%i# tu ha#rakeyu#rabhu#s%itah% 91 pa#n%d%uren%a#tapatren%a dhriyama#n%ena mu#rdhani sevyama#no 'psarobhish ca divyagandharvana#ditah% 92 tato ma#m a#ha devendrah% pri#tas te 'ham% dvijottama varam% vr%n%i#s%va mattas tva yat te manasi vartate 93 shakrasya tu vacah% shrutva# na#ham% pri#tamana#bhavam abruvam% ca tada# kr%s%n%a devara#jam idam% vacah% 94 na#ham% tvatto varam% ka#n*ks%e na#nyasma#d api daivata#t maha#deva#d r%te saumya satyam etad bravi#mi te 95 pashupativacana#d bhava#mi sadyah%; kr%mir atha va# tarur apy anekasha#khah% apashu pativaraprasa#daja# me; tribhuvana ra#jyavibhu#tir apy anis%t%a# 96 api ki#t%ah% patam%go va# bhaveyam% sham%kara#jn~aya# na tu shakra tvaya# dattam% trailokyam api ka#maye 97 ya#vac chasha#n*ka shakala#mala baddhamaulir; na pri#yate pashupatir bhagava#n mameshah% ta#vaj jara#maran%ajanma shata#bhigha#tair; duh%kha#ni dehavihita#ni samudvaha#mi 98 divasakara shasha#n*kavahni di#ptam%; tribhuvana sa#ram apa#ram a#dyam ekam ajaram amaram aprasa#dya rudram%; jagati puma#n iha ko labheta sha#ntim 99 [s%akra] kah% punas tava hetur vai i#she ka#ran%aka#ran%e yena deva#d r%te 'nyasma#t prasa#dam% na#bhika#n*ks%asi 100 [upa] hetubhir va# kim anyais te i#shah% ka#ran%aka#ran%am na shushruma yad anyasya lin*gam abhyarcyate suraih% 101 kasya#nyasya suraih% sarvair lin*gam% muktva# maheshvaram arcyate 'rcita pu#rvam% va# bru#hi yady asti te shrutih% 102 yasya brahma# ca vis%n%ush ca tvam% ca#pi saha daivataih% arcayadhvam% sada# lin*gam% tasma#c chres%t%ha tamo hi sah% 103 tasma#d varam aham% ka#n*ks%e nidhanam% va#pi kaushika gaccha va# tis%t%ha va# shakra yathes%t%am% balasu#dana 104 ka#mam es%a varo me 'stu sha#po va#pi maheshvara#t na ca#nya#m% devata#m% ka#n*ks%e sarvaka#maphala#ny api 105 evam uktva# tu devendram% duh%kha#d a#kulitendriyah% na prasi#dati me rudrah% kim etad iti cintayan atha#pashyam% ks%an%enaiva tam evaira#vatam% punah% 106 ham%sakundendu sadr%sham% mr%n%a#lakumudaprabham vr%s%aru#padharam% sa#ks%a#t ks%i#rodam iva sa#garam 107 kr%s%n%a puccham% maha#ka#yam% madhupin*gala locanam ja#mbu#nadena da#mna# ca sarvatah% samalam%kr%tam 108 rakta#ks%am% sumaha#na#sam% sukarn%am% sukat%i# tat%am supa#rshvam% vipura skandham% suru#pam% ca#rudarshanam 109 kakudam% tasya ca#bha#ti skandham a#pu#rya vis%t%hitam tus%a#ragiriku#t%a#bham% sita#bhrashikharopamam 110 tam a#sthitash ca bhagava#n devadevah% sahomaya# ashobhata maha#devah% paurn%ama#sya#m ivod%ura#t% 111 tasya tejo bhavo vahnih% sa meghah% stanayitnuma#n sahasram iva su#rya#n%a#m% sarvam a#vr%tya tis%t%hati 112 i#shvarah% sumaha#teja#h% sam%vartaka iva#nalah% yuga#nte sarvabhu#ta#ni didhaks%ur iva codyatah% 113 tejasa# tu tada# vya#pte durniri#ks%ye samantatah% punar udvignahr%dayah% kim etad iti cintayam 114 muhu#rtam iva tat tejo vya#pya sarva# disho disha prasha#ntam% ca ks%an%enaiva devadevasya ma#yaya# 115 atha#pashyam% sthitam% stha#n%um% bhagavantam% maheshvaram saurabheya gatam% saumyam% vidhu#mam iva pa#vakam sahitam% ca#rusarva#n*gya# pa#rvatya# parameshvaram 116 ni#lakanham% maha#tma#nam asaktam% tejasa#m% nidhim as%t%a#dasha bhujam% stha#n%um% sarva#bharan%abhu#s%itam 117 shukla#mbara dharam% devam% shuklama#lya#nulepanam shukladhvajam ana#dhr%s%yam% shuklayajn~opavi#tinam 118 ga#yadbhir nr%tyama#naish ca utpatadbhir itas tatah% vr%ttam% pa#ris%adair divyair a#tmatulyapara#kramaih% 119 ba#lendu mukut%am% pa#n%d%um% sharac candram ivoditam tribhir netraih% kr%toddyotam% tribhih% su#ryair ivoditaih% 120 ashobhata ca devasya ma#la# ga#tre sitaprabhe ja#taru#pamayaih% padmair grathita# ratnabhu#s%ita# 121 mu#rtimanti tatha#stra#n%i sarvatejomaya#ni ca maya# dr%s%t%a#ni govinda bhavasya#mita tejasah% 122 indra#yudhasahasra#bham% dhanus tasya maha#tmanah% pina#kam iti vikhya#tam% sa ca vai pannago maha#n 123 sapta shi#rs%o maha#ka#yas ti#ks%n%adam%s%t%ro vis%olban%ah% jya# ves%t%itamaha#gri#vah% sthitah% purus%avigrahah% 124 sharash ca su#ryasam%ka#shah% ka#la#nalasamadyutih% yat tad astram% maha#ghoram% divyam% pa#shupatam% mahat 125 adviti#yam anirdeshyam% sarvabhu#tabhaya#vaham sa sphulin*gam% maha#ka#yam% visr%jantam iva#nalam 126 ekapa#dam% maha#dam%s%t%ram% sahasrashirasodaram sahasrabhuja jihva#ks%am udgirantam iva#nalam 127 bra#hma#n na#ra#yan%a#d aindra#d a#gneya#d api va#run%a#t yad vishis%t%am% maha#ba#ho sarvashastravigha#tanam 128 yena tat tripuram% dagdhva# ks%an%a#d bhasmi#kr%tam% pura# sharen%aikena govinda maha#devena li#laya# 129 nirdada#ha jagat kr%tsnam% trailokyam% sa cara#caram maheshvara bhujotsr%s%t%am% nimes%a#rdha#n na sam%shayah% 130 na#vadhyo yasya loke 'smin brahma vis%n%usures%v api tad aham% dr%s%t%ava#m%s ta#ta a#shcarya#d bhu#tam uttamam 131 guhyam astram% param% ca#pi tattulya#dhikam eva va# yat tac chu#lam iti khya#tam% sarvalokes%u shu#linah% 132 da#rayed yan mahi#m% kr%tsna#m% shos%ayed va# mahodadhim sam%hared va# jagat kr%tsnam% visr%s%t%am% shu#lapa#n%ina# 133 yauvana#shvo hato yena ma#m%dha#ta# sabalah% pura# cakravarti# maha#teja#s trilokavijayi# nr%pah% 134 maha#balo maha#vi#ryah% shakratulyapara#kramah% karasthenaiva govinda lavan%asyeha raks%asah% 135 tac chu#lam atiti#ks%n%a#gram% subhi#mam% lomahars%an%am trishikha#m% bhrukut%i#m% kr%tva# tarjama#nam iva sthitam 136 vidhu#mam% sa#rcisam% kr%s%n%am% ka#lasu#ryam ivoditam sarpahastam anirdeshyam% pa#shahastam iva#ntakam dr%s%t%ava#n asmi govinda tad astram% rudra sam%nidhau 137 parashus ti#ks%n%adha#rash ca datto ra#masya yah% pura# maha#devena tus%t%ena ks%atriya#n%a#m% ks%ayam% karah% ka#rtavi#ryo hato yena cakravarti# maha#mr%dhe 138 trih% saptakr%tvah% pr%thivi# yena nih%ks%atriya# kr%ta# ja#madagnyena govinda ra#men%a#klis%t%akarman%a# 139 di#ptadha#rah% suraudra#syah% sarpakan%t%ha#gra ves%t%itah% abhavac chu#lino 'bhya#she di#ptavahni shikhopamah% 140 asam%khyeya#ni ca#stra#n%i tasya divya#ni dhi#matah% pradha#nyato mayaita#ni ki#rtita#ni tava#nagha 141 savyadeshe tu devasya brahma# lokapita#mahah% divyam% vima#nam a#stha#ya ham%sayuktam% manojavam 142 va#mapa#rshva gatash caiva tatha# na#ra#yan%ah% sthitah% vainateyam% sama#stha#ya shan*khacakragada#dharah% 143 skando mayu#ram a#stha#ya sthito devya#h% sami#patah% shaktim% kanhe sama#dha#ya dviti#ya iva pa#vakah% 144 purasta#c caiva devasya nandim% pashya#my avasthitam shu#lam% vis%t%abhya tis%t%hantam% dviti#yam iva sham%karam 145 sva#yambhuva#dya# manavo bhr%gva#dya# r%s%ayas tatha# shakra#dya# devata#sh caiva sarva eva samabhyayuh% 146 te 'bhiva#dya maha#tma#nam% pariva#rya samantatah% astuvan vividhaih% stotrair maha#devam% sura#s tada# 147 brahma# bhavam% tada# stunvan rathantaram udi#rayan jyes%t%hasa#mna# ca devesham% jagau na#ra#yan%as tada# gr%n%an~ shakrah% param% brahma shatarudri#yam uttamam 148 brahma# na#ra#yan%ash caiva devara#jash ca kaushikah% ashobhanta maha#tma#nas trayas traya iva#gnayah% 149 tes%a#m% madhyagato devo rara#ja bhagava#n~ shivah% sharadghanavinirmuktah% parivis%t%a iva#m%shuma#n tato 'ham astuvam% devam% stavena#nena suvratam 150 namo deva#dhideva#ya maha#deva#ya vai namah% shakra#ya shakra ru#pa#ya shakra ves%adhara#ya ca 151 namas te varja hasta#ya pin*gala#ya#run%a#ya ca pina#ka pa#n%aye nityam% khad%gashu#ladhara#ya ca 152 namas te kr%s%n%a va#sa#ya kr%s%n%a kun~citamu#rdhaje kr%s%n%a#jinottari#ya#ya kr%s%n%a#s%t%am itara#ya ca 153 shuklavarn%a#ya shukla#ya shukla#mbara dhara#ya ca shuklabhasma#valipta#ya shuklakarma rata#ya ca 154 tvam% brahma# sarvadeva#na#m% rudra#n%a#m% ni#lalohitah% a#tma# ca sarvabhu#ta#na#m% sa#m%khye purus%a ucyase 155 r%s%abhas tvam% pavitra#n%a#m% yogina#m% nis%kalah% shivah% a#shrama#n%a#m% gr%hasthas tvam i#shvara#n%a#m% maheshvarah% kuberah% sarvayaks%a#n%a#m% kratu#na#m% vis%n%ur ucyase 156 parvata#na#m% maha#merur naks%atra#n%a#m% ca candrama#h% vasis%t%has tvam r%s%i#n%a#m% ca graha#n%a#m% su#rya ucyase 157 a#ran%ya#na#m% pashu#na#m% ca sim%has tvam% parameshvarah% gra#hya#n%a#m% govr%s%ash ca#si bhagava#m*l lokapu#jitah% 158 a#ditya#na#m% bhava#n vis%n%ur vasu#na#m% caiva pa#vakah% paks%in%a#m% vainateyash ca ananto bhujages%u ca 159 sa#mavedash ca veda#na#m% yajus%a#m% shatarudriyam sanatkuma#ro yogi#na#m% sa#m%khya#na#m% kapilo hy asi 160 shakro 'si maruta#m% deva pitr%#n%a#m% dharmara#d% asi brahmalokash ca loka#na#m% gati#na#m% moks%a ucyase 161 ks%i#rodah% sa#gara#n%a#m% ca shaila#na#m% himava#n girih% varn%a#na#m% bra#hman%ash ca#si vipra#n%a#m% di#ks%ito dvijah% a#dis tvam asi loka#na#m% sam%harta# ka#la eva ca 162 yac ca#nyad api lokes%u sattvam% tejo 'dhikam% smr%tam tat sarvam% bhagava#n eva iti me nishcita# matih% 163 namas te bhagavan deva namas te bhakta vatsala yogeshvara namas te 'stu namas te vishvasam%bhava 164 prasi#da mama bhaktasya di#nasya kr%pan%asya ca anaishvaryen%a yuktasya gatir bhava sana#tana 165 yam% ca#para#dham% kr%tava#n ajn~a#na#t parameshvara madbhakta iti devesha tat sarvam% ks%antum arhasi 166 mohitash ca#smi devesha tubhyam% ru#paviparyaya#t tena na#rghyam% maya# dattam% pa#dyam% ca#pi sureshvara 167 evam% stutva#ham i#sha#nam% pa#dyam arghyam% ca bhaktitah% kr%ta#n~jaliput%o bhu#tva# sarvam% tasmai nyavedayam 168 tatah% shi#la#mbusam%yukta# divyagandhasamanvita# pus%pavr%s%t%ih% shubha# ta#ta papa#ta mama mu#rdhani 169 dundubhish ca tato divyas ta#d%ito devakim%karaih% vavau ca ma#rutah% pun%yah% shuci gandhah% sukha#vahah% 170 tatah% pri#to maha#devah% sapatni#ko vr%s%adhvajah% abravi#t tridasha#m%s tatra hars%ayann iva ma#m% tada# 171 pashyadhvam% tridasha#h% sarve upamanyor maha#tmanah% mayi bhaktim% para#m% divya#m ekabha#va#d avasthita#m 172 evam ukta#s tatah% kr%s%n%a sura#s te shu#lapa#n%ina# u#cuh% pra#n~jalayah% sarve namaskr%tva# vr%s%adhvajam 173 bhagavan devadevesha lokana#tha jagatpate labhata#m% sarvaka#mebhyah% phalam% tvatto dvijottamah% 174 evam uktas tatah% sharvah% surair brahma#dibhis tatha# a#ha ma#m% bhagava#n i#shah% prahasann iva sham%karah% 175 vatsopamanyo pri#to 'smi pashya ma#m% munipum%gava dr%d%habhakto 'si viprars%e maya# jijn~a#sito hy asi 176 anaya# caiva bhaktya# te atyartham% pri#tima#n aham tasma#t sarva#n dada#my adya ka#ma#m%s tava yathepshita#n 177 evam uktasya caiva#tha maha#devena me vibho hars%a#d ashru#n%y avartanta loma hars%ash ca ja#yate 178 abruvam% ca tada# devam% hars%agadgadaya# gira# ja#nubhya#m avanim% gatva# pran%amya ca punah% punah% 179 adya ja#to hy aham% deva adya me saphalam% tapah% yan me sa#ks%a#n maha#devah% prasannas tis%t%hate 'gratah% 180 yam% na pashyanti ca#ra#dhya deva# hy amitavikramam tam aham% dr%s%t%ava#n devam% ko 'nyo dhanyataro maya# 181 evam% dhya#yanti vidva#m%sah% param% tattvam% sana#tanam s%ad%vim%shakam iti khya#tam% yat para#t param aks%aram 182 sa es%a bhagava#n devah% sarvatattva#dir avyayah% sarvatattvavidha#najn~ah% pradha#napurus%eshvarah% 183 yo 'sr%jad daks%in%a#d an*ga#d brahma#n%am% lokasam%bhavam va#mapa#rshva#t tatha# vis%n%um% lokaraks%a#rtham i#shvarah% yuga#nte caiva sam%pra#pte rudram an*ga#t sr%jat prabhuh% 184 sa rudrah% sam%haran kr%tsnam% jagat stha#varajan*gamam ka#lo bhu#tva# maha#teja#h% sam%vartaka iva#nalah% 185 es%a devo maha#devo jagat sr%s%t%va# cara#caram kalpa#nte caiva sarves%a#m% smr%tim a#ks%ipya tis%t%hati 186 sarvagah% sarvabhu#ta#tma# sarvabhu#tabhavodbhavah% a#ste sarvagato nityam adr%shyah% sarvadaivataih% 187 yadi deyo varo mahyam% yadi tus%t%ash ca me prabhuh% bhaktir bhavatu me nityam% sha#shvati# tvayi sham%kara 188 ati#ta#na#gatam% caiva vartama#nam% ca yad vibho ja#ni#ya#m iti me buddhis tvatprasa#da#t surottama 189 ks%i#raudanam% ca bhun~ji#ya#m aks%ayam% saha ba#ndhavaih% a#shrame ca sada# mahyam% sa#mindhyam% paramas tu te 190 evam uktah% sa ma#m% pra#ha bhagava#m*l lokapu#jitah% maheshvaro maha#teja#sh cara#caraguruh% prabhuh% 191 ajarash ca#marash caiva bhava duh%khavivarjitah% shi#lava#n gun%asam%pannah% sarvajn~ah% priyadarshanah% 192 aks%ayam% yauvanam% te 'stu tejash caiva#nalopamam ks%i#rodah% sa#garash caiva yatra yatrecchase mune 193 tatra te bhavita# ka#mam% sa#m%nidhyam% payaso nidheh% ks%i#rodanam% ca bhun*ks%va tvam amr%tena samanvitam 194 bandhubhih% sahitah% kalpam% tato ma#m upaya#syasi sa#m%nidhyam a#shrame nityam% karis%ya#mi dvijottama 195 tis%t%ha vatsa yatha# ka#manotkan%t%ha#m% kartum arhasi smr%tah% smr%tash ca te vipra sada# da#sya#mi darshanam 196 evam uktva# sa bhagava#n su#ryakot%i samaprabhah% mamesha#no varam% dattva# tatraiva#ntaradhi#yata 197 evam% dr%s%t%o maya# kr%s%n%a devadevah% sama#dhina# tad ava#ptam% ca me sarvam% yad uktam% tena dhi#mata# 198 pratyaks%am% caiva te kr%s%n%a pashya siddha#n vyavasthita#n r%s%i#n vidya#dhara#n yaks%a#n gandharva#psarasas tatha# 199 pashya vr%ks%a#n manoramya#n sada# pus%paphala#nvita#n sarvartukusumair yukta#n snigdhapatra#n susha#khinah% sarvam etan maha#ba#ho divyabha#vasamanvitam | | 1 [upa] eta#n sahasrashash ca#nya#n samanudhya#tava#n harah% kasma#t prasa#dam% bhagava#n na kurya#t tava ma#dhava 2 tva#dr%shena hi deva#na#m% shla#ghani#yah% sama#gamah% brahman%yena#nr%sham%sena shraddadha#nena ca#py uta japyam% ca te prada#sya#mi yena draks%yasi sham%karam 3 [kr%sna] abruvam% tam aham% brahmam%s tvatprasa#da#n maha#mune draks%ye ditijasam%gha#na#m% mardanam% tridasheshvaram 4 dine 's%t%ame ca vipren%a di#ks%ito 'ham% yatha#vidhi dan%d%i# mun%d%i# kushi# ci#ri# ghr%ta#kto mekhali# tatha# 5 ma#sam ekam% phala#ha#ro dviti#yam% salila#shanah% tr%ti#yam% ca caturtham% ca pan~camam% ca#nila#shanah% 6 ekapa#dena tis%t%ham%sh ca u#rdhvaba#hur atandritah% tejah% su#ryasahasrasya apashyam% divi bha#rata 7 tasya madhyagatam% ca#pi tejasah% pa#n%d%unandana indra#yudhapinaddha#n*gam% vidyunma#la# gava#ks%akam ni#lashailacaya prakhyam% bala#ka# bhu#s%itam% ghanam 8 tam a#sthitash ca bhagava#n devya# saha maha#dyutih% tapasa# tejasa# ka#ntya# di#ptaya# saha bha#ryaya# 9 rara#ja bhagava#m%s tatra devya# saha maheshvarah% somena sahitah% su#ryo yatha# meghasthitas tatha# 10 sam%hr%s%t%aroma# kaunteya vismayotphullalocanah% apashyam% devasam%gha#na#m% gatim a#rtiharam% haram 11 kiri#t%inam% gadinam% shu#lapa#n%im%; vya#ghra#jinam% jat%ilam% dan%d%apa#n%im pina#kinam% vajrin%am% ti#ks%n%adam%s%t%ram%; shubha#n*gadam% vya#layajn~opavi#tam 12 divya#m% ma#la#m urasa#neka varn%a#m%; samudvahantam% gulpha desha#valamba#m candram% yatha# parivis%t%am% sasam%dhyam%; vars%a#tyaye tadvad apashyam enam 13 prathama#na#m% gan%aish caiva samanta#t pariva#ritam sharadi#va sudus%preks%yam% parivis%t%am% diva#karam 14 eka#dasha tatha# cainam% rudra#n%a#m% vr%s%ava#hanam astuvan niyata#tma#nah% karmabhih% shubhakarmin%am 15 a#ditya# vasavah% sa#dhya# vishve deva#s tatha#shvinau vishva#bhih% stutibhir devam% vishvadevam% samastuvan 16 shatakratush ca bhagava#n vis%n%ush ca#ditinandanau brahma# rathantaram% sa#ma i#rayanti bhava#ntike 17 yogi#shvara#h% subahavo yogadam% pitaram% gurum brahmars%ayash ca sa suta#s tatha# devars%ayash ca vai 18 pr%tivi# ca#ntariks%am% ca naks%atra#n%i graha#s tatha# ma#sa#rdha ma#sa# r%tavo ra#tryah% sam%vatsara#h% ks%an%a#h% 19 muhu#rta#sh ca nimes%a#sh ca tathaiva yugaparyaya#h% divya# ra#jan namasyanti vidya#h% sarva# dishas tatha# 20 sanatkuma#ro veda#m%sh ca itiha#sa#s tathaiva ca mari#cir an*gira# atrih% pulastyah% pulahah% kratuh% 21 manavah% sapta somash ca atharva# sa br%haspatih% bhr%gur daks%ah% kashyapash ca vasis%t%hah% ka#shya eva ca 22 chanda#m%si di#ks%a# yajn~a#sh ca daks%in%a#h% pa#vako havih% yajn~opaga#ni dravya#n%i mu#rtimanti yudhis%t%hira 23 praja#na#m% patayah% sarve saritah% pannaga# naga#h% deva#na#m% ma#tarah% sarva# devapatnyah% sa kanyaka#h% 24 sahasra#n%i muni#na#m% ca ayuta#ny arbuda#ni ca namasyanti prabhum% sha#ntam% parvata#h% sa#gara# dishah% 25 gandharva#psarasash caiva gi#tava#ditrakovida#h% divyata#nena ga#yantah% stuvanti bhavam adbhutam vidya#dhara# da#nava#sh ca guhyaka# ra#ks%asa#s tatha# 26 sarva#n%i caiva bhu#ta#ni stha#vara#n%i cara#n%i ca namasyanti maha#ra#ja va#n manah% karmabhir vibhum purasta#d vis%t%hitah% sharvo mama#si#t tridasheshvarah% 27 purasta#d vis%t%hitam% dr%s%t%va# mamesha#nam% ca bha#rata sa praja#patishakra#ntam% jagan ma#m abhyudaiks%ata 28 i#ks%itum% ca maha#devam% na me shaktir abhu#t tada# tato ma#ma bravi#d devah% pashya kr%s%n%a vadasva ca 29 shirasa# vandite deve devi# pri#ta# uma#bhavat tato 'ham astuvam% stha#n%um% stutam% brahma#dibhih% suraih% 30 namo 'stu te sha#shvatasarvayone; brahma#dhipam% tva#m r%s%ayo vadanti tapash ca sattvam% ca rajas; tamash ca tva#m eva satyam% ca vadanti santah% 31 tvam% vai brahma# ca rudrash ca varun%o 'gnir manur bhavah% dha#ta# tvas%t%a# vidha#ta# ca tvam% prabhuh% sarvato mukhah% 32 tvatto ja#ta#ni bhu#ta#ni stha#vara#n%i cara#n%i ca tvam a#dih% sarvabhu#ta#na#m% sam%ha#rash ca tvam eva hi 33 ye cendriya#rtha#sh ca manash ca kr%tsnam%; ye va#yavah% sapta tathaiva ca#gnih% ye va# divistha# devata#sh ca#pi pum%sa#m%; tasma#t param% tva#m r%s%ayo vadanti 34 veda# yajn~a#sh ca somash ca daks%in%a# pa#vako havih% yajn~opagam% ca yat kim% cid bhagava#m%s tad asam%shayam 35 is%t%am% dattam adhi#tam% ca vrata#ni niyama#sh ca ye hri#h% ki#rtih% shri#r dyutis tus%t%ih% siddhish caiva tvad arpan%a# 36 ka#mah% krodho bhayam% lobho madah% stambho 'tha matsarah% a#dhayo vya#dhayash caiva bhagavam%s tanaya#s tava 37 kr%tir vika#rah% pralayah% pradha#nam% prabhavo 'vyayah% manasah% prarama# yonih% svabha#vash ca#pi sha#shvatah% avyaktah% pa#vana vibho sahasra#m%sho hiran%mayah% 38 a#dir gun%a#na#m% sarves%a#m% bhava#n vai ji#vana#shrayah% maha#n a#tma# matir brahma# vishvah% shambhuh% svayambhuvah% 39 buddhih% prajn~opalabdhish ca sam%vit khya#tir dhr%tih% smr%tih% parya#ya va#cakaih% shabdair maha#n a#tma# vibha#vyase 40 tva#m% buddhva# bra#hman%o vidva#n an pramoham% nigacchati hr%dayam% sarvabhu#ta#na#m% ks%etrajn~as tvam r%s%is%t%utah% 41 sarvatah% pa#n%ipa#das tvam% sarvato 'ks%ishiromukhah% sarvatah% shrutima#m*l loke sarvam a#vr%tya tis%t%hasi 42 phalam% tvam asi tigma#m%sho nimes%a#dis%u karmasu tvam% vai prabha#rcih% purus%ah% sarvasya hr%di sam%sthitah% an%ima# laghima# pra#ptir i#sha#no jyotir avyayah% 43 tvayi buddhir matir loka#h% prapanna#h% sam%shrita#sh ca ye dhya#nino nityayoga#sh ca satyasam%dha# jitendriya#h% 44 yas tva#m% dhruvam% vedayate guha# shayam%; prabhum% pura#n%am% purus%am% vishvaru#pam hiran%mayam% buddhimata#m% para#m% gatim%; sa buddhima#n buddhim ati#tya tis%t%hati 45 viditva# sapta su#ks%ma#n%i s%ad%an*gam% tva#m% ca mu#rtitah% pradha#navidhiyogasthas tva#m eva vishate budhah% 46 evam ukte maya# pa#rtha bhave ca#rti vina#shane cara#caram% jagat sarvam% sim%hana#dam atha#karot 47 sa vipra sam%gha#sh ca sura#sura#sh ca; na#ga#h% pisha#ca#h% pitaro vaya#m%si raks%ogan%a# bu#ta gan%a#sh ca sarve; mahars%ayash caiva tatha# pran%emuh% 48 mama mu#rdhni ca divya#na#m% kusuma#na#m% sugandina#m ra#shayo nipatanti sma va#yush ca susukho vavau 49 niri#ks%ya bhagava#n devi#m uma#m% ma#m% ca jagad dhitah% shatakratum% ca#bhivi#ks%ya svayam% ma#m a#ha sham%karah% 50 vidmah% kr%s%n%a para#m% bhaktim asma#su tava shatruhan kriyata#m a#tmanah% shreyah% pri#tir hi parama# tvayi 51 vr%n%i#s%va#s%t%au vara#n kr%s%n%a da#ta#smi tava sattama bru#hi ya#dava sha#rdu#laya#n icchasi sudurlabha#n | | 1 [kr%sna] mu#rdhna# nipatyaniyatas tejah% sam%nicaye tatah% paramam% hars%am a#gamya bhagavantam atha#bruvam 2 dharme dr%d%hatvam% yudhi shatrugha#tam%; yashas tatha#gryam% paramam% balam% ca yogapriyatvam% tava sam%nikars%am%; vr%n%e suta#na#m% ca shatam% shata#ni 3 evam astv iti tad va#kyam% mayoktah% pra#ha sham%karah% 4 tato ma#m% jagato ma#ta# dharan%i# sarvapa#vani# uva#coma# pran%ihita# sharva#n%i# tapasa#m% nidhih% 5 datod bhagavata# putrah% sa#mbo na#ma tava#nagha matto 'py as%t%au vara#n is%t%a#n gr%ha#n%a tvam% dada#mi te pran%amya shirasa# sa# ca mayokta# pa#n%d%unandana 6 dvijes%v akopam% pitr%tah% prasa#dam%; shatam% suta#na#m upabhogam% param% ca kule pri#tim% ma#tr%tash ca prasa#dam%; shama pra#ptim% pravr%n%e ca#pi da#ks%yam 7 [devi#] evam% bhavis%yaty amaraprabha#va; na#ham% mr%s%a# ja#tu vade kada# cit bha#rya# sahasra#n%i ca s%od%ashaiva; ta#su priyatvam% ca tatha#ks%ayatvam 8 pri#tim% ca#grya#m% ba#ndhava#na#m% saka#sha#d; dada#mi te vapus%ah% ka#myata#m% ca bhoks%yante vai saptatir vai shata#ni; gr%he tubhyam atithi#na#m% ca nityam 9 [va#sudeva] evam% dattva# vara#n devo mama devi# ca bha#rata antarhitah% ks%an%e tasmin sagan%o bhi#ma pu#rvaja 10 etad atyadbhutam% sarvam% bra#hman%a#ya#titejase upamanyave maya# kr%tsnam a#khya#tam% kauravottama 11 namaskr%tva# tu sa pra#ha devadeva#ya suvrata na#sti sharva samo da#ne na#sti sharva samo ran%e na#sti sharva samo devo na#sti sharva sama# gatih% 12 r%s%ir a#si#t kr%te ta#ta tan%d%ir ity eva vishrutah% dashavars%asahasra#n%i tena devah% sama#dhina# a#ra#dhito 'bhu#d bhaktena tasyodarkam% nisha#maya 13 sa dr%s%t%vava#n maha#devam astaus%i#c ca stavair vibhum pavitra#n%a#m% pavitras tvam% gatir gatimata#m% vara atyugram% tejasa#m% tejas tapasa#m% paramam% tapah% 14 vishva#vasuhiran%ya#ks%a puruhu#ta namaskr%ta bhu#ri kalya#n%ada vibho puru satyanamo 'stu te 15 ja#ti# maran%abhi#ru#n%a#m% yati#na#m% yatata#m% vibho nirva#n%ada sahasra#m%sho namas te 'stu sukha#shraya 16 brahma# shatakratur vis%n%ur vishve deva# mahars%ayah% na vidus tva#m% tu tattvena kuto vetsya#mahe vayam 17 tvattah% pravartate ka#las tvayi ka#lash ca li#yate ka#la#khyah% purus%a#khyash ca brahma#khyash ca tvam eva hi 18 tanavas te smr%ta#s tisrah% pura#n%ajn~aih% surars%ibhih% adhipaurus%am adhya#tmam adhibhu#ta#dhidaivatam adhilokya#dhivijn~a#nam adhiyajn~as tvam eva hi 19 tva#m% viditva#tma dehastham% durvidam% daivatair api vidva#m%so ya#nti nirmukta#h% param% bha#vam ana#mayam 20 anicchatas tava vibho janmamr%tyur anekatah% dva#ram% tvam% svargamoks%a#n%a#m a#ks%epta# tvam% dada#si ca 21 tvam eva moks%ah% svargash ca ka#mah% krodhas tvam eva hi sattvam% rajas tamash caiva adhash cordhvam% tvam eva hi 22 brahma# vis%n%ush ca rudrash ca skandendrau savita# yamah% varun%endu# manur dha#ta# vidha#ta# tvam% dhaneshvarah% 23 bhu#r va#yur jyotir a#pash ca va#gbuddhis tvam% matir manah% karma satya#nr%te cobhe tvam eva#sti ca na#sti ca 24 indriya#n%i#ndriya#rtha#sh ca tatparam% prakr%ter dhruvam vishva#vishva paro bha#vash cintya#cintyas tvam eva hi 25 yac caitat paramam% brahma yac ca tatparamam% padam ya# gatih% sa#m%khyayoga#na#m% sa bhava#n na#tra sam%shayah% 26 nu#nam adya kr%ta#rtha#h% sma nu#nam% pra#pta#h% sata#m% gatim ya#m% gatim% pra#pnuvanti#ha jn~a#nanirmala buddhayah% 27 aho mu#d%ha#h% sma suciram imam% ka#lam acetasah% yan na vidmah% param% devam% sha#shvatam% yam% vidur budha#h% 28 so 'yam a#sa#ditah% sa#ks%a#d bahubhir janmabhir maya# bhakta#nugraha kr%d devo yam% jn~a#tva#mr%tam ashnute 29 deva#suramanus%ya#n%a#m% yac ca guhyam% sana#tanam guha#ya#m% nihitam% brahma durvijn~eyam% surair api 30 sa es%a bhagava#nd devah% sarvakr%t sarvato mukhah% sarva#tma# sarvadarshi# ca sarvagah% sarvavedita# 31 pra#n%akr%t pra#n%abhr%t pra#n%i# pra#n%adah% pra#n%ina#m% gatih% dehakr%d dehabhr%d dehi# dehabhug dehina#m% gatih% 32 adhya#tmagatinis%t%ha#na#m% dhya#nina#m a#tmavedina#m apunarma#ra ka#ma#na#m% ya# gatih% so 'yam i#shvarah% 33 ayam% ca sarvabhu#ta#na#m% shubha#shubhagatipradah% ayam% ca janma maran%e vidadhya#t sarvajantus%u 34 ayam% ca siddhika#ma#na#m r%s%i#n%a#m% siddhidah% prabhuh% ayam% ca moks%aka#ma#na#m% dvija#na#m% moks%adah% prabhuh% 35 bhu#r a#dya#n sarvabhuvana#n utpa#dya sa divaukasah% vibharti devas tanubhir as%t%a#bhish ca dada#ti ca 36 atah% pravartate sarvam asmin sarvam% pratis%t%hitam asmim%sh ca pralayam% ya#ti ayam ekah% sana#tanah% 37 ayam% sa satyaka#ma#na#m% satyalokah% parah% sata#m apavargash ca mukta#na#m% kaivalyam% ca#tmava#dina#m 38 ayam% brahma#dibhih% siddhair guha#ya#m% gopitah% prabhuh% deva#suramanus%ya#n%a#m% na praka#sho bhaved iti 39 tam% tva#m% deva#suranara#s tattvena na vidur bhavam mohita#h% khalv anenaiva hr%cchayena praveshita#h% 40 ye cainam% sam%prapadyante bhaktiyogena bha#rata tes%a#m eva#tmana#tma#nam% darshayaty es%a hr%cchayah% 41 yam% jn~a#tva# na punarjanma maran%am% ca#pi vidyate yam% viditva# param% vedyam% veditavyam% na vidyate 42 yam% labdhva# paramam% la#bham% manyate na#dhikam% punah% pra#n%asu#ks%ma#m% para#m% pra#ptim a#gacchaty aks%aya#vaha#m 43 yam% sa#m%khya# gun%atattvajn~a#h% sa#m%khyasha#stravisha#rada#h% su#ks%majn~a#narata#h% pu#rvam% jn~a#tva# mucyanti bandhanaih% 44 yam% ca veda vido vedyam% veda#ntes%u pratis%t%hitam pra#n%a#ya#mapara# nityam% yam% vishanti japanti ca 45 ayam% sa deva ya#na#na#m a#dityo dva#ram ucyate ayam% ca pitr%ya#na#na#m% candrama# dva#ram ucyate 46 es%a ka#lagatish caitra# sam%vatsarayuga#dis%u bha#va#bha#vau tada#tve ca ayane daks%in%ottare 47 evam% praja#patih% pu#rvam a#ra#dhya bahubhih% stavaih% varaya#m a#sa putratve ni#lalohita sam%jn~itam 48 r%gbhir yam anusham%santi tantre karman%i bahv r%cah% yajurbhir yam% tridha# vedyam% juhvaty adhvaryavo 'dhvare 49 sa#mabhir yam% ca ga#yanti sa#maga#h% shuddhabuddhayah% yajn~asya parama# yonih% patish ca#yam% parah% smr%tah% 50 ra#tryahah% shrotranayanah% paks%ama#sa shiro bhujah% r%tuvi#ryas tapo dhairyo hy abda guhyoru pa#dava#n 51 mr%tyur yamo huta#shash ca ka#lah% sam%ha#ra vegava#n ka#lasya parama# yonih% ka#lash ca#yam% sana#tanah% 52 candra#dityau sa naks%atrau sagrahau saha va#yuna# dhruvah% saptars%ayash caiva bhuvana#h% sapta eva ca 53 pradha#nam% mahad avyaktam% vishes%a#ntam% sa vaikr%tam brahma#di stamba paryantam% bhu#ta#di sad asac ca yat 54 as%t%au prakr%tayash caiva prakr%tibhyash ca yat param asya devasya yad bha#gam% kr%tsnam% sam%parivartate 55 etat paramam a#nandam% yat tac cha#shvatam eva ca es%a# gatir virakta#na#m es%a bha#vah% parah% sata#m 56 etat padam anudvignam etad brahma sana#tanam sha#straveda#n*gavidus%a#m etad dhya#nam% param% padam 57 iyam% sa# parama# ka#s%t%ha# iyam% sa# parama# kala# iyam% sa# parama# siddhir iyam% sa# parama# gatih% 58 iyam% sa# parama# sha#ntir iyam% sa# nirvr%tih% para# yam% pra#pya kr%takr%tya#h% sma ity amanyanta vedhasah% 59 iyam% tus%t%ir iyam% siddhir iyam% shrutir iyam% smr%tih% adhya#tmagatinis%t%ha#na#m% vidus%a#m% pra#ptir avyaya# 60 yajata#m% yajn~aka#ma#na#m% yajn~air vipuladaks%in%aih% ya# gatir devatair divya# sa# gatis tvam% sana#tana 61 japyahomavrataih% kr%cchrair niyamair dehapa#tanaih% tapyata#m% ya# gatir deva vairaje sa# gatir bhava#n 62 karma nya#sakr%ta#na#m% ca virakta#na#m% tatas tatah% ya# gatir brahmabhavane sa# gatis tvam% sana#tana 63 apunarma#ra ka#ma#na#m% vaira#gye vartata#m% pare vikr%ti#na#m% laya#na#m% ca sa# gatis tvam% sana#tana 64 jn~a#navijn~a#nanis%t%ha#na#m% nirupa#khya# niran~jana# kaivalya# ya# gatir deva parama# sa# gatir bhava#n 65 veda sha#strapura#n%okta#h% pan~caita# gatayah% smr%ta#h% tvatprasa#da#d dhi labhyante na labhyante 'nyatha# vibho 66 iti tan%d%is tapoyoga#t tus%t%a#vesha#nam avyayam jagau ca paramam% brahma yat pura# lokakr%j jagau 67 brahma# shatakratur vis%n%ur vishve deva# mahars%ayah% na vidus tva#m iti tatas tus%t%ah% prova#ca tam% shivah% 68 aks%ayash ca#vyayash caiva bhavita# duh%khavarjitah% yashasvi# tejasa# yukto divyajn~a#nasamanvitah% 69 r%s%i#n%a#m abhigamyash ca su#trakarta# sutas tava matprasa#da#d dvijashres%t%ha bhavis%yati na sam%shayah% 70 kam% va# ka#mam% dada#my adya bru#hi yad vatsa ka#n*ks%ase pra#n~jalih% sa uva#cedam% tvayi bhaktir dr%d%ha#stu me 71 evam% dattva# varam% devo vandyama#nah% surars%ibhih% stu#yama#nash ca vibudhais tatraiva#ntaradhi#yata 72 antarhite bhagavati sa#nuge ya#daveshvara r%s%ir a#shramam a#gamya mamaitat proktava#n iha 73 ya#ni ca prathita#ny a#dau tan%d%ir a#khya#tava#n mama na#ma#ni ma#navashres%t%ha ta#ni tvam% shr%n%u siddhaye 74 dasha na#ma sahasra#n%i vedes%v a#ha pita#mahah% sharvasya sha#stres%u tatha# dasha na#ma shata#ni vai 75 guhya#ni#ma#ni na#ma#ni tan%d%ir bhagavato 'cyuta devaprasa#da#d devesha pura# pra#ha maha#tmane | | 1 [va#sudeva] tatah% sa prayato bhu#tva# mama ta#ta yudhis%t%hira pra#n~jalih% pra#ha viprars%ir na#ma sam%ha#ram a#ditah% 2 [u] brahma proktair r%s%iproktair vedaveda#n*gasam%bhavaih% sarvalokes%u vikhya#taih% stha#n%um% stos%ya#mi na#mabhih% 3 mahadbhir vihitaih% satyaih% siddhaih% sarva#rthasa#dhakaih% r%s%in%a# tan%d%ina# bhaktya# kr%tair devakr%ta#tmana# 4 yathoktair lokavikhya#tair munibhis tattvadarshibhih% pravaram% prathamam% svargyam% sarvabhu#tahitam% shubham shrutaih% sarvatra jagati brahmaloka#vata#ritaih% 5 yat tad rahasyam% paramam% brahma proktam% sana#tanam vaks%ye yadukulashres%t%ha shr%n%us%va#vahito mama 6 paratvena bhavam% devam% bhaktas tvam% parameshvaram tena te shra#vayis%ya#mi yat tad brahma sana#tanam 7 na shakyam% vistara#t kr%tsnam% vaktum% sharvasya kena cit yuktena#pi vibhu#ti#na#m api vars%ashatair api 8 yasya#dir madhyam antash ca surair api na gamyate kas tasya shaknuya#d vaktum% gun%a#n ka#rtsnyena ma#dhava 9 kim% tu devasya mahatah% sam%ks%ipta#rtha pada#ks%aram shaktitash caritam% vaks%ye prasa#da#t tasya caiva hi 10 apra#pyeha tato 'nujn~a#m% na shakyah% stotum i#shvarah% yada# tena#bhyanujn~a#tah% stuvaty eva sada# bhavam 11 ana#di nidhanasya#ham% sarvayoner maha#tmanah% na#mna#m% kam% cit samuddesham% vaks%ye hy avyaktayoninah% 12 varadasya varen%yasya vishvaru#pasya dhi#matah% shr%n%u na#ma samuddesham% yad uktam% padmayonina# 13 dasha na#ma sahasra#n%i ya#ny a#ha prapita#mahah% ta#ni nirmathya manasa# dadhno ghr%tam ivoddhr%tam 14 gireh% sa#ram% yatha# hemapus%pa#t sa#ram% yatha# madhu ghr%ta#t sa#ram% yatha# man%d%as tathaitat sa#ram uddhr%tam 15 sarvapa#pma#paham idam% caturveda samanvitam prayatnena#dhigantavyam% dha#ryam% ca prayata#tmana# sha#ntikam% paus%t%ikam% caiva raks%oghnam% pa#vanam% mahat 16 idam% bhakta#ya da#tavyam% shraddadha#na#stika#ya ca na#shraddadha#na ru#pa#ya na#stika#ya#jita#tmane 17 yash ca#bhyasu#yate devam% bhu#ta#tma#nam% pina#kinam sa kr%s%n%a narakam% ya#ti saha pu#rvaih% saha#nugaih% 18 idam% dhya#nam idam% yogam idam% dhyeyam anuttamam idam% japyam idam% jn~a#nam% rahasyam idam uttamam idam% jn~a#tva#nta ka#ke 'pi gacched dhi parama#m% gatim 19 pavitram% man*galam% pun%yam% kalya#n%am idam uttamam nigadis%ye maha#ba#ho stava#na#m uttamam% stavam 20 idam% brahma# pura# kr%tva# sarvalokapita#mahah% sarvastava#na#m% divya#na#m% ra#jatve samakalpayat 21 tada# prabhr%ti caiva#yam i#shvarasya maha#tmanah% stavara#jeti vikhya#to jagaty amarapu#jitah% brahmaloka#d ayam% caiva stavara#jo 'vata#ritah% 22 yasma#t tan%d%ih% pura# pra#ha tena tan%d%i kr%to 'bhavat svarga#c caiva#tra bhu#lokam% tan%d%ina# hy avata#ritah% 23 sarvaman*gala man*galyam% sarvapa#papran%a#shanam nigadis%ye maha#ba#ho stava#na#m uttamam% stavam 24 brahman%a#m api yad brahma para#n%a#m api yat param tejasa#m api yat tejas tapasa#m api yat tapah% 25 sha#nti#na#m api ya# sha#ntir dyuti#na#m api ya# dyutih% da#nta#na#m api yo da#nto dhi#mata#m api ya# ca dhi#h% 26 deva#na#m api yo devo muni#na#m api yo munih% yajn~a#na#m api yo yajn~ah% shiva#na#m api yah% shivah% 27 rudra#n%a#m api yo rudrah% prabhuh% prabhavata#m api yogina#m api yo yogi# ka#ran%a#na#m% ca ka#ran%am 28 yato loka#h% sam%bhavanti na bhavanti yatah% punah% sarvabhu#ta#tmabhu#tasya harasya#mita tejasah% 29 as%t%ottara sahasram% tu na#mna#m% sharvasya me shr%n%u yac chrutva# manujashres%t%ha sarva#n ka#ma#n ava#psyasi 30 sthirah% stha#n%uh% pabhur bha#nuh% pravaro varado varah% sarva#tma# sarvavikhya#tah% sarvah% sarvakaro bhavah% 31 jat%i# carmi# shikhan%d%i# ca sarva#n*gah% sarvabha#vanah% harish ca harin%a#ks%ash ca sarvabhu#taharah% prabhuh% 32 pravr%ttish ca nivr%ttish ca niyatah% sha#shvato dhruvah% shmasha#naca#ri# bhagava#n khacaro gocaro 'rdanah% 33 abhiva#dyo maha#karma# tapasvi# bhu#tabha#vanah% unmattavesha pracchannah% sarvalokapraja#patih% 34 maha#ru#po maha#ka#yah% sarvaru#po maha#yasha#h% maha#tma# sarvabhu#tash ca viru#po va#mano manuh% 35 lokapa#lo 'ntarhita#tma# prasa#do hayagardabhih% pavitrash ca maha#m%sh caiva niyamo niyama#shrayah% 36 sarvakarma# svayambhu#sh ca a#dir a#di karo nidhih% sahasra#ks%o viru#pa#kshah% somo naks%atrasa#dhakah% 37 candrasu#ryagatih% ketur graho grahapatir varah% adrir adrya#layah% karta# mr%gaba#n%a#rpan%o 'naghah% 38 maha#tapa# ghoratapa# adi#no di#nasa#dhakah% sam%vatsarakaro mantrah% prama#n%am% paramam% tapah% 39 yogi# yojyo maha#bi#jo maha#reta# maha#tapa#h% suvarn%areta#h% sarvajn~ah% subi#jo vr%s%ava#hanah% 40 dasha ba#hus tv animis%o ni#lakan%t%ha uma#patih% vishvaru#pah% svayam% shres%t%ho balavi#ro balo gan%ah% 41 gan%akarta# gan%apatir digva#sa#h% ka#mya eva ca pavitram% paramam% mantrah% sarvabha#vakaro harah% 42 kaman%d%aludharo dhanvi# ba#n%ahastah% kapa#lava#n ashani# shataghni# khad%gi# pat%t%ishi# ca#yudhi# maha#n 43 sruva hastah% suru#pash ca tejas tejah% karo nidhih% us%n%i#s%i# ca suvaktrash ca udagro vinatas tatha# 44 di#rghash ca hari keshash ca suti#rthah% kr%s%n%a eva ca sr%ga#laru#pah% sarva#rtho man%d%ah% kun%d%i# kaman%d%aluh% 45 ajash ca mr%garu#pash ca gandhadha#ri# kapardy api urdhva reta# u#rdhvalin*ga u#rdhva sha#yi# nabhastalah% 46 trijat%ash ci#rava#sa#sh ca rudrah% sena#patir vibhuh% ahash caro 'tha naktam% ca tigmamanyuh% suvarcasah% 47 gajaha# daityaha# loko lokadha#ta# gun%a#karah% sim%hasha#rdu#laru#pash ca a#rdra carma#mbara#vr%tah% 48 ka#layogi# maha#na#dah% sarvava#sash catus%pathah% nisha#carah% pretaca#ri# bhu#taca#ri# maheshvarah% 49 bahubhu#to bahudhanah% sarva#dha#ro 'mito gatih% nr%tyapriyo nityanarto nartakah% sarvala#sakah% 50 ghoro maha#tapa#h% pa#sho nityo giricaro nabhah% sahasrahasto vijayo vyavasa#yo hy aninditah% 51 amars%an%o mars%an%a#tma# yajn~aha# ka#mana#shanah% daks%ayajn~a#paha#ri# ca susaho madhyamas tatha# 52 tejo 'paha#ri# balaha# mudito 'rtho jito varah% gambhi#raghos%o gambhi#ro gambhi#rabalava#hanah% 53 nyagrodharu#po nyagrodho vr%ks%akarn%a sthitir vibhuh% ti#ks%n%ata#pash ca haryashvah% saha#yah% karmaka#lavit 54 vis%n%uprasa#dito yajn~ah% samudro vad%ava#mukhah% huta#shanasaha#yash ca prasha#nta#tma# huta#shanah% 55 ugrateja# maha#teja# jayo vijayaka#lavit jyotis%a#m ayanam% siddhih% sam%dhir vigraha eva ca 56 shikhi# dan%d%i# jat%i# jva#li# mu#rtijo mu#rdhago bali# vain%avi# pan%avi# ta#li# ka#lah% ka#lakat%am%kat%ah% 57 naks%atravigraha vidhir gun%avr%ddhir layo 'gamah% praja#patir disha# ba#hur vibha#gah% sarvato mukhah% 58 vimocanah% suragan%o hiran%yakavacodbhavah% med%hrajo balaca#ri# ca maha#ca#ri# stutas tatha# 59 sarvatu#rya nina#di# ca sarvava#dya parigrahah% vya#laru#po bila#va#si# hemama#li# taram%gavit 60 tridashas trika#ladhr%k karma sarvabandhavimocanah% bandhanas tva#surendra#n%a#m% yudhi shatruvina#shanah% 61 sa#m%khyaprasa#do surva#sa#h% sarvasa#dhu nis%evitah% praskandano vibha#gash ca atulyo yajn~abha#gavit 62 sarva#va#sah% sarvaca#ri# durva#sa# va#savo 'marah% hemo hemakaro yajn~ah% sarvadha#ri# dharottamah% 63 lohita#ks%o maha#ks%ash ca vijaya#ks%o visha#radah% sam%graho nigrahah% karta# sarpaci#raniva#sanah% 64 mukhyo 'mukhyash ca dehash ca deharddhih% sarvaka#madah% sarvaka#maprasa#dash ca subalo balaru#padhr%k 65 a#ka#shanidhi ru#pash ca nipa#ti# uragah% khagah% raudraru#po 'm%shur a#dityo vasu rashmih% suvarcasi# 66 vasu vego maha#vego mano vego nisha#carah% sarva#va#si# shriya#va#si# upadesha karo harah% 67 munir a#tmapatir loke sam%bhojyash ca sahasradah% paks%i# ca paks%iru#pi# ca atidi#pto visha#m% patih% 68 unma#do madana#ka#ro artha#rthakara romashah% va#madevash ca va#mash ca pra#gdaks%in%yash ca va#manah% 69 siddhayoga#paha#ri# ca siddhah% sarva#rthasa#dhakah% bhiks%ush ca bhiks%uru#pash ca vis%a#n%i# mr%dur avyayah% 70 maha#seno visha#khash ca s%as%t%ibha#go gava#m% patih% vajrahastash ca vis%kambhi# camu# stambhana eva ca 71 r%tur r%tukarah% ka#lo madhur madhukaro 'calah% va#naspatyo va#jaseno nityam a#shramapu#jitah% 72 brahma ca#ri# lokaca#ri# sarvaca#ri# suca#ravit i#sha#na i#shvarah% ka#lo nisha# ca#ri# pina#ka dhr%k 73 nandi#shvarash ca nandi# ca nandano nandivardhanah% bhagasya#ks%i nihanta# ca ka#lo brahmavida#m% varah% 74 caturmukho maha#lin*gash ca#ru lin*gas tathaiva ca lin*ga#dhyaks%ah% sura#dhyaks%o loka#dhyaks%o yuga#vahah% 75 bi#ja#dhyaks%o bi#jakarta# adhya#tma#nugato balah% itiha#sa karah% kalpo gautamo 'tha jaleshvarah% 76 dambho hy adambho vaidambho vaishyo vashya karah% kavih% lokakarta# pashupatir maha#karta# mahaus%adhih% 77 aks%aram% paramam% brahmabalava#n~ shakra eva ca ni#tir hy ani#tih% shuddha#tma# shuddho ma#nyo manogatih% 78 bahu prasa#dah% svapano darpan%o 'tha tv amitrajit vedaka#rah% su#traka#ro vidva#n samaramardanah% 79 maha#meghaniva#si# ca maha#ghoro vashi#karah% agnijva#lo maha#jva#lo atidhu#mro huto havih% 80 vr%s%an%ah% sham%karo nityo varcasvi# dhu#maketanah% ni#las tatha#n*galubdhash ca shobhano niravagrahah% 81 svastidah% svasti bha#vash ca bha#gi# bha#gakaro laghuh% utsan*gash ca maha#n*gash ca maha#garbhah% paro yuva# 82 kr%s%n%a varn%ah% suvarn%ash ca indriyah% sarvadehina#m maha#pa#do maha#hasto maha#ka#yo maha#yasha#h% 83 maha#mu#rdha# maha#ma#tro maha#netro dig a#layah% maha#danto maha#karn%o maha#med%hro maha#hanuh% 84 maha#na#so maha#kambur maha#gri#vah% shmasha#nadhr%k maha#vaks%a# mahorasko antara#tma# mr%ga#layah% 85 lambano lambitaus%t%hash ca maha#ma#yah% payo nidhih% maha#danto maha#dam%s%t%ro maha#jihvo maha#mukhah% 86 maha#nakho maha#roma# maha#kesho maha#jat%ah% asapatnah% prasa#dash ca pratyayo girisa#dhanah% 87 snehano 'snehanash caiva ajitash ca maha#munih% vr%ks%a#ka#ro vr%ks%aketur analo va#yuva#hanah% 88 man%d%ali#merudha#ma# ca devada#nava darpaha# atharvashi#rs%ah% sa#ma#sya r%k sahasra#miteks%an%ah% 89 yajuh% pa#dabhujo guhyah% praka#sho jan*gamas tatha# amogha#rthah% prasa#dash ca abhigamyah% sudarshanah% 90 upaha#ra priyah% sharvah% kanakah% ka#n~canah% sthirah% na#bhir nandikaro bha#vyah% pus%karastha patih% sthirah% 91 dva#dashas tra#sanash ca#dyo yajn~o yajn~asama#hitah% naktam% kalish ca ka#lash ca makarah% ka#lapu#jitah% 92 sagan%o gan%aka#rash ca bhu#tabha#vana sa#rathih% bhasma sha#yi# bhasma gopta# bhasmabhu#tas tarur gan%ah% 93 agan%ash caiva lopash ca maha#tma# sarvapu#jitah% shan*kus trishan*kuh% sam%pannah% shucir bhu#tanis%evitah% 94 a#shramasthah% kapotastho vishvakarma# patir varah% sha#kho visha#khas ta#mraus%t%ho hy ambuja#lah% sunishcayah% 95 kapilo 'kapilah% shu#ra a#yush caiva paro 'parah% gandharvo hy aditis ta#rks%yah% suvijn~eyah% susa#rathih% 96 parashvadha#yudho deva arthaka#ri# suba#ndhavah% tumbavi#n%i# maha#kopa u#rdhvareta# jale shayah% 97 ugro vam%shakaro vam%sho vam%shana#do hy aninditah% sarva#n*garu#po ma#ya#vi# suhr%do hy anilo 'nalah% 98 bandhano bandhakarta# ca subandhana vimocanah% sa yajn~a#rih% sa ka#ma#rir maha#dam%s%t%ro maha#yudhah% 99 ba#hus tv aninditah% sharvah% sham%karah% sham%karo 'dhanah% amaresho maha#devo vishvadevah% sura#riha# 100 ahirbudhno nirr%tish ca cekita#no haris tatha# ajaikapa#c ca ka#pa#li# trishan*kur ajitah% shivah% 101 dhanvantarir dhu#maketuh% skando vaishravan%as tatha# dha#ta# shakrash ca vis%n%ush ca mitras tvas%t%a# dhruvo dharah% 102 prabha#vah% sarvago va#yur aryama# savita# ravih% udagrash ca vidha#ta# ca ma#ndha#ta# bhu#tabha#vanah% 103 ratiti#rthash ca va#gmi# ca sarvaka#magun%a#vahah% padmagarbho maha#garbhash candra vaktro manoramah% 104 balava#m%sh copasha#ntash ca pura#n%ah% pun%yacan~curi# kuru karta# ka#laru#pi# kuru bhu#to maheshvarah% 105 sarva#shayo darbhasha#yi# sarves%a#m% pra#n%ina#m% patih% devadeva mukho 'saktah% sad asat sarvaratnavit 106 kaila#sashikhara#va#si# himavad girisam%shrayah% ku#laha#ri# ku#lakarta# bahu vidyo bahu pradah% 107 van%ijo vardhano vr%ks%o nakulash candanash chadah% sa#ragri#vo maha#jatrur alolash ca mahaus%adhah% 108 siddha#rthaka#ri# siddha#rthash cando vya#karan%ottarah% sim%hana#dah% sim%hadam%s%t%rah% sim%hagah% sim%hava#hanah% 109 prabha#va#tma# jagat ka#las ta#lo lokahitas taruh% sa#ran*go nava cakra#n*gah% ketuma#li# sabha#vanah% 110 bhu#ta#layo bhu#tapatir ahora#tram aninditah% va#hita# sarvabhu#ta#na#m% nilayash ca vibhur bhavah% 111 amoghah% sam%yato hy ashvo bhojanah% pra#n%adha#ran%ah% dhr%tima#n matima#n daks%ah% satkr%tash ca yuga#dhipah% 112 gopa#lir gopatir gra#mo gocarma vasano harah% hiran%yaba#hush ca tatha# guha# pa#lah% praveshina#m 113 pratis%t%ha#yi# maha#hars%o jitaka#mo jitendriyah% gandha#rash ca sura#lash ca tapah% karma ratir dhanuh% 114 maha#gi#to maha#nr%tto hy apsarogan%asevitah% maha#ketur dhanur dha#tur naikasa#nu carash calah% 115 a#vedani#ya a#veshah% sarvagandhasukha#vahah% toran%as ta#ran%o va#yuh% paridha#vati caikatah% 116 sam%yogo vardhano vr%ddho maha#vr%ddho gan%a#dhipah% nitya a#tmasaha#yash ca deva#surapatih% patih% 117 yuktash ca yuktaba#hush ca dvividhash ca suparvan%ah% a#s%a#d%hash ca sus%a#d%dhash ca dhruvo hari han%o harah% 118 vapur a#vartama#nebhyo vasu shres%t%ho maha#pathah% shiro ha#ri# vimars%ash ca sarvalaks%an%abhu#s%itah% 119 aks%ash ca rathayogi# ca sarvayogi# maha#balah% sama#mna#yo 'sama#mna#yas ti#rthadevo maha#ratha 120 nirji#vo ji#vano mantrah% shubha#ks%o bahu karkashah% ratnaprabhu#to rakta#n*go maha#rn%ava nipa#navit 121 mu#lo visha#lo hy amr%to vyakta#vyaktas tapo nidhih% a#rohan%o nirohash ca shala ha#ri# maha#tapa#h% 122 sena# kalpo maha#kalpo yuga#yuga karo harih% yugaru#po maha#ru#po pavano gahano nagah% 123 nya#yanirva#pan%ah% pa#dah% pan%d%ito hy acalopamah% bahu ma#lo maha#ma#lah% suma#lo bahu locanah% 124 vista#ro lavan%ah% ku#pah% kusumah% saphalodayah% vr%s%abho vr%s%abha#n*ka#n*go man%ibilvo jat%a#dharah% 125 indur visarvah% sumukhah% surah% sarva#yudhah% sahah% nivedanah% sudha# ja#tah% sugandha#ro maha#dhanuh% 126 gandhama#li# ca bhagava#n uttha#nah% sarvakarman%a#m mantha#no bahulo ba#huh% sakalah% sarvalocanah% 127 taras ta#li# karas ta#li# u#rdhvasam%hanano vahah% chatram% succhatro vikhya#tah% sarvaloka#shrayo maha#n 128 mun%d%o viru#po vikr%to dan%d%i mun%d%o vikurvan%ah% haryaks%ah% kakubho vajri# di#ptajihvah% sahasrapa#t 129 sahasramu#rdha# devendrah% sarvadevamayo guruh% sahasraba#huh% sarva#n*gah% sharan%yah% sarvalokakr%t 130 pavitram% trimadhur mantrah% kanis%t%hah% kr%s%n%apin*galah% brahmadan%d%avinirma#ta# shataghni#shatapa#shadhr%k 131 padmagarbho maha#garbho brahma garbho jalodbhavah% gabhastir brahma kr%d brahma# brahmavid bra#hman%o gatih% 132 anantaru#po naika#tma# tigmateja#h% svayambhuvah% u#rdhvaga#tma# pashupatir va#taram%ha# manojavah% 133 candani# padmama#la#gryah% surabhyuttaran%o narah% karn%ika#ramaha#sragvi# ni#lamaulih% pina#kadhr%k 134 uma#patir uma# ka#nto ja#hnavi# dhr%g uma# dhavah% varo vara#ho varado vareshah% sumaha#svanah% 135 maha#prasa#do damanah% shatruha# shvetapin*galah% pri#ta#tma# prayata#tma# ca sam%yata#tma# pradha#nadhr%k 136 sarvapa#rshva sutas ta#rks%yo dharmasa#dha#ran%o varah% cara#cara#tma# su#ks%ma#tma# suvr%s%o govr%s%eshvarah% 137 sa#dhyars%ir vasur a#dityo vivasva#n savita# mr%d%ah% vya#sah% sarvasya sam%ks%epo vistarah% paryayo nayah% 138 r%tuh% sam%vatsaro ma#sah% paks%ah% sam%khya# sama#panah% kala# ka#s%t%ha# lavo ma#tra# muhu#rto 'hah% ks%apa#h% ks%an%a#h% 139 vishvaks%etram% praja# bi#jam% lin*gam a#dyas tv aninditah% sadasad vyaktam avyaktam% pita# ma#ta# pita#mahah% 140 svargadva#ram% praja# dva#ram% moks%adva#ram% trivis%t%apam nirva#n%am% hla#danam% caiva brahmalokah% para# gatih% 141 deva#suravinirma#ta# deva#surapara#yan%ah% deva#suragurur devo deva#suranamaskr%tah% 142 deva#suramaha#ma#tro deva#suragan%a#shrayah% deva#suragan%a#dhyaks%o deva#suragan%a#gran%i#h% 143 deva#tidevo devars%ir deva#suravarapradah% deva#sureshvaro devo deva#suramaheshvarah% 144 sarvadevamayo 'cintyo devata#tma#tma sam%bhavah% udbhidas trikramo vaidyo virajo virajo'mbarah% 145 i#d%yo hasti# suravya#ghro deva sim%ho narars%abhah% vibudha#gra varah% shres%t%hah% sarvadevottamottamah% 146 prayuktah% shobhano varja i#sha#nah% prabhur avyayah% guruh% ka#nto nijah% sargah% pavitrah% sarvava#hanah% 147 shr%n*gi# shr%n*gapriyo babhru# ra#jara#jo nira#mayah% abhira#mah% suragan%o vira#mah% sarvasa#dhanah% 148 lala#t%a#ks%o vishvadeho harin%o brahma varcasah% stha#vara#n%a#m% patish caiva niyamendriyavardhanah% 149 siddha#rthah% sarvabhu#ta#rtho 'cintyah% satyavratah% shucih% vrata#dhipah% param% brahma mukta#na#m% parama# gatih% 150 vimukto muktateja#sh ca shri#ma#n~ shri#vardhano jagat yatha# pradha#nam% bhagava#n iti bhaktya# stuto maya# 151 yam% na brahma#dayo deva# viduryam% na mahars%ayah% tam% stavyam arcyam% vandyam% ca kah% stos%yati jagatpatim 152 bhaktim eva puraskr%tya maya# yajn~apatir vasuh% tato 'bhyanujn~a#m% pra#pyaiva stuto matimata#m% varah% 153 shivam ebhih% stuvan devam% na#mabhih% pus%t%ivardhanaih% nityayuktah% shucir bhu#tva# pra#pnoty a#tma#nam a#tmana# 154 etad dhi paramam% brahma svayam% gi#tam% svayambhuva# r%s%ayash caiva deva#sh ca stuvanty etena tatparam 155 stu#yama#no maha#devah% pri#yate ca#tmana#mabhih% bhakta#nukampi# bhagava#n a#tmasam%stha#n karoti ta#n 156 tathaiva ca manus%yes%u ye manus%ya#h% pradha#natah% a#stika#h% shraddadha#na#sh ca bahubhir janmabhih% stavaih% 157 ja#gratash ca svapantash ca vrajantah% pathi sam%sthita#h% stuvanti stu#yama#na#sh ca tus%yanti ca ramanti ca janma kot%isahasres%u na#na# sam%sa#rayonis%u 158 jantor vishuddhapa#pasya bhave bhaktih% praja#yate utpanna# ca bhave bhaktir ananya# sarvabha#vatah% 159 ka#ran%am% bha#vitam% tasya sarvamuktasya sarvatah% etad deves%u dus%pra#pam% manus%yes%u na labhyate 160 nirvighna# nishcala# rudre bhaktir avyabhica#rin%i# tasyaiva ca prasa#dena bhaktir utpadyate nr%n%a#m yaya# ya#nti para#m% siddhim% tadbha#vagatacetasah% 161 ye sarvabha#vopagata#h% paratvena#bhavan nara#h% prapanna vatsalo devah% sam%sa#ra#t ta#n samuddharet 162 evam anye na kurvanti deva#h% sam%sa#ramocanam manus%ya#n%a#m% maha#deva#d anyatra#pi tapobala#t 163 iti tenendra kalpena bhagava#n sad asat patih% kr%tti va#sa#h% stutah% kr%s%n%a tan%d%ina# shuddhabuddhina# 164 stavam etam% bhagavato brahma# svayam adha#rayat brahma# prova#ca shakra#ya shakrah% prova#ca mr%tyave 165 mr%tyuh% prova#ca rudra#n%a#m% rudrebhyas tan%d%im a#gamat mahata# tapasa# pra#ptas tan%d%ina# brahma sadmani 166 tan%d%ih% prova#ca shukra#ya gautama#ya#ha bha#rgavah% vaivasvata#ya manave gautamah% pra#ha ma#dhava 167 na#ra#yan%a#ya sa#dhya#ya manur is%t%a#ya dhi#mate yama#ya pra#ha bhagava#n sa#dhyo na#ra#yan%o 'cyutah% 168 na#ciketa#ya bhagava#n a#ha vaivasvato yamah% ma#rkan%d%eya#ya va#rs%n%eya na#ciketo 'bhyabha#s%ata 169 ma#rkan%d%eya#n maya# pra#ptam% niyamena jana#rdana tava#py aham amitraghna stavam% dadmy adya vishrutam svargyam a#rogyam a#yus%yam% dhanyam% balyam% tathaiva ca 170 na tasya vighnam% kurvanti da#nava# yaks%ara#ks%asa#h% pisha#ca# ya#tudha#na#sh ca guhyaka# bhujaga# api 171 yah% pat%heta shucir bhu#tva# brahma ca#ri# jitendriyah% abhagna yogo vars%am% tu so 'shvamedha phalam% labhet | | 1 [v] maha#yogi# tatah% pra#ha kr%s%n%advaipa#yano munih% pat%hasva putra bhadram% te pri#yata#m% te maheshvarah% 2 pura# putra maya# merau tapyata# paramam% tapah% putra hetor maha#ra#ja stava es%o 'nuki#rtitah% 3 labdhava#n asmi ta#n ka#ma#n aham% vai pa#n%d%unandana tatha# tvam api sharva#d dhi sarva#n ka#ma#n ava#psyasi 4 catuh% shi#rs%as tatah% pra#ha shakrasya dayitah% sakha# a#lambaya#na ity eva vishrutah% karun%a#tmakah% 5 maya# gokarn%am a#sa#dya tapas taptva# shatam% sama#h% ayonija#na#m% da#nta#na#m% dharmajn~a#na#m% suvarcasa#m 6 ajara#n%a#m aduh%kha#na#m% shatavars%a sahasrin%a#m labdham% putrashatam% sharva#t pura# pa#n%d%unr%pa#tmaja 7 va#lmi#kish ca#pi bhagava#n yudhis%t%hiram abha#s%ata viva#de sa#mni munibhir brahmaghno vai bhava#n iti uktah% ks%an%ena ca#vis%t%as tena#dharmen%a bha#rata 8 so 'ham i#sha#nam anagham astaus%am% sharan%am% gatah% muktash ca#smy avashah% pa#pa#t tato duh%khavina#shanah% a#ha ma#m% tripuraghno vai yashas te 'gryam% bhavis%yati 9 ja#madagnyash ca kaunteyam a#ha dharmabhr%ta#m% varah% r%s%imadhye sthitas ta#ta tapann iva vibha#vasuh% 10 pitr%vipra vadhena#ham a#rto vai pa#n%d%ava#graja shucir bhu#tva# maha#devam% gatava#n~ sharan%am% nr%pa 11 na#mabhish ca#stuvam% devam% tatas tus%t%o 'bhavad bhavah% parashum% ca dadau devo divya#ny astra#n%i caiva me 12 pa#pam% na bhavita# te 'dya ajeyash ca bhavis%yasi na te prabhavita# mr%tyur yashasvi# ca bhavis%yasi 13 a#ha ma#m% bhagava#n evam% shikhan%d%i# shiva vigrahah% yad ava#ptam% ca me sarvam% prasa#da#t tasya dhi#matah% 14 asito devalash caiva pra#ha pa#n%d%usutam% nr%pam sha#pa#c chakrasya kaunteya cito dharmo 'nashan mama tan me dharmam% yashash ca#gryam a#yush caiva#dadad bhavah% 15 r%s%ir gr%tsamado na#ma shakrasya dayitah% sakha# pra#ha#jami#d%ham% bhagava#n br%haspatisamadyutih% 16 vasis%t%ho na#ma bhagava#m%sh ca#ks%us%asya manoh% sutah% shatakrator acintyasya satre vars%asahasrike vartama#ne 'bravi#d va#kyam% sa#mni hy ucca#rite maya# 17 rathantaram% dvijashres%t%ha na samyag iti vartate sami#ks%asva punar buddhya# hars%am% tyaktva# dvijottama ayajn~a va#hinam% pa#pam aka#rs%i#s tvam% sudurmate 18 evam uktva# maha#krodha#t pra#ha rus%t%ah% punar vacah% prajn~aya# rahito duh%khi# nityam% bhi#to vanecarah% dashavars%asahasra#n%i dasha#s%t%au ca shata#ni ca 19 nas%t%apa#ni#ya yavase mr%gair anyaish ca varjite ayajn~i#ya drume deshe rurusim%hanis%evite bhavita# tvam% mr%gah% kru#ro maha#duh%khasamanvitah% 20 tasya va#kyasya nidhane pa#rtha ja#to hy aham% mr%gah% tato ma#m% sharan%am% pra#ptam% pra#ha yogi# maheshvarah% 21 ajarash ca#marash caiva bhavita# duh%khavarjitah% sa#myam% samas tu te saukhyam% yuvayor vardhata#m% kratuh% 22 anugraha#n evam es%a karoti bhavaga#n vibhuh% param% dha#ta# vidha#ta# ca sukhaduh%khe ca sarvada# 23 acintya es%a bhagava#n karman%a# manasa# gira# na me ta#ta yudhi shres%t%ha vidyaya# pan%d%itah% samah% 24 [jaigi#savya] mama#s%t%a gun%am aishvaryam% dattam% bhagavata# pura# yatnena#lpena balina# va#ra#n%asya#m% yudhis%t%hira 25 [ga#rgya] catuh%s%as%t%yan*gam adada#t ka#lajn~a#nam% mama#dbhutam sarasvatya#s tat%e tus%t%o mano yajn~ena pa#n%t%ava 26 tulyam% mama sahasram% tu suta#na#m% brahmava#dina#m a#yush caiva saputrasya sam%vatsarashata#yutam 27 [para#s%ara] prasa#dya#ham% pura# sharvam% manasa#cintayam% nr%pa maha#tapa# maha#teja# maha#yogi# maha#yasha#h% veda vya#sah% shriya#va#so brahman%yah% karun%a#tmakah% 28 api na#meps%itah% putro mama sya#d vai maheshvara#t iti matva# hr%di matam% pra#ha ma#m% surasattamah% 29 mayi sam%bhavatas tasya phala#t kr%s%n%o bhavis%yati sa#varn%asya manoh% sarge saptars%ish ca bhavis%yati 30 veda#na#m% ca sa vai vyasta# kuruvam%shakaras tatha# itiha#sasya karta# ca putras te jagato hitah% 31 bhavis%yati mahendrasya dayitah% sa maha#munih% ajarash ca#marash caiva para#shara sutas tava 32 evam uktva# sa bhagava#m%s tatraiva#ntaradhi#yata yudhis%t%hira maha#yogi# vi#ryava#n aks%ato 'vyayah% 33 [ma#n%d%avya] acaurash caura shan*ka#ya#m% shu#le bhinno hy aham% yada# tatrasthena stuto devah% pra#ha ma#m% vai maheshvarah% 34 moks%am% pra#psyasi shulla#c ca ji#vis%yasi sama#rbudam ruja# shu#lakr%ta# caiva na te vipra bhavis%yati a#dhibhir vya#dhibhish caiva varjitas tvam% bhavis%yasi 35 pa#da#c caturtha#t sam%bhu#ta a#tma# yasma#n mune tava tvam% bhavis%yasy anupamo janma vai saphalam% kuru 36 ti#rtha#bhis%ekam% saphalam% tvam avighnena ca#psyasi svargam% caiva#ks%ayam% vipra vidadha#mi tavorjitam 37 evam uktva# tu bhagava#n varen%yo vr%s%ava#hanah% maheshvaro maha#ra#ja kr%tti va#sa# maha#dyutih% sagan%o daivatashres%t%has tatraiva#ntaradhi#yata 38 [ga#lava] vishva#mitra#bhyanujn~a#to hy aham% pitaram a#gatah% abravi#n ma#m% tato ma#ta# duh%khita# rudati# bhr%sham 39 kaushikena#bhyanujn~a#tam% putram% veda vibhu#s%itam na ta#ta tarun%am% da#ntam% pita# tva#m% pashyate 'nagha 40 shrutva# jananya# vacanam% nira#sho guru darshane niyata#tma# maha#devam apashyam% so 'bravi#c ca ma#m 41 pita# ma#ta# ca te tvam% ca putra mr%tyuvivarjita#h% bhavis%yatha visha ks%ipram% dras%t%a#si pitaram% ks%aye 42 anujn~a#to bhagavata# gr%ham% gatva# yudhis%t%hira apashyam% pitaram% ta#ta is%t%im% kr%tva# vinih%sr%tam 43 upaspr%shya gr%hi#tvedhmam% kusha#m%sh ca sharan%a#d guru#n ta#n visr%jya ca ma#m% pra#ha pita# sa#sra#vileks%an%ah% 44 pran%amantam% paris%vajya mu#rdhni ca#ghra#ya pa#n%d%ava dis%t%ya# dr%s%t%o 'si me putrakr%tavidya iha#gatah% 45 [v] eta#ny atyadbhuta#ny eva karma#n%y atha maha#tmanah% prokta#ni munibhih% shrutva# vismaya#m a#sa pa#n%d%avah% 46 tatah% kr%s%n%o 'bravi#d va#kyam% punar matimata#m% varah% yudhis%t%hiram% dharmanityam% puruhu#tam iveshvarah% 47 a#dityacandra#v anila#nalau ca; dyaur bhu#mir a#po vasavo 'tha vishve dha#ta#ryama# shukravr%haspati# ca; rudra#h% sa sa#dhya# varun%o vittagopah% 48 brahma# shakro ma#ruto brahmasatyam%; veda# yajn~a# daks%in%a# veda va#ha#h% somo yas%t%a# yac ca havyam% havish ca; raks%a# di#ks%a#niyama# ye ca ke cit 49 sva#ha# vas%ad% bra#hman%a#h% saurabheya#; dharmam% cakram% ka#lacakram% caram% ca yasho damo buddhimati# sthitish ca; shubha#shubham% munayash caiva sapta 50 agrya# buddhir manasa# darshane ca; sparshe siddhih% karman%a#m% ya# ca siddhih% gan%a# deva#na#m u#s%mapa#h% somapa#sh ca; lekha#h% suya#ma#s tus%ita# brahma ka#ya#h% 51 a#bha#svara# gandhapa# dr%s%t%ipa#sh ca; va#ca# viruddha#sh ca mano viruddha#h% shuddha#sh ca nirva#n%arata#sh ca deva#h%; sparsha#shana# darshapa# a#jyapa#sh ca 52 cinta# gata# ye ca deves%u mukhya#; ye ca#py anye devata#sh ca#jami#d%ha suparn%agandharvapisha#cada#nava#; yaks%a#s tatha# pannaga#sh ca#ran%a#sh ca 53 su#ks%mam% sthu#lam% mr%du yac ca#py asu#ks%mam%; sukham% duh%kham% sukhaduh%kha#ntaram% ca sa#m%khyam% yogam% yat para#n%a#m% param% ca; sharva#j ja#tam% viddhi yat ki#rtitam% me 54 tat sam%bhu#ta# bhu#takr%to varen%ya#h%; sarve deva# bhuvanasya#sya gopa#h% a#vishyema#m% dharan%i#m% ye 'bhyaraks%an; pura#tani#m% tasya devasya sr%s%t%im 55 vicinvantam% manasa# tos%t%uvi#mi; kim% cit tattvam% pra#n%ahetor nato 'smi dada#tu devah% sa vara#n ihes%t%a#n; abhis%t%uto nah% prabhur avyayah% sada# 56 imam% stavam% sam%niyamyendriya#n%i; shucir bhu#tva# yah% purus%ah% pat%heta abhagna yogo niyato 'bdam ekam%; sa pra#pnuya#d ashvamedhe phalam% yat 57 veda#n kr%tsna#n bra#hman%ah% pra#pnuya#c ca; jayed ra#ja# pr%thivi#m% ca#pi kr%tsna#m vaishyo la#bham% pra#pnuya#n naipun%am% ca; shu#dro gatim% pretya tatha# sukham% ca 58 stavara#jam imam% kr%tva# rudra#ya dadhire manah% sarvados%a#paham% pun%yam% pavitram% ca yashasvinam 59 ya#vanty asya shari#res%u romaku#pa#n%i bha#rata ta#vad vars%asahasra#n%i svarge vasati ma#navah% | | 1 [y] yad idam% sahadharmeti procyate bharatars%abha pa#n%igrahan%a ka#le tu stri#n%a#m etat katham% smr%tam 2 a#rs%a es%a bhaved dharmah% pra#ja#patyo 'tha va#surah% yad etat sahadharmeti pu#rvam uktam% mahars%ibhih% 3 sam%dehah% sumaha#n es%a viruddha iti me matih% iha yah% sahadharmo vai pretya#yam% vihitah% kva nu 4 svarge mr%ta#na#m% bhavati sahadharmah% pita#maha pu#rvam ekas tu mriyate kva caikas tis%t%hate vada 5 na#na# karmaphalopeta# na#na# karma niva#sinah% na#na# nirayanis%t%ha#nta# ma#nus%a# bahavo yada# 6 anr%ta#h% striya ity evam% su#traka#ro vyavasyati yada#nr%ta#h% striya#s ta#ta sahadharmah% kutah% smr%tah% 7 anr%ta#h% striya ity evam% vedes%v api hi pat%hyate dharmo 'yam% paurviki# sam%jn~a# upaca#rah% kriya#vidhih% 8 gahvaram% pratibha#ty etna mama cintayato 'nisham nih% sam%deham idam% sarvam% pita#maha yatha# shrutih% 9 yad etad ya#dr%sham% caitad yatha# caitat pravartitam nikhilena maha#pra#jn~a bhava#n etad bravi#tu me 10 [bh] ata#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam as%t%a#vakrasya sam%va#dam% dishaya# saha bha#rata 11 nives%t%u ka#mas tu pura# as%t%a#vakro maha#tapa#h% r%s%er atha vada#nyasya kanya#m% vavre maha#tmanah% 12 suprabha#m% na#ma vai na#mna# ru#pen%a#pratima#m% bhuvi gun%aprabarha#m% shi#lena sa#dhvi#m% ca#ritrashobhana#m 13 sa# tasya dr%s%t%vaiva mano jaha#ra shubhalocana# vanara#ji# yatha# citra# vasante kusuma#cita# 14 r%s%is tam a#ha deya# me suta# tubhyam% shr%n%us%va me gaccha ta#vad disham% pun%ya#m uttara#m% draks%yase tatah% 15 [a] kim% dras%t%avyam% maya# tatra vaktum arhati me bhava#n tatheda#ni#m% maya# ka#ryam% yatha# vaks%yati ma#m% bhava#n 16 [v] dhanadam% samatikramya himavantam% tathaiva ca rudrasya#yatanam% dr%s%t%va# siddhaca#ran%asevitam 17 prahr%s%t%aih% pa#rs%adair jus%t%am% nr%tyadbhir vividha#nanaih% divya#n*gara#gaih% paisha#cair vanyair na#na#vidhair tatha# 18 pa#n%ita#lasata#laish ca shamya# ta#laih% samais tatha# sam%prahr%s%t%aih% pranr%tyadbhih% sharvas tatra nis%evyate 19 is%t%am% kila girau stha#nam% tad divyam anushushruma nityam% sam%nihito devas tatha# pa#ris%ada#h% shubha#h% 20 tatra devya# tapas taptam% sham%kara#rtham% sudushcaram atas tad is%t%am% devasya tathoma#ya# iti shrutih% 21 tatra ku#po maha#n pa#rshve devasyottaratas tatha# r%tavah% ka#lara#trish ca ye divya# ye ca ma#nus%a#h% 22 sarve devam upa#sante ru#pin%ah% kila tatra ha tad atikramya bhavanam% tvaya# ya#tavyam eva hi 23 tato ni#lam% valoddesham% draks%yase meghasam%nibham raman%i#yam% manogra#hi tatra draks%yasi vai striyam 24 tapasvin%i#m% maha#bha#ga#m% vr%ddha#m% di#ks%a#m anus%t%hita#m dras%t%avya# sa# tvaya# tatra sam%pu#jya# caiva yatnatah% 25 ta#m% dr%s%t%va# vinivr%ttas tvam% tatah% pa#n%im% grahi#s%yasi yady es%a samayah% satyah% sa#dhyata#m% tatra gamyata#m | | 1 tatha#stu sa#dhayis%ya#mi tatra ya#sya#my asam%shayam yatra tvam% vadase sa#dho bhava#n bhavatu satyava#k 2 [bh] tato 'gacchat sa bhagava#n uttara#m uttama#m% disham himavantam% girishres%t%ham% siddhaca#ran%asevitam 3 sa gatva# dvija sha#rdu#lo himavantam% maha#girim abhyagacchan nadi#m% pun%ya#m% ba#huda#m% dharmada#yini#m 4 ashoke vimale ti#rthe sna#tva# tarpya ca devata#h% tatra va#sa#ya shayane kaushye sukham uva#sa ha 5 tato ra#trya#m% vyati#ta#ya#m% pra#tar uttha#ya sa dvijah% sna#tva# pra#dushcaka#ra#gnim% hutva# caiva vidha#natha 6 rudra#n%i# ku#pam a#sa#dya hrade tatra sama#shvasat vishra#ntashc ca samuttha#ya kaila#sam abhito yayau 7 so 'pashyat ka#n~canadva#ram% di#pyama#nam iva shriya# manda#kini#m% ca nalini#m% dhanadasya maha#tmanah% 8 atha te ra#ks%asa#h% sarve ye 'bhiraks%anti padmini#m pratyutthita# bhagavantam% man%ibhadra purogama#h% 9 sa ta#n pratyarcaya#m a#sa ra#ks%asa#n bhi#mavikrama#n nivedayata ma#m% ks%ipram% dhanada#yeti ca#bravi#t 10 te ra#ks%asa#s tada# ra#jan bhagavantam atha#bruvan asau vaishvaran%o ra#ja# svayam a#ya#ti te 'ntikam 11 vidito bhagava#n asya ka#ryam a#gamane ca yat pashyainam% tvam% maha#bha#gam% jvalantam iva tejasa# 12 tato vaishravan%o 'bhyetya as%t%a#vakram aninditam vidhivat kushalam% pr%s%t%va# tato brahmars%im abravi#t 13 sukham% pra#pto bhava#n kac cit kim% va# mattash ciki#rs%asi bru#hi sarvam% karis%ya#mi yan ma#m% tvam% vaks%yasi dvija 14 bhavanam% pravisha tvam% me yatha# ka#madvijottama satkr%tah% kr%taka#ryash ca bhava#n ya#syaty avighnatah% 15 pra#vishad bhavanam% svam% vai gr%hi#tva# tam% dvijottamam a#sanam% svam% dadau caiva pa#dyam arghyam% tathaiva ca 16 athopavis%t%ayos tatra man%ibhadra purogama#h% nis%edus tatra kaubera# yaks%agandharvara#ks%asa#h% 17 tatas tes%a#m% nis%an%n%a#na#m% dhanado va#kyam abravi#t bhavac chandam% sama#jn~a#ya nr%tyerann apsarogan%a#h% 18 a#tithyam% paramam% ka#ryam% shushru#s%a# bhavatas tatha# sam%vartata#m ity uva#ca munir madhuraya# gira# 19 athorvara# mishrakeshi# rambha# caivorvashi# tatha# alambusa# ghr%ta#ci# ca citra# citra#n*gada# rucih% 20 manohara# sukeshi# ca sumukhi# ha#sini# prabha# vidyuta# prashama# da#nta# vidyota# ratir eva ca 21 eta#sh ca#nya#sh ca vai bahvyah% pranr%tta#psarasah% shubha#h% ava#dayam%sh ca gandharva# va#dya#ni vividha#ni ca 22 atha pravr%tte gandharve divye r%s%ir upa#vasat divyam% sam%vatsaram% tatra raman vai sumaha#tapa#h% 23 tato vaishravan%o ra#ja# bhagavantam uva#ca ha sa#grah% sam%vatsaro ya#tas tava vipreha pashyatah% 24 ha#ryo 'yam% vis%ayo brahman ga#ndharvo na#ma na#matah% chandato vartata#m% vipra yatha# vadati va# bhava#n 25 atithih% pu#jani#yas tvam idam% ca bhavato gr%ham sarvam a#jn~a#pyata#m a#shu paravanto vayam% tvayi 26 atha vaishravan%am% pri#to bhagava#n pratyabha#s%ata arcito 'smi yatha#nya#yam% gamis%ya#mi dhaneshvara 27 pri#to 'smi sadr%sham% caiva tava sarvam% dhana#dhipa tava prasa#da#d bhagavan mahars%esh ca maha#tmanah% niyoga#d adya ya#sya#mi vr%ddhima#n r%ddhima#n bhava 28 atha nis%kramya bhagava#n prayaya#v uttara# mukhah% kaila#sam% mandaram% haimam% sarva#n anucaca#ra ha 29 ta#n ati#tya maha#shaila#n kaira#tam% stha#nam uttamam pradaks%in%am% tatash cakre prayatah% shirasa# naman dharan%i#m avati#rya#tha pu#ta#tma#sau tada#bhavat 30 sa tam% pradaks%in%am% kr%tva# trih% shailam% cottara# mukhah% samena bhu#mibha#gena yayau pri#tipuraskr%tah% 31 tato 'param% vanoddesham% raman%i#yam apashyata sarvartubhir mu#laphalaih% paks%ibhish ca samanvitam raman%i#yair vanoddeshais tatra tatra vibhu#s%itam 32 tatra#shramapadam% divyam% dadarsha bhavaga#n atha shaila#m%sh ca vividha#ka#ra#n ka#n~cana#n ratnabhu#s%ita#n man%ibhu#mau nivis%t%a#sh ca pus%karin%yas tathaiva ca 33 anya#ny api suramya#n%i dadarsha subahu#ny atha bhr%sham% tasya mano reme mahars%er bha#vita#tmanah% 34 sa tatra ka#n~canam% divyam% sarvaratnamayam% gr%ham dadarsha#dbhutasam%ka#sham% dhanadasya gr%ha#d varam 35 maha#nto yatra vividha#h% pra#sa#da#h% parvatopama#h% vima#na#ni ca ramya#n%i ratna#ni vividha#ni ca 36 manda#rapus%paih% sam%ki#rn%a# tatha# manda#kini# nadi# svayam%prabha#sh ca man%ayo vajrair bhu#mish ca bhu#s%ita# 37 na#na#vidhaish ca bhavanair vicitraman%itoran%aih% mukta#ja#lapariks%iptair man%iratnavibhu#s%itaih% mano dr%s%t%iharai ramyaih% sarvatah% sam%vr%tam% shubhaih% 38 r%s%ih% samantato 'pashyat tatra tatra manoramam tato 'bhavat tasya cinta# kva me va#so bhaved iti 39 atha dva#ram% samabhito gatva# sthitva# tato 'bravi#t atithim% ma#m anupra#ptam anuja#nantu ye 'tra vai 40 atha kanya# parivr%ta# gr%ha#t tasma#d vinih%sr%ta#h% na#na#ru#pa#h% sapta vibho kanya# sarva# manohara#h% 41 ya#m% ya#m apashyat kanya#m% sa sa# sa# tasya mano 'harat na#shaknuvad dha#rayitum% mano 'tha#sya#vasi#dati 42 tato dhr%tih% samutpanna# tasya viprasya dhi#matah% atha tam% pramada#h% pra#hur bhagava#n pravishatv iti 43 sa ca ta#sa#m% suru#pa#n%a#m% tasyaiva bhavanasya ca 44 kautu#halasama#vis%t%ah% pravivesha gr%ham% dvijah% tatra#pashyaj jara# yukta#m arajo 'mbaradha#rin%i#m vr%ddha#m% paryan*kam a#si#na#m% sarva#bharan%abhu#s%ita#m 45 svasti#ti ca#tha tenokta# sa# stri# pratyavadat tada# pratyuttha#ya ca tam% vipram a#syata#m ity uva#ca ha 46 [a] sarva#h% sva#n a#laya#n ya#ntu eka# ma#m upatis%t%hatu suprajn~a#ta# suprasha#nta# shes%a# gacchantu cchandatah% 47 tatah% pradaks%in%i#kr%tya kanya#s ta#s tam r%s%im% tada# nira#kra#man gr%ha#t tasma#t sa# vr%ddha#tha vyatis%t%hata 48 atha ta#m% sam%vishan pra#ha shayane bha#svare tada# tvaya#pi supyata#m% bhadre rajani# hy ativartate 49 sam%la#pa#t tena vipren%a tatha# sa# tatra bha#s%ita# dviti#ye shayane divye sam%vivesha maha#prabhe 50 atha sa# vepama#na#n*gi# nimittam% shi#tajam% tada# vyapadishya mahars%er vai shayanam% ca#dhyarohata 51 sva#gatam% sva#gatena#stu bhagava#m%s ta#m abha#s%ata sopa#gu#had bhuja#bhya#m% tu r%s%im% pri#tya# narars%abha 52 nirvika#ram r%s%im% ca#pi ka#s%t%hakud%yopamam% tada# duh%khita# preks%ya sam%jalpam aka#rs%i#d r%s%in%a# saha 53 brahman na ka#maka#ro 'sti stri#n%a#m% purus%ato dhr%tih% ka#mena mohita# ca#ham% tva#m% bhajanti#m% bhajasva ma#m 54 prahr%s%t%o bhava viprars%e sama#gaccha maya# saha upagu#ha ca ma#m% vipra ka#ma#rta#ham% bhr%sham% tvayi 55 etad dhi tava dharma#tmam%s tapasah% pu#jyate phalam pra#rthitam% darshana#d eva bhajama#na#m% bhajasva ma#m 56 sadya cedam% vanam% cedam% yac ca#nyad api pashyasi prabhutvam% tava sarvatra mayi caiva na sam%shayah% 57 sarva#n ka#ma#n vidha#sya#mi ramasva sahito maya# raman%i#ye vane vipra sarvaka#maphalaprade 58 tvadvasha#ham% bhavis%ya#mi ram%syase ca maya# saha sarva#n ka#ma#n upa#shna#no ye divya# ye ca ma#nus%a#h% 59 na#tah% param% hi na#ri#n%a#m% ka#ryam% kim% cana vidyate yatha# purus%asam%sargah% param etad dhi nah% phalam 60 a#tmachandena vartante na#ryo manmatha codita#h% na ca dahyanti gacchantyah% sutaptair api pa#m%subhih% 61 [a] parada#ra#n aham% bhadre na gaccheyam% katham% cana du#s%itam% dharmasha#stres%u parada#ra#bhimarshanam 62 bhadre nives%t%u ka#mam% ma#m% viddhi satyena vai shape vis%ayes%v anabhijn~o 'ham% dharma#rtham% kila sam%tatih% 63 evam% loka#n gamis%ya#mi putrair iti na sam%shayah% bhadre dharmam% vija#ni#s%va jn~a#tva# coparamasva ha 64 [stri#] na#nilo 'gnir na varun%o na ca#nye tridasha# dvija priya#h% stri#n%a#m% yatha# ka#mo ratishi#la# hi yos%itah% 65 sahasraika# yata# na#ri# pra#pnoti#ha kada# cana tatha# shatasahasres%u yadi ka# cit pativrata# 66 naita# ja#nanti pitaram% na kulam% na ca ma#taram na bhra#tr%#n na ca bharta#ram% na putra#n na ca devara#n 67 li#la#yantyah% kulam% ghnanti kula#ni#va sarid vara#h% dos%a#m%sh ca manda#n manda#su praja#patir abha#s%ata 68 [bh] tatah% sa r%s%ir eka#gras ta#m% striyam% pratyabha#s%ata a#syata#m% ruciram% chandah% kim% va# ka#ryam% bravi#hi me 69 sa# stri# prova#ca bhagavan draks%yase deshaka#latah% vasa ta#van maha#pra#jn~a kr%takr%tyo gamis%yasi 70 brahmars%is ta#m athova#ca sa tatheti yudhis%t%hira vatsye 'ham% ya#vad utsa#ho bhavatya# na#tra sam%shayah% 71 athars%ir abhisam%preks%ya striyam% ta#m% jaraya#nvita#m cinta#m% paramika#m% bheje sam%tapta iva ca#bhavat 72 yad yad an*gam% hi so 'pashyat tasya# viprars%abhas tada# na#ramat tatra tatra#sya dr%s%t%i# ru#papara#jita# 73 devateyam% gr%hasya#sya sha#pa#n nu#nam% viru#pita# asya#sh ca ka#ran%am% vettum% na yuktam% sahasa# maya# 74 iti cinta# vis%aktasya tam artham% jn~a#tum icchatah% vyagamat tad ahah% shes%am% manasa# vya#kulena tu 75 atha sa# stri# tadova#ca bhagavan pashya vai raveh% ru#pam% sam%dhya#bhrasam%yuktam% kim upastha#pyata#m% tava 76 sa uva#ca tada# ta#m% stri#m% sna#nodakam iha#naya upa#sis%ye tatah% sam%dhya#m% va#gyato niyatendriyah% | | 1 [bh] atha sa# stri# tam uktva# tu vipram evam% bhavatv iti tailam% divyam upa#da#ya sna#nasha#t%i#m upa#nayat 2 anujn~a#ta# ca munina# sa# stri# tena maha#tmana# atha#sya tailena#n*ga#ni sarva#n%y eva#bhyamr%ks%ayat 3 shanaish cotsa#ditas tatra sna#nasha#la#m upa#gamat bhadra#sanam% tatash citram r%s%ir anva#vishan navam 4 athopavis%t%ash ca yada# tasmin bhadra#sane tada# sna#paya#m a#sa shanakais tam r%s%im% sukhahastavat divyam% ca vidhivac cakre sopaca#ram% munes tada# 5 sa tena susukhos%n%ena tasya# hastasukhena ca vyati#ta#m% rajani#m% kr%tsna#m% na#ja#na#t sa maha#vratah% 6 tata uttha#ya sa munis tada# paramavismitah% pu#rvasya#m% dishi su#ryam% ca so 'pashyad uditam% divi 7 tasya buddhir iyam% kim% nu mohas tattvam idam% bhavet athopa#sya sahasra#m%shum% kim% karomi#ty uva#ca ta#m 8 sa# ca#mr%tarasaprakhyam r%s%er annam upa#harat tasya sva#dutaya#nnasya na prabhu#tam% caka#ra sah% vyagamac ca#py ahah% shes%am% tatah% sam%dhya#gamat punah% 9 atha stri# bhagavantam% sa# supyata#m ity acodayat tatrai vai shayane divye tasya tasya#sh ca kalpite 10 [a] na bhadre parada#res%u mano me sam%prasajjati uttis%t%ha bhadre bhadram% te svapa vai viramasva ca 11 [bh] sa# tada# tena vipren%a tatha# dhr%tya# nivartita# svatantra#smi#ty uva#cainam% na dharmac chalam asti te 12 [a] na#sti svatantrata# stri#n%a#m asvatantra# hi yos%itah% praja#patimatam% hy etan na stri# sva#tantryam arhati 13 [stri#] ba#dhate maithunam% vipra mama bhaktim% ca pashya vai adharmam% pra#psyase vipra yan ma#m% tvam% na#bhinandasi 14 [a] haranti dos%aja#ta#ni naram% ja#tam% yathecchakam prabhava#mi sada# dhr%tya# bhadre svam% shayanam% vraja 15 [stri#] shirasa# pran%ame vipra prasa#dam% kartum arhasi bhu#mau nipatama#na#ya#h% sharan%am% bhava me 'nagha 16 yadi va# dos%aja#tam% tvam% parada#res%u pashyasi a#tma#nam% sparshaya#my adya pa#n%im% gr%hn%i#s%va me dvija 17 na dos%o bhavita# caiva satyenaitad bravi#my aham svatantra#m% ma#m% vija#ni#hi yo 'dharmah% so 'stu vai mayi 18 [a] svatantra# tvam% katham% bhadre bru#hi ka#ran%am atra vai na#sti loke hi ka# cit stri# ya# vai sva#tantryam arhati 19 pita# raks%ati kauma#re bharta# raks%ati yauvane putra#sh ca sthaviri# bha#ve na stri# sva#tantryam arhati 20 [stri#] kauma#ram% brahmacaryam% me kanyaiva#smi na sam%shayah% kuru ma# vimatim% vipra shraddha#m% vijahi ma# mama 21 [a] yatha# mama tatha# tubhyam% yatha# tava tatha# mama jijn~a#seyam r%s%es tasya vighnah% satyam% nu kim% bhavet 22 a#shcaryam% paramam% hi#dam% kim% nu shreyo hi me bhavet divya#bharan%avastra# hi kanyeyam% ma#m upasthita# 23 kim% tv asya#h% paramam% ru#pam% ji#rn%am a#si#t katham% punah% kanya# ru#pam iha#dyaiva kim iha#trottaram% bhavet 24 yatha# praram% shaktidhr%ter na vyuttha#sye katham% cana na rocaye hi vyuttha#nam% dhr%tyaivam% sa#dhaya#my aham | | 1 [y] na bibheti katham% sa# stri# sha#pasya paramadyuteh% katham% nivr%tto bhagava#m%s tad bhava#n prabravi#tu me 2 [bh] as%t%a#vakro 'nvapr%cchat ta#m% ru#pam% vikurus%e katham na ca#nr%tam% te vaktavyam% bru#hi bra#hman%a ka#myaya# 3 [stri#] dya#va#pr%thivi# ma#trais%a# ka#mya# bra#hman%asattama shr%n%us%va#vahitah% sarvam% yad idam% satyavikrama 4 uttara#m% ma#m% disham% viddhi dr%s%t%am% stri#ca#palam% ca te avyuttha#nena te loka# jita#h% satyapara#krama 5 jijn~a#seyam% prayukta# me sthiri# kartum% tava#nagha sthavira#n%a#m api stri#n%a#m% ba#dhate maithuna jvarah% 6 tus%t%ah% pita# mahas te 'dya tatha# deva#h% sa va#sava#h% sa tva yena ca ka#ryen%a sam%pra#pto bhagava#n iha 7 pres%itas tena vipren%a kanya#pitra# dvijars%abha tavopadesham% kartum% vai tac ca sarvam% kr%tam% maya# 8 ks%emi# gamis%yasi gr%ha#n~ shramash ca na bhavis%yati kanya#m% pra#psyasi ta#m% vipra putrin%i# ca bhavis%yati 9 ka#myaya# pr%s%t%ava#m%s tvam% ma#m% tato vya#hr%tam uttaram anatikraman%i#yais%a# kr%tsnair lokais tribhih% sada# 10 gacchasva sukr%tam% kr%tva# kim% va#nyac chrotum icchasi ya#vad bravi#mi viprars%e as%t%a#vakra yatha#tatham 11 r%s%in%a# prasa#dita# ca#smi tava hetor dvijars%abha tasya sam%ma#nana#rtham% me tvayi va#kyam% prabha#s%itam 12 shrutva# tu vacanam% tasya#h% sa viprah% pra#n~jalih% sthitah% anujn~a#tas taya# ca#pi svagr%ham% punar a#vrajat 13 gr%ham a#gamya vishra#ntah% svajanam% pratipu#jya ca abhyagacchata tam% vipram% nya#yatah% kurunandana 14 pr%s%t%ash ca tena vipren%a dr%s%t%am% tv etan nidarshanam pra#ha vipram% tada# viprah% supri#tena#ntar a#tmana# 15 bhavata#ham anujn~a#tah% prathito gandhama#danam tasya cottarato deshe dr%s%t%am% tad daivatam% mahat 16 taya# ca#ham anujn~a#to bhava#m%sh ca#pi praki#rtitah% shra#vitash ca#pi tad va#kyam% gr%ham abhya#gatah% prabho 17 tam uva#ca tato viprah% pratigr%hn%i#s%va me suta#m naks%atratithi sam%yoge pa#tram% hi maramam% bhava#n 18 [bh] as%t%a#vakras tathety uktva# pratigr%hya ca ta#m% prabho kanya#m% paramadharma#tma# pri#tima#m%sh ca#bhavat tada# 19 kanya#m% ta#m% pratigr%hyaiva bha#rya#m% paramashobhana#m uva#sa muditas tatra a#shrame sve gatajvarah% | | 1 [y] kim a#hur bharatashres%t%ha pa#tram% vipra#h% sana#tanam bra#hman%am% lin*ginam% caiva bra#hman%am% va#py alin*ginam 2 [bh] svavr%ttim abhipanna#ya lin*gine vetara#ya va# deyam a#hur maha#ra#ja ubha#v etau tapasvinau 3 [y] shraddhaya# paraya# pu#to yah% prayacched dvija#taye havyam% kavyam% tatha# da#nam% ko dos%ah% sya#t pita#maha 4 [bh] shraddha# pu#to naras ta#ta durda#nto 'pi na sam%shayah% pu#to bhavati sarvatra kim% punas tvam% mahi#pate 5 [y] na bra#hman%am% pari#ks%eta daives%u satatam% narah% kavya prada#ne tu budha#h% pari#ks%yam% bra#hman%am% viduh% 6 [bh] na bra#hman%ah% sa#dhayate havyam% daiva#t prasidhyati devaprasa#da#d ijyante yajama#na# na sam%shayah% 7 bra#hman%a# bharatashres%t%ha satatam% brahmava#dinah% ma#rkan%d%eyah% pura# pra#ha iha lokes%u buddhima#n 8 [y] apu#rvo 'py atha va# vidva#n sam%bandhi# va#tha yo bhavet tapasvi# yajn~ashi#lo va# katham% pa#tram% bhavet tu sah% 9 [bh] kuli#nah% karma kr%d vaidyas tatha# ca#py a#nr%sham%syava#n hri#ma#n r%juh% satyava#di# pa#tram% pu#rve ca te trayah% 10 tatredam% shr%n%u me pa#rtha caturn%a#m% tejasa#m% matam pr%thivya#h% ka#shyapasya#gner ma#rkan%d%eyasya caiva hi 11 [pr%thivi#] yatha# maha#rn%ave ks%iptah% ks%ipram% los%t%o vinashyati tatha# dushcaritam% sarvam% trayy a#vr%ttya# vinashyati 12 [k] sarve ca veda#h% saha s%adbhir an*gaih%; sa#m%khyam% pura#n%am% ca kule ca janma naita#ni sarva#n%i gatir bhavanti; shi#lavyapetasya narasya ra#jan 13 [agni] adhi#ya#nah% pan%d%itam% manyama#no; yo vidyaya# hanti yashah% pares%a#m brahman sa tena#carate brahmahatya#m%; loka#s tasya hy antavanto bhavanti 14 [m] ashvamedha sahasram% ca satyam% ca tulaya# dhr%tam na#bhija#na#mi yady asya satyasya#rdham ava#pnuya#t 15 [bh] ity uktva# te jagmur a#shu catva#ro 'mitatejasah% pr%thivi# ka#shyapo 'gnish ca prakr%s%t%a#yush ca bha#rgavah% 16 [y] yad idam% bra#hman%a# loke vratino bhun~jate havih% bhuktam% bra#hman%a ka#ma#ya katham% tat sukr%tam% bhavet 17 [bh] a#dis%t%ino ye ra#jendra bra#hman%a# vedapa#raga#h% bhun~jate brahma ka#ma#ya vratalupta# bhavanti te 18 [y] aneka#ntam% bahu dva#ram% dharmam a#hur mani#s%in%ah% kim% nishcitam% bhavet tatra tan me bru#hi pita#maha 19 [bh] ahim%sa# satyam akrodha a#nr%sham%syam% damas tatha# a#rjavam% caiva ra#jendra nishcitam% dharmalaks%an%am 20 ye tu dharmam% prasham%santash caranti pr%thivi#m ima#m ana#carantas tad dharmam% sam%kare nirata#h% prabho 21 tebhyo ratnam% hiran%yam% va# ga#m ashva#n va# dada#ti yah% dashavars%a#n%i vis%t%ha#m% sa bhun*kte nirayam a#shritah% 22 meda#na#m% pulkasa#na#m% ca tathaiva#nta#vasa#yina#m kr%tam% karma#kr%tam% ca#pi ra#gamohena jalpata#m 23 vaishvadevam% ca ye mu#d%ha# vipra#ya brahmaca#rin%e dadati#ha na ra#jendra te loka#n bhun~jate 'shubha#n 24 [y] kim% param% brahmacaryasya kim% param% dharmalaks%an%am kim% ca shres%t%hatamam% shaucam% tan me bru#hi pita#maha 25 [bh] brahmacaryam% param% ta#ta madhu ma#m%sasya varjanam marya#da#ya#m% sthito dharmah% shamah% shaucasya laks%an%am 26 [y] kasma#n ka#le cared dharmam% kasmin ka#le 'rtham a#caret kasim% ka#le sukhi# ca sya#t tan me bru#hi pita#maha 27 [bh] ka#lyam artham% nis%eveta tato dharmam anantaram pashca#t ka#mam% nis%eveta na ca gacchet prasan*gita#m 28 bra#hman%a#m%sh ca#bhimanyeta guru#m%sh ca#py abhipu#jayet sarvabhu#ta#nulomash ca mr%du shi#lah% priyam%vadah% 29 adhika#re yad anr%tam% ra#jaga#mi ca paishunam purosh ca#li#ka karan%am% samam% tad brahmahatyaya# 30 praharen na narendres%u na ga#m% hanya#t tathaiva ca bhru#n%a hatya# samam% caitad ubhayam% yo nis%evate 31 na#gnim% parityajej ja#tu na ca veda#n parityajet na ca bra#hman%am a#kroshet samam% tad brahmahatyaya# 32 [y] ki#dr%sha#h% sa#dhavo vipra#h% kebhyo dattam% maha#phalam ki#dr%sha#na#m% ca bhoktavyam% tan me bru#hi pita#maha 33 [bh] akrodhana# dharmapara#h% satyanitya# dame rata#h% ta#dr%sha#h% sa#dhavo vipra#s tebhyo dattam% maha#phalam 34 ama#ninah% sarvasaha# dr%s%t%a#rtha# vijitendriya#h% sarvabhu#tahita# maitra#s tebhyo dattam% maha#phalam 35 alubdha#h% shucayo vaidya# hri#mantah% satyava#dinah% svakarmanirata# ye ca tebhyo dattam% maha#phalam 36 sa#n*ga#m%sh ca caturo veda#n yo 'dhi#yi#ta dvijarshabhah% s%adbhyo nivr%ttah% karmabhyas tam% pa#tram r%s%ayo viduh% 37 ye tv evam%gun%aja#ti#ya#s tebhyo dattam% maha#phalam sahasragun%am a#pnoti gun%a#rha#ya prada#yakah% 38 prajn~a# shruta#bhya#m% vr%ttena shi#lena ca samanvitah% ta#rayeta kulam% kr%tsnam eko 'pi#ha dvijars%abhah% 39 ga#m ashvam% vittam annam% va# tad vidhe pratipa#dayet dravya#n%i ca#nyani tatha# pretya bha#ve na shocati 40 ta#rayeta kulam% kr%tsnam eko 'pi#ha dvijottamah% kim an*gapunar ekam% vai tasma#t pa#tram% sama#caret 41 nishamya ca gun%opetam% bra#hman%am% sa#dhu sam%matam du#ra#d a#na#yayet kr%tye sarvatash ca#bhipu#jayet | | 1 [y] shra#dha ka#le ca daive ca dharme ca#pi pita#maha iccha#mi#ha tvaya#khya#tam% vihitam% yat surars%ibhih% 2 [bh] daivam% pu#rva#hn%ike kurya#d apara#hn%e tu paitr%kam man*gala#ca#ra sam%pannah% kr%tashaucah% prayatnava#n 3 manus%ya#n%a#m% tu madhya#hne pradadya#d upapattitah% ka#lahi#nam% tu yad da#nam% tam% bha#gam% raks%asa#m% viduh% 4 lan*ghitam% ca#vali#d%ham% ca kalipu#rvam% ca yatkr%tam rajasvara#bhir dr%s%t%am% ca tam% bha#gam% saks%asa#m% viduh% 5 avaghus%t%am% ca yad bhuktam avratena ca bha#rata para#mr%s%t%am% shuna# caiva tam% bha#gam% raks%asa#m% viduh% 6 keshaki#ta#vapatitam% ks%utam% shvabhir aveks%itam ruditam% ca#vadhu#tam% ca tam% bha#gam% raks%asa#m% viduh% 7 nir om%ka#ren%a yad bhuktam% sa shastren%a ca bha#rata dura#tmana# ca yad bhuktam% tam% bha#gam% raks%asa#m% viduh% 8 parocchis%t%am% ca yad bhuktam% paribhuktam% ca yad bhavet daive pitrye ca satatam% tam% bha#gam% raks%asa#m% viduh% 9 garhitam% ninditam% caiva parivis%t%am% sa manyuna# daivam% va#py atha va# paitryam% tam% bha#gam% raks%asa#m% viduh% 10 mantrahi#nam% kriya# hi#nam% yac chra#dham% parivis%yate tribhir varn%air narashres%t%ha tam% bha#gam% raks%asa#m% viduh% 11 a#jya#hutim% vina# caiva yat kim% cit parivis%yate dura#ca#raish ca yad bhuktam% tam% bha#gam% raks%asa#m% viduh% 12 ye bha#ga# raks%asa#m% prokta#s ta ukta# bharatars%abha ata u#rdhvam% visargasya pari#ks%a#m% bra#hman%e shr%n%u 13 ya#vantah% patita# vipra# jad%onmatta#s tathaiva ca daive va#py atha va# pitrye ra#jan na#rhanti ketanam 14 shvitri# kus%t%hi# ca kli#bash ca tatha# yaks%ma hatash ca yah% apasma#ri# ca yash ca#ndho ra#jan na#rhanti satkr%tim 15 cikitsaka# devalaka# vr%tha# niyamadha#rin%ah% somavikrayin%ash caiva shra#ddhe na#rhanti ketanam 16 ga#yana# nartaka#sh caiva plavaka# va#daka#s tatha# kathaka# yodhaka#sh caiva ra#jan na#rhanti ketanam 17 hota#ro vr%s%ala#na#m% ca vr%s%ala#dhya#paka#s tatha# tatha# vr%s%ala shis%ya#sh ca ra#jan na#rhanti ketanam 18 anuyokta# ca yo vipro anuyuktash ca bha#rata na#rhatas ta#v api shra#dham% brahma vikrayin%au hi tau 19 agran%i#r yah% kr%tah% pu#rvam% varn%a#vara parigrahah% bra#hman%ah% sarvavidyo 'pi ra#jan na#rhanti ketanam 20 anagnayash ca ye vipra# mr%tanirya#taka#sh ca ye stena#sh ca patita#sh caiva ra#jan na#rhanti ketanam 21 aparijn~a#ta pu#rva#sh ca gan%apu#rva#m%sh ca bha#rata putrika# pu#rvaputra#sh ca shra#ddhe na#rhanti ketanam 22 r%n%a karta# ca yo ra#jan yash ca va#rdhus%iko dvijah% pra#n%ivikraya vr%ttish ca ra#jan na#rhanti ketanam 23 stri#pu#rva#h% ka#n%d%apr%s%t%ha#sh ca ya#vanto bharatars%abha ajapa# bra#hman%a#sh caiva shra#ddhe na#rhanti ketanam 24 shra#ddhe daive ca nirdis%t%a# bra#hman%a# bharatars%abha da#tuh% pratigrahi#tush ca shr%n%us%va#nugraham% punah% 25 ci#rn%a vrata# gun%air yukta# bhaveyur ye 'pi kars%aka#h% sa#vitri#jn~a#h% kriya#vantas te ra#jan ketana ks%ama#h% 26 ks%a#tradharmin%am apy a#jau ketayet kulajam% dvijam na tv eva van%ijam% ta#ta shra#ddhes%u parikalpayet 27 agnihotri# ca yo vipro gra#mava#si# ca yo bhavet astenash ca#tithijn~ash ca sa ra#jan ketana ks%amah% 28 sa#vitri#m% japate yas tu trika#lam% bharatars%abha khiks%a# vr%ttih% kriya#va#m%sh ca sa ra#jan ketana ks%amah% 29 udita#stamito yash ca tathaiva#stamitoditah% ahim%srash ca#lpados%ash ca sa ra#jan ketana ks%amah% 30 akalkako hy atarkash ca bra#hman%o bharatars%abha sa sam%jn~o bhaiks%ya vr%ttish ca sa ra#jan ketana ks%amah% 31 avrati# kitavah% stenah% pra#n%ivikrayy atho van%ik pashca#c ca pi#tava#n somam% sa ra#jan ketana ks%amah% 32 arjayitva# dhanam% pu#rvam% da#run%aih% kr%s%ikarmabhih% bhavet sarva#tithih% pashca#t sa ra#jan ketana ks%amah% 33 brahma vikraya nirdis%t%am% striya# yac ca#rjitam% dhanam adeyam% pitr%devebhyo yac ca klaibya#d upa#rjitam 34 kriyama#n%e 'pavarge tu yo dvijo bharatars%abha na vya#harati yad yuktam% tasya#dharmo gava#nr%tam 35 shra#ddhasya bra#hman%ah% ka#lah% pra#ptam% dadhighr%tam% tatha# somaks%ayash ca ma#m%sam% ca yad a#ran%yam% yudhis%t%hira 36 shra#ddha#pavarge viprasya svadha# vai svadita# bhavet ks%atriyasya#py atho bru#ya#t pri#yanta#m% pitaras tv iti 37 apavarge tu vaishyasya shra#ddhakarman%i bha#rata aks%ayyam abhidha#tavyam% svasti shu#drasya bha#rata 38 pun%ya#hava#canam% daive bra#hman%asya vidhi#yate etad eva nir om%ka#ram% ks%atriyasya vidhi#yate vaishyasya caiva vaktavyam% pri#yanta#m% devata# iti 39 karman%a#m a#nupu#rvi#m% ca vidhipu#rvakr%tam% shr%n%u ja#takarma#dika#n sarva#m%s tris%u varn%es%u bha#rata brahmaks%atre hi mantrokta# vaishyasya ca yudhis%t%hira 40 viprasya rashana# maun~ji# maurvi# ra#janya ga#mini# ba#lvaji#ty eva vaishyasya dharma es%a yudhis%t%hira 41 da#tuh% pratigrahi#tush ca dharma#dharma#v imau shr%n%u bra#hman%asya#nr%te 'dharmah% proktah% pa#taka sam%jn~itah% caturgun%ah% ks%atriyasya vaishyasya#s%t%a gun%ah% smr%tah% 42 na#nyatra bra#hman%o 'shni#ya#t pu#rvam% vipren%a ketitah% yavi#ya#n pashuhim%sa#ya#m% tulyadharmo bhavet sa hi 43 atha ra#janyavaishya#bhya#m% yady ashni#ya#t tu ketitah% yavi#ya#n pashuhim%sa#ya#m% bha#ga#rdham% samava#pnuya#t 44 daivam% va#py atha va# pitryam% yo 'shni#ya#d bra#hman%a#dis%u asna#to bra#hman%o ra#jam%s tasya#dharmo gava#nr%tam 45 a#shauco bra#hman%o ra#janyo 'shni#ya#d bra#hman%a#dis%u jn~a#napu#rvam atho lobha#t tasya#dharmo gava#nr%tam 46 annena#nnam% ca yo lipset karma#rtham% caiva bha#rata a#mantrayati ra#jendra tasya#dharmo 'nr%tam% smr%tam 47 aveda vrataca#ritra#s tribhir varn%air yudhis%t%hira mantravat parivis%yante tes%v adharmo gava#nr%tam 48 [y] pitryam% va#py atha va# daivam% di#yate yat pita#maha etad iccha#my aham% shrotum% dattam% yes%u maha#phalam 49 [bh] yes%a#m% da#ra#h% prati#ks%ante suvr%s%t%im iva kars%aka#h% ucches%a parishes%am% hi ta#n bhojaya yudhis%t%hira 50 ca#ritraniyata# ra#janye kr%sha#h% kr%sha vr%ttayah% arthinash copagacchanti tes%u dattam% maha#phalam 51 tad bhakta#s tadgr%ha# ra#jam%s tad dhana#s tad apa#shraya#h% arthinash ca bhavanty arthe tes%u dattam% maha#phalam 52 taskarebhyah% parebhyo va# ye bhaya#rta# yudhis%t%hira arthino bhoktum icchanti tes%u dattam% maha#phalam 53 akalkakasya viprasya bhaiks%otkara kr%ta#tmanah% bat%avo yasya bhiks%anti tebhyo dattam% maha#phalam 54 hr%tasva# hr%tada#ra#sh ca ye vipra# deshasam%plave artha#rtham abhigacchanti tebhyo dattam% maha#phalam 55 vratino niyamastha#sh ca ye vipra#h% shrutasam%mmata#h% tat sama#pty artham icchanti tes%u dattam% maha#phalam 56 avyutkra#nta#sh ca dharmes%u pa#s%an%d%a samayes%u ca kr%sha pra#n%a#h% kr%sha dhana#s tes%u dattam% maha#phalam 57 kr%tasarvasvaharan%a# nirdos%a#h% prabhavis%n%ubhih% spr%hayanti ca bhukta#nnam% tes%u dattam% maha#phalam 58 tapasvinas tapo nis%t%ha#s tes%a#m% bhaiks%a cara#sh ca ye arthinah% kim% cid icchanti tes%u dattam% maha#phalam 59 maha#phalavidhir da#ne shrutas te bharatars%abha nirayam% yena gacchanti svargam% caiva hi tac chr%n%u 60 gurvartham% va#bhaya#rtham% va# varjayitva# yudhis%t%hira ye 'nr%tam% kathayanti sma te vai nirayaga#minah% 61 parada#ra#bhiharta#rah% parada#ra#bhimarshinah% parada#raprayokta#ras te vai nirayaga#minah% 62 ye parasva#paharta#rah% parasva#na#m% ca na#shaka#h% su#caka#sh ca pares%a#m% ye te vai nirayaga#minah% 63 prapa#n%a#m% ca sabha#na#m% ca sam%krama#n%a#m% ca bha#rata aga#ra#n%a#m% ca bhetta#ro nara# nirayaga#minah% 64 ana#tha#m% pramadam% ba#la#m% vr%ddha#m% bhi#ta#m% tapasvina#m van~cayanti nara# ye ca te vai nirayaga#minah% 65 vr%ttic chedam% gr%hac chedam% da#rac chedam% ca bha#rata mitrac chedam% tatha#sha#ya#s te vai nirayaga#minah% 66 su#caka#h% sam%dhibhetta#rah% paravr%tty upaji#vaka#h% akr%tajn~a#sh ca mitra#n%a#m% te vai nirayaga#minah% 67 pa#s%an%d%a# du#s%aka#sh caiva samaya#na#m% ca du#s%aka#h% ye pratyavasita#sh caiva te vai nirayaga#minah% 68 kr%ta#sham% kr%tanirvesham% kr%tabhaktam% kr%tashramam bhedair ye vyapakars%anti te vai nirayaga#minah% 69 paryashnanti ca ye da#ra#n agnibhr%tya#tithi#m%s tatha# utsannapitr%devejya#s te vai nirayaga#minah% 70 veda vikrayin%ash caiva veda#na#m% caiva du#s%aka#h% veda#na#m% lekhaka#sh caiva te vai nirayaga#minah% 71 ca#tura#shramya ba#hya#sh ca shrutiba#hya#sh ca ye nara#h% vikarmabhish ca ji#vanti te vai nirayaga#minah% 72 keshavikrayika# ra#jan vis%avikrayika#sh ca ye ks%i#ravikrayika#sh caiva te vai nirayaga#minah% 73 bra#hman%a#na#m% gava#m% caiva kanya#na#m% ca yudhis%t%hira ye 'ntaram% ya#nti ka#ryes%u te vai nirayaga#minah% 74 shastravikrayaka#sh caiva karta#rash ca yudhis%t%hira shalya#na#m% dhanus%a#m% caiva te vai nirayaga#minah% 75 shalyair va# shan*kubhir va#pi shvabhrair va# bharatars%abha ye ma#rgam anurundhanti te vai nirayaga#minah% 76 upa#dhya#ya#m%sh ca bhr%tya#m% ca bhakta#m%sh ca bharatars%abha ye tyajanty asamartha#m%s ta#m%s te vai nirayaga#minah% 77 apra#ptadamaka#sh caiva na#sa#na#m% vedhaka#s tatha# bandhaka#sh ca pashu#na#m% ye te vai nirayaga#minah% 78 agopta#rash chala dravya# balis%ad% bha#gatatpara#h% samartha#sh ca#py ada#ta#ras te vai nirayaga#minah% 79 ks%a#nta#n da#nta#m%s tatha# pra#jn~a#n di#rghaka#lam% sahos%ita#n tyajanti kr%takr%tya# ye te vai nirayaga#minah% 80 ba#la#na#m atha vr%ddha#na#m% da#sa#na#m% caiva ye nara#h% adattva# bhaks%ayanty agre te vai nirayaga#minah% 81 ete pu#rvars%ibhir dr%s%t%a#h% prokta# nirayaga#minah% bha#ginah% svargalokasya vaks%ya#mi bharatars%abha 82 sarves%v eva tu ka#ryes%u daivapu#rves%u bha#rata hanti putra#n pashu#n kr%tsna#n bra#hman%a#tikramah% kr%tah% 83 da#nena tapasa# caiva satyena ca yudhis%t%hira ye dharmam anuvartante te nara#h% svargaga#minah% 84 shushru#s%a#bhis tapobhish ca shrutam a#da#ya bha#rata ye pratigraha nih%sneha#s te nara#h% svargaga#minah% 85 bhaya#t pa#pa#t tatha#ba#dha#d da#ridrya#d vya#dhidhars%an%a#t yatkr%te pratimucyante te nara#h% svargaga#minah% 86 ks%ama#vantash ca dhi#ra#sh ca dharmaka#ryes%u cotthita#h% man*gala#ca#ra yukta#sh ca te nara#h% svargaga#minah% 87 nivr%tta# madhu ma#m%sebhyah% parada#rebhya eva ca nivr%tta#sh caiva madyebhas te nara#h% svargaga#minah% 88 a#shrama#n%a#m% ca karta#rah% kula#na#m% caiva bha#rata desha#na#m% nagara#n%a#m% ca te nara#h% svargaga#minah% 89 vastra#bharan%a da#ta#ro bhaks%a pa#na#nnada#s tatha# kut%umba#na#m% ca da#ta#ras te nara#h% svargaga#minah% 90 sarvahim%sa# nivr%tta#sh ca nara#h% sarvasaha#sh ca ye sarvasya#shraya bhu#ta#sh ca te nara#h% svargaga#minah% 91 ma#taram% pitaram% caiva shushru#s%anti jitendriya#h% bhra#tr%#n%a#m% caiva sa sneha#s te nara#h% svargaga#minah% 92 a#d%hya#sh ca balavantash ca yauvanastha#sh ca bha#rata ye vai jitendriya# dhi#ra#s te nara#h% svargaga#minah% 93 apara#ddhes%u sa sneha# mr%davo mitravatsala#h% a#ra#dhana sukha#sh ca#pi te nara#h% svargaga#minah% 94 sahasraparives%t%a#ras tathaiva ca sahasrada#h% tra#ta#rash ca sahasra#n%a#m% purus%a#h% svargaga#minah% 95 suvarn%asya ca da#ta#ro gava#m% ca bharatars%abha ya#na#na#m% va#hana#na#m% ca te nara#h% svargaga#minah% 96 vaiva#hika#na#m% kanya#na#m% pres%ya#n%a#m% ca yudhis%t%hira da#ta#ro va#sasa#m% caiva te nara#h% svargaga#minah% 97 viha#ra#vasathodya#na ku#pa#ra#ma sabha# prada#h% vapra#n%a#m% caiva karta#ras te nara#h% svargaga#minah% 98 niveshana#na#m% ks%r%tra#n%a#m% vasati#na#m% ca bha#rata da#ta#rah% pra#rthita#na#m% ca te nara#h% svargaga#minah% 99 rasa#na#m atha bi#ja#na#m% dha#nya#na#m% ca yudhis%t%hira svayam utpa#dya da#ta#rah% purus%a#h% svargaga#minah% 100 yasmin kasmin kule ja#ta# bahuputra#h% shata#yus%ah% sa#nukrosha# jitakrodha#h% purus%a#h% svargaga#minah% 101 etad uktam amutra#rtham% daivam% pitryam% ca bha#rata dharma#dharmau ca da#nasya yatha#pu#rvars%ibhih% kr%tau | | 1 [y] idam% me tattvato ra#jan vaktum arhasi bha#rata ahim%sayitva# keneha brahmahatya# vidhi#yate 2 [bh] vya#sam a#mantrya ra#jendra pura# yat pr%s%t%ava#n aham tat te 'ham% sam%pravaks%ya#mi tad ihaikamana#h% shr%n%u 3 caturthas tvam% vasis%t%hasya tattvam a#khya#hi me mune ahim%sayitva# keneha brahmahatya# vidhi#yate 4 iti pr%s%t%o maha#ra#ja para#shara shari#rajah% abravi#n nipun%o dharme nih%sam%shayam anuttamam 5 bra#hman%am% svayam a#hu#ya bhiks%a#rthe kr%sha vr%ttinam bru#ya#n na#sti#ti yah% pashca#t tam% vidya#d brahma gha#tinam 6 madhyasthasyeha viprasya yo 'nu#ca#nasya bha#rata vr%ttim% harati durbuddhis tam% vidya#d brahma gha#tinam 7 gokulasya tr%s%a#rtasya jala#rthe vasudha#dhipa utpa#dayati yo vighnam% tam% vidya#d brahma gha#tinam 8 yah% pravr%tta#m% shrutim% samyak sha#stram% va# munibhih% kr%tam du#s%ayaty anabhijn~a#ya tam% vidya#d brahma gha#tinam 9 a#tmaja#m% ru#pasam%panna#m% mahati#m% sadr%she vare na prayacchati yah% kanya#m% tam% vidya#d brahma gha#tinam 10 adharmanirato mu#d%ho mithya# yo vai dvija#tis%u dadya#n marma#tigam% shokam% tam% vidya#d brahma gha#tinam 11 caks%us%a# viprahi#nasya pan*gulasya jad%asya va# hareta yo vai sarvasvam% tam% vidya#d brahma gha#tinam 12 a#shrame va# vane va# yo gra#me va# yadi va# pure agnim% samutsr%jen moha#t tam% vidya#d brahma gha#tinam | | 1 [y] ti#rtha#na#m% darshanam% shreyah% sna#nam% ca bharatars%abha shravan%am% ca maha#pra#jn~a shrotum iccha#mi tattvatah% 2 pr%thivya#m% ya#ni ti#rtha#ni pun%ya#ni bharatars%abha vaktum arhasi me ta#ni shrota#smi niyatah% prabho 3 [bh] imam an*girasa# proktam% ti#rthavam%sham% maha#dyute shrotum arhasi bhadram% te pra#psyase dharmam uttamam 4 tapovanagatam% vipram abhigamya maha#munim papraccha#n*girasam% vi#ra gautamah% sam%shitavratah% 5 asti me bhagavan kash cit ti#rthebhyo dharmasam%shayah% tat sarvam% shrotum iccha#mi tan me sham%sa maha#mune 6 upaspr%shya phalam% kim% sya#t tes%u ti#rthes%u vai mune pretya bha#ve maha#pra#jn~a tad yatha#sti tatha# vada 7 [a] sapta#ham% candra bha#ga#m% vai vitasta#m u#rmima#lini#m viga#hya vai nira#ha#ro nirmamo munivad bhavet 8 ka#shmi#ra man%d%ale nadyo ya#h% patanti maha#nadam ta# nadi#h% sindhum a#sa#dya shi#lava#n svargam a#pnuya#t 9 pus%karam% ca prabha#sam% ca naimis%am% sa#garodakam devika#m indra ma#rgam% ca svarn%abindum% viga#hya ca vibodhyate vima#nasthah% so 'psarobhir abhis%t%utah% 10 hiran%yabindum% viks%obhya prayatash ca#bhiva#dya tam kushe shayam% ca devatvam% pu#yate tasya kilbis%am 11 indra toya#m% sama#sa#dya gandhama#dana sam%nidhau karatoya#m% kuran*ges%u trira#tropos%ito narah% ashvamedham ava#pnoti viga#hya niyatah% shucih% 12 gan*ga# dvare kusha#varte bilvake nemiparvate tatha# kanakhale sna#tva# dhu#tapa#pma# divam% vrajet 13 apa#m% hrada upaspr%shya va#japeyaphalam% labhet brahma ca#ri# jitakrodhah% satyasam%dhas tv ahim%sakah% 14 yatra bha#gi#rathi# gan*ga# bhajate disham uttara#m maheshvarasya nis%t%ha#ne yo naras tv abhis%icyate ekama#sam% nira#ha#rah% svayam% pashyati devata#h% 15 sapta gan*ge trigan*ge ca indra ma#rge ca tarpayan sudha#m% vai labhate bhoktum% yo naro ja#yate punah% 16 maha#shrama upaspr%shya yo 'gnihotraparah% shucih% ekama#sam% nira#ha#rah% siddhim% ma#sena sa vrajet 17 maha#hrada upaspr%shya bhr%gutun*ge tv alolupah% trira#tropos%ito bhu#tva# mucyate brahmahatyaya# 18 kanya# ku#pa upaspr%shya bala#ka#ya#m% kr%todakah% deves%u ki#rtim% labhate yashasa# ca vira#jate 19 deshaka#la upaspr%shya tatha# sundarika# hrade ashvibhya#m% ru#pavarcasyam% pretya vai labhate narah% 20 maha#gan*ga#m upaspr%shya kr%ttika#n*ga#rake tatha# paks%am ekam% nira#ha#rah% svargam a#pnoti nirmalah% 21 vaima#nika upaspr%shya kin*kin%i#ka#shrame tatha# niva#se 'psarasa#m% divye ka#maca#ri# mahi#yate 22 ka#lika#shramam a#sa#dya vipa#sha#ya#m% kr%todakah% brahma ca#ri# jitakrodhas trira#tra#n mucyate bhava#t 23 a#shrame kr%ttika#na#m% tu sna#tva# yas tarpayet pitr%#n tos%ayitva# maha#devam% nirmalah% svargam a#pnuya#t 24 maha#pura upaspr%shya trira#tropos%ito narah% trasa#na#m% stha#vara#n%a#m% ca dvipada#na#m% bhayam% tyajet 25 devada#ru vane sna#tva# dhu#tapa#pma# kr%todakah% devalokam ava#pnoti saptara#tros%itah% shucih% 26 kaushante ca kusha stambe dron%a sharma pade tatha# a#pah% prapatane sna#tah% sevyate so 'psarogan%aih% 27 citraku#t%e janastha#ne tatha# manda#kini# jale viga#hya vai nira#ha#ro ra#jalaks%mi#m% nigacchati 28 shya#ma#ya#s tv a#shramam% gatva# us%ya caiva#bhis%icya ca tri#m%s trira#tra#n sa sam%dha#ya gandharvanagare vaset 29 raman%ya#m% ca upaspr%shya tatha# vai gandhata#rike ekama#sam% nira#ha#ras tv antardha#naphalam% labhet 30 kaushiki# dva#ram a#sa#dya va#yubhaks%as tv alolupah% ekavim%shatira#tren%a svargam a#rohate narah% 31 matan*ga va#pya#m% yah% sna#ya#d ekara#tren%a sidhyati viga#hati hy ana#lambam andhakam% vai sana#tanam 32 naimis%e svargati#rthe ca upaspr%shya jitendriyah% phalam% purus%amedhasya labhen ma#sam% kr%todakah% 33 gan*ga# hrada upaspr%shya tatha# caivotpala# vane ashvamedham ava#pnoti tatra ma#sam% kr%todakah% 34 gan*ga#yamunayos ti#rthe tatha# ka#lam%jare girau s%as%t%ihrada upaspr%shya da#nam% na#nyad vishis%yate 35 dasha ti#rthasahasra#n%i tisrah% kot%yas tatha#para#h% sama#gacchanti ma#ghya#m% tu praya#ge bharatars%abha 36 ma#ghama#sam% praya#ge tu niyatah% sam%shitavratah% sna#tva# tu bharatashres%t%ha nirmalah% svargam a#pnuya#t 37 marudgan%a upaspr%shya pitr%#n%a#m a#shrame shucih% vaivasvatasya ti#rthe ca ti#rthabhu#to bhaven narah% 38 tatha# brahmashiro gatva# bha#gi#rathya#m% kr%todakah% ekama#sam% nira#ha#rah% somalokam ava#pnuya#t 39 kapotake narah% sna#tva# as%t%a#vakre kr%todakah% dva#dasha#ham% nira#ha#ro naramedha phalam% labhet 40 mun~ja pr%s%t%ham% gaya#m% caiva nirr%tim% deva parvatam tr%ti#ya#m% kraun~capa#di#m% ca brahmahatya# vishudhyati 41 kalashya#m% va#py upaspr%shya vedya#m% ca bahusho jala#m agneh% pure narah% sna#tva# visha#la#ya#m% kr%todakah% deva hrada upaspr%shya brahmabhu#to vira#jate 42 pura#pavartanam% nanda#m% maha#nanda#m% ca sevya vai nandane sevyate da#ntas tv apsarobhir ahim%sakah% 43 urvashi# kr%ttika# yoge gatva# yah% susama#hitah% lauhitye vidhivat sna#tva# pun%d%ari#kaphalam% labhet 44 ra#mahrada upaspr%shya visha#la#ya#m% kr%todakah% dva#dasha#ham% nira#ha#rah% kalmas%a#d vipramucyate 45 maha#hrada upaspr%shya shuddhena manasa# narah% ekama#sam% nira#ha#ro jamadagnigatim% labhet 46 vindhye sam%ta#pya ca#tma#nam% satyasam%dhas tv ahim%sakah% s%an% ma#sam% padam a#stha#ya ma#senaikena shudhyati 47 narmada#ya#m upaspr%shya tatha# su#rpa#rakodake ekapaks%am% nira#ha#ro ra#japutro vidhi#yate 48 jambu# ma#rge tribhir ma#saih% sam%yatah% susama#hitah% ahora#tren%a caikena siddhim% samadhigacchati 49 koka# mukhe viga#hya#po gatva# can%d%a#lika#shramam sha#kabhaks%ash ci#rava#sa#h% kuma#ri#r vindate dasha 50 vaivasvatasya sadanam% na sa gacchet kada# cana yasya kanya# hrade va#so devalokam% sa gacchati 51 prabha#se tv ekara#tren%a ama#va#sya#m% sama#hitah% sidhyate 'tra maha#ba#ho yo naro ja#yate punah% 52 ujja#naka upaspr%shya a#rs%t%is%en%asya ca#shrame pin*ga#ya#sh ca#shrame sna#tva# sarvapa#paih% pramucyate 53 kulya#ya#m% samupaspr%shya japtva# caiva#gha mars%an%am ashvamedham ava#pnoti trira#tropos%itah% shucih% 54 pin%d%a#raka upaspr%shya eka ra#tros%ito narah% agnis%t%omam ava#pnoti prabha#ta#m% sharvari#m% shucih% 55 tatha# brahmasaro gatva# dharma#ran%yopashobhitam pun%d%ari#kam ava#pnoti prabha#ta#m% sharvari#m% shucih% 56 maina#ke parvate sna#tva# tatha# sam%dhya#m upa#sya ca ka#mam% jitva# ca vai ma#sam% sarvamedha phalam% labhet 57 vikhya#to himava#n pun%yah% sham%karashvashuro girih% a#karah% sarvaratna#na#m% siddhaca#ran%asevitah% 58 shari#ram utsr%jet tatra vidhipu#rvam ana#shake adhruvam% ji#vitam% jn~a#tva# yo vai veda#ntago dvijah% 59 abhyarcya devata#s tatra namaskr%tya muni#m%s tatha# tatah% siddho divam% gacched brahmalokam% sana#tanam 60 ka#mam% krodham% ca lobham% ca yo jitva# ti#rtham a#vaset na tena kim% cin na pra#ptam% ti#rtha#bhigamana#d bhavet 61 ya#ny agamya#ni ti#rtha#ni durga#n%i vis%ama#n%i ca manasa# ta#ni gamya#ni sarvati#rthasama#satah% 62 idam% medhyam idam% dhanyam idam% svargyam idam% sukham idam% rahasyam% deva#na#m a#pla#vya#na#m% ca pa#vanam 63 idam% dadya#d dvija#ti#na#m% sa#dhu#na#m a#tmajasya va# suhr%da#m% ca japet karn%e shis%yasya#nugatasya va# 64 dattava#n gautamasyedam an*gira# vai maha#tapa#h% gurubhih% samanujn~a#tah% ka#shyapena ca dhi#mata# 65 mahars%i#n%a#m idam% japyam% pa#vana#na#m% tathottamam japam%sh ca#bhyutthitah% shashvan nirmalah% svargam a#pnuya#t 66 idam% yash ca#pi shr%n%uya#d rahasyam% tv an*giro matam uttame ca kule janma labhej ja#tim% ca sam%smaret | | 1 [v] br%haspatisamam% buddhya# ks%amaya# brahman%ah% samam para#krame shakrasamam a#dityasamatejasam 2 ga#n*geyam arjunena#jau nihatam% bhu#ri varcasam bhra#tr%bhih% sahito 'nyaish ca paryupa#ste yudhis%t%hirah% 3 shaya#nam% vi#rashayane ka#la#ka#n*ks%in%am acyutam a#jagmur bharatashres%t%ham% dras%t%uka#ma# mahars%ayah% 4 atrir vasis%t%ho 'tha bhr%guh% pulastyah% pulahah% kratuh% an*gira# gautamo 'gastyah% sumatih% sva#yur a#tmava#n 5 vishva#mitrah% sthu#lashira#h% sam%vartah% pramatir damah% ushana# br%haspatir vya#sash cyavanah% ka#shyapo dhruvah% 6 durva#sa# jamadagnish ca ma#rkan%d%eyo 'tha ga#lavah% bharadva#jash ca raibhyash ca yavakri#tas tritas tatha# 7 sthu#la#ks%ah% shakala#ks%ash ca kan%vo medha#tithih% kr%shah% na#radah% parvatash caiva sudhanva#thaikato dvitah% 8 nitambhu#r bhuvano dhaumyah% shata#nando 'kr%tavran%ah% ja#madagnyas tatha# ra#mah% ka#myash cety evama#dayah% sama#gata# maha#tma#no bhi#s%mam% dras%t%um% mahars%ayah% 9 tes%a#m% maha#tmana#m% pu#ja#m a#gata#na#m% yudhis%t%hirah% bhra#tr%bhih% sahitash cakre yatha#vad anupu#rvashah% 10 te pu#jita#h% sukha#si#na#h% kathash cakrur mahars%ayah% bhi#s%ma#shrita#h% sumadhura#h% sarvendriyamanohara#h% 11 bhi#s%mas tes%a#m% katha#h% shrutva# r%s%i#n%a#m% bha#vita#tmana#m mene divistham a#tma#nam% tus%t%ya# paramaya# yutah% 12 tatas te bhi#s%mam a#mantrya pa#n%d%ava#m%sh ca mahars%ayah% antardha#nam% gata#h% sarve sarves%a#m eva pashyata#m 13 ta#n r%s%i#n sumaha#bha#ga#n antardha#nagata#n api pa#n%d%ava#s tus%t%uvuh% sarve pran%emush ca muhur muhuh% 14 prasannamanasah% sarve ga#n*geyam% kurusattama#h% upatasthur yathodyantam a#dityam% mantrakovida#h% 15 prabha#va#t tapasas tes%a#m r%s%i#n%a#m% vi#ks%ya pa#n%d%ava#h% praka#shanto dishah% sarva# vismayam% paramam% yayuh% 16 maha#bha#gyam% param% tes%a#m r%s%i#n%a#m anucintya te pa#m%d%ava#h% saha bhi#s%men%a katha#sh cakrus tada#shraya#h% 17 katha#nte shirasa# pa#dau spr%s%t%va# bhi#s%masya pa#n%d%avah% dharmyam% dharmasutah% prashnam% paryapr%cchad yudhis%t%hirah% 18 ke desha#h% ke janapada# a#shrama#h% ke ca parvata#h% prakr%s%t%a#h% pun%yatah% ka#sh ca jn~eya# nadyah% pita#maha 19 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam shilon~cha vr%tteh% sam%va#dam% siddhasya ca yudhis%t%hira 20 ima#m% kash cit parikramya pr%thivi#m% shailabhu#s%ita#m asakr%d dvipada#m% shres%t%hah% shres%t%hasya gr%hamedhinah% 21 shila vr%tter gr%ham% pra#ptah% sa tena vidhina#rcitah% kr%takr%tya upa#tis%t%hat siddham% tam atithim% tada# 22 tau sametya maha#tma#nau sukha#si#nau katha#h% shubha#h% cakratur veda sam%baddha#s tac ches%a kr%talaks%an%a#h% 23 shila vr%ttih% katha#nte tu siddham a#mantrya yatnatah% prashnam% papraccha medha#vi# yan ma#m% tvam% paripr%cchasi 24 [s%ilavr%tti] ke desha#h% ke janapada#h% ke ''shrama#h% ke ca parvata#h% prakr%s%t%a#h% pun%yatah% ka#sh ca jn~eya# nadyas tad ucyata#m 25 [siddha] te desha#s te janapada#s te ''shrama#s te ca parvata#h% yes%a#m% bha#gi#rathi# gan*ga# madhyenaiti saridvara# 26 tapasa# brahmacaryen%a yajn~ais tya#gena va# punah% gatim% ta#m% na labhej jantur gan*ga#m% sam%sevya ya#m% labhet 27 spr%s%t%a#ni yes%a#m% ga#n*geyais toyair ga#tra#n%i dehina#m nyasta#ni na punas tes%a#m% tya#gah% svarga#d vidhi#yate 28 sarva#n%i yes%a#m% ga#n*geyais toyaih% kr%tya#ni dehina#m ga#m% tyaktva# ma#nava# vipra divi tis%t%hanti te 'cala#h% 29 pu#rve vayasi karma#n%i kr%tva# pa#pa#ni ye nara#h% pashca#d gan*ga#m% nis%evante te 'pi ya#nty uttama#m% gatim 30 sna#ta#na#m% shucibhis toyair ga#n*geyaih% prayata#tmana#m vyus%t%ir bhavati ya# pum%sa#m% na sa# kratushatair api 31 ya#vad asthi manus%yasya gan*ga#toyes%u tis%t%hati ta#vad vars%asahasra#n%i svargam% pra#pya mahi#yate 32 apahatya tamas ti#vram% yatha# bha#ty udaye ravih% tatha#pahatya pa#pma#nam% bha#ti gan*ga# jaloks%itah% 33 visoma# iva sharvaryo vipus%pa#s taravo yatha# tadvad desha# dishash caiva hi#na# gan*ga# jalaih% shubhaih% 34 varn%a#shrama# yatha# sarve svadharmajn~a#navarjita#h% r%tavash ca yatha# soma#s tatha# gan*ga#m% vina# jagat 35 yatha# hi#nam% nabho 'rken%a bhu#h% shailaih% kham% ca va#yuna# tatha# desha# dishash caiva gan*ga# hi#na# na sam%shayah% 36 tris%u lokes%u ye ke cit pra#n%inah% sarva eva te tarpyama#n%a#h% para#m% tr%ptim% ya#nti gan*ga# jalaih% shubhaih% 37 yas tu su#ryen%a nis%t%aptam% ga#n*geyam% pibate jalam gava#m% nirha#ra nirmukta#d ya#vaka#t tad vishis%yate 38 indra vratasahasram% tu cared yah% ka#yashodhanam pibed yash ca#pi gan*ga#mbhah% samau sya#ta#m% na va# samau 39 tis%t%hed yugasahasram% tu pa#denaikena yah% puma#n ma#sam ekam% tu gan*ga#ya#m% samau sya#ta#m% na va# samau 40 lambeta#va#k shira# yas tu yuga#na#m ayutam% puma#n tis%t%hed yathes%t%am% yash ca#pi gan*ga#ya#m% sa vishis%yate 41 agnau pra#ptam% pradhu#yeta yatha# tu#lam% dvijottama tatha# gan*ga#vaga#d%hasya sarvam% pa#pam% pradhu#yate 42 bhu#ta#na#m iha sarves%a#m% duh%khopahata cetasa#m gatim anves%ama#n%a#na#m% na gan*ga# sadr%shi# gatih% 43 bhavanti nirvis%a#h% sarpa# yatha# ta#rks%yasya darshana#t gan*ga#ya# darshana#t tadvat sarvapa#paih% pramucyate 44 apratis%t%ha#sh ca ye ke cid adharmasharan%a#sh ca ye tes%a#m% pratis%t%ha# gan*geha sharan%am% sharma varma ca 45 prakr%s%t%air ashubhair grasta#n anekaih% purus%a#dhama#n patate narake gan*ga# sam%shrita#n pretya ta#rayet 46 te sam%vibhakta# munibhir nu#nam% devaih% sa va#savaih% ye 'bhigacchanti satatam% gan*ga#m abhigata#m% suraih% 47 vinaya#ca#ra hi#na#sh ca ashiva#sh ca nara#dhama#h% te bhavanti shiva# vipra ye vai gan*ga#m% sama#shrita#h% 48 yatha# sura#n%a#m amr%tam% pitr%#n%a#m% ca yatha# svadha# sudha# yatha# ca na#ga#na#m% tatha# gan*ga# jalam% nr%n%a#m 49 upa#sate yatha# ba#la# ma#taram% ks%udhaya#rdita#h% shreyah% ka#ma#s tatha# gan*ga#m upa#santi#ha dehinah% 50 sva#yambhuvam% yatha#stha#nam% sarves%a#m% shres%t%ham ucyate sna#ta#na#m% sarita#m% shres%t%ha# gan*ga# tadvad ihocyate 51 yathopaji#vina#m% dhenur deva#di#na#m% dhara# smr%ta# tathopaji#vina#m% gan*ga# sarvapra#n%abhr%ta#m iha 52 deva#h% soma#rka sam%stha#ni yatha# satra#dibhir makhaih% amr%ta#ny upaji#vanti tatha# gan*ga# jalam% nara#h% 53 ja#hnavi# pulinottha#bhih% sikata#bhih% samuks%itah% manyate purus%o ''tma#nam% divis%t%ham iva shobhitam 54 ja#hnavi#ti#ra sam%bhu#ta#m% mr%dam% mu#rdhna# vibharti yah% bibharti ru#pam% so 'rkasya tamo na#sha#t sunirmalam 55 gan*gormibhir atho digdhah% purus%am% pavano yada# spr%shate so 'pi pa#pma#nam% sadya eva#pama#rjati 56 vyasanair abhitaptasya narasya vinashis%yatah% gan*ga# darshanaja# pri#tir vyasana#ny apakars%ati 57 ham%sa#ra#vaih% koka ravai ravair anyairsh ca paks%in%a#m paspardha gan*ga# gandharva#n pulinaish ca shiloccaya#n 58 ham%sa#dibhih% subahubhir vividhaih% paks%ibhir vr%ta#m gan*ga#m% gokulasam%ba#dha#m% dr%s%t%va# svargo 'pi vismr%tah% 59 na sa# pri#tir divis%t%hasya sarvaka#ma#n upa#shnatah% abhavad ya# para# pri#tir gan*ga#ya#h% puline nr%n%a#m 60 va#n manah% karmajair grastah% pa#pair api puma#n iha vi#ks%ya gan*ga#m% bhavet pu#tas tatra me na#sti sam%shayah% 61 sapta#vara#n sapta para#n pitr%#m%s tebhyash ca ye pare puma#m%s ta#rayate gan*ga#m% vi#ks%ya spr%s%t%va#vaga#hya ca 62 shruta#bhilas%ita# dr%s%t%a# spr%s%t%a# pi#ta#vaga#hita# gan*ga# ta#rayate nr%#n%a#m ubhau vam%shau vishes%atah% 63 darshana#t sparshana#t pa#na#t tatha# gan*geti ki#rtana#t puna#ty apun%ya#n purus%a#n~ shatasho 'tha sahasrashah% 64 ya icchet saphalam% janma ji#vitam% shrutam eva ca sa pitr%#m%s tarpayed gan*ga#m abhigamya sura#m%s tatha# 65 na sutair na ca vittena karman%a# na ca tat phalam pra#pnuya#t purus%o 'tyantam% gan*ga#m% pra#pya yad a#pnuya#t 66 ja#tyandhair iha tulya#s te mr%taih% pan*gubhir eva ca samartha# ye na pashyanti gan*ga#m% pun%yajala#m% shiva#m 67 bhu#tabhavya bhavis%yajn~air mahars%ibhir upasthita#m devaih% sendraish ca ko gan*ga#m% nopaseveta ma#navah% 68 va#naprasthair gr%hasthaish ca yatibhir brahma ca#ribhih% vidya#vadbhih% shrita#m% gan*ga#m% puma#n ko na#ma na#shrayet 69 utkra#madbhish ca yah% pra#n%aih% prayatah% shis%t%asam%matah% cintayen manasa# gan*ga#m% sa gatim% parama#m% labhet 70 na bhayebhyo bhayam% tasya na pa#pebhyo na ra#jatah% a# dehapatana#d gan*ga#m upa#ste yah% puma#n iha 71 gagana#d ya#m% maha#pun%ya#m% patanti#m% vai maheshvarah% dadha#ra shirasa# devi#m% ta#m eva divi sevate 72 alam%kr%ta#s trayo loka#h% pathibhir vimalais tribhih% yas tu tasya# jalam% sevet kr%takr%tyah% puma#n bhavet 73 divi jyotir yatha#dityah% pitr%#n%a#m% caiva candrama#h% deveshash ca yatha# nr%#n%a#m% gan*geha sarita#m% tatha# 74 ma#tra# pitra# sutair da#rair viyuktasya dhanena va# na bhaved dhi tatha# duh%kham% yatha# gan*ga# viyogajam 75 na#ran%yair nes%t%a vis%ayair na sutair na dhana#gamaih% tatha# prasa#do bhavati gan*ga#m% vi#ks%ya yatha# nr%n%a#m 76 pu#rn%am indum% yatha#dr%s%t%va# nr%n%a#m% dr%s%t%ih% prasi#dati gan*ga#m% tripathaga#m% dr%s%t%va# tatha# dr%s%t%ih% prasi#dati 77 tadbha#vas tadgatamanas tannis%t%has tatpara#yan%ah% gan*ga#m% yo 'nugato bhaktya# sa tasya#h% priyata#m% vrajet 78 bhu#h%sthaih% khasthair divis%t%haish ca bhu#tair ucca#vacair api gan*ga# viga#hya# satatam eta ka#ryatamam% sata#m 79 tris%u lokes%u pun%yatva#d gan*ga#ya#h% prathitam% yashah% yat putra#n sagarasyais%a# bhasma#khya#n anayad divam 80 va#yvi#rita#bhih% sumaha#svana#bhir; druta#bhir atyartha samucchrita#bhih% gan*gormibhir bha#numati#bhir iddhah%; sahasrarashmi pratimo vibha#ti 81 payasvini#m% ghr%tini#m atyuda#ra#m%; samr%ddhini#m% vegin%i#m% durviga#hya#m gan*ga#m% gatva# yaih% shari#ram% visr%s%t%am%; gata# dhi#ra#s te vibudhaih% samatvam 82 andha#n~ jad%a#n dravyahi#na#m%sh ca gan*ga#; yashasvini# br%hati# vishvaru#pa# devaih% sendrair munibhir ma#navaish ca; nis%evita# sarvaka#mair yunakti 83 u#rja#vati#m% madhumati#m% maha#pun%ya#m% trivartmaga#m trilokagoptri#m% ye gan*ga#m% sam%shrita#s te divam% gata#h% 84 yo vatsyati draks%yati va#pi martyas; tasmai prayacchanti sukha#ni deva#h% tadbha#vita#h% sparshane darshane yas; tasmai deva# gatim is%t%a#m% dishanti 85 daks%a#m% pr%thvi#m% br%hati#m% viprakr%s%t%a#m%; shiva#m r%ta#m% surasa#m% suprasanna#m vibha#vari#m% sarvabhu#tapratis%t%ha#m%; gan*ga#m% gata# ye tridivam% gata#s te 86 khya#tir yasya#h% kham% divam% ga#m% ca nityam%; pura# disho vidishash ca#vatasthe tasya# jalam% sevya sarid vara#ya#; martya#h% sarve kr%takr%tya# bhavanti 87 iyam% gan*geti niyatam% pratis%t%ha#; guhasya rukmasya ca garbhayos%a# pra#tas trima#rga# ghr%tavaha# vipa#pma#; gan*ga#vati#rn%a# viyato vishvatoya# 88 suta#vani#dhrasya harasya bha#rya#; divo bhuvash ca#pi kaks%ya#nuru#pa# bhavya# pr%thivya# bha#vini# bha#ti ra#jan; gan*ga# loka#na#m% pun%yada# vai traya#n%a#m 89 madhu prava#ha# ghr%tara#goddhr%ta#bhir; mahormibhih% shobhita# bra#hman%aish ca divash cyuta# shirasa#tta# bhavena; gan*ga#vani#dhra#s tridivasya ma#la# 90 yonir varis%t%ha# viraja# vitanvi#; shus%ma# ira# va#rivaha# yashoda# vishva#vati# ca#kr%tir is%t%ir iddha#; gan*goks%ita#na#m% bhuvanasya pantha#h% 91 ks%a#ntya# mahya# gopane dha#ran%e ca; di#ptya# kr%sha#nos tapanasya caiva tulya# gan*ga# sam%mata# bra#hman%a#na#m%; guhasya brahman%yataya# ca nityam 92 r%s%is%t%uta#m% vis%n%upadi#m% pura#n%i#m%; supun%yatoya#m% manasa#pi loke sarva#tmana# ja#hnavi#m% ye prapanna#s; te brahman%ah% sadanam% sam%praya#ta#h% 93 loka#n ima#n nayati ya# janani#va putra#n; sarva#tmana# sarvagun%opapanna# svastha#nam is%t%am iha bra#hmam abhi#psama#nair; gan*ga# sadaiva#tma vashair upa#sya# 94 usra#m% jus%t%a#m% mis%ati#m% vishvatoya#m; ira#m% vajri#m% revati#m% bhu#dhara#n%a#m shis%t%a#shraya#m amr%ta#m% brahma ka#nta#m%; gan*ga#m% shrayed a#tmava#n siddhika#mah% 95 prasa#dya deva#n sa vibhu#n samasta#n; bhagi#rathas tapasogren%a gan*ga#m ga#m a#nayat ta#m abhigamya shashvan; puma#n bhayam% neha na#mutra vidya#t 96 uda#hr%tah% sarvatha# te gun%a#na#m%; mayaika deshah% prasami#ks%ya buddhya# shaktir na me ka# cid iha#sti vaktum%; gun%a#n sarva#n parima#tum% tathaiva 97 meroh% samudrasya ca sarvaratnaih%; sam%khyopala#na#m udakasya va#pi vaktum% shakyam% neha gan*ga# jala#na#m%; gun%a#khya#nam% parima#tum% tathaiva 98 tasma#d ima#n paraya# shraddhayokta#n; gun%a#n sarva#n~ ja#hnavi#ja#m%s tathaiva bhaved va#ca# manasa# karman%a# ca; bhaktya# yuktah% paraya# shraddadha#nah% 99 loka#n ima#m%s tri#n yashasa# vitatya; siddhim% pra#pya mahati#m% ta#m% dura#pa#m gan*ga# kr%ta#n aciren%aiva loka#n; yathes%t%am is%t%a#n vicaris%yasi tvam 100 tava mama ca gun%air maha#nubha#va#; jus%atu matim% satatam% svadharmayuktaih% abhigata janavatsala# hi gan*ga#; bhajati yunakti sukhaish ca bhaktimantam 101 [bh] iti paramamatir gun%a#n aneka#n~; shila rataye tripatha#nuyoga ru#pa#n bahuvidham anusha#sya tathya ru#pa#n; gaganatalam% dyutima#n vivesha siddhah% 102 shilavr%ttis tu siddhasya va#kyaih% sam%bodhitas tada# gan*ga#m upa#sya vidhivat siddhim% pra#ptah% sudurlabha#m 103 tasma#t tvam api kaunteya bhaktya# paramaya# yutah% gan*ga#m abhyehi satatam% pra#psyase siddhim uttama#m 104 [v] shrutvetiha#sam% bhi#s%moktam% gan*ga#ya#h% stavasam%yutam yudhis%t%hirah% para#m% pri#tim agacchad bhra#tr%bhih% saha 105 itiha#sam imam% pun%yam% shr%n%uya#d yah% pat%heta va# gan*ga#ya#h% stavasam%yuktam% sa mucyet sarvakilbis%aih% | | 1 [y] prajn~a# shruta#bhya#m% vr%ttena shi#lena ca yatha# bhava#n gun%aih% samuditah% sarvair vayasa# ca samanvitah% tasma#d bhavantam% pr%ccha#mi dharmam% dharmabhr%ta#m% vara 2 ks%atriyo yadi va# vaishyah% shu#dro va# ra#jasattama bra#hman%yam% pra#pnuya#t kena tan me vya#khya#tum arhasi 3 tapasa# va# sumahata# karman%a# va# shrutena va# bra#hman%yam atha ced icchet tan me bru#hi pita#maha 4 [bh] bra#hman%yam% ta#ta dus%pra#pam% varn%aih% ks%atra#dibhis tribhih% param% hi sarvabhu#ta#na#m% stha#nam etad yudhis%t%hira 5 bahvi#s tu sam%saran yoni#r ja#yama#nah% punah% punah% parya#ye ta#ta kasmim%sh cid bra#hman%o na#ma ja#yate 6 atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam matan*gasya ca sam%va#dma gardabhya#sh ca yudhis%t%hira 7 dvija#teh% kasya cit ta#ta tulyavarn%ah% sutah% prabhuh% matan*go na#ma na#mna#bhu#t sarvaih% samudito gun%aih% 8 sa yajn~aka#rah% kaunteya pitra# sr%s%t%ah% param%tapa pra#ya#d gardabha yuktena ratheneha#shu ga#mina# 9 sa ba#lam% gardabham% ra#jan vahantam% ma#tur antike niravidhyat pratodena na#sika#ya#m% punah% punah% 10 tam% tu ti#vravran%am% des%t%va# gardabhi# putragr%ddhini# uva#ca ma# shucah% putra can%d%a#las tva#dhitis%t%hati 11 bra#hman%e da#run%am% na#sti maitro bra#hman%a ucyate a#ca#ryah% sarvabhu#ta#na#m% sha#ta# kim% praharis%yati 12 ayam% tu pa#paprakr%tir ba#le na kurute daya#m svayonim% ma#nayaty es%a bha#vo bha#vam% nigacchati 13 etac chrutva# matan*gas tu da#run%am% ra#sabhi# vacah% avati#rya ratha#t tu#rn%am% ra#sabhi#m% pratyabha#s%ata 14 bru#hi ra#sabhi kalya#n%i ma#ta# me yena du#s%ita# katham% ma#m% vetsi can%d%a#lam% ks%ipram% ra#sabhi sham%sa me 15 kena ja#to 'smi can%d%a#lo bra#hman%yam% yena me 'nashat tattvenaitan maha#pra#jn~e bru#hi sarvam ashes%atah% 16 [gardabhi#] bra#hman%ya#m% vr%s%alena tvam% matta#ya#m% na#pitena ha ja#tas tvam asi can%d%a#lo bra#hman%yam% tena te 'nashat 17 evam ukto matan*gas tu pratyupa#ya#d gr%ham% prati tam a#gatam abhipreks%ya pita# va#kyam atha#bravi#t 18 maya# tvam% yajn~asam%siddhau niyukto guru karman%i kasma#t pratinivr%tto 'si kac cin na kushalam% tava 19 [m] ayonir agryayonir va# yah% sya#t sa kushali# bhavet kushalam% tu kutas tasya yasyeyam% janani# pitah% 20 bra#hman%ya#m% vr%s%ala#j ja#tam% pitar vedayati#ha ma#m ama#nus%i# gardabhi#yam% tasma#t tapsye tapo mahat 21 evam uktva# sa pitaram% pratasthe kr%tanishcayah% tato gatva# maha#ran%yam atapyata mahat tapah% 22 tatah% sam%ta#paya#m a#sa vibudha#m%s tapasa#nvitah% matan*gah% susukham% prepsuh% stha#nam% sucarita#d api 23 tam% tatha# tapasa# yuktam uva#ca hariva#hanah% matan*ga tapyase kim% tvam% bhoga#n utsr%jya ma#nus%a#n 24 varam% dada#ni te hanta vr%n%i#s%va tvam% yad icchati yac ca#py ava#pyam anyat te sarvam% prabru#hi ma#ciram 25 [m] bra#hman%yam% ka#maya#no 'ham idam a#rabdhava#m%s tapah% gaccheyam% tad ava#pyeha vara es%a vr%to maya# 26 etac chrutva# tu vacanam% tam uva#ca puram%darah% bra#hman%yam% pra#rthaya#nas tvam apra#pyam akr%ta#tmabhih% 27 shres%t%ham% yat sarvabhu#tes%u tapo yan na#tivartate tadagryam% pra#rthaya#nas tvam acira#d vinashis%yasi 28 devata#suramartyes%u yat pavitram% param% smr%tam can%d%a#la yonau ja#tena na ta pra#pyam% katham% cana | | 1 [bh] evam ukto matan*gas tu sam%shita#tma# yatavratah% atis%t%had ekapa#dena vars%a#n%a#m% shatam acyuta 2 tam uva#ca tatah% shakrah% punar eva maha#yasha#h% matan*ga paramam% stha#nam% pra#rthayann atidurlabham 3 ma# kr%tha#h% sa#hasam% putra nais%a dharmapathas tava apra#pyam% pra#rthaya#no hi nacira#d vinashis%yasi 4 matan*ga paramam% stha#nam% va#ryama#n%o maya# sakr%t ciki#rs%asy eva tapasa# sarvatha# na bhavis%yasi 5 tiryagyonigatah% sarvo ma#nus%yam% yadi gacchati sa ja#yate pulkaso va# can%d%a#lo va# kada# cana 6 pum%shcalah% pa#payonir va# yah% kash cid iha laks%yate sa tasya#m eva suciram% matan*ga parivartate 7 tato dashagun%e ka#le labhate shu#drata#m api shu#drayona#v api tato bahushah% parivartate 8 tatas trim%shad gun%e ka#le labhate vaishyata#m api vaishyata#ya#m% ciram% ka#lam% tatraiva parivartate 9 tatah% s%as%t%igun%e ka#le ra#janyo na#ma ja#yate ra#janyatve ciram% ka#lam% tatraiva parivartate 10 tatah% s%as%t%igun%e ka#le labhate brahma bandhuta#m brahma bandhush ciram% ka#lam% tatraiva parivartate 11 tatas tu dvishate ka#le labhate ka#n%d%apr%s%t%hata#m ka#n%d%apr%s%t%hash ciram% ka#lam% tatraiva parivartate 12 tatas tu trishate ka#le labhate dvijata#m api ta#m% ca pra#pya ciram% ka#lam% tatraiva parivartate 13 tatash catuh%shate ka#le shrotriyo na#ma ja#yate shrotriyatve ciram% ka#lam% tatraiva parivartate 14 tadaiva krodhahars%au ca ka#madves%au ca putraka atima#na#tiva#dau tam a#vishanti dvija#dhamam 15 ta#m%sh cej jayati shatru#n sa tada# pra#pnoti sad gatim atha te vai jayanty enam% ta#la#gra#d iva pa#tyate 16 matan*ga sam%pradha#ryaitad yad aham% tva#m acu#dudam vr%n%i#s%va ka#mam anyam% tvam% bra#hman%yam% hi sudurlabham | | 1 [bh] evam ukto matan*gas tu bhr%sham% shokapara#yan%ah% atis%t%hata gaya#m% gatva# so 'n*gus%t%hena shatam% sama#h% 2 sudus%karam% vahan yogam% kr%sho dhamani sam%tatah% tvag asthi bhu#to dharma#tma# sa papa#teti nah% shrutam 3 tam% patantam abhidrutya parijagra#ha va#savah% vara#n%a#m i#shvaro da#ta# sarvabhu#tahite ratah% 4 [s%akra] matan*ga bra#hman%atvam% te sam%vr%tam% paripanthibhih% pu#jayan sukham a#pnoti duh%kham a#pnoty apu#jayan 5 bra#hman%e sarvabhu#ta#na#m% yogaks%emah% sama#hitah% bra#hman%ebhyo 'nutr%pyanti pitaro devata#s tatha# 6 bra#hman%ah% sarvabhu#ta#na#m% matan*ga para ucyate bra#hman%ah% kurute tad dhi yatha# yad yac ca va#n~chati 7 bahvi#s tu sam%saran yoni#r ja#yama#nah% punah% punah% parya#ye ta#ta kasmim%sh cid bra#hman%yam iha vindati 8 [m] kim% ma#m% tudasi duh%kha#rtam% mr%tam% ma#rayase ca ma#m tam% tu shoca#mi yo labdhva# brahman%yam% na bubhu#s%ate 9 bra#hman%yam% yadi dus%pra#pam% tribhir varn%aih% shatakrato sudurlabham% tada#va#pya na#nutis%t%hanti ma#nava#h% 10 yah% pa#pebhyah% pa#patamas tes%a#m adhama eva sah% bra#hman%yam% yo 'vaja#ni#te dhanam% labdhveva durlabham 11 dus%pra#pam% khalu vipratvam% pra#ptam% duranupa#lanam durava#pam ava#pyaitan na#nutis%t%hanti ma#nava#h% 12 eka#ra#mo hy aham% shakra nirdvam%dvo nis%parigrahah% ahim%sa# damada#nasthah% katham% na#rha#mi viprata#m 13 yatha# ka#maviha#ri# sya#m% ka#maru#pi# viham%gamah% brahmaks%atra#virodhena pu#ja#m% ca pra#pnuya#m aham yatha# mama#ks%aya# ki#rtir bhavec ca#pi puram%dara 14 [indra] chando deva iti khya#tah% stri#n%a#m% pu#jyo bhavis%yasi 15 [bh%] evam% tasmai varam% dattva# va#savo 'ntaradhi#yata pra#n%a#m%s tyaktva# matan*go 'pi pra#pa tat stha#nam uttamam 16 evam etat param% stha#nam% bra#hman%yam% na#ma bha#rata tac ca dus%pra#pam iha vai mahendra vacanam% yatha# | | 1 [y] shrutam% me mahad a#khya#nam etat kurukulodvaha sudus%pra#pam% bravi#s%i tvam% bra#hman%yam% vadata#m% vara 2 vishva#mitren%a ca pura# bra#hman%yam% pra#ptam ity uta shru#yate vadase tac ca dus%pra#pam iti sattama 3 vi#ha havyash ca ra#jars%ih% shruto me viprata#m% gatah% tad eva ta#vad ga#n*geya shrotum iccha#my aham% vibho 4 sa kena karman%a# pra#pto bra#hman%yam% ra#jasattama varen%a tapasa# va#pi tan me vya#khya#tum arhati 5 [bh%] shr%n%u ra#jan yatha# ra#ja# vi#ha havyo maha#yasha#h% ks%atriyah% san punah% pra#pto bra#hman%yam% lokasatkr%tam 6 manor maha#tmanas ta#ta praja# dharmen%a sha#satah% babhu#va putro dharma#tma# sharya#tir iti vishrutah% 7 tasya#nvava#ye dvau ra#jan ra#ja#nau sam%babhu#vatuh% hehayas ta#lajan*ghash ca vatses%u jayata#m% vara 8 hehayasya tu putra#n%a#m% dashasu stri#s%u bha#rata shatam% babhu#va prakhya#tam% shu#ra#n%a#m anivartina#m 9 tulyaru#paprabha#va#n%a#m% vidus%a#m% yuddhasha#lina#m dhanurvede ca vede ca sarvatraiva kr%tashrama#h% 10 ka#shis%v api nr%po ra#jan divoda#sa pita#mahah% haryashva iti vikhya#to babhu#va jayata#m% varah% 11 sa vi#tahavyada#ya#dair a#gatya purus%ars%abha gan*ga#yamunayor madhye sam%gra#me vinipa#titah% 12 tam% tu hatva# naravaram% hehaya#s te maha#ratha#h% pratijagmuh% puri#m% ramya#m% vatsa#na#m akutobhaya#h% 13 haryashvasya tu da#ya#dah% ka#shira#jo 'bhyas%icyata sudevo devasam%ka#shah% sa#ks%a#d dharma iva#parah% 14 sa pa#layann eva mahi#m% dharma#tma# ka#shinandanah% tair vi#tahavyair a#gatya yudhi sarvair vinirjitah% 15 tam apy a#jau vinirjitya pratijagmur yatha#gatam saudevis tv atha ka#shi#sho divoda#so 'bhyas%icyata 16 divoda#sas tu vijn~a#ya vi#ryam% tes%a#m% maha#tmana#m va#ra#n%asi#m% maha#teja# nirmame shakra sha#sana#t 17 vipra ks%atriya sam%ba#dha#m% vaishyashu#dra sama#kula#m naikadravyoccayavati#m% samr%ddhavipan%a#pan%a#m 18 gan*ga#ya# uttare ku#le vapra#nte ra#jasattama gomatya# daks%in%e caiva shakrasyeva#mara#vati#m 19 tatra tam% ra#jasha#rdu#lam% nivasantam% mahi#patim a#gatya hehaya# bhu#yah% paryadha#vanta bha#rata 20 sa nis%patya dadau yuddham% tebhyo ra#ja# maha#balah% deva#surasamam% ghoram% divoda#so maha#dyutih% 21 sa tu yuddhe maha#ra#ja dina#na#m% dashati#r dasha hatava#hana bhu#yis%t%has tato dainyam upa#gamat 22 hatayodhas tato ra#jan ks%i#n%akoshash ca bhu#mipah% divoda#sah% puri#m% hitva# pala#yanaparo 'bhavat 23 sa tv a#shramam upa#gamya bharadva#jasya dhi#matah% jaga#ma sharan%am% ra#ja# kr%ta#n~jalir arim%dama 24 [ra#ja#] bhagavan vaitahavyair me yuddhe vam%shah% pran%a#shitah% aham ekah% paridyu#no bhavantam% sharan%am% gatah% 25 shis%yasnehena bhagavan sa ma#m% raks%itum arhasi nih%shes%o hi kr%to vam%sho mama taih% pa#pakarmabhih% 26 tam uva#ca maha#bha#go bharadva#jah% prata#pava#n na bhetavyam% na bhetavyam% saudeva vyetu te bhayam 27 aham is%t%im% karomy adya putra#rtham% te visha#m% pate vaitahavya sahasra#n%i yatha# tvam% prasahis%yasi 28 tata is%t%im% caka#rars%is tasya vai putra ka#miki#m atha#sya tanayo jajn~e pratardana iti shrutah% 29 sa ja#tama#tro vavr%dhe sama#h% sadyas trayodasha vedam% ca#dhijage kr%tsnam% dhanurvedam% ca bha#rata 30 yogena ca sama#vis%t%o bharadva#jena dhi#mata# tejo laukyam% sa sam%gr%hya tasmin deshe sama#vishat 31 tatah% sa kavaci# dhanvi# ba#n%i# di#pta iva#nalah% prayayau sadhanur dhanvan vivars%ur iva toyadah% 32 tam% dr%s%t%va# paramam% hars%am% sudeva tanayo yayau mene ca manasa# dagdha#n vaitahavya#n sa pa#rthivah% 33 tatas tam% yauvara#jyena stha#payitva# pratardanam kr%takr%tyam% tada#tma#nam% sa ra#ja# abhyanandata 34 tatas tu vaitahavya#na#m% vadha#ya sa mahi#patih% putram% prastha#paya#m a#sa pratardanam arim%damam 35 sarathah% sa tu sam%ti#rya gan*ga#m a#shu para#krami# prayayau vi#tahavya#na#m% puri#m% parapuram%jayah% 36 vaitahavya#s tu sam%shrutya rathaghos%am% samuddhatam niryayur nagara#ka#rai rathaih% pararatha#rujaih% 37 nis%kramya te naravya#ghra# dam%shita#sh citrayodhinah% pratardanam% sama#jaghnuh% sharavars%air uda#yudha#h% 38 astaish ca vividha#ka#rai rathaughaish ca yudhis%t%hira abhyavars%anta ra#ja#nam% himavantam iva#mbuda#h% 39 astair astra#n%i sam%va#rya tes%a#m% ra#ja# pratardanah% jagha#na ta#n maha#teja# vajra#nala samaih% sharaih% 40 kr%ttottama#n*ga#s te ra#jan bhallaih% shatasahasrashah% apatan rudhira#rdra#n*ga# nikr%tta# iva kim%shuka#h% 41 hates%u tes%u sarves%u vi#tahavyah% sutes%v atha pra#dravan nagaram% hitva# bhr%gor a#shramam apy uta 42 yayau bhr%gum% ca sharan%am% vi#tahavyo nara#dhipah% abhayam% ca dadau tasmai ra#jn~e ra#jan bhr%gus tatha# tato dada#v a#sanam% ca tasmai shis%yo bhr%gos tada# 43 atha#nupadam eva#shu tatra#gacchat pratardanah% sa pra#pya ca#shramapadam% divoda#sa#tmajo 'bravi#t 44 bho bhoh% ke 'tra#shrame santi bhr%goh% shis%ya# maha#tmanah% dras%t%um icche munim aham% tasya#caks%ata ma#m iti 45 sa tam% viditva# tu bhr%gur nishcakra#ma#shrama#t tada# pu#jaya#m a#sa ca tato vidhina# paramen%a ha 46 uva#ca cainam% ra#jendra kim% ka#ryam iti pa#rthivam sa cova#ca nr%pas tasmai yad a#gamanaka#ran%am 47 ayam% brahmann ito ra#ja# vi#tahavyo visarjyata#m asya putrair hi me brahman kr%tsno vam%shah% pran%a#shitah% utsa#ditash ca vis%ayah% ka#shi#na#m% ratnasam%cayah% 48 etasya vi#ryadr%ptasya hatam% putrashatam% maya# asyeda#ni#m% vadha#d brahman bhavis%ya#my anr%n%ah% pituh% 49 tam uva#ca kr%pa#vis%t%o bhr%gur dharmabhr%ta#m% varah% neha#sti ks%atriyah% kash cit sarve hi#me dvija#tayah% 50 evam% tu vacanam% shrutva# bhr%gos tathyam% pratardanah% pa#da#v upaspr%shya shanaih% prahasan va#kyam abravi#t 51 evam apy asmi bhagavan kr%takr%tyo na sam%shayah% yad es%a ra#ja# vi#ryen%a svaja#tim% tya#jito maya# 52 anuja#ni#hi ma#m% brahman dhya#yasva ca shivena ma#m tya#jito hi maya# ja#tim es%a ra#ja# bhr%gu#dvaha 53 tatas tena#bhyanujn~a#to yayau ra#ja# pratardanah% yatha#gatam% maha#ra#ja muktva# vis%am ivoragah% 54 bhr%gor vacanama#tren%a sa ca brahmars%ita#m% gatah% vi#tahavyo maha#ra#ja brahmava#ditvam eva ca 55 tasya gr%tsamadah% putro ru#pen%endra iva#parah% shakras tvam iti yo daityair nigr%hi#tah% kila#bhavat 56 r%gvede vartate ca#grya# shrutir atra visha#m% pate yatra gr%tsamado brahman bra#hman%aih% sa mahi#yate 57 sa brahma ca#ri# viprars%ih% shri#ma#n gr%tsamado 'bhavat putro gr%tsamadasya#pi suceta# abhavad dvijah% 58 varca#h% sutejasah% putro vihavyas tasya ca#tmajah% vihavyasya tu putras tu vitatyas tasya ca#tmajah% 59 vitatyasya sutah% satyah% santah% satyasya ca#tmajah% shrava#s tasya sutash cars%ih% shravasash ca#bhavat tamah% 60 tamasash ca praka#sho 'bhu#t tanayo dvijasattamah% praka#shasya ca va#g indro babhu#va jayata#m% varah% 61 tasya#tmajash ca pramatir vedaveda#n*gapa#ragah% ghr%ta#cya#m% tasya putras tu rurur na#modapadyata 62 pramadvara#ya#m% tu ruroh% putrah% samudapadyata shunako na#ma viprars%ir yasya putro 'tha shaunakah% 63 evam% vipratvam agamad vi#tahavyo nara#dhipah% bhr%goh% prasa#da#d ra#jendra ks%atriyah% ks%atriyars%abha 64 tathaiva kathito vam%sho maya# ga#rtsamadas tava vistaren%a maha#ra#ja kim anyad anupr%cchasi | | 1 [y] ke pu#jya#h% ke namah% ka#rya# ma#navair bharatars%abha vistaren%a tad a#caks%va na hi tr%pya#mi kathyata#m 2 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam na#radasya ca sam%va#dam% va#sudevasya cobhayoh% 3 na#radam% pra#n~jalim% dr%s%t%va# pu#jaya#nam% dvija rs%abha#n keshavah% paripapraccha bhagavan ka#n namasyasi 4 bahuma#nah% parah% kes%u bhavato ya#n namasyasi shakyam% cec chrotum iccha#mi bru#hy etad dharmavittama 5 [n] shr%n%u govinda ya#n eta#n pu#jaya#my arimardana tvatto 'nyah% kah% puma#m*l loke shrotum etad iha#rhati 6 varun%am% va#yum a#dityam% paryanyam% ja#tavedasam stha#n%um% skandam% tatha# laks%mi#m% vis%n%um% brahma#n%am eva ca 7 va#caspatim% candramasam apah% pr%thvi#m% sarasvati#m satatam% ye namasyanti ta#n namasya#my aham% vibho 8 tapodhana#n veda vido nityam% veda para#yan%a#n maha#rha#n vr%s%n%isha#rdu#la sada# sam%pu#jaya#my aham 9 abhuktva# devaka#rya#n%i kurvate ye 'vikatthana#h% sam%tus%t%a#sh ca ks%ama# yukta#s ta#n namasya#my aham% vibho 10 samyag dadati ye ces%t%a#n ks%a#nta# da#nta# jitendriya#h% sasyam% dhanam% ks%itim% ga#sh ca ta#n namasya#mi ya#dava 11 ye te tapasi vartante vane mu#laphala#shana#h% asam%caya#h% kriya#vantas ta#n namasya#mi ya#dava 12 ye bhr%tyabharan%e sakta#h% satatam% ca#tithi priya#h% bhun~jante deva shes%a#n%i ta#n namasya#mi ya#dava 13 ye vedam% pra#pya durdhars%a# va#gmino brahmava#dinah% ya#jana#dhya#pane yukta# nityam% ta#n pu#jaya#my aham 14 prasannahr%daya#sh caiva sarvasattves%u nityashah% a# pr%s%t%hata#pa#t sva#dhya#ye yukta#s ta#n pu#jaya#my aham 15 guru prasa#de sva#dhya#ye yatante ye sthiravrata#h% shushru#s%avo 'nasu#yantas ta#n namasya#mi ya#dava 16 suvrata# munayo ye ca brahman%ya#h% satyasam%gara#h% vod%ha#ro havyakavya#na#m% ta#n namasya#mi ya#dava 17 bhaiks%ya carya#su nirata#h% kr%sha# guru kula#shraya#h% nih%sukha# nirdhana# ye ca ta#n namasya#mi ya#dava 18 nirmama# nis%pratidvam%dva# nirhri#ka# nis%prayojana#h% ahim%sa# nirata# ye ca ye ca satyavrata# nara#h% da#nta#h% shama para#sh caiva ta#n namasya#mi keshava 19 devata#tithipu#ja#ya#m% prasakta# gr%hamedhinah% kapota vr%ttayo nityam% ta#n namasya#mi ya#dava 20 yes%a#m% trivargah% kr%tyes%u vartate nopahi#yate shis%t%a#ca#ra pravr%tta#sh ca ta#n namasya#my aham% sada# 21 bra#hman%a#s tris%u lokes%u ye trivargam anus%t%hita#h% alolupa#h% pun%yashi#la#s ta#n namasya#mi keshava 22 abbhaks%a# va#yubhaks%a#sh ca sudha# bhaks%a#sh ca ye sada# vrataish ca vividhair yukta#s ta#n namasya#mi ma#dhava 23 ayoni#n agniyoni#m%sh ca brahmayoni#m%s tathaiva ca sarvabhu#ta#tmayoni#m%sh ca ta#n namasya#my aham% dvija#n 24 nityam eta#n namasya#mi kr%s%n%a lokakara#n r%s%i#n lokajyes%t%ha#n~ jn~a#nanis%t%ha#m%s tamo ghna#m*l lokabha#skara#n 25 tasma#t tvam api va#rs%n%eya dvija#n pu#jaya nityada# pu#jita#h% pu#jana#rha# hi sukham% da#syanti te 'nagha 26 alsmil loke sada# hy ete paratra ca sukhaprada#h% ta ete ma#nyama#na# vai prada#syanti sukham% tava 27 ye sarva#tithayo nityam% gos%u ca bra#hman%es%u ca nityam% satye ca nirata# durga#n%y atitaranti te 28 nityam% shama para# ye ca tatha# ye ca#nasu#yaka#h% nityam% sva#dhya#yino ye ca durga#n%y atitaranti te 29 sarva#n deva#n namasyanti ye caikam% devam a#shrita#h% shraddadha#na#sh ca da#nta#sh ca durga#n%y atitaranti te 30 tathaiva vipra pravara#n namaskr%tya yatavrata#n bhavanti ye da#narata# durga#n%y atitaranti te 31 agni#n a#dha#ya vidhivat prayata# dha#rayanti ye pra#pta#h% soma#hutim% caiva durga#n%y atitaranti te 32 ma#ta#pitror gurus%u ca samyag vartanti ye sada# yatha# tvam% vr%s%n%isha#rdu#lety uktvaivam% virara#ma sah% 33 tasma#t tvam api kaunteya pitr%devadvija#tithi#n samyak pu#jaya yena tvam% gatim is%t%a#m ava#psyasi | | 1 [y] kim% ra#jn~ah% sarvakr%tya#na#m% gari#yah% sya#t pita#maha kim% kurvan karma nr%patir ubhau lokau samashnute 2 [bh] etad ra#jn~ah% kr%tyatamam abhis%iktasya bha#rata bra#hman%a#na#m anus%t%ha#nam atyantam% sukham icchata# shrotriya#n bra#hman%a#n vr%ddha#n nityam eva#bhipu#jayet 3 pauraja#napada#m%sh ca#pi bra#hman%a#m%sh ca bahushruta#n sa#ntvena bhogada#nena namah% ka#rais tatha#rcayet 4 etat kr%tyatamam% ra#jn~o nityam eveti laks%ayet yatha#tma#nam% yatha# putra#m%s tathaita#n paripa#layet 5 ye ca#py es%a#m% pu#jyatama#s ta#n dr%d%ham% pratipu#jayet tes%u sha#ntes%u tad ra#s%t%ram% sarvam eva vira#jate 6 te pu#jya#s te namah% ka#rya#s te raks%ya#h% pitaro yatha# tes%v eva ya#tra# lokasya bhu#ta#na#m iva va#save 7 abhica#rair upa#yaish ca daheyur api tejasa# nih%shes%am% kupita#h% kuryur ugra#h% satyapara#krama#h% 8 na#ntam es%a#m% prapashya#mi na dishash ca#py apa#vr%ta#h% kupita#h% samudi#ks%ante da#ves%v agnishikha# iva 9 vidyan tes%a#m% sa#hasika# gun%a#s tes%a#m ati#va hi ku#pa# iva tr%n%ac channa# vishuddha# dyaur iva#pare 10 prasahya ka#rin%ah% ke cit ka#rpa#sa mr%davo 'pare santi cais%a#m atishat%ha#s tatha#nye 'titapasvinah% 11 kr%s%igoraks%yam apy anye bhaiks%am anye 'py anus%t%hita#h% cora#sh ca#nye 'nr%ta#sh ca#nye tatha#nye nat%anartaka#h% 12 sarvakarmasu dr%shyante prasha#ntes%v itares%u ca vividha#ca#ra yukta#sh ca bra#hman%a# bharatars%abha 13 na#na# karmasu yukta#na#m% bahu karmopaji#vina#m dharmajn~a#na#m% sata#m% tes%a#m% nityam eva#nuki#rtayet 14 pitr%#n%a#m% devata#na#m% ca manus%yoragaraks%asa#m purohita# maha#bha#ga# bra#hman%a# vai nara#dhipa 15 naite devair na pitr%bhir na gandharvair na ra#ks%asaih% na#surair na pisha#caish ca shakya# jetum% dvija#tayah% 16 adaivam% daivatam% kuryur daivatam% ca#py adaivatam yam iccheyuh% sa ra#ja# sya#d yam% dvis%yuh% sa para#bhavet 17 pariva#dam% ca ye kuryur bra#hman%a#na#m acetasah% ninda# prasham%sa# kushala#h% ki#rtyaki#rtipara#vara#h% parikulpyanti te ra#jan satatam% dvis%ata#m% dvija#h% 18 bra#hman%a# yam% prasham%santi purus%ah% sa pravardhate bra#hman%air yah% para#krus%t%ah% para#bhu#ya#t ks%an%a#d dhi sah% 19 shaka# yavanaka#mboja#s ta#s ta#h% ks%atriya ja#tayah% vr%s%alatvam% parigata# bra#hman%a#na#m adarshana#t 20 dramil%a#sh ca kalin*ga#sh ca pulinda#sh ca#py ushi#nara#h% kaula#h% sarpa# ma#his%aka#s ta#s ta#h% ks%atriya ja#tayah% 21 vr%s%alatvam% parigata# bra#hman%a#na#m adarshana#t shreya#n para#jayas tebhyo na jayo jayata#m% vara 22 yas tu sarvam idam% hanya#d bra#hman%am% ca na tah% samam brahma vadhya# maha#n dos%a ity a#huh% paramars%ayah% 23 pariva#do dvija#ti#na#m% na shrotavyah% katham% cana a#si#ta#dho mukhas tu#s%n%i#m% samuttha#ya vrajeta va# 24 na sa ja#to janis%yo va# pr%thivya#m iha kash cana yo bra#hman%a virodhena sukham% ji#vitum utsahet 25 durgraho mus%t%ina# va#yur duh%sparshah% pa#n%ina# shashi# durdhara# pr%thivi# mu#rdhna# durjaya# bra#hman%a# bhuvi 1 [bh] bra#hman%a#n eva satatam% bhr%sham% sam%pratipu#jayet | | 1 ete hi somara#ja#na i#shvara#h% sukhaduh%khayoh% 2 ete bhogair alam%ka#rair anyaish caiva kim icchakaih% sada# pu#jya# namah% ka#rya# raks%ya#sh ca pitr%van nr%paih% ato ra#s%t%rasya sha#ntir hi bhu#ta#na#m iva va#sava#t 3 ja#yata#m% brahma varcasvi# ra#s%t%re vai bra#hman%ah% shucih% maha#rathash ca ra#janya es%t%avyah% shatruta#panah% 4 bra#hman%am% ja#tisam%pannam% dharmajn~am% sam%shitavratam va#sayeta gr%he ra#jan na tasma#t param asti vai 5 bra#hman%ebhyo havir dattam% pratigr%hn%anti devata#h% pitarah% sarvabhu#ta#na#m% naitebhyo vidyate param 6 a#dityash candrama# va#yur bhu#mir a#po 'mbaram% dishah% sarve bra#hman%am a#vishya sada#nnam upabhun~jate 7 na tasya#shnanti pitaro yasya vipra# na bhun~jate deva#sh ca#py asya na#shnanti pa#pasya bra#hman%a dvis%ah% 8 bra#hman%es%u tu tus%t%es%u pri#yante pitarah% sada# tathaiva devata# ra#jan na#tra ka#rya# vica#ran%a# 9 tathaiva te 'pi pri#yante yes%a#m% bhavati tad dhavih% na ca pretya vinashyanti gacchanti parama#m% gatim 10 yena yenaiva havis%a# bra#hman%a#m%s tarpayen narah% tena tenaiva pri#yante pitaro devata#s tatha# 11 bra#hman%a#d eva tad bhu#tam% prabhavanti yatah% praja#h% yatash ca#yam% prabhavati pretya yatra ca gacchati 12 vedais%a ma#rgam% svargasya tathaiva narakasya ca a#gata#na#gate cobhe bra#hman%o dvipada#m% varah% bra#hman%o bharatashres%t%ha svadharmam% veda medhaya# 13 ye cainam anuvartante te na ya#nti para#bhavam na te pretya vinashyanti gacchanti na para#bhavam 14 ye bra#hman%a mukha#t pra#ptam% pratigr%hn%anti vai vacah% kr%ta#tma#no maha#tma#nas te na ya#nti para#bhavam 15 ks%atriya#n%a#m% pratapata#m% tejasa# ca balena ca bra#hman%es%v eva sha#myanti teja#m%si ca bala#ni ca 16 bhr%gavo 'jayam%s ta#lajan*gha#n ni#pa#n an*giraso 'jayan bharadva#jo vaitahavya#n aila#m%sh ca bharatars%abha 17 citra#yudha#m%sh ca#py ajayann ete kr%s%n%a#jinadhvaja#h% praks%ipya#tha ca kumbha#n vai pa#raga#minam a#rabhet 18 yat kim% cit kathyate loke shru#yate pashyate 'pi va# sarvam% tad bra#hman%es%v eva gu#d%ho 'gnir iva da#rus%u 19 atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam sam%va#dam% va#sudevasya pr%thvya#sh ca bharatars%abha 20 [va#sudeva] ma#taram% sarvabhu#ta#na#m% pr%cche tva# sam%shayam% shubhe kena svit karman%a# pa#pam% vyapohati naro gr%hi# 21 [pr%thivi#] bra#hman%a#n eva seveta pavitram% hy etad uttamam bra#hman%a#n sevama#nasya rajah% sarvam% pran%ashyati 22 ato bhu#tir atah% ki#rtir ato buddhih% praja#yate apares%a#m% pares%a#m% ca parebhyash caiva ye pare 23 bra#hman%a# yam% prasham%santi purus%ah% sa pravardhate atha yo bra#hman%a#krus%t%ah% para#bhavati so 'cira#t 24 yatha# maha#rn%ave ks%ipta a#malos%t%o vinashyati tatha# dushcaritam% karma para#bha#va#ya kalpate 25 pashya candre kr%tam% laks%ma samudre lavan%odakam tatha# bhaga sahasren%a mahendram% paricihnitam 26 tes%a#m eva prabha#vena sahasranayano hy asau shatakratuh% samabhavat pashya ma#dhava ya#dr%sham 27 icchan bhu#tim% ca ki#rtim% ca loka#m%sh ca madhusu#dana bra#hman%a#numate tis%t%het purus%ah% shucir a#tmava#n 28 ity etad vacanam% shrutva# medinya# madhusu#danah% sa#dhu sa#dhv ity athety uktva# medini#m% pratyapu#jayat 29 eta#m% shrutvopama#m% pa#rtha prayato bra#hman%ars%abha#n satatam% pu#jayetha#s tvam% tatah% shreyo 'bhipatsyase | 1 [bh] janmanaiva maha#bha#go bra#hman%o na#ma ja#yate namasyah% sarvabhu#ta#na#m atithih% prasr%ta#gra bhuk 2 sarva#n nah% suhr%das ta#ta bra#hman%a#h% sumanomukha#h% gi#rbhir man*galayukta#bhir anudhya#yanti pu#jita#h% 3 sarva#n no dvis%atas ta#ta bra#hman%a# ja#tamanyavah% gi#rbhir da#run%ayukta#bhir abhihanyur apu#jita#h% 4 atra ga#tha# brahma gi#ta#h% ki#rtayanti pura# vidah% sr%s%t%va# dvija#ti#n dha#ta# hi yatha#pu#rvam% sama#dadhat 5 na vo 'nyad iha kartavyam% kim% cid u#rdhvam% yatha#vidhi gupta# gopa#yata brahma shreyo vas tena shobhanam 6 svam eva kurvata#m% karma shri#r vo bra#hmi# bhavis%yati prama#n%am% sarvabhu#ta#na#m% pragraham% ca gamis%yatha 7 na shaudram% karma kartavyam% bra#hman%ena vipashcita# shaudram% hi kurvatah% karma dharmah% samuparudhyate 8 shri#sh ca buddhish ca tejash ca vibhu#tish ca prata#pini# sva#dhya#yenaiva ma#ha#tmyam% vimalam% pratipatsyatha 9 hutva# ca#havani#yastham% maha#bha#gye pratis%t%hita#h% agrabhojya#h% prasu#ti#na#m% shriya# bra#hmya#nukalpita#h% 10 shraddhaya# paraya# yukta# hy anabhidroha labdhaya# damasva#dhya#yanirata#h% sarva#n ka#ma#n ava#psyatha 11 yac caiva ma#nus%e loke yac ca deves%u kim% cana sarvam% tat tapasa# sa#dhyam% jn~a#nena vinayena ca 12 ity eta# brahma gi#ta#s te sama#khya#ta# maya#nagha vipra#nukampa#rtham idam% tena proktam% hi dhi#mata# 13 bhu#yas tes%a#m% balam% manye yatha# ra#jn~as tapasvinah% dura#sada#sh ca can%d%a#sh ca rabhasa#h% ks%ipraka#rin%ah% 14 santy es%a#m% sim%hasattva#sh ca vya#ghrasattva#s tatha#pare vara#hamr%gasattva#sh ca gajasattva#s tatha#pare 15 karpa#sa mr%davah% ke cit tatha#nye makaraspr%shah% vibha#s%ya gha#tinah% ke cit tatha# caks%urhan%o 'pare 16 santi ca#shi#vis%anibha#h% santi manda#s tatha#pare vividha#ni#ha vr%tta#ni bra#hman%a#na#m% yudhis%t%hira 17 mekala# dramid%a#h% ka#sha#h% paun%d%ra#h% kolla gira#s tatha# shaun%d%ika# darada# darva#sh caura#h% shabara barbara#h% 18 kira#ta# yavana#sh caiva ta#s ta#h% ks%atriya ja#tayah% vr%s%alatvam anupra#pta# bra#hman%a#na#m adarshana#t 19 bra#hman%a#na#m% paribhava#d asura#h% salile shaya#h% bra#hman%a#na#m% prasa#da#c ca deva#h% svarganiva#sinah% 20 ashakyam% spras%t%um a#ka#sham aca#lyo himava#n girih% ava#rya# setuna# gan*ga# durjaya# bra#hman%a# bhuvi 21 na bra#hman%a virodhena shakya# sha#stum% vasum%dhara# bra#hman%a# hi maha#tma#no deva#na#m api devata#h% 22 ta#n pu#jayasva satatam% da#nena paricaryaya# yadi#cchasi mahi#m% bhoktum ima#m% sa#garamekhala#m 23 pratigrahen%a tejo hi vipra#n%a#m% sha#myate 'nagha pratigraham% ye neccheyus te 'pi raks%ya#s tvaya#nagha | | 1 [y] apu#rvam% va# bhavet pa#rtham atha va#pi ciros%itam du#ra#d abhya#gatam% va#pi kim% pa#tram% sya#t pita#maha 2 [bh] kriya# bhavati kes%a#m% cid upa#m%shu vratam uttamam yo yo ya#ceta yat kim% cit sarvam% dadya#ma ity uta 3 api#dayan bhr%tyavargam ity evam anushushruma pi#d%ayan bhr%tyavargam% hi a#tma#nam apakars%ati 4 apu#rvam% va#pi yat pa#tram% yac ca#pi sya#c ciros%itam du#ra#d abhya#gatam% ca#pi tat pa#tram% ca vidur budha#h% 5 [y] api#d%aya# ca bhr%tya#na#m% dharmasya#him%saya# tatha# pa#tram% vidya#ma tattvena yasmai dattam% na sam%tapet 6 [bh] r%tvik purohita#ca#rya#h% shis%ya#h% sam%bandhiba#ndhava#h% sarve pu#jya#sh ca ma#nya#sh ca shrutavr%ttopasam%hita#h% 7 ato 'nyatha# vartama#na#h% sarve na#rhanti satkriya#m tasma#n nityam% pari#ks%eta purus%a#n pran%idha#ya vai 8 akrodhah% satyavacanam ahim%sa# dama a#rjavam adroho na#tima#nash ca hri#s titiks%a# tapah% shamah% 9 yasmin eta#ni dr%shyante na ca#ka#rya#n%i bha#rata bha#vato vinivis%t%a#ni tat pa#tram% ma#nam arhati 10 tatha# ciros%itam% ca#pi sam%pratya#gatam eva ca apu#rvam% caiva pu#rvam% ca tat pa#tam% ma#nam arhati 11 apra#ma#n%yam% ca veda#na#m% sha#stra#n%a#m% ca#ti lan*ghanam sarvatra ca#navastha#nam etan na#shanam a#tmanah% 12 bhavet pan%d%itama#ni# yo bra#hman%o veda nindakah% a#nvi#ks%iki#m% tarka vidya#m anurakto nirarthika#m 13 hetuva#da#n bruvan satsu vijeta#hetu va#dikah% a#kros%t%a# ca#ti vakta# ca bra#hman%a#na#m% sadaiva hi 14 sarva#bhishan*ki# mu#d%hash ca ba#lah% kat%uka va#g api boddhavyas ta#dr%shas ta#ta narashva#nam% hi tam% viduh% 15 yatha# shva# bhas%itum% caiva hantum% caiva#vasr%jyate evam% sam%bha#s%an%a#rtha#ya sarvasha#stravadha#ya ca alpashruta#h% ku tarka#sh ca dr%s%t%a#h% spr%s%t%a#h% ku pan%d%ita#h% 16 shrutismr%ti#tiha#sa#di pura#n%a#ran%ya vedinah% anurundhya#d bahujn~a#m%sh ca sa#rajn~a#m%sh caiva pan%d%ita#n 17 lokaya#tra# ca dras%t%avya# dharmash ca#tmahita#ni ca evam% naro vartama#nah% sha#shvati#r edhate sama#h% 18 r%n%am unmucya deva#na#m r%s%i#n%a#m% ca tathaiva ca pitr%#n%a#m atha vipra#n%a#m atithi#na#m% ca pan~camam 19 parya#yen%a vishuddhena sunirn%iktena karman%a# evam% gr%hasthah% karma#n%i kurvan dharma#n na hi#yate | | 1 [y] stri#n%a#m% svabha#vam iccha#mi shrotum% bharatasattama striyo hi mu#lam% dos%a#n%a#m% laghu citta#h% pita#maha 2 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam na#radasya ca sam%va#dam% pum%shcalya# pan~ca cu#d%aya# 3 loka#n anucaran dhi#ma#n devars%ir na#radah% pura# dadarsha#psarasam% bra#hmi#m% pan~ca du#d%a#m anindita#m 4 ta#m% dr%s%t%va# ca#rusarva#n*gi#m% papraccha#psarasam% munih% sam%shayo hr%di me kash cit tan me bru#hi sumadhyame 5 evam ukta# tu sa# vipram% pratyuva#ca#tha na#radam vis%aye sati vaks%ya#mi samartha#m% manyase ca ma#m 6 [n] na tva#m avis%aye bhadre niyoks%ya#mi katham% cana stri#n%a#m% svabha#vam iccha#mi tvattah% shrotum% vara#nane 7 [bh%] etac chrutva# vacas tasya devars%er apsarottama# pratyuva#ca na shaks%ya#mi stri# sati# ninditum% striyah% 8 vidita#s te striyo ya#sh ca ya#dr%sha#sh ca svabha#vatah% na ma#m arhasi devars%e niyoktum% prashna i#dr%she 9 ta#m uva#ca sa devars%ih% satyam% vada sumadhyame mr%s%a#va#de bhaved dos%ah% satye dos%o na vidyate 10 ity ukta# sa# kr%tamatir abhavac ca#ruha#sini# stri# dos%a#n~ sha#shvata#n satya#n bha#s%itum% sam%pracakrame 11 [p] kuli#na# ru#pavatyash ca na#thavatyash ca yos%itah% marya#da#su na tis%t%hanti sa dos%ah% stri#s%u na#rada 12 na stri#bhyah% kim% cid anyad vai pa#pi#yastaram asti vai striyo hi mu#lam% dos%a#n%a#m% tatha# tvam api vettha ha 13 sama#jn~a#ta#n r%ddhimatah% pratiru#pa#n vashe sthita#n pati#n antaram a#sa#dya na#lam% na#ryah% prati#ks%itum 14 asad dharmas tv ayam% stri#n%a#m asma#kam% bhavati prabho pa#pi#yaso nara#n yad vai lajja#m% tyaktva# bhaja#mahe 15 striyam% hi yah% pra#rthayate sam%nikars%am% ca gacchati i#s%ac ca kurute seva#m% tam evecchanti yos%itah% 16 anarthitva#n manus%ya#n%a#m% bhaya#t parijanasya ca marya#da#ya#m amarya#da#h% striyas tis%t%hanti bhartr%s%u 17 na#sa#m% kash cid agamyo 'sti na#sa#m% vayasi sam%sthitih% viru#pam% ru#pavantam% va# puma#n ity eva bhun~jate 18 na bhaya#n na#py anukrosha#n na#rthahetoh% katham% cana na jn~a#tikulasam%bandha#t striyas tis%t%hanti bhartr%s%u 19 yauvane vartama#na#na#m% mr%s%t%a#bharan%a va#sasa#m na#ri#n%a#m% svairavr%tta#na#m% spr%hayanti kulastriyah% 20 ya#sh ca shashvad bahumata# raks%yante dayita#h% striyah% api ta#h% sam%prasajjante kubja#ndha jad%a va#manaih% 21 pan*gus%v api ca devars%e ye ca#nye kutsita# nara#h% stri#n%a#m agamyo loke 'smin na#sti kash cin maha#mune 22 yadi pum%sa#m% gatir brahma katham% cin nopapadyate apy anyonyam% pravartante na hi tis%t%hanti bhartr%s%u 23 ala#bha#t purus%a#n%am% hi bhaya#t parijanasya ca vadhabandhabhaya#c ca#pi svayam% gupta# bhavanti ta#h% 24 cala svabha#va# duh%sevya# durgra#hya# bha#vatas tatha# pra#jn~asya purus%asyeha yatha# va#cas tatha# striyah% 25 na#gnis tr%pyati ka#s%t%a#ha#m% na#paga#na#m% mahodadhih% na#ntakah% sarvabhu#ta#na#m% na pum%sa#m% va#malocana#h% 26 idam anyac ca devars%e rahasyam% sarvayos%ita#m dr%s%t%vaiva purus%am% hr%dyam% yonih% praklidyate striyah% 27 ka#ma#na#m api da#ta#ram% karta#ram% ma#nasa#ntvayoh% raks%ita#ram% na mr%s%yanti bharta#ram% paramam% striyah% 28 na ka#mabhoga#n bahula#n na#lam%ka#ra#rtha sam%caya#n tathaiva bahu manyante yatha# ratya#m anugraham 29 antakah% shamano mr%tyuh% pa#ta#lam% vad%ava#mukham ks%ura dha#ra# vis%am% sarpo vahnir ity ekatah% striyah% 30 yatash ca bhu#ta#ni maha#nti pan~ca; yatash ca loka# vihita# vidha#tra# yatah% puma#m%sah% pramada#sh ca nirmitas; tadaiva dos%a#h% pramada#su na#rada | | 1 [y] ime vai ma#nava# loke stri#s%u sajjanty abhi#ks%n%ashah% mohena param a#vis%t%a# daiva#dis%t%ena pa#rthiva striyash ca purus%es%v eva pratyaks%am% lokasa#ks%ikam 2 atra me sam%shayas ti#vro hr%di sam%parivartate katham a#sa#m% nara# san*gam% kurvate kurunandana striyo va# tes%u rajyante virajyante 'tha va# punah% 3 iti ta#h% purus%avya#ghra katham% shakya#h% sma raks%itum pramada#h% purus%en%eha tan me vya#khya#tum arhasi 4 eta# hi maya ma#ya#bhir van~cayanti#ha ma#nava#n na ca#sa#m% mucyate kash cit purus%o hastam a#gatah% ga#vo nava tr%n%a#ni#va gr%hn%anty eva nava#n nava#n 5 shambarasya ca ya# ma#ya# ya# ma#ya# namucer api baleh% kumbhi#nasesh caiva sarva#s ta# yos%ito viduh% 6 hasantam% prahasanty eta# rudantam% prarudanti ca apriyam% priyava#kyaish ca gr%hn%ate ka#layogatah% 7 ushana# veda yac cha#stram% yac ca veda br%haspatih% stri# buddhya# na vishis%yyete ta#h% sma raks%ya#h% katham% naraih% 8 anr%tam% satyam ity a#huh% satyam% ca#pi tatha#nr%tam iti ya#s ta#h% katham% vi#ra sam%raks%ya#h% purus%air iha 9 stri#n%a#m% buddhyupanis%kars%a#d arthasha#stra#n%i shatruhan br%haspatiprabhr%tibhir manye sadbhih% kr%ta#ni vai 10 sam%pu#jyama#nah% purus%air vikurvanti mano nr%s%u apa#sta#sh ca tatha# ra#jan vikurvanti manah% striyah% 11 kas ta#h% shakto raks%itum% sya#d iti me sam%shayo maha#n tan me bru#hi maha#ba#ho kuru#n%a#m% vam%shavardhana 12 yadi shakya# kurushres%t%ha raks%a# ta#sa#m% katham% cana kartum% va# kr%tapu#rva# va# tan me vya#khya#tum arhasi | | 1 [bh] evam etan maha#ba#ho na#tra mithya#sti kim% cana yatha# bravi#s%i kauravya na#ri#mprati jana#dhipa 2 atra te vartayis%ya#mi itiha#sam% pura#tanam yatha# raks%a# kr%ta# pu#rvam% vipulena maha#tmana# 3 pramada#sh ca yatha# sr%s%t%a# brahman%a# bharatars%abha yadartham% tac ca te ta#ta pravaks%ye vasudha#dhipa 4 na hi stri#bhya param% putra pa#pi#yah% kim% cid asti vai agnir hi pramada# di#pto ma#ya#sh ca mayaja# vibho ks%ura dha#ra# vis%am% sarpo mr%tyur ity ekatah% striyah% 5 ima#h% praja# maha#ba#ho dha#rmika# iti nah% shrutam svayam% gacchanti devatvam% tato deva#n iya#d bhayam 6 atha#bhyagacchan deva#s te pita#maham arim%dama nivedya ma#nasam% ca#pi tu#s%n%i#m a#sanna va#n mukha#h% 7 tes%a#m antargatam% jn~a#tva# deva#na#m% sa pita#mahah% ma#nava#na#m% pramoha#rtham% kr%tya# na#ryo 'sr%jat prabhuh% 8 pu#rvasarge tu kaunteya sa#dhvyo na#rya iha#bhavan asa#dhvyas tu samutpanna kr%tya# sarga#t praja#pateh% 9 ta#bhyah% ka#ma#n yatha#ka#mam% pra#da#d dhi sa pita#mahah% ta#h% ka#malubdha#h% pramada#h% pra#mathnanti nara#m%s tada# 10 krodham% ka#masya deveshah% saha#yam% ca#sr%jat prabhuh% asajjanta praja#h% sarva#h% ka#makrodhavasham% gata#h% 11 na ca stri#n%a#m% kriya# ka# cid iti dharmo vyavasthitah% nirindriya# amantra#sh ca striyo 'nr%tam iti shrutih% 12 shayya#sanam alam%ka#ram annapa#nam ana#ryata#m durva#g bha#vam% ratim% caiva dadau stri#bhyah% praja#patih% 13 na ta#sa#m% raks%an%am% kartum% shakyam% pum%sa# katham% cana api vishvakr%ta# ta#ta kutas tu purus%air iha 14 va#ca# va# vadhabandhair va# kleshair va# vividhais tatha# na shakya# raks%itum% na#ryas ta# hi nityam asam%yata#h% 15 idam% tu purus%avya#ghra purasta#c chrutava#n aham yatha# raks%a# kr%ta# pu#rvam% vipulena guru striyah% 16 r%s%ir a#si#n maha#bha#go deva sharmeti vishrutah% tasya bha#rya# rucir na#ma ru#pen%a#sadr%shi# bhuvi 17 tasya ru#pen%a sam%matta# devagandharvada#nava#h% vishes%atas tu ra#jendra vr%traha# pa#kasha#sanah% 18 na#ri#n%a#m% caritajn~ash ca deva sharma# maha#munih% yatha#shakti yathotsa#ham% bha#rya#m% ta#m abhyaraks%ata 19 puram%daram% ca ja#ni#te parastri# ka#maca#rin%am tasma#d yatnena bha#rya#ya# raks%an%am% sa caka#ra ha 20 sa kada# cid r%s%is ta#ta yajn~am% kartumana#s tada# bha#rya sam%raks%an%am% ka#ryam% katham% sya#d ity acintayat 21 raks%a# vidha#nam% manasa# sa vicintya maha#tapa#h% a#hu#ya dayitam% shis%yam% vipulam% pra#ha bha#rgavam 22 yajn~aka#ro gamis%ya#mi rucim% cema#m% sureshvarah% putra pra#rthayate nityam% ta#m% raks%asva yatha#balam 23 a#pramattena te bha#vyam% sada# prati puram%daram sa hi ru#pa#n%i kurute vividha#ni bhr%gu#dvaha 24 ity ukto vipulas tena tapasvi# niyatendriyah% sadaivogra tapa# ra#jann agnyarkasadr%shadyutih% 25 dharmajn~ah% satyava#di# ca tatheti pratyabha#s%ata punash cedam% maha#ra#ja papraccha prathitam% gurum 26 ka#ni ru#pa#n%i shakrasya bhavanty a#gachato mune vapus tejash ca ki#dr%g vai tan me vya#khya#tum arhasi 27 tatah% sa bhagava#m%s tasmai vipula#ya maha#tmane a#cacaks%e yatha#tattvam% ma#ya#m% shakrasya bha#rata 28 bahu ma#yah% sa viprars%e balaha# pa#kasha#sanah% ta#m%s ta#n vikurute bha#va#n bahu#n atha muhur muhuh% 29 kiri#t%i# vajrabhr%d dhanvi# mukut%i# baddhakun%d%alah% bhavaty atha muhu#rtena can%d%a#la samadarshanah% 30 shikhi# jat%i# ci#rava#sa#h% punar bhavati putraka br%hac chari#rash ca punah% pi#varo 'tha punah% kr%shah% 31 gauram% shya#mam% ca kr%s%n%am% ca varn%am% vikurute punah% viru#po ru#pava#m%sh caiva yuva# vr%ddhas tathaiva ca 32 pra#jn~o jad%ash ca mu#kash ca hrasvo di#rghas tathaiva ca bra#hman%ah% ks%atriyash caiva vaishyah% shu#dras tathaiva ca pratiloma#nulomash ca bhavaty atha shatakratuh% 33 shukava#yasa ru#pi# ca ham%sakokila ru#pava#n sim%havya#ghra gaja#na#m% ca ru#pam% dha#rayate punah% 34 daivam% daityam atho ra#jn~a#m% vapur dha#rayate 'pi ca sukr%sho va#yubhagna#n*gah% shakunir vikr%tas tatha# 35 catus% pa#d bahuru#pash ca punar bhavati ba#lishah% maks%ika# mashaka#di#na#m% vapur dha#rayate 'pi ca 36 na shakyam asya grahan%am% kartum% vipulakena cit api vishvakr%ta# ta#ta yena sr%s%t%am idam% jagat 37 punar antarhitah% shakro dr%shyate jn~a#nacaks%us%a# va#yubhu#tash ca sa punar devara#jo bhavaty uta 38 evam%ru#pa#n%i satatam% kurute pa#kasha#sanah% tasma#d vipulayatnena raks%ema#m% tanumadhyama#m 39 yatha# rucim% na#valihed devendro bhr%gusattama r%ta#v upahitam% nyastam% havih% shveva dura#tmava#n 40 evam a#khya#ya sa munir yajn~aka#ro 'gamat tada# deva sharma# maha#bha#gas tato bharatasattama 41 vipulas tu vacah% shrutva# gurosh cinta#paro 'bhavat raks%a#m% ca parama#m% cakre devara#ja#n maha#bala#t 42 kim% nu shakyam% maya# kartum% guru da#ra#bhiraks%an%e ma#ya#vi# hi surendro 'sau durdhars%ash ca#pi vi#ryava#n 43 na#pidha#ya#shramam% shakyo raks%itum% pa#kasha#sanah% ut%ajam% va# tatha# hy asya na#na#vidha saru#pata# 44 va#yuru#pen%a va# shakro guru patni#m% pradhars%ayet tasma#d ima#m% sam%pravishya rucim% stha#sye 'ham adya vai 45 atha va# paurus%en%eyam ashakya# raks%itum% maya# bahuru#po hi bhagava#n~ shru#yate hariva#hanah% 46 so 'ham% yogabala#d ena#m% raks%is%ye pa#kasha#sana#t ga#tra#n%i ga#trair asya#ham% sam%praveks%ye 'bhiraks%itum 47 yady ucchis%t%a#m ima#m% patni#m% rucim% pashyeta me guruh% shapsyaty asam%shayam% kopa#d divyajn~a#no maha#tapa#h% 48 na ceyam% raks%itum% shakya# yatha#nya# pramada# nr%bhih% ma#ya#vi# hi surendro 'sa#v aho pra#pto 'smi sam%shayam 49 avashya karan%i#yam% hi guror iha hi sha#sanam yadi tv etad aham% kurya#m a#shcaryam% sya#t kr%tam% maya# 50 yogena#nupravishyeha guru patnya#h% kalevaram nirmuktasya rajoru#pa#n na#para#dho bhaven mama 51 yatha# hi shu#nya#m% pathikah% sabha#m adhya#vaset pathi tatha#dya#va#sayis%ya#mi guru patnya#h% kalevaram 52 asaktah% padmapatrastho jalabindur yatha# calah% evam eva shari#re 'sya# nivatsya#mi sama#hitah% 53 ity evam% dharmam a#lokya veda veda#m%sh ca sarvashah% tapash ca vipulam% dr%s%t%va# guror a#tmana eva ca 54 iti nishcitya manasa# raks%a#m% prati sa bha#rgavah% a#tis%t%hat paramam% yatnam% yatha# tac chr%n%u pa#rthiva 55 guru patni#m upa#si#no vipulah% sa maha#tapa#h% upa#si#na#m anindya#n*gi#m% katha#bhih% samalobhayat 56 netra#bhya#m% netrayor asya# rashmi#n sam%yojya rashmibhih% vivesha vipulah% ka#yam a#ka#sham% pavano yatha# 57 laks%an%am% laks%an%enaiva vadanam% vadanena ca avices%t%ann atis%t%had vai cha#yeva#ntargato munih% 58 tato vis%t%abhya vipulo guru patnya#h% kalevaram uva#sa raks%an%e yukto na ca sa# tam abudhyata 59 yam% ka#lam% na#gato ra#jan gurus tasya maha#tmanah% kratum% sama#pya svagr%ham% tam% ka#lam% so 'bhyaraks%ata | | 1 [bh] tatah% kada# cid devendro divyaru#pavapur dharah% idam antaram ity evam% tato 'bhya#ga#d atha#shramam 2 ru#pam apratimam% kr%tva# lobhani#yam% jana#dhipa darshani#yatamo bhu#tva# pravivesha tam a#shramam 3 sa dadarsha tam a#si#nam% vipulasya kalevaram nishces%t%am% stabdhanayanam% yatha# lekhya gatam% tatha# 4 rucim% ca rucira#pa#n*gi#m% pi#nashron%ipayodhara#m padmapatra visha#la#ks%i#m% sam%pu#rn%endu nibha#nana#m 5 sa# tam a#lokya sahasa# pratyuttha#tum iyes%a ha ru#pen%a vismita# ko 'si#ty atha vaktum ihecchati# 6 uttha#tu ka#ma#pi sati# vyatis%t%had vipulena sa# nigr%hi#ta# manus%yendra na shasha#ka vices%t%itum 7 ta#m a#babha#s%e devendra sa#mna# paramavalgun%a# tvadartham a#gatam% viddhi devendram% ma#m% shucismite 8 klishyama#nam anan*gena tvat sam%kalpodbhavena vai tatparya#pnuhi ma#m% subhru pura# ka#lo 'tivartate 9 tam evam% va#dinam% shakram% shushra#va vipulo munih% guru patnya#h% shari#rastho dadarsha ca sura#dhipam 10 na shasha#ka ca sa# ra#jan pratyuttha#tum anindita# vaktum% ca na#shakad ra#jan vis%t%abdha# vipulena sa# 11 a#ka#ram% guru patnya#s tu vijn~a#ya sa bhr%gu#dvahah% nijagra#ha maha#teja# yogena balavat prabho babandha yogabandhaish ca tasya#h% sarvendriya#n%i sah% 12 ta#m% nirvika#ra#m% dr%s%t%va# tu punar eva shaci#patih% uva#ca vri#d%ito ra#jam%s ta#m% yogabalamohita#m 13 ehy ehi#ti tatah% sa# tam% prativaktum iyes%a ca sa ta#m% va#cam% guroh% patnya# vipulah% paryavartayat 14 bhoh% kim a#gamane kr%tyam iti tasya#sh ca nih%sr%ta# vakra#c chasha#n*ka pratima#d va#n%i# sam%ska#rabhu#s%ita# 15 vri#d%ita# sa# tu tad va#kyam uktva# paravasha# tada# puram%darash ca sam%trasto babhu#va vimana#s tada# 16 sa tad vaikr%tam a#laks%ya devara#jo visha#m% pate avaiks%ata sahasra#ks%as tada# divyena caks%us%a# 17 dadarsha ca munim% tasya#h% shari#ra#ntara gocaram pratibimbam iva#darshe guru patnya#h% shari#ragam 18 sa tam% ghoren%a tapasa# yuktam% dr%s%t%va# puram%darah% pra#vepata susam%ptrastah% sha#pabhi#tas tada# vibho 19 vimucya guru patni#m% tu vipulah% sumaha#tapa#h% svam% kalevaram a#vishya shakram% bhi#tam atha#bravi#t 20 ajitendriya pa#pa#tman ka#ma#kmaka puram%dara naciram% pu#jayis%yanti deva#s tva#m% ma#nus%a#s tatha# 21 kim% nu tad vismr%tam% shakra na tan manasi te sthitam gautamena#si yan mukto bhaga#n*ka paricihnitah% 22 ja#ne tva#m% ba#lishamatim akr%ta#tma#nam asthiram mayeyam% raks%yate mu#d%ha gaccha pa#payatha# gatam 23 na#ham% tva#m adya mu#d%ha#tman daheyam% hi svatejasa# kr%pa#yama#n%as tu na te dagdhum iccha#mi va#sava 24 sa ca ghoratapa# dhi#ma#n gurur me pa#pacetasam dr%s%t%va# tva#m% nirdahed adya krodhadi#ptena caks%us%a# 25 naivam% tu shakra kartavyam% punar ma#nya#sh ca te dvija#h% ma# gamah% sa suta#ma#tyo 'tyayam% brahmabala#rditah% 26 amaro 'smi#ti yad buddhim eta#m a#stha#ya vartase ma#vamam%stha# na tapasa#m asa#dhyam% na#ma kim% cana 27 tac chrutva# vacanam% shakro vipulasya maha#tmanah% akim% cid uktva# vri#d%itas tatraiva#ntaradhi#yata 28 muhu#rtaya#te shakre tu deva sharma# maha#tapa#h% kr%tva# yajn~am% yatha#ka#mam a#jaga#ma svam a#shramam 29 a#gate 'tha gurau ra#jan vipulah% priyakarmakr%t raks%ita#m% gurave bha#rya#m% nyavedayad anindita#m 30 abhiva#dya ca sha#nta#tma# sa gurum% guruvatsalah% vipulah% paryupa#tis%t%had yatha#pu#rvam ashan*kitah% 31 vishra#nta#ya tatas tasmai saha#si#na#ya bha#ryaya# nivedaya#m a#sa tada# vipulah% shakra karma tat 32 tac chrutva# sa munis tus%t%o vipulasya prata#pava#n babhu#va shi#lavr%tta#bhya#m% tapasa# niyamena ca 33 vipulasya gurau vr%ttim% bhaktim a#tmani ca prabhuh% dharme ca sthirata#m% dr%s%t%va# sa#dhu sa#dhv ity uva#ca ha 34 pratinandya ca dharma#tma# shis%yam% dharmapara#yan%am varen%ac chandaya#m a#sa sa tasma#d guruvatsalah% anujn~a#tash ca gurun%a# caca#ra#nuttamam% tapah% 35 tathaiva deva sharma#pi sabha#ryah% sa maha#tapa#h% nirbhayo balavr%traghna#c caca#ra vijane vane | | 1 [bh] vipulas tv akarot ti#vram% tapah% kr%tva# guror vacah% tapo yuktam atha#tma#nam amanyata ca vi#ryava#n 2 sa tena karman%a# spardhan pr%thivi#m% pr%thivi#pate caca#ra gatabhi#h% pri#to labdhaki#rtir varo nr%s%u 3 ubhau lokau jitau ca#pi tathaiva#manyata prabhuh% karman%a# tena kauravya tapasa# vipulena ca 4 atha ka#le vyatikra#nte kasmim%sh cit kurunandana rucya# bhaginya# da#nam% vai babhu#va dhanadha#nyavat 5 etasmin eva ka#le tu divya# ka# cid vara#n*gana# bibhrati# paramam% ru#pam% jaga#ma#tha viha#yasa# 6 tasya#h% shari#ra#t pus%pa#n%i patita#ni mahi#tale tasya#shramasya#vidu#re divyagandha#ni bha#rata 7 ta#ny agr%hn%a#t tato ra#jan rucir nalinalocana# tada# nimantrakas tasya# an*gebhyah% ks%ipram a#gamat 8 tasya# hi bhagini# ta#ta jyes%t%ha# na#mna# prabha#vati# bha#rya# citrarathasya#tha babhu#va#n*geshvarasya vai 9 pinahya ta#ni pus%pa#n%i keshes%u varavarn%ini# a#mantrita# tato 'gacchad rucir an*gapater gr%ha#n 10 pus%pa#n%i ta#ni dr%s%t%va#tha tada#n*gendra vara#n*gana# bhagini#m% codaya#m a#sa pus%pa#rthe ca#rulocana# 11 sa# bhartre sarvam a#cas%t%a rucih% surucira#nana# bhaginya# bha#s%itam% sarvam r%shis tac ca#bhyanandata 12 tato vipulam a#na#yya deva sharma# maha#tapa#h% pus%pa#rthe codaya#m a#sa gaccha gaccheti bha#rata 13 vipulas tu guror va#kyam avica#rya maha#tapa#h% sa tathety abravi#d ra#jam%s tam% ca desham% jaga#ma ha 14 yasmin deshe tu ta#ny a#san patita#ni nabhastala#t amla#na#ny api tatra#san kusuma#ny apara#n%y api 15 tatah% sa ta#ni jagra#ha divya#ni rucira#n%ica pra#pta#ni svena tapasa# divyagandha#ni bha#rata 16 sam%pra#pya ta#ni pri#ta#tma# guror vacanaka#rakah% tato jaga#ma tu#rn%am% ca campa#m% campakama#lini#m 17 sa vane vijane ta#ta dadarsha mithunam% nr%n%a#m cakravat parivartantam% gr%hi#tva# pa#n%ina# karam 18 tatraikas tu#rn%am agamat tat pade parivartayan ekas tu na tatha# ra#jam%sh cakratuh% kalaham% tatah% 19 tvam% shi#ghram% gacchasi#ty eko 'bravi#n neti tatha#parah% neti neti ca tau ta#ta parasparam athocatuh% 20 tayor vispardhator evam% shapatho 'yam abhu#t tada# manasoddishya vipulam% tato va#kyam athocatuh% 21 a#vayor anr%tam% pra#ha yas tasya#tha dvijasya vai vipulasya pare loke ya# gatih% sa# bhaved iti 22 etac chrutva# tu vipulo vis%an%n%avadano 'bhavat evam% ti#vratapa#sh ca#ham% kas%t%ash ca#yam% parigrahah% 23 mithunasya#sya kim% me sya#t kr%tam% pa#pam% yato gatih% anis%t%a# sarvabhu#ta#na#m% ki#rtita#nena me 'dya vai 24 evam% sam%cintayann eva vipulo ra#jasattama ava#n*mukho nyastashira# dadhyau dus%kr%tam a#tmanah% 25 tatah% s%ad% anya#n purus%a#n aks%aih% ka#n~canara#jataih% apashyad di#vyama#na#n vai lobhahars%a#nvita#m%s tatha# 26 kurvatah% shapatham% tam% vai yah% kr%to mithunena vai vipulam% vai samuddhishya te 'pi va#kyam atha#bruvan 27 yo lobham a#stha#ya#sma#kam% vis%amam% kartum utsahet vipulasya pare loke ya# gatis ta#m ava#pnuya#t 28 etac chrutva# tu vipulo na#pashyad dharmasam%karam janmaprabhr%ti kauravya kr%tapu#rvam atha#tmanah% 29 sa pradadhyau tada# ra#jann agna#v agnir iva#hitah% dahyama#nena manasa# sha#pam% shrutva# tatha#vidham 30 tasya cintayatas ta#ta bahvyo dinanisha# yayuh% idam a#si#n manasi ca rucya# raks%an%aka#ritam 31 laks%an%am% laks%an%enaiva vadanam% vadanena ca vidha#ya na maya# coktam% satyam etad guros tada# 32 etad a#tmani kauravya dus%kr%tam% vipulas tada# amanyata maha#bha#ga tatha# tac ca na sam%shayah% 33 sa campa#m% nagari#m etya pus%pa#n%i gurave dadau pu#jaya#m a#sa ca gurum% vidhivat sa gurupriyah% | | 1 [bh] tam a#gatam abhipreks%ya shis%yam% va#kyam atha#bravi#t deva sharma# maha#teja# yat tac chr%n%u nara#dhipa 2 [d] kim% te vipuladr%s%t%am% vai tasminn adhya maha#vane te tva# ja#nanti nipun%a a#tma# ca rucir eva ca 3 [v] brahmars%e mithunam% kim% tat ke ca te purus%a# vibho ye ma#m% ja#nanti tattvena ta#m%sh ca me vaktum arhasi 4 [d] yad vai tan mithunam% brahmann ahora#tram% hi viddhi tat cakravat parivarteta tat te ja#na#ti dus%kr%tam 5 ye ca te purus%a# vipra aks%air di#vyanti hr%s%t%avat r%tu#m%s ta#n abhija#ni#hi te te ja#nanti dus%kr%tam 6 na ma#m% kash cid vija#ni#ta iti kr%tva# na vishvaset naro rahasi pa#pa#tma# pa#pakam% karma vai dvija 7 kurva#n%am% hi naram% karma pa#pam% rahasi sarvada# pashyanti r%tavash ca#pi tatha# dinanishe 'py uta 8 te tva#m% hars%asmitam% dr%s%t%va# guroh% karma#nivedakam sma#rayantas tatha# pra#hus te yatha# shrutava#n bhava#n 9 ahora#tram% vija#na#ti r%tavash ca#pi nityashah% purus%e pa#pakam% karma shubham% va# shubhakarman%ah% 10 tat tvaya# mama yat karma vyabhica#ra#d bhaya#tmakam na#khya#tam iti ja#nantas te tva#m a#hus tatha# dvija 11 te caiva hi bhaveyus te loka#h% pa#pakr%to yatha# kr%tva# na#caks%ate karma mama yac ca tvaya# kr%tam 12 tatha# shakya# ca durvr%tta# raks%itum% pramada# dvija na ca tvam% kr%tava#n kim% cid a#gah% pri#to 'smi tena te 13 yadi tv aham% tva# durvr%ttam adra#ks%am% dvijasattama shapeyam% tva#m aham% krodha#n na me 'tra#sti vica#ran%a# 14 sajjanti purus%e na#ryah% pum%sa#m% so 'rthash ca pus%kalah% anyatha# raks%atah% sha#po 'bhavis%yat te gatish ca sa# 15 raks%ita# sa# tvaya# putra mama ca#pi nivedita# aham% te pri#tima#m%s ta#ta svasti svargam% gamis%yasi 16 [bh] ity uktva# vipulam% pri#to deva sharma# maha#n r%s%ih% mumoda svargam a#stha#ya saha bha#ryah% sa shis%yakah% 17 idam a#khya#tava#m%sh ca#pi mama#khya#nam% maha#munih% ma#rkan%d%eyah% pura# ra#jan gan*ga#ku#le katha#ntare 18 tasma#d bravi#mi pa#rtha tva# striyah% sarva#h% sadaiva ca ubhayam% dr%shyate ta#susatatam% sa#dhv asa#dhu ca 19 striyah% sa#dhvyo maha#bha#ga#h% sam%mata# lokama#tarah% dha#rayanti mahi#m% ra#jann ima#m% sa vanaka#nana#m 20 asa#dhvyash ca#pi durvr%tta#h% kulaghnyah% pa#panishcaya#h% vijn~eya# laks%an%air dus%t%aih% svaga#trasahajair nr%pa 21 evam eta#su raks%a# vai shakya# kartum% maha#tmabhih% anyatha# ra#jasha#rdu#la na shakya# raks%itum% striyah% 22 eta# hi manujavya#ghrati#s%kn%a#s ti#ks%n%apara#krama#h% na#sa#m asti priyo na#ma maithune sam%game nr%bhih% 23 eta#h% kr%tya#sh ca ka#rya#sh ca kr%ta#sh ca bharatars%abha na caikasminn ramanty eta#h% purus%e pa#n%d%unandana 24 na#su sneho nr%bhih% ka#ryas tathaivers%ya# janeshvara khedam a#stha#ya bhun~ji#ta dharmam a#stha#ya caiva hi 25 vihanyeta#nyatha# kurvan narah% kauravanandana sarvatha# ra#jasha#rdu#la yuktih% sarvatra pu#jyate 26 tenaikena tu raks%a# vai vipulena kr%ta# striya#h% na#nyah% shakto nr%loke 'smin raks%itum% nr%pa yos%itah% | | 1 [y] yan mu#lam% sarvadharma#n%a#m% prajanasya gr%hasya ca pitr%deva#tithi#na#m% ca tan me bru#hi pita#maha 2 [bh] ayam% hi sarvadharma#n%a#m% dharmash cintyatamo matah% ki#dr%sha#ya pradeya# sya#t kanyeti vasudha#dhipa 3 shi#lavr%tte sama#jn~a#ya vidya#m% yonim% ca karma ca adbhir eva prada#tavya# kanya# gun%avate vare bra#hman%a#na#m% sata#m es%a dharmo nityam% yudhis%t%hira 4 a#va#hyam a#vahed evam% yo dadya#d anuku#latah% shis%t%a#na#m% ks%atriya#n%a#m% ca dharma es%a sana#tanah% 5 a#tma#bhipretam utsr%jya kanya#bhipreta eva yah% abhipreta# ca ya# yasya tasmai deya# yudhis%t%hira ga#ndharvam iti tam% dharmam% pra#hur dharmavido jana#h% 6 dhanena bahuna# kri#tva# sam%pralobhya ca ba#ndhava#n asura#n%a#m% nr%paitam% vai dharmam a#hur mani#s%in%ah% 7 hatva# chittva# ca shi#rs%a#n%i rudata#m% rudati#m% gr%ha#t prasahya haran%am% ta#ta ra#ks%asam% dharmalaks%an%am 8 pan~ca#na#m% tu trayo dharmya# dva#v adharmyau yudhis%t%hira paisha#ca a#surash caiva na kartavyau katham% cana 9 bra#hmah% ks%a#tro 'tha ga#ndharva ete dharmya# narars%abha pr%thag va# yadi va# mishra#h% kartavya# na#tra sam%shayah% 10 tisro bha#rya# bra#hman%asya dve bha#rye ks%atriyasya tu vaishyah% svaja#tim% vindeta ta#sv apatyam% samam% bhavet 11 bra#hman%i# tu bhavej jyes%t%ha# ks%atriya# ks%atriyasya tu ratyartham api shu#dra# sya#n nety a#hur apare jana#h% 12 apatyajanma shu#dra#ya#m% na prasham%santi sa#dhavah% shu#dra#ya#m% janayan viprah% pra#yashcitti# vidhi#yate 13 trim%shadvars%o dashavars%a#m% bha#rya#m% vindeta nagnika#m ekavim%shativars%o va# sapta vars%a#m ava#pnuya#t 14 yasya#s tu na bhaved bhra#ta# pita# va# bharatars%abha nopayaccheta ta#m% ja#tu putrika# dharmin%i# hi sa# 15 tri#n%i vars%a#n%y udi#ks%eta kanya# r%tumati# sati# caturthe tv atha sam%pra#pte svayam% bha#rta#ram arjayet 16 prajano hi#yate tasya# pratish ca bharatars%abha ato 'nyatha# vartama#na# bhaved va#cya# praja#pateh% 17 asapin%d%a# ca ya# ma#tur asagotra# ca ya# pituh% ity eta#m anugaccheta tam% dharmam% manur abravi#t 18 [y] shulkam anyena dattam% sya#d dada#ni#ty a#ha ca#parah% bala#d anyah% prabha#s%eta dhanam anyah% pradarshayet 19 pa#n%igrahi#ta# tv anyah% sya#t kasya kanya#pita#maha tattvam% jijn~a#sama#na#na#m% caks%ur bhavatu no bhava#n 20 [bh] yat kim% cit karma ma#nus%yam% sam%stha#na#ya prakr%s%yate mantravan mantritam% tasya mr%s%a#va#das tu pa#takah% 21 bha#rya# patyr%tvig a#ca#rya#h% shis%yopa#dhya#ya eva ca mr%s%okte dan%d%am arhanti nety a#hur apare jana#h% 22 na hy aka#mena sam%va#dam% manur evam% prasham%sati ayashasyam adharmyam% ca yan mr%s%a# dharmakopanam 23 naika#nta dos%a ekasmim%s tad da#nam% nopalabhyate dharmato ya#m% prayacchanti ya#m% ca kri#n%anti bha#rata 24 bandhubhih% samanujn~a#to mantrahomau prayojayet tatha# sidhyanti te mantra# na#datta#ya#h% katham% cana 25 yas tv atra mantrasamayo bha#rya# patyor mithah% kr%tah% tam eva#hur gari#ya#m%sam% yash ca#sau jn~a#tibhih% kr%tah% 26 devadatta#m% patir bha#rya#m% vetti dharmasya sha#sana#t sa# daivi#m% ma#nus%i#m% va#cam anr%ta#m% paryudasyati 27 [y] kanya#ya#m% pra#ptashulka#ya#m% jya#ya#m%sh ced a#vrajed varah% dharmaka#ma#rtha sam%panno va#cyam atra#nr%tam% na va# 28 tasminn ubhayato dos%e kurvan~ shreyah% sama#caret ayam% nah% sarvadharma#n%a#m% dharmash cintyatamo matah% 29 tattvam% jijn~a#sama#na#na#m% caks%ur bhavatu no bhava#n tad etat sarvam a#caks%va na hi tr%pya#mi kathyata#m 30 [by] na vai nis%t%ha# karam% shulkam% jn~a#tva#si#t tena na#hr%tam na hi shulka para#h% santah% kanya#m% dadati karhi cit 31 anyair gun%air upetam% tu shulkam% ya#canti ba#ndhava#h% alam%kr%tva# vahasveti yo dadya#d anuku#latah% 32 tac ca ta#m% ca dada#ty eva na shulkam% vikrayo na sah% pratigr%hya bhaved deyam es%a dharmah% sana#tanah% 33 da#sya#mi bhavate kanya#m iti pu#rvam% na bha#s%itam ye caiva#hur ye ca na#hur ye ca#vashyam% vadanty uta 34 tasma#d a# grahan%a#t pa#n%er ya#cayanti parasparam kanya# varah% pura# datto marudbhir iti nah% shrutam 35 na#nis%t%a#ya prada#tavya# kanya# ity r%s%icoditam tan mu#lam% ka#mamu#lasya prajanasyeti me matih% 36 sami#ks%ya ca bahu#n dos%a#n sam%va#sa#d vidvis%a#n%ayoh% yatha# nis%t%ha# karam% shulkam% na ja#tv a#si#t tatha# shr%n%u 37 aham% vicitravi#rya#ya dve kanye samuda#vaham jitva# ca ma#gadha#n sarva#n ka#shi#n atha ca kosala#n gr%hi#tapa#n%ir eka#si#t pra#ptashulka#para#bhavat 38 pa#n%au gr%hi#ta# tatraiva visr%jya# iti me pita# abravi#d itara#m% kanya#m a#vahat sa tu kauravah% 39 apy anya#m anupapraccha shan*kama#nah% putur vacah% ati#va hy asya dharmepsa# pitur me 'bhyadhika#bhavat 40 tato 'ham abruvam% ra#jann a#ca#repsur idam% vacah% a#ca#ram% tattvato vettum iccha#mi#ti punah% punah% 41 tato mayaivam ukte tu va#kye dharmabhr%ta#m% varah% pita# mama maha#ra#ja ba#hli#ko va#kyam abravi#t 42 yadi vah% shulkato nis%t%ha# na pa#n%igrahan%am% tatha# la#ja#ntaram upa#si#ta pra#ptashulka# patim% vr%tam 43 na hi dharmavidah% pra#huh% prama#n%am% va#kyatah% smr%tam yes%a#m% vai shulkato nis%t%ha# na pa#n%igrahan%a#t tatha# 44 prasiddham% bha#s%itam% da#ne tes%a#m% pratyasanam% punah% ya manyante krayam% shulkam% na te dharmavido jana#h% 45 na caitabhya prada#tavya# na vod%havya# tatha#vidha# na hy eva bha#rya# kretavya# na vikreya# katham% cana 46 ye ca kri#n%anti da#si#vad ye ca vikri#n%ate jana#h% bhavet tes%a#m% tatha# nis%t%ha# lubdha#na#m% pa#pacetasa#m 47 asmin dharme satyavantam% paryapr%cchanta vai jana#h% kanya#ya#h% pra#ptashulka#ya#h% shulkadah% prashamam% gatah% 48 pa#n%igrahi#ta# ca#nyah% sya#d atra no dharmasam%shayah% tan nash chindhi maha#pra#jn~a tvam% hi vai pra#jn~asam%matah% tattvam% vijn~a#sama#na#na#m% caks%ur bhavatu no bhava#n 49 ta#n evam% bruvatah% sarva#n satyava#n va#kyam abravi#t yatres%t%am% tatra deya# sya#n na#tra ka#rya# vica#ran%a# kurvate ji#vato 'py evam% mr%te naiva#sti sam%shayah% 50 devaram% pravishet kanya# tapyed va#pi mahat tapah% tam eva#nuvrata# bhu#tva# pa#n%igra#hasya na#ma sa# 51 likhanty eva tu kes%a#m% cid apares%a#m% shanair api iti ye sam%vadanty atra ta etam% nishcayam% viduh% 52 tat pa#n%igrahan%a#t pu#rvam uttaram% yatra vartate sarvaman*gala mantram% vai mr%s%a#va#das tu pa#takah% 53 pa#n%igrahan%a mantra#n%a#m% nis%t%ha# sya#t saptame pade pa#n%igra#hasya bha#rya# sya#d yasya ca#dbhih% pradi#yate 54 anuku#la#m anuvam%sha#m% bhra#tra# datta#m upa#gnika#m parikramya yatha#nya#yam% bha#rya#m% vinded dvijottamah% | | 1 [y] kanya#ya#h% pra#ptashulka#ya#h% patish cen na#sti kash cana tatra ka# pratipattih% sya#t tan me bru#hi pita#maha 2 [bh] ya# putrakasya#py arikthasya pratipat sa# tada# bhavet 3 atha cet sa#harec chulkam% kri#ta# shulka pradasya sa# tasya#rthe 'patyam i#heta yena nya#yena shaknuya#t 4 na tasya# mantravat ka#ryam% kash cit kurvi#ta kim% cana 5 svayam% vr%teti sa#vitri# pitra# vai pratyapadyata tat tasya#nye prasham%santi dharmajn~a# netare jana#h% 6 etat tu na#pare cakrur na pare ja#tu sa#dhavah% sa#dhu#na#m% punar a#ca#ro gari#yo dharmalaks%an%am 7 asminn eva prakaran%e sukratur va#kyam abravi#t napta# videhara#jasya janakasya maha#tmanah% 8 asad a#carite ma#rge katham% sya#d anuki#rtanam anuprashnah% sam%shayo va# sata#m etad upa#labhet 9 asad eva hi dharmasya prama#do dharma a#surah% na#nushushruma ja#tv eta#m ima#m% pu#rves%u janmasu 10 bha#rya# patyor hi sam%bandha stri#pum%sos tulya eva sah% ratih% sa#dha#ran%o dharma iti ca#ha sa pa#rthivah% 11 [y] atha kena prama#n%ena pum%sa#m a#di#yate dhanam putravad dhi pitus tasya kanya# bhavitum arhati 12 [bh] yathaiva#tma# tatha# putrah% putren%a duhita# sama# tasya#m a#tmani tis%t%hantya#m% katham anyo dhanam% haret 13 ma#tush ca yautakam% yat sya#t kuma#ri# bha#ga eva sah% dauhitra eva va# riktham aputrasya pitur haret 14 dada#ti hi sa pin%d%am% vai pitur ma#ta#mahasya ca putra dauhitrayor neha vishes%o dharmatah% smr%tah% 15 anyatra ja#taya# sa# hi prajaya# putra i#hate duhita#nyatra ja#tena putren%a#pi vishis%yate 16 dauhitraken%a dharmen%a na#tra pashya#mi ka#ran%am vikri#ta#su ca ye putra# bhavanti pitur eva te 17 asu#yavas tv adharmis%t%ha#h% parasva#da#yinah% shat%ha#h% a#sura#d adhisam%bhu#ta# dharma#d vis%amavr%ttayah% 18 atra ga#tha# yamodgi#ta#h% ki#rtayanti pura# vidah% dharmajn~a# dharmasha#stres%u nibaddha# dharmasetus%u 19 yo manus%yah% kvakam% putram% vikri#ya dhanam icchati kanya#m% va# ji#vita#rtha#ya yah% shulkena prayacchati 20 sapta#vare maha#ghore niraye ka#lasa#hvaye svedam% mu#tram% puri#s%am% ca tasmin preta upa#shnute 21 a#rs%e gomithunam% shulkam% ke cid a#hur mr%s%aiva tat alpam% va# bahu va# ra#jan vikrayas ta#vad eva sah% 22 yady apy a#caritah% kaish cin nais%a dharmah% katham% cana anyes%a#m api dr%shyante lobhatah% sam%pravr%ttayah% 23 vashya#m% kuma#ri#m% vihita#m% ye ca ta#m upabhun~jate ete pa#pasya karta#ras tamasy andhe 'tha sherate 24 anyo 'py atha na vikreyo manus%yah% kim% punah% praja#h% adharmamu#lair hi dhanair na tair artho 'sti kash cana | | 1 [bh] pra#cetasasya vacanam% ki#rtayanti pura# vidah% yasya#h% kim% cin na#dadate jn~a#tayo na sa vikrayah% 2 arhan%am% tat kuma#ri#n%a#m a#nr%sham%syatamam% ca tat sarvam% ca pratideyam% sya#t kanya#yai tad ashes%atah% 3 pitr%bhir bhra#tr%bhish caiva shvashurair atha devaraih% pu#jya# la#layitavya#sh ca bahukalya#n%am i#psubhih% 4 yadi vai stri# na roceta puma#m%sam% na pramodayet amodana#t punah% pum%sah% prajanam% na pravardhate 5 pu#jya# la#layitavya#sh ca striyo nityam% jana#dhipa apu#jita#sh ca yatraita#h% sarva#s tatra#phala#h% kriya#h% tadaiva tat kulam% na#sti yada# shocanti ja#mayah% 6 ja#mi# shapta#ni geha#ni nikr%tta#ni#va kr%tyaya# naiva bha#nti na vardhante shriya# hi#na#ni pa#rthiva 7 striyah% pum%sa#m% paridade manur jigamis%ur divam abala#h% svalpa kaupi#na#h% suhr%dah% satyajis%n%avah% 8 i#rs%yavo ma#naka#ma#sh ca can%d%a# asuhr%do 'budha#h% striyo ma#nanam arhanti ta# ma#nayata ma#nava#h% 9 stri# pratyayo hi vo dharmo ratibhoga#sh ca kevala#h% paricarya#nna sam%ska#ra#s tad a#yatta# bhavantu vah% 10 utpa#danam apatyasya ja#tasya paripa#lanam pri#tyartham% lokaya#tra# ca pashyata stri# nibandhanam 11 sam%ma#nyama#na#sh caita#bhih% sarvaka#rya#n%y ava#psyatha videhara#jaduhita# ca#tra shlokam aga#yata 12 na#sti yajn~ah% striyah% kash cin na shra#ddham% nopava#sakam dharmas tu bhartr%shushru#s%a# taya# svargam% jayaty uta 13 pita# raks%ati kauma#re bharta# raks%ati yauvane puta#s tu sthaviri# bha#ve na stri# sva#tantryam arhati 14 shriya eta#h% striyo na#ma satka#rya# bhu#tim icchata# la#lita# nigr%hi#ta# ca stri# shri#r bhavati bha#rata | | 1 [y] sarvasha#stravidha#najn~a ra#jadharma#rthavittama ati#va sam%shayac chetta# bhava#n vai prathitah% ks%itau 2 kash cit tu sam%shayo me 'sti tan me bru#hi pita#maha asya#m a#padi kas%t%a#ya#m anyam% pr%ccha#ma kam% vayam 3 yatha# naren%a kartavyam% yash ca dharmah% sana#tanah% etat sarvam% maha#ba#ho bhava#n vya#khya#tum arhati 4 catasro vihita# bha#rya# bra#hman%asya pita#maha bra#hman%i# ks%atriya# vaishya# shu#dra# ca ratim icchatah% 5 tatra ja#tes%u putres%u sarva#sa#m% kurusattama a#nupu#rvyen%a kas tes%a#m% pitryam% da#ya#dam arhati 6 kena va# kim% tato ha#ryam% pitr%vitta#t pita#maha etad iccha#mi kathitam% vibha#gas tes%u yah% smr%tah% 7 [bh] bra#hman%ah% ks%atriyo vaishyas trayo varn%a# dvija#tayah% etes%u vihito dharmo bra#hman%asya yudhis%t%hira 8 vais%amya#d atha va# lobha#t ka#ma#d va#pi param%tapa bra#hman%asya bhavec chu#dra# na tu dr%s%t%a#ntatah% smr%ta# 9 shudra#m% shayanam a#ropya bra#hman%ah% pi#d%ito bhavet pra#yashcitti#yate ca#pi vidhidr%s%t%ena hetuna# 10 tatra ja#tes%v apatyes%u dvigun%am% sya#d yudhis%t%hira atas te niyamam% vitte sam%pravaks%ya#mi bha#rata 11 laks%an%yo govr%s%o ya#nam% yat pradha#natamam% bhavet bra#hman%ya#s tad dharet putra eka#m%sham% vai pitur dhana#t 12 shes%am% tu dashadha# ka#ryam% bra#hman%a svam% yudhis%t%hira tatra tenaiva hartavya#sh catva#ro 'm%sha#h% pitur dhana#t 13 ks%atriya#ya#s tu yah% putro bra#hman%ah% so 'py asam%shayah% sa tu ma#tr%vishes%en%a tri#n am%sha#n hartum arhati 14 varn%e tr%ti#ye ja#tas tu vaishya#ya#m% bra#hman%a#d api dvir am%shas tena hartavyo bra#hman%a sva#d yudhis%t%hira 15 shu#dra#ya#m% bra#hman%a#j ja#to nitya#deya dhanah% smr%tah% alpam% va#pi prada#tavyam% shu#dra putra#ya bha#rata 16 dashadha# pravibhaktasya dhanasyais%a bhavet kramah% savarn%a#su tu ja#ta#na#m% sama#n bha#ga#n prakalpayet 17 abra#hman%am% tu manyante shu#dra# putram anaipun%a#t tris%u vars%es%u ja#to hi bra#hman%a#d bra#hman%o bhavet 18 smr%ta# varn%a#sh ca catva#rah% pan~camo na#dhigamyate haret tu dashamam% bha#gam% shu#dra# putrah% pitur dhana#t 19 tat tu dattam% haret pitra# na#dattam% hartum arhati avashyam% hi dhanam% deyam% shu#dra# putra#ya bha#rata 20 a#nr%sham%syam% paro dharma iti tasmai pradi#yate yatra tatra samutpanno gun%a#yaivopalakpate 21 yadi va#py ekaputrah% sya#d aputro yadi va# bhavet na#dhikam% dasham a#dadya#c chu#dra# putra#ya bha#rata 22 traiva#rs%ika#d yada# bhakta#d adhikam% sya#d dvijasya tu yajeta tena dravyen%a na vr%tha# sa#dhayed dhanam 23 trisa#hasra paro da#yah% striyo deyo dhanasya vai tac ca bhartra# dhanam% dattam% na#dattam% bhoktum arhati 24 stri#n%a#m% tu patida#ya#dyam upabhoga phalam% smr%tam na#paha#ram% striyah% kuryuh% pativitta#t katham% cana 25 striya#s tu yad bhaved vittam% pitra# dattam% yudhis%t%hira bra#hman%ya#s tad dharet kanya# yatha# putras tatha# hi sa# sa# hi putrasama# ra#jan vihita# kurunandana 26 evam eta samuddis%t%am% dharmes%u bharatars%abha etad dharmam anusmr%tya na vr%tha# sa#dhayed dhanam 27 [y] shu#dra#ya#m% bra#hman%a#j ja#to yady adeya dhanah% smr%tah% kena prativishes%en%a dashamo 'py asya di#yaten% 28 bra#hman%ya#m% bra#hman%a#j ja#to bra#hman%ah% sya#n na sam%shayah% ks%atriya#ya#m% tathaiva sya#d vaishya#ya#m api caiva hi 29 kasma#t te vis%amam% bha#gam% bhajeran nr%pasattama yada# sarve trayo varn%a#s tvayokta# bra#hman%a# iti 30 [bh] da#ra# ity ucyate loke na#mnaikena param%tapa proktena caikana#mna#yam% vishes%ah% sumaha#n bhavet 31 tisrah% kr%tva# puro bha#rya#h% pashca#d vindeta bra#hman%i#m sa# jyes%t%ha# sa# ca pu#jya# sya#t sa# ca ta#bhyo gari#yasi# 32 sna#nam% prasa#dhanam% bhartur dantadha#vanam an~janam havyam% kavyam% ca yac ca#nyad dharmayuktam% bhaved gr%he 33 na tasya#m% ja#tu tis%t%hantya#m anya# tat kartum arhati bra#hman%i# tv eva tat kurya#d bra#hman%asya yudhis%t%hira 34 annam% pa#nam% ca ma#lyam% ca va#sa#m%sy a#bharan%a#ni ca bra#hman%yai ta#ni deya#ni bhartuh% sa# hi gari#yasi# 35 manuna#bhihitam% sha#stram% yac ca#pi kurunandana tatra#py es%a maha#ra#ja dr%s%t%o dharmah% sana#tanah% 36 atha ced anyatha# kurya#d yadi ka#ma#d yudhis%t%hira yatha# bra#hman%a can%d%a#lah% pu#rvadr%s%t%as tathaiva sah% 37 bra#hman%ya#h% sadr%shah% putrah% ks%atriya#ya#sh ca yo bhavet ra#jan vishes%o na#sty atra varn%ayor ubhayor api 38 na tu ja#tya# sama# loke bra#hman%ya#h% ks%atriya# bhavet bra#hman%ya#h% prathamah% putro bhu#ya#n sya#d ra#jasattama bhu#yo 'pi bhu#yasa# ha#ryam% pitr%vitta#d yudhis%t%hira 39 yatha# na sadr%shi# ja#tu bra#hman%ya#h% ks%atriya# bhavet ks%atriya#ya#s tatha# vaishya# na ja#tu sadr%shi# bhavet 40 shri#sh ca ra#jyam% ca koshash ca ks%atriya#n%a#m% yudhis%t%hira vihitam% dr%shyate ra#jan sa#gara#nta# ca medini# 41 ks%atriyo hi svadharmen%a shriyam% pra#pnoti bhu#yasi#m ra#ja# dan%d%adharo ra#jan raks%a# na#nyatra ks%atriya#t 42 bra#hman%a# hi maha#bha#ga# deva#na#m api devata#h% tes%u ra#ja# pravarteta pu#jaya# vidhipu#rvakam 43 pran%i#tam r%s%ibhir jn~a#tva# dharmam% sha#shvatam avyayam lupyama#na#h% svadharmen%a ks%atriyo raks%ati praja#h% 44 dasyubhir hriyama#n%am% ca dhanam% da#ra#sh ca sarvashah% sarves%a#m eva varn%a#na#m% tra#ta# bhavati pa#rthivah% 45 bhu#ya#n sya#t ks%atriya# putro vaishya#putra#n na sam%shayah% bhu#yas tena#pi hartavyam% pitr%vitta#d yudhis%t%hira 46 [y] uktam% te vidhivad ra#jan bra#hman%a sve pita#maha itares%a#m% tu varn%a#na#m% katham% viniyamo bhavet 47 [bh] ks%atriyasya#pi bha#rye dve vihite kurunandana tr%ti#ya# ca bhavec chu#dra# na tu dr%s%t%a#ntatah% smr%ta# 48 es%a eva kramo hi sya#t ks%atriya#n%a#m% yudhis%t%hira as%t%adha# tu bhavet ka#ryam% ks%atriya svam% yudhis%t%hira 49 ks%atriya#ya# haret putrash caturo 'm%sha#n pitur dhana#t yuddha#vaha#rikam% yac ca pituh% sya#t sa harec ca tat 50 vaishya#putras tu bha#ga#m% stri#n~ shu#dra# putro 'tha#s%t%amam so 'pi dattam% haret pitra# na#dattam% hartum arhati 51 ekaiva hi bhaved bha#rya# vaishyasya kurunandana dviti#ya# va# bhavec chu#dra# na tu dr%s%t%a#ntatah% smr%ta# 52 vaishyasya vartama#nasya vaishya#ya#m% bharatars%abha shu#dra#ya#m% caiva kaunteya tayor viniyamah% smr%tah% 53 pan~cadha# tu bhavet ka#ryam% vaishya svam% bharatars%abha tayor apatye vaks%ya#mi vibha#gam% ca jana#dhipa 54 vaishya#putren%a hartavya#sh catva#ro 'm%shah% pitur dhana#t pan~camas tu bhaved bha#gah% shu#dra# putra#ya bha#rata 55 so 'pi dattam% haret pitra# na#dattam% hartum arhati tribhir varn%ais tatha# ja#tah% shu#dro deya dhano bhavet 56 shu#drasya sya#t savarn%aiva bha#rya# na#nya# katham% cana shu#drasya samabha#gah% sya#d yadi putrashatam% bhavet 57 ja#ta#na#m% samavarn%a#su putra#n%a#m avishes%atah% sarves%a#m eva varn%a#na#m% samabha#go dhane smr%tah% 58 jyes%t%hasya bha#go jyes%t%hah% sya#d eka#m%sho yah% pradha#natah% es%a da#ya vidhih% pa#rtha pu#rvam uktah% svayambhuva# 59 samavarn%a#su ja#ta#na#m% vishes%o 'sty aparo nr%pa viva#ha vaishes%ya kr%tah% pu#rvah% pu#rvo vishis%yate 60 harej jyes%t%hah% pradha#na#m%sham ekam% tulya# sutes%v api madhyamo madhyamam% caiva kani#ya#m%s tu kani#yasam 61 evam% ja#tis%u sarva#su savarn%a#h% shres%t%hata#m% gata#h% mahars%ir api caitad vai ma#ri#cah% ka#shyapo 'bravi#t | | 1 [y] artha#shraya#d va# ka#ma#d va# varn%a#na#m% va#py anishcaya#t ajn~a#na#d va#pi varn%a#na#m% ja#yate varn%asam%karah% 2 tes%a#m etena vidhina# ja#ta#na#m% varn%asam%kare ko dharmah% ka#ni karma#n%i tan me bru#hi pita#maha 3 [bh] ca#turvarn%yasya karma#n%i ca#turvarn%yam% ca kevalam asr%jat sa ha yajn~a#rthe pu#rvam eva praja#patih% 4 bha#rya#sh catasro viprasya dvayor a#tma#sya ja#yate a#nupu#rvya#d dvayor hi#nau ma#tr%ja#tyau prasu#yatah% 5 param% shava#d bra#hman%asyais%a putrah%; shu#dra# putram% pa#rashavam% tam a#huh% shushru#s%akah% svasya kulasya sa sya#t; svam% ca#ritram% nityam atho na jahya#t 6 sarva#n upa#ya#n api sam%pradha#rya; samuddharet svasya kulasya tantum jyes%t%ho yavi#ya#n api yo dvijasya; shushru#s%ava#n da#napara#yan%ah% sya#t 7 tisrah% ks%atriya sam%bandha#d dvayor a#tma#sya ja#yate hi#navarn%as tr%ti#ya#ya#m% shu#dra ugra iti smr%tah% 8 dve ca#pi bha#rye vaishyasya dvayor a#tma#sya ja#yate shudra# shu#drasya ca#py eka# shu#dram eva praja#yate 9 ato vishis%t%as tv adhamo guru da#rapradhars%akah% ba#hyam% varn%am% janayati ca#turvarn%yavigarhitam 10 aya#jyam% ks%atriyo vra#tyam% su#tam% stoka kriya#param vaishyo vaidehakam% ca#pi maudgalyam apavarjitam 11 shu#drash can%d%a#lam atyugram% vadhyaghnam% ba#hyava#sinam bra#hman%ya#m% sam%praja#yanta ity ete kulapa#m%sana#h% ete matimata#m% shres%t%ha vars%asam%karaja#h% prabho 12 bandi# tu ja#yate vaishya#n ma#ghadho va#kyaji#vanah% shu#dra#n nis%a#do matsyaghnah% ks%atriya#ya#m% vyatikrama#t 13 shu#dra#d a#yogavash ca#pi vaishya#ya#m% gra#madharmin%ah% bra#hman%air apratigra#hyas taks%a# sa vanaji#vanah% 14 ete 'pi sadr%sham% varn%am% janayanti svayonis%u ma#tr%ja#tya#m% prasu#yante pravara# hi#nayonis%u 15 yatha# caturs%u varn%es%u dvayor a#tma#sya ja#yate a#nantarya#t tu ja#yante tatha# ba#hya#h% pradha#natah% 16 te ca#pi sadr%sham% varn%am% janayanti svayonis%u parasparasya vartanto janayanti vigarhita#n 17 yatha# ca shu#dro bra#hman%ya#m% jantum% ba#hyam% prasu#yate evam% ba#hyatara#d ba#hyash ca#turvarn%ya#t prasu#yate 18 pratilomam% tu vartanto ba#hya#d ba#hyataram% punah% hi#na# hi#na#t prasu#yante varn%a#h% pan~cadashaiva te 19 agamya# gamana#c caiva vartate varn%asam%karah% vra#tya#na#m atra ja#yante sairandhra# ma#gadhes%u ca prasa#dhanopaca#rajn~am ada#sam% da#saji#vanam 20 atash ca#yogavam% su#te va#gura# vanaji#vanam maireyakam% ca vaidehah% sam%prasu#te 'tha ma#dhukam 21 nis%a#do mudgaram% su#te da#sham% na#vopaji#vinam mr%tapam% ca#pi can%d%a#lah% shvapa#kam atikutsitam 22 caturo ma#gadhi# su#te kru#ra#n ma#yopaji#vinah% ma#m%sasva#du karam% su#dam% saugandham iti sam%jn~itam 23 vaidehaka#c ca pa#pis%t%ham% kru#ram% bha#ryopaji#vinam nis%a#da#n madrana#bham% ca kharaya#napraya#yinam 24 can%d%a#la#t pulkasam% ca#pi khara#shvagajabhojinam mr%tacela praticchannam% bhinnabha#jana bhojinam 25 a#yogavi#s%u ja#yante hi#navarn%a#su te trayah% ks%udro vaidehaka#d andhro bahir gra#mapratishrayah% 26 ka#ra#varo nis%a#dya#m% tu carma ka#ra#t praja#yate can%d%a#la#t pa#n%d%usaupa#kas tvak sa#ravyavaha#rava#n 27 a#hin%d%iko nis%a#dena vaidehya#m% sam%praja#yate can%d%a#lena tu saupa#ko maudgalya samavr%ttima#n 28 nis%a#di# ca#pi can%d%a#la#t putram anta#vasa#yinam shmasha#nagocaro su#to ba#hyair api bahis%kr%tam 29 ity eta#h% sam%kare ja#tyah% pitr%ma#tr%vyatikrama#t pracchanna# va# praka#sha# va# veditavya#h% svakarmabhih% 30 caturn%a#m eva varn%a#na#m% dharmo na#nyasya vidyate varn%a#na#m% dharmahi#nes%u sam%jn~a# na#sti#ha kasya cit 31 yadr%cchayopasam%pannair yajn~asa#dhu bahis%kr%taih% ba#hya# ba#hyais tu ja#yante yatha#vr%tti yatha#shrayam 32 catus%patha shmasha#na#ni shaila#m%sh ca#nya#n vanaspati#n yun~jante ca#py alam%ka#ra#m%s tathopakaran%a#ni ca 33 gobra#hman%a#rthe sa#ha#yyam% kurva#n%a# vai na sam%shayah% a#nr%sham%syam anukroshah% satyava#kyam atha ks%ama# 34 svashari#raih% paritra#n%am% ba#hya#na#m% siddhika#rakam manujavya#ghrabhavati tatra me na#sti sam%shayah% 35 yathopadesham% pariki#rtita#su; narah% praja#yeta vica#rya buddhima#n vihi#nayonir hi suto 'vasa#dayet; titi#rs%ama#n%am% salile yathopalam 36 avidva#m%sam alam% loke vidva#mam api va# punah% nayante hy utpatham% na#ryah% ka#makrodhavasha#nugam 37 svabha#vash caiva na#ri#n%a#m% nara#n%a#m iha du#s%an%am ity artham% na prasajjante pramada#su vipashcitah% 38 [y] varn%a#petam avijn~a#tam% naram% kalus%a yonijam a#rya ru#pam iva#na#ryam% katham% vidya#mahe nr%pa 39 [bh] yonisam%kalus%e ja#tam% na#na#ca#ra sama#hitam karmabhih% sajjana#ci#rn%air vijn~eya# yonishuddhata# 40 ana#ryatvam ana#ca#rah% kru#ratvam% nis%kriya#tmata# purus%am% vyan~jayanti#ha loke kalus%a yonijam 41 pitryam% va# bhajate shi#lam% ma#tr%jam% va# tathobhayam na katham% cana sam%ki#rn%ah% prakr%tim% sva#m% niyacchati 42 yathaiva sadr%sho ru#pe ma#ta#pitror hi ja#yate vya#ghrash citrais tatha# yonim% purus%ah% sva#m% niyacchati 43 kulasrotasi sam%cchanne yasya sya#d yonisam%karah% sam%shrayaty eva tac chi#lam% naro 'lpam api va# bahu 44 a#rya ru#pasama#ca#ram% carantam% kr%take pathi svavarn%am anyavarn%am% va# svashi#lam% sha#sti nishcaye 45 na#na# vr%ttes%u bhu#tes%u na#na# karma rates%u ca janma vr%ttasamam% loke sushlis%t%am% na virajyate 46 shari#ram iha sattvena narasya parikr%s%yate jyes%t%hamadhya#varam% sattvam% tulyasattvam% pramodate 47 jya#ya#m%sam api shi#lena vihi#nam% naiva pu#jayet api shu#dram% tu sadvr%ttam% dharmajn~am abhipu#jayet 48 a#tma#nam a#khya#ti hi karmabhir narah%; svashi#laca#ritrakr%taih% shubha#shubhaih% pranas%t%am apy a#tmakulam% tatha# narah%; punah% praka#sham% kurute svakarmabhih% 49 yonis%v eta#su sarva#su sam%ki#rn%a#sv itara#su ca yatra#tma#nam% na janayed budhas ta#h% parivarjayet | | 1 [y] darshane ki#dr%shah% snehah% sam%va#se ca pita#maha maha#bha#gyam% gava#m% caiva tan me bru#hi pita#maha 2 [bh] hanta te kathayis%ya#mi pura#vr%ttam% maha#dyute nahus%asya ca sam%va#dam% mahars%esh cyavanasya ca 3 pura# mahars%ish cyavano bha#rgavo bharatars%abha udava#ka kr%ta#rambho babhu#va sumaha#vratah% 4 nihatya ma#nam% krodham% ca prahars%am% shokam eva ca vars%a#n%i dva#dasha munir jalava#se dhr%tavratah% 5 a#dadhat sarvabhu#tes%u visrambham% paramam% shubham jale cares%u sattves%u shi#ra rashmir iva prabhuh% 6 stha#n%ubhu#tah% shucir bhu#tva# daivatebhyah% pran%amya ca gan*ga#yamunayor madhye jalam% sam%pravivesha ha 7 gan*ga#yamunayor vegam% subhi#mam% bhi#manih%svanam pratijagra#ha shirasa# va#tavegasamam% jave 8 gan*ga# ca yamuna# caiva saritash ca#nuga#s tayoh% pradaks%in%am r%s%im% cakrur na cainam% paryapi#d%ayan 9 antarjale sa sus%va#pa kas%t%ha bhu#to maha#munih% tatash cordhvasthito dhi#ma#n abhavad bharatars%abha 10 jalaukasa#m% sa sattva#na#m% babhu#va priyadarshanah% upa#jighranta ca tada# matsya#s tam% hr%s%t%ama#nasa#h% tatra tasya#satah% ka#lah% samati#to 'bhavan maha#n 11 tatah% kada# cit samaye kasmim%sh cin matsyaji#vinah% tam% desham% samupa#jagmur ja#lahasta# maha#dyute 12 nis%a#da# bahavas tatra matsyoddharan%a nishcita#h% vya#yata# balinah% shu#ra#h% saliles%v anivartinah% abhya#yayush ca tam% desham% nishcita# ja#lakarman%i 13 ja#lam% ca yojaya#m a#sur vishes%en%a jana#dhipa matsyodakam% sama#sa#dya tada# bharatasattama 14 tatas te bahubhir yogaih% karvarta# matsyaka#n*ks%in%ah% man*ga# yamunayor va#rija#lair abhyakiram%s tatah% 15 ja#lam% suvitatam% tes%a#m% nava su#trakr%tam% tatha# vista#ra#ya#ma sam%pannam% yat tatra salile ks%amam 16 tatas te sumahac caiva balavac ca suvartitam praki#rya sarvatah% sarve ja#lam% cakr%s%ire tada# 17 abhi#taru#pa#h% sam%hr%s%t%a#s te 'nyonyavashavartinah% babandhus tatra matsya#m%sh ca tatha#nya#n~ jalaca#rin%ah% 18 tatha# matsyaih% parivr%tam% cyavanam% bhr%gunandanam a#kars%anta maha#ra#ja ja#lena#tha yadr%cchaya# 19 nadi# shaivaladigdha#n*gam% hari shmashrujat%a# dharam lagnaih% shan*khagan%air ga#traih% kos%t%hairsh citrair iva#vr%tam 20 tam% ja#lenoddhr%tam% dr%s%t%va# te tada# vedapa#ragam save pra#n~jalayo da#sha#h% shirobhih% pra#patan bhuvi 21 parikheda paritra#sa#j ja#lasya#kars%an%ena ca matsya# babhu#vur vya#panna#h% sthalasam%kars%an%ena ca 22 sa munis tat tada# dr%s%t%va# matsya#na#m% kadanam% kr%tam babhu#va kr%paya#vis%t%o nih%shvasam%sh ca punah% punah% 23 [nisa#da#h] ajn~a#na#d yatkr%tam% pa#pam% prasa#dam% tatra nah% kuru karava#ma priyam% kim% te tan no bru#hi maha#mune 24 [bh] ity ukto matsyamadhya sthash cyavano va#kyam abravi#t yo me 'dya paramah% ka#mas tam% shr%n%udhvam% sama#hita#h% 25 pra#n%otsargam% vikrayam% va# matsyair ya#sya#my aham% saha sam%va#sa#n notsahe tyaktum% salila#dhyus%ita#n ima#n 26 ity ukta#s te nis%a#da#s tu subhr%sham% bhayakampita#h% sarve vis%an%n%avadana# nahus%a#ya nyavedayan | | 1 [bh] nahus%as tu tatah% shrutva# cyavanam% tam% tatha#gatam tvaritah% prayayau tatra saha#ma#tya purohitah% 2 shaucam% kr%tva# yatha#nya#yam% pra#n~jalih% prayato nr%pah% a#tma#nam a#cacaks%e ca cyavana#ya maha#tmane 3 arcaya#m a#sa tam% ca#pi tasya ra#jn~ah% purohitah% satyavratam% maha#bha#gam% devakalpam% visha#m% pate 4 [n] karava#n%i priyam% kim% te tan me vya#khya#tum arhasi sarvam% karta#smi bhagavan yady api sya#t sudus%karam 5 [c] shramen%a mahata# yukta#h% kaivarta# matsyaji#vinah% mama mu#lyam% prayacchaibhyo matsya#na#m% vikrayaih% saha 6 [n] sahasram% di#yata#m% mu#lyam% nis%a#debhyah% purohita nis%kraya#rtham% bhagavato yatha#ha bhr%gunandanah% 7 [c] sahasram% na#ham arha#mi kim% va# tvam% manyase nr%pa sadr%sham% di#yata#m% mu#lyam% svabuddhya# nishcayam% kuru 8 [n] sahasra#n%a#m% shatam% ks%ipram% nis%a#debhyah% pradi#yata#m sya#d etat tu bhaven mu#lyam% kim% va#nyan manyate bhava#n 9 [c] na#ham% shatasahasren%a nimeyah% pa#rthivars%abha di#yata#m% sadr%sham% mu#lyam ama#tyaih% saha cintaya 10 [n] kot%ih% pradi#yata#m% mu#lyam% nis%a#debhyah% purohita yad etad api naupamyam ato bhu#yah% pradi#yata#m 11 [c] ra#jan na#rha#my aham% kot%im% bhu#yo va#pi maha#dyute sadr%sham% di#yata#m% mu#lyam% bra#hman%aih% saha cintaya 12 [n] ardhara#jyam% samagram% va# nis%a#debhyah% pradi#yata#m etan mu#lyam aham% manye kim% va#nyan manyase dvija 13 [c] ardhara#jyam% samagram% va# na#ham arha#mi pa#rthiva sadr%s%am% di#yata#m% mu#lyam r%s%ibhih% saha cintyata#m 14 [bh] mahars%er vacanam% shrutva# nahus%o duh%khakarshitah% sa cintaya#m a#sa tada# saha#ma#tya purohitah% 15 tatra tv anyo vanacarah% kash cin mu#laphala#shanah% nahus%asya sami#pastho gavi ja#to 'bhavan munih% 16 sa sama#bha#s%ya ra#ja#nam abravi#d dvijasattamah% tos%ayis%ya#my aham% vipram% yatha# tus%t%o bhavis%yati 17 na#ham% mithya# vaco bru#ya#m% svaires%v api kuto 'nyatha# bhavato yad aham% bru#ya#m% tat ka#ryam avishan*kaya# 18 [n] bravi#tu bhagava#n mu#lyam% mahars%eh% sadr%sham% bhr%goh% paritra#yasva ma#m asma#d vis%ayam% ca kulam% ca me 19 hanya#d dhi bhagava#n kruddhas trailokyam api kevalam kim% punar ma#m% tapo hi#nam% ba#huvi#ryapara#yan%am 20 aga#dhe 'mbhasi magnasya sa#ma#tyasya sahartvijah% plavo bhava mahars%e tvam% kuru mu#lya vinishcayam 21 [bh] nahus%asya vacah% shrutva# gavi ja#tah% prata#pava#n uva#ca hars%ayan sarva#n ama#tya#n pa#rthivam% ca tam 22 anargheya# maha#ra#ja dvija# varn%amahattama#h% ga#vash ca pr%thivi#pa#la gaur mu#lyam% parikalpyata#m 23 nahus%as tu tatah% shrutva# mahars%er vacanam% nr%pa hars%en%a mahata# yuktah% saha#ma#tya purohitah% 24 abhigamya bhr%goh% putram% cyavanam% sam%shitavratam idam% prova#ca nr%pate va#ca# sam%tarpayann iva 25 uttis%t%hottis%t%ha viprars%e gava# kri#to 'si bha#rgava etan mu#lyam aham% manye tava dharmabhr%ta#m% vara 26 [c] uttis%t%ha#my es%a ra#jendra samyak kri#to 'smi te 'nagha gobhis tulyam% na pashya#mi dhanam% kim% cid iha#cyuta 27 ki#rtanam% shravan%am% da#nam% darshanam% ca#pi pa#rthiva gava#m% prashasyate vi#ra sarvapa#paharam% shivam 28 ga#vo laks%mya#h% sada# mu#lam% gos%u pa#pma# na vidyate annam eva sada# ga#vo deva#na#m% paramam% havih% 29 sva#ha#ka#ravas%at%ka#rau gos%u nityam% pratis%t%hitau ga#vo yajn~apran%etryo vai tatha# yajn~asya ta# mukham 30 amr%tam% hy aks%ayam% divyam% ks%aranti ca vahanti ca amr%ta#yatanam% caita#h% sarvalokanamaskr%ta#h% 31 tejasa# vapus%a# caiva ga#vo vahni sama# bhuvi ga#vo hi sumahat tejah% pra#n%ina#m% ca sukhaprada#h% 32 nivis%t%am% gokulam% yatra shva#sam% mun~cati nirbhayam vira#jayati tam% desham% pa#pma#nam% ca#pakars%ati 33 ga#vah% svargasya sopa#nam% ga#vah% svarge 'pi pu#jita#h% ga#vah% ka#madugha# devyo na#nyat kim% cit param% smr%tam 34 ity etad gos%u me proktam% ma#ha#tmyam% pa#rthivars%abha gun%aika deshavacanam% shakyam% pa#ra#yan%am% na tu 35 [nisa#da#h] darshanam% kathanam% caiva saha#sma#bhih% kr%tam% mune sata#m% sapta padam% mitram% prasa#dam% nah% kuru prabho 36 havi#m%s%i sarva#n%i yatha# hy upabhun*kte huta#shanah% evam% tvam api dharma#tman purus%a#gnih% prata#pava#n 37 prasa#daya#mahe vidvan bhavantam% pran%ata# vayam anugraha#rtham asma#kam iyam% gauh% pratigr%hyata#m 38 [c] kr%pan%asya ca yac caks%ur muner a#shi#vis%asya ca naram% sa mu#lam% dahati kaks%am agnir iva jvalan 39 pratigr%hn%a#mi vo dhenum% kaivarta# muktakilbis%a#h% divam% gacchata vai ks%ipram% matsyair ja#loddhr%taih% saha 40 [bh] tatas tasya prasa#da#t te mahars%er bha#vita#tmanah% nis%a#da#s tena va#kyena saha matsyair divam% yayuh% 41 tatah% sa ra#ja# nahus%o vismitah% pres%kya dhi#rava#n a#rohama#n%a#m%s tridivam% matsya#m%sh ca bharatars%abha 42 tatas tau gavijash caiva cyavanash ca bhr%gu#dvahah% vara#bhya#m anuru#pa#bhya#m% chandaya#m a#satur nr%pam 43 tato ra#ja# maha#vi#ryo nahus%ah% pr%thivi#patih% param ity abravi#t pri#tas tada# bharatasattama 44 tato jagra#ha dharme sa sthitim indra nibho nr%pah% tatheti coditah% pri#tas ta#v r%s%i# pratyapu#jayat 45 sama#ptadi#ks%ash cyavanas tato 'gacchat svam a#shramam gavijash ca maha#teja#h% svam a#shramapadam% yayau 46 nis%a#da#sh ca divam% jagmus te ca matsya# jana#dhipa nahus%o 'pi varam% labdhva# pravivesha puram% svakam 47 etat te kathitam% ta#ta yan ma#m% tvam% paripr%cchasi darshane ya#dr%shah% snehah% sam%va#se ca yudhis%t%hira 48 maha#bha#gyam% gava#m% caiva tatha# dharmavinishcayam kim% bhu#yah% kathyata#m% vi#ra kim% te hr%di vivaks%itam | | 1 [y] sam%shayo me maha#pra#jn~a sumaha#n sa#garopamah% tan me shr%n%u maha#ba#ho shrutva# ca#khya#tum arhasi 2 kautu#halam% me sumahaj ja#madagnyam% prati prabho ra#mam% dharmabhr%ta#m% shres%t%ham% tan me vya#khya#tum arhasi 3 katham es%a samutpanno ra#mah% satyapara#kramah% katham% brahmars%ivam%she ca ks%atradharma# vyaja#yata 4 tad asya sam%bhavam% ra#jan nikhilena#nuki#rtaya kaushika#c ca katham% vam%sha#t ks%atra#d vai bra#hman%o 'bhavat 5 aho prabha#vah% sumaha#n a#si#d vai sumaha#tmanoh% ra#masya ca naravya#ghra vishva#mitrasya caiva ha 6 katham% putra#n atikramya tes%a#m% naptr%s%v atha#bhavat es%a dos%ah% suta#n hitva# tan me vya#khya#tum arhasi 7 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam cyavanasya ca sam%va#dam% kushikasya ca bha#rata 8 etam% dos%am% pura# dr%s%t%va# bha#rgavash cyavanas tada# a#ga#minam% maha#buddhih% svavam%she munipum%gavah% 9 sam%cintya manasa# sarvam% gun%ados%abala#balam dagdhu ka#mah% kulam% sarvam% kushika#na#m% tapodhanah% 10 cyavanas tam anupra#pya kushikam% va#kyam abravi#t vastum iccha# samutpanna# tvaya# saha mama#nagha 11 [k] bhagavan sahadharmo 'yam% pan%d%itair iha dha#ryate prada#naka#le kanya#na#m ucyate ca sada# budhaih% 12 yat tu ta#vad atikra#ntam% dharmadva#ram% tapodhana tat ka#ryam% prakaris%ya#mi tadanujn~a#tum arhasi 13 [bh] atha#sanam upa#da#ya cyavanasya maha#muneh% kushiko bha#ryaya# sa#rdham a#jaga#ma yato munih% 14 pragr%hya ra#ja# bhr%n*ga#ram% pa#dyam asmai nyavedayat ka#raya#m a#sa sarva#sh ca kriya#s tasya maha#tmanah% 15 tatah% sa ra#ja# cyavanam% madhuparkam% yatha#vidhi pratyagra#hayad avyagro maha#tma# niyatavratah% 16 satkr%tya sa tatha# vipram idam% vacanam abravi#t bhagavan paravantau svo bru#hi kim% karava#vahe 17 yadi ra#jyam% yadi dhanam% yadi ga#h% sam%shitavrata yajn~ada#na#ni ca tatha# bru#hi sarvam% dada#mi te 18 idam% gr%ham idam% ra#jyam idam% dharma#sanam% ca te ra#ja# tvam asi sha#dhy urvi#m% bhr%tyo 'ham% parava#m%s tvayi 19 evam ukte tato va#kye cyavano bha#rgavas tada# kushikam% pratyuva#cedam% muda# maramaya# yatah% 20 na ra#jyam% ka#maye ra#jan na dhanam% na ca yos%itah% na ca ga# na ca te desha#n na yajn~a#n~ shru#yata#m idam 21 niyamam% kam% cid a#rapsye yuvayor yadi rocate paricaryo 'smi yat tebhya#m% yuva#bhya#m avishan*kaya# 22 evam ukte tada# tena dampati# tau jahars%atuh% pratyabru#ta#m% ca tam r%s%im evam astv iti bha#rata 23 atha tam% kushiko hr%s%t%ah% pra#veshayad anuttamam gr%hoddesham% tatas tatra darshani#yam adarshayat 24 iyam% shayya# bhagavato yatha#ka#mam ihos%yata#m prayatis%ya#vahe pri#tim a#hartum% te tapodhana 25 atha su#ryo 'ticakra#ma tes%a#m% sam%vadata#m% tatha# athars%ish codaya#m a#sa pa#nam annam% tathaiva ca 26 tam apr%cchat tato ra#ja# kushikah% pran%atas tada# kim annaja#tam is%t%am% te kim upastha#paya#my aham 27 tatah% sa paraya# pri#tya# pratyuva#ca jana#dhipam aupapattikam a#ha#ram% prayacchasveti bha#rata 28 tad vacah% pu#jayitva# tu tathety a#ha sa pa#rthivah% yathopapannam% ca#ha#ram% tasmai pra#da#j jana#dhipah% 29 tatah% sa bhagava#n bhuktva# dampati# pra#ha dharmavit svaptum iccha#my aham% nidra# ba#dhate ma#m iti prabho 30 tatah% shayya# gr%ham% pra#pya bhagava#n r%s%isattamah% sam%vivesha narendras tu sapatni#kah% sthito 'bhavat 31 na prabodhyo 'smi sam%supta ity uva#ca#tha bha#rgavah% sam%va#hitavyau pa#dau me ja#gartavyam% ca va#m% nishi 32 avishan*kash ca kushikas tathety a#ha sa dharmavit na prabodhayata#m% tam% ca tau tada# rajani# ks%aye 33 yatha#desham% mahars%es tu shushru#s%a# paramau tada# babhu#vatur maha#ra#ja prayata#v atha dampati# 34 tatah% sa bhagava#n viprah% sama#dishya nara#dhipam sus%va#paikena pa#rshvena divasa#n ekavim%shatim 35 sa tu ra#ja# nira#ha#rah% sabha#ryah% kurunandana paryupa#sata tam% hr%s%t%ash cyavana#ra#dhane ratah% 36 bha#rgavas tu samuttasthau svayam eva tapodhanah% akim% cid uktva# tu gr%ha#n nishcakra#ma maha#tapa#h% 37 tam anvagacchata#m% tau tu ks%udhitau shramakarshitau bha#rya# pati# munishres%t%hau na ca ta#v avalokayat 38 tayos tu preks%ator eva bha#rgava#n%a#m% kulodvahah% antarhito 'bhu#d ra#jendra tato ra#ja#patat ks%itau 39 sa muhu#rtam% sama#shvasya sahadevya# maha#dyutih% punar anves%an%e yatnam akarot paramam% tada# | | 1 [y] tasminn antarhite vipre ra#ja# kim akarot tada# bha#rya# ca#sya maha#bha#ga# tan me bru#hi pita#maha 2 [bh] adr%s%t%va# sa mahi#pa#las tam r%s%im% saha bha#ryaya# parishra#nto nivavr%te vri#d%ito nas%t%acetanah% 3 sa pravishya puri#m% di#no na#bhyabha#s%ata kim% cana tad eva cintaya#m a#sa cyavanasya vices%t%itam 4 atha shu#nyena manasa# pravivesha gr%ham% nr%pah% dadarsha shayane tasmin~ shaya#nam% bhr%tunandanam 5 vismitau tau tu dr%s%t%va# tam% tad a#shcaryam% vicintya ca darshana#t tasya ca muner vishra#ntau sam%babhu#vatuh% 6 yatha#stha#nam% tu tau sthitva# bhu#yas tam% sam%vava#hatuh% atha#paren%a pa#rshvena sus%va#pa sa maha#munih% 7 tenaiva ca sa ka#lena pratyabudhyata vi#ryava#n na ca tau cakratuh% kim% cid vika#ram% bhayashan*kitau 8 pratibuddhas tu sa munis tau prova#ca visha#m% pate taila#bhyan*go di#yata#m% me sna#sye 'ham iti bha#rata 9 tatheti tau pratishrutya ks%udhitau shramakarshitau shatapa#kena tailena maha#rhen%opatasthatuh% 10 tatah% sukha#si#nam r%s%im% va#gyatau sam%vava#hatuh% na ca parya#ptam ity a#ha bha#rgavah% sumaha#tapa#h% 11 yada# tau nirvika#rau tu laks%aya#m a#sa bha#rgavah% tata uttha#ya sahasa# sna#nasha#la#m% vivesha ha kl%ptam eva tu tatra#si#t sna#ni#yam% pa#rthivocitam 12 asatkr%tya tu tat sarvam% tatraiva#ntaradhi#yata sa munih% punar eva#tha nr%pateh% pashyatas tada# na#su#ya#m% cakratus tau ca dampati# bharatars%abha 13 atha sna#tah% sa bhagava#n sim%ha#sanagatah% prabhuh% darshaya#m a#sa kushikam% sabha#ryam% bhr%gunandanah% 14 sam%hr%s%t%avadano ra#ja# sabha#ryah% kushiko munih% siddham annam iti prahvo nirvika#ro nyavedayat 15 a#ni#yata#m iti munis tam% cova#ca nara#dhipam ra#ja# ca samupa#jahre tadannam% saha bha#ryaya# 16 ma#m%sapraka#ra#n vividha#n~ sha#ka#ni vividha#ni ca vesava#ra vika#ra#m%sh ca pa#naka#ni laghu#ni ca 17 rasa#la#pu#paka#m%sh citra#n modaka#n atha s%a#d%ava#n rasa#n na#na#praka#ra#m%sh ca vanyam% ca munibhojanam 18 phala#ni ca vicitra#n%i tatha# bhojya#ni bhu#rishah% badaren*guda ka#shmarya bhalla#taka vat%a#ni ca 19 gr%hastha#na#m% ca yad bhojyam% yac ca#pi vanava#sina#m sarvam a#ha#raya#m a#sa ra#ja# sha#pabhaya#n muneh% 20 atha sarvam upanyastam agratash cyavanasya tat tatah% sarvam% sama#ni#ya tac ca shayya#sanam% munih% 21 vastraih% shubhair avaccha#dya bhojanopaskaraih% saha sarvam a#di#paya#m a#sa cyavano bhr%gunandanah% 22 na ca tau cakratuh% kopam% dampati# sumaha#vratau tayoh% sam%preks%ator eva punar antarhito 'bhavat 23 tatraiva ca sa ra#jars%ir tasthau ta#m% rajani#m% tada# sabha#ryo va#gyatah% shri#ma#n na ca tam% kopa a#vishat 24 nityam% sam%skr%tam annam% tu vividham% ra#javeshmani shayana#ni ca mukhya#ni paris%eka#sh ca pus%kala#h% 25 vastram% ca vividha#ka#ram abhavat samupa#rjitam na shasha#ka tato dras%t%um antaram% cyavanas tada# 26 punar eva ca viprars%ih% prova#ca kushikam% nr%pam sabha#ryo ma#m% rathena#shu vaha yatra bravi#my aham 27 tatheti ca pra#ha nr%po nirvishan*kas tapodhanam kri#d%a# ratho 'stu bhagavann uta sa#m%gra#miko rathah% 28 ity uktah% sa munis tena ra#jn~a# hr%s%t%ena tad vacah% cyavanah% pratyuva#cedam% hr%s%t%ah% parapuram%jayam 29 sajji#kuru ratham% ks%ipram% yas te sa#m%gra#miko matah% sa#yudhah% sa pata#kash ca sa shaktih% kan%a yas%t%ima#n 30 kin*kin%i#shatanirghos%o yuktas tomarakalpanaih% gada#khad%ganibaddhash ca parames%u shata#nvitah% 31 tatah% sa tam% tathety uktva# kalpayitva# maha#ratham bha#rya#m% va#me dhuri tada# ca#tma#nam% daks%in%e tatha# 32 tridam%s%t%ram% varja su#cy agram% pratodam% tatra ca#dadhat sarvam etat tato dattva# nr%po va#kyam atha#bravi#t 33 bhagavan kva ratho ya#tu bravi#tu bhr%gunandanah% yatra vaks%yasi viprars%e tatra ya#syati te rathah% 34 evam% kutas tu bhagava#n pratyuva#ca#tha tam% nr%pam itah% prabhr%ti ya#tavyam% padakam% padakam% shanaih% 35 shromo mama yatha# na sya#t tatha# me chanda ca#rin%au sukham% caiva#smi vod%havyo janah% sarvash ca pashyatu 36 notsa#ryah% pathikah% kash cit tebhyo da#sya#my aham% vasu bra#hman%ebhyash ca ye ka#ma#n arthayis%yanti ma#m% pathi 37 sarvam% da#sya#my ashes%en%a dhanam% ratna#ni caiva hi kriyata#m% nikhilenaitan ma# vica#raya pa#rthiva 38 tasya tad vacanam% shrutva# ra#ja# bhr%tya#n atha#bravi#t yad yad bru#ya#n munis tat tat sarvam% deyam ashan*kitaih% 39 tato ratna#ny aneka#ni striyo yugyam aja#vikam kr%ta#kr%tam% ca kanakam% jagendra#sh ca#calopama#h% 40 anvagacchanta tam r%s%im% ra#ja#ma#tya#sh ca sarvashah% ha#ha#bhu#tam% ca tat sarvam a#si#n nagaram a#rtimat 41 tau ti#ks%n%a#gren%a sahasa# pratodena pracoditau pr%s%t%he viddhau kat%e caiva nirvika#rau tam u#hatuh% 42 vepama#nau vira#ha#rau pan~ca#shad ra#trakarshitau katham% cid u#hatur vi#rau dampati# tam% rathottamam 43 bahusho bhr%shaviddhau tau ks%arama#n%au ks%atodbhavam dadr%sha#te maha#ra#ja pus%pita#v iva kim%shukau 44 au dr%s%t%va# pauravargas tu bhr%sham% shokapara#yan%ah% abhisha#pabhaya#t trasto na ca kim% cid uva#ca ha 45 dvandvashash ca#bruvan sarve pashyadhvam% tapaso balam kruddha# api munishres%t%ham% vi#ks%itum% naiva shaknumah% 46 aho bhagavato vi#ryam% mahars%er bha#vita#tmanah% ra#jn~ash ca#pi sabha#ryasya dhairyam% pashyata ya#dr%sham 47 shra#nta#v api hi kr%cchren%a ratham etam% samu#hatuh% na caitayor vika#ram% vai dadarsha bhr%gunandanah% 48 [bh] tatah% sa nirvika#rau tau dr%s%t%va# bhr%gukulodvahah% vasu vishra#n%aya#m a#sa yatha# vaishravan%as tatha# 49 tatra#pi ra#ja# pri#ta#tma# yatha#jn~aptam atha#karot tato 'sya bhagava#n pri#to babhu#va munisattamah% 50 avati#rya rathashres%t%ha#d dampati# tau mumoca ha vimocya caitau vidhivat tato va#kyam uva#ca ha 51 snigdhagambhi#raya# va#ca# bha#rgavah% suprasannaya# dada#ni va#m% varam% shres%t%ham% tad bru#ta#m iti bha#rata 52 sukuma#rau ca tau vidva#n kara#bhya#m% munisattamah% pasparsha#mr%takalpa#bhya#m% sneha#d bharatasattama 53 atha#bravi#n nr%po va#kyam% shramo na#sty a#vayor iha vishra#ntau svah% prabha#va#t te dhya#nenaiveti bha#rgava 54 atha tau bhagava#n pra#ha prahr%s%t%ash cyavanas tada# na vr%tha# vya#hr%tam% pu#rvam% yan maya# tad bhavis%yati 55 raman%i#yah% samuddesho gan*ga#ti#ram idam% shubham kam% cit ka#lam% vrataparo nivatsya#mi#ha pa#rthiva 56 gamyata#m% svapuram% putra vishra#ntah% punar es%yasi ihastham% ma#m% sabha#ryas tvam% dras%t%a#si shvo nara#dhipa 57 na ca manyus tvaya# ka#ryah% shreyas te samupasthitam yat ka#n*ks%itam% hr%distham% te tat sarvam% sam%bhavis%yati 58 ity evam uktah% kushikah% prahr%s%t%ena#ntara#tmana# prova#ca munisha#rdu#lam idam% vacanam arthavat 59 na me manyur maha#bha#ga pu#to 'smi bhagavam%s tvaya# sam%vr%ttau yauvanasthau svo vapus%mantau bala#nvitau 60 pratodena vran%a# ye me sabha#ryasya kr%ta#s tvaya# ta#n na pashya#mi ga#tres%u svastho 'smi saha bha#ryaya# 61 ima#m% ca devi#m% pashya#mi mune divya#psaropama#m shriya# paramaya# yukta#m% yatha#dr%s%t%a#m% maya# pura# 62 tava prasa#da#t sam%vr%ttam idam% sarvam% maha#mune naitac citram% tu bhagavam%s tvayi satyapara#krama 63 ity uktah% pratyuva#cedam% vyacanah% kushikam% tada# a#gacchetha#h% sabha#ryash ca tvam iheti nara#dhipa 64 ity uktah% samanujn~a#to ra#jars%ir abhiva#dya tam prayayau vapus%a# yukto nagaram% devara#javat 65 tata enam upa#jagmur ama#tya#h% sa purohita#h% balastha# gan%ika# yukta#h% sarva#h% prakr%tayas tatha# 66 tair vr%tah% kushiko ra#ja# shriya# paramaya# jvalan pravivesha puram% hr%s%t%ah% pu#jyama#no 'tha bandibhih% 67 tatah% pravishya nagaram% kr%tva# sarva#hn%ika kriya#h% bhuktva# sabha#ryo rajani#m uva#sa sa mahi#patih% 68 tatas tu tau navam abhivi#ks%ya yauvanam%; parasparam% vigatajara#v iva#marau nanandatuh% shayanagatau vapur dharau; shriya# yutau dvija varadattaya# taya# 69 sa ca#py r%s%ir bhr%gukulaki#rtivardhanas; tapodhano vanam abhira#mam r%ddhimat mani#s%aya# bahuvidha ratnabhu#s%itam%; sasarja yan na#sti shatakrator api | | 1 [bh] tatah% sa ra#ja# ra#tryante pratibuddho maha#mana#h% kr%tapu#rva#hn%ikah% pra#ya#t sabha#ryas tad vanam% prati 2 tato dadarsha nr%patih% pra#sa#dam% sarvaka#n~canam man%istambhasahasra#d%hyam% gandharvanagaropamam tatra divya#n abhipra#ya#n dadarsha kushikas tada# 3 parvata#n ramyasa#nu#m%sh ca nalini#sh ca sa pan*kaja#h% citrasha#la#sh ca vividha#s toran%a#ni ca bha#rata sha#dvalopacita#m% bhu#mim% tatha# ka#n~canakut%t%ima#m 4 saha ka#ra#n praphulla#m%sh ca ketakodda#laka#n dhava#n ashoka#n mucukunda#m%sh ca phulla#m%sh caiva#ti muktaka#n 5 campaka#m%s tilaka#n bha#vya#n panasa#n van~jula#n api pus%pita#n karn%ika#ra#m%sh ca tatra tatra dadarsha ha 6 shya#ma#m% va#ran%apus%pi#m% ca tatha#s%t%a# padika#m% lata#m tatra tatra parikl%pta# dadarsha sa mahi#patih% 7 vr%ks%a#n padmotpaladhara#n sarvartukusuma#m%s tatha# vima#nac chandaka#m%sh ca#pi pra#sa#da#n padmasam%nibha#n 8 shi#tala#ni ca toya#ni kva cid us%n%a#ni bha#rata a#sana#ni vicitra#n%i shayanapravara#n%i ca 9 paryan*ka#n sarvasauvarn%a#n para#rdhya#staran%a#str%ta#n bhaks%yabhojyam anantam% ca tatra tatropakalpitam 10 va#n%i# va#da#n~ shuka#m%sh ca#pi sha#rika# bhr%n*gara#jaka#n kokila#n~ shatapatra#m%sh ca koyas%t%imaka kukkut%a#n 11 mayu#ra#n kukkut%a#m%sh ca#pi putraka#n~ ji#va ji#vaka#n cakora#n va#nara#n ham%sa#n sa#rasa#m%sh cakrasa#hvaya#n 12 samantatah% pran%adita#n dadarsha sumanohara#n kva cid apsarasa#m% sam%gha#n gandharva#n%a#m% ca pa#rthiva 13 ka#nta#bhir apara#m%s tatra paris%vakta#n dadarsha ha na dadarsha ca ta#n bhu#yo dadarsha ca punar nr%pah% 14 gi#tadhvanim% sumadhuram% tathaiva#dhyayana dhvanim ham%sa#n sumadhura#m%sh ca#pi tatra shushra#va pa#rthivah% 15 tam% dr%s%t%va#tyadbhutam% ra#ja# manasa#cintayat tada# svapno 'yam% cittavibhram%sha uta#ho satyam eva tu 16 aho saha shari#ren%a pra#pto 'smi parama#m% gatim uttara#n va# kuru#n pun%ya#n atha va#py amara#vati#m 17 kim% tv idam% mahad a#shcaryam% sam%pashya#mi#ty acintayat evam% sam%cintayann eva dadarsha munipum%gavam 18 tasmin vima#ne sauvarn%e man%istambhasama#kule maha#rhe shayane divye shaya#nam% bhr%gunandanam 19 tam abhyaya#t prahars%en%a narendrah% saha bha#ryaya# antarhitas tato bhu#yash cyavanah% shayanam% ca tat 20 tato 'nyasmin vanoddeshe punar eva dadarsha tam kaushya#m% br%sya#m% sama#si#nam% japama#nam% maha#vratam evam% yogabala#d vipro mohaya#m a#sa pa#rthivam 21 ks%an%ena tad vanam% caiva te caiva#psarasa#m% gan%a#h% gandharva#h% pa#dapa#sh caiva sarvam antaradhi#yata 22 nih%shabdam abhavac ca#pi gan*ga#ku#lam% punar nr%pa kusha valmi#ka bhu#yis%t%ham% babhu#va ca yatha# pura# 23 tatah% sa ra#ja# kushikah% sabha#ryas tena karman%a# vismayam% paramam% pra#ptas tad dr%s%t%va# mahad adbhutam 24 tatah% prova#ca kushiko bha#rya#m% hars%asamanvitah% pashya bhadre yatha# bha#va#sh citra# dr%s%t%a#h% sudurlabha#h% 25 prasa#da#d bhr%gumukhyasya kim anyatra tapobala#t tapasa# tad ava#pyam% hi yan na shakyam% manorathaih% 26 trailokyara#jya#d api hi tapa eva vishis%yate tapasa# hi sutaptena kri#d%aty es%a tapodhanah% 27 aho prabha#vo brahmars%esh cyavanasya maha#tmanah% icchann es%a tapo vi#rya#d anya#m*l loka#n sr%jed api 28 bra#hman%a# eva ja#yeran pun%yava#g buddhikarman%ah% utsahed iha kartum% hi ko 'nyo vai cyavana#d r%te 29 bra#hman%yam% durlabham% loke ra#jyam% hi sulabham% naraih% bra#hman%yasya prabha#va#d dhi rathe yuktau svadhuryavat 30 ity evam% cintaya#nah% sa viditash cyavanasya vai sam%preks%yova#ca sa nr%pam% ks%ipram a#gamyata#m iti 31 ity uktah% saha bha#ryas tam abhyagacchan maha#munim shirasa# vandani#yam% tam avandata sa pa#rthivah% 32 tasya#shis%ah% prayujya#tha sa munis tam% nara#dhipam nis%i#dety abravi#d dhi#ma#n sa#ntvayan purus%ars%abha 33 tatah% prakr%tim a#panno bha#rgavo nr%pate nr%pam uva#ca shlaks%n%aya# va#ca# tarpayann iva bha#rata 34 ra#jan samyag jita#ni#ha pan~ca pan~casu yat tvaya# manah%s%as%t%ha#ni#ndriya#n%i kr%cchra#n mukto 'si tena vai 35 samyag a#ra#dhitah% putra tvaya#ham% vadata#m% vara na hi te vr%jinam% kim% cit susu#ks%mam api vidyate 36 anuja#ni#hi ma#m% ra#jan gamis%ya#mi yatha#gatam pri#to 'smi tava ra#jendra varash ca pratigr%hyata#m 37 [kus%ika] agnimadhya gatenedam% bhagavan sam%nidhau maya# vartitam% bhr%gusha#rdu#la yan na dagdho 'smi tad bahu 38 es%a eva varo mukhyah% pra#pto me bhr%gunandana yat pri#to 'si sama#ca#ra#t kulam% pu#tam% mama#nagha 39 es%a me 'nugraho vipra ji#vite ca prayojanam etad ra#jyaphalam% caiva tapash caitat param% mama 40 yadi tu pri#tima#n vipra mayi tvam% bhr%gunandana asti me sam%shayah% kash cit tan me vya#khya#tum arhasi | | 1 [c] varash ca gr%hyata#m% matto yash ca te sam%shayo hr%di tam% ca bru#hi narashres%t%ha sarvam% sam%pa#daya#mi te 2 [kus%ika] yadi pri#to 'si bhagavam%s tato me vada bha#rgava ka#ran%am% shrotum iccha#mi madgr%he va#saka#ritam 3 shayanam% caikapa#rshvena divasa#n ekavim%shatim akim% cid uktva# gamanam% bahish ca munipum%gava 4 antardha#nam akasma#c ca punar eva ca darshanam punash ca shayanam% vipra divasa#n ekavim%shatim 5 taila#bhyaktasya gamanam% bhojanam% ca gr%he mama samupa#ni#ya vividham% yad dagdham% ja#tavedasa# nirya#n%am% ca rathena#shu sahasa# yatkr%tam% tvaya# 6 dhana#na#m% ca visargasya vanasya#pi ca darshanam pra#sa#da#na#m% bahu#na#m% ca ka#n~cana#na#m% maha#mune 7 man%ividruma pa#da#na#m% paryan*ka#na#m% ca darshanam punash ca#darshanam% tasya shrotum iccha#mi ka#ran%am 8 ati#va hy atra muhya#mi cintaya#no diva#nisham na caiva#tra#dhigaccha#mi sarvasya#sya vinishcayam etad iccha#mi ka#rtsnyena satyam% shrotum% tapodhana 9 [c] shr%n%u sarvam ashes%en%a yad idam% yena hetuna# na hi shakyam ana#khya#tum evam% pr%s%t%ena pa#rthiva 10 pita#mahasya vadatah% pura# devasama#game shrutava#n asmi yad ra#jam%s tan me nigadatah% shr%n%u 11 brahmaks%atravirodhena bhavita# kulasam%karah% pautra ste bhavita# ra#jam%s tejo vi#ryasamanvitah% 12 tatah% svakularaks%a#rtham aham% tva# samupa#gamam ciki#rs%an kushikocchedam% sam%didhaks%uh% kulam% tava 13 tato 'ham a#gamya pura# tva#m avocam% mahi#pate niyamam% kam% cid a#rapsye shushru#s%a# kriyata#m iti 14 na ca te dus%kr%tam% kim% cid aham a#sa#dayam% gr%he tena ji#vasi ra#jars%e na bhavetha#s tato 'nyatha# 15 eta#m% buddhim% sama#stha#ya divasa#n ekavim%shatim supto 'smi yadi ma#m% kash cid bodhayed iti pa#rthiva 16 yada# tvaya# sabha#ryen%a sam%sputo na prabodhitah% aham% tadaiva te pri#to manasa# ra#jasattama 17 uttha#ya ca#smi nis%kra#nto yadi ma#m% tvam% mahi#pate pr%ccheh% kva ya#syasi#ty evam% shapeyam% tva#m iti prabho 18 antarhitash ca#smi punah% punar eva ca te gr%he yogam a#stha#ya sam%vis%t%o divasa#n ekavim%shatim 19 ks%udhito ma#m asu#yetha#h% shrama#d veti nara#dhipa eta#m% buddhim% sama#stha#ya karshitau va#m% maya# ks%udha# 20 na ca te 'bhu#t susu#ks%mo 'pi manyur manasi pa#rthiva sabha#ryasya narashres%t%ha tena te pri#tima#n aham 21 bhojanam% ca sama#na#yya yat tad a#di#pitam% maya# krudhyetha# yadi ma#tsarya#d iti tan mars%itam% ca te 22 tato 'ham% ratham a#ruhya tva#m avocam% nara#dhipa sabha#ryo ma#m% vahasveti tac ca tvam% kr%tava#m%s tatha# 23 avishan*ko narapate pri#to 'ham% ca#pi tena te dhanotsarge 'pi ca kr%te na tva#m% krodhah% pradhars%ayat 24 tatah% pri#tena te ra#jan punar etat kr%tam% tava sabha#ryasya vanam% bhu#yas tad viddhi manuja#dhipa 25 pri#tyartham% tava caitan me svargasam%darshanam% kr%tam yat te vane 'smin nr%pate dr%s%t%am% divyam% nidarshanam 26 svargoddeshas tvaya# ra#jan sa shari#ren%a pa#rthiva muhu#rtam anubhu#to 'sau sabha#ryen%a nr%pottama 27 nidarshana#rtham% tapaso dharmasya ca nara#dhipa tatra ya#si#t spr%ha# ra#jam%s tac ca#pi viditam% mama 28 bra#hman%yam% ka#n*ks%ase hi tvam% tapash ca pr%thivi#pate avamanya narendratvam% devendratvam% ca pa#rthiva 29 evam etad yatha#ttha tvam% bra#hman%yam% ta#ta durlabham bra#hman%ye sati cars%itvam r%s%itve ca tapasvita# 30 bhavis%yaty es%a te ka#mah% kushika#t kaushiko dvijah% tr%ti#yam% purus%am% pra#pya bra#hman%atvam% gamis%yati 31 vam%shas te pa#rthivashres%t%ha bhr%gu#n%a#m eva tejasa# pautras te bhavita# vipra tapasvi# pa#vakadyutih% 32 yah% sa devamanus%ya#n%a#m% bhayam utpa#dayis%yati traya#n%a#m% caiva loka#na#m% satyam etad bravi#mi te 33 varam% gr%ha#n%a ra#jars%e yas te manasi vartate ti#rthaya#tra#m% gamis%ya#mi pura# ka#lo 'tivartate 34 [k] es%a eva varo me 'dya yat tvam% pri#to maha#mune bhavatv etad yatha#ttha tvam% tapah% pautre mama#nagha bra#hman%yam% me kulasya#stu bhagavann es%a me varah% 35 punash ca#khya#tum iccha#mi bhagavan vistaren%a vai katham es%yati vipratvam% kulam% me bhr%gunandana kash ca#sau bhavita# bandhur mama kash ca#pi sam%matah% | | 1 [c] avashyam% kathani#yam% me tavaitan narapum%gava yadartham% tva#ham ucchettum% sam%pra#pto manuja#dhipa 2 bhr%gu#n%a#m% ks%atriya# ya#jya# nityam eva jana#dhipa te ca bhedam% gamis%yanti daivayuktena hetuna# 3 ks%atriya#sh ca bhr%gu#n sarva#n vadhis%yanti nara#dhipa a# garbha#d anukr%ntanto daivadan%d%anipi#d%ita#h% 4 tata utpatsyate 'sma#kam% kule gotra vivardhanah% aurvo na#ma maha#teja# jvalana#rkasamadyutih% 5 sa trailokyavina#sha#ya kopa#gnim% janayis%yati mahi#m% sa parvata vana#m% yah% karis%yati bhasmasa#t 6 kam% cit ka#lam% tu tam% vahnim% sa eva shamayis%yati samudre vad%ava# vaktre praks%ipya munisattamah% 7 putram% tasya maha#bha#gam r%ci#kam% bhr%gunandanam sa#ks%a#t kr%tsno dhanurvedah% samupastha#syate 'nagha 8 ks%atriya#n%a#m abha#va#ya daivayuktena hetuna# sa tu tam% pratigr%hyaiva putre sam%kra#mayis%yati 9 jamadagnau maha#bha#ge tapasa# bha#vita#tmani sa ca#pi bhr%gusha#rdu#las tam% vedam% dha#rayis%yati 10 kula#t tu tava dharma#tman kanya# so 'dhigamis%yati udbha#vana#rtham% bhavato vam%shasya nr%pasattama 11 ga#dher duhitaram% pra#pya pautri#m% tava maha#tapa#h% bra#hman%am% ks%atradharma#n%am% ra#mam utpa#dayis%yati 12 ks%atriyam% vipra karma#n%am% br%haspatim ivaujasa# vishva#mitram% tava kule ga#dheh% putram% sudha#rmikam tapasa# mahata# yuktam% prada#syati maha#dyute 13 striyau tu ka#ran%am% tatra parivarte bhavis%yatah% pita#maha niyoga#d vai na#nyathaitad bhavis%yati 14 tr%ti#ye purus%e tubhyam% bra#hman%a tvam upais%yati bhavita# tvam% ca sam%bandhi# bhr%gu#n%a#m% bha#vita#tmana#m 15 [bh] kushikas tu muner va#kyam% cyavanasya maha#tmanah% shrutva# hr%s%t%o 'bhavad ra#ja# va#kyam% cedam uva#ca ha evam astv iti dharma#tma# tada# bharatasattama 16 cyavanas tu maha#teja#h% punar eva nara#dhipam vara#rtham% codaya#m a#sa tam uva#ca sa pa#rthivah% 17 ba#d%ham evam% grahi#s%ya#mi ka#mam% tvatto maha#mune brahmabhu#tam% kulam% me 'stu dharme ca#sya mano bhavet 18 evam uktas tathety evam% pratyuktva# cyavano munih% abhyanujn~a#ya nr%patim% ti#rthaya#tra#m% yayau tada# 19 etat te kathitam% sarvam ashes%en%a maya# nr%pa bhr%gu#n%a#m% kushika#na#m% ca prati sam%bandha ka#ran%am 20 yathoktam% munina# ca#pi tatha# tad abhavan nr%pa janma ra#masya ca muner vishva#mitrasya caiva ha | | 1 [y] muhya#mi#va nishamya#dya cintaya#nah% punah% punah% hi#na#m% pa#rthiva sam%gha#taih% shri#madbhih% pr%thivi#m ima#m 2 pra#pya ra#jya#ni shatasho mahi#m% jitva#pi bha#rata kot%ishah% purus%a#n hatva# paritapye pita#maha 3 ka# nu ta#sa#m% varastri#n%a#m avastha#dya bhavis%yati ya# hi#na#h% patibhih% putrair ma#tulair bhra#tr%bhis tatha# 4 vayam% hi ta#n gurun hatva# jn~a#ti#m%sh ca suhr%do 'pi ca ava# kshi#rs%a#h% patis%ya#mo narake na#tra sam%shayah% 5 shari#ram% yoktum iccha#mi tapasogren%a bha#rata upadis%t%am iheccha#mi tattvato 'ham% visha#m% pate 6 [v] yudhis%t%hirasya tad va#kyam% shrutva# bhi#s%mo maha#mana#h% pari#ks%ya nipun%am% buddhya# yudhis%t%hiram abha#s%ata 7 rahasyam adbhutam% caiva shr%n%u vaks%ya#miyat tvayi ya# gatih% pra#pyate yena pretya bha#ves%u bha#rata 8 tapasa# pra#pyate svargas tapasa# pra#pyate yashah% a#yuh% prakars%o bhoga#sh ca labhyante tapasa# vibho 9 jn~a#nam% vijn~a#nam a#rogyam% ru#pam% sam%pat tathaiva ca saubha#gyam% caiva tapasa# pra#pyate bharatars%abha 10 dhanam% pra#pnoti tapasa# maunam% jn~a#nam% prayacchati upabhoga#m%s tu da#nena brahmacaryen%a ji#vitam 11 ahim%sa#ya#h% phalam% ru#pam% di#ks%a#ya# janma vai kule phalamu#la#shina#m% ra#jyam% svargam% parn%a#shina#m% bhavet 12 payo bhaks%o divam% ya#ti sna#nena dravin%a#dhikah% gurushushru#s%aya# vidya# nityashra#ddhena sam%tatih% 13 gava#d%hyah% sha#kadi#ks%a#bhih% svargam a#hus tr%n%a#shana#t striyas tris%avan%a sna#na#d va#yum% pi#tva# kratum% labhet 14 nityasna#yi# bhaved daks%ah% sam%dhye tu dve japan dvijah% marum% sa#dhayato ra#jyam% na#kapr%s%t%ham ana#shake 15 sthan%d%ile shayama#na#na#m% gr%ha#n%i shayana#ni ca ci#ravalkala va#sobhir va#sa#m%sy a#bharan%a#ni ca 16 shayya#sana#ni ya#na#ni yogayukte tapodhane agnipraveshe niyatam% brahmaloko vidhi#yate 17 rasa#na#m% pratisam%ha#ra#t saubha#gyam iha vindati a#mis%a pratisam%ha#ra#t praja#sya#yus% mati# bhavet 18 udava#sam% vased yas tu sa nara#dhipatir bhavet satyava#di# narashres%t%ha daivataih% saha modate 19 ki#rtir bhavati da#nena tatha#rogyam ahim%saya# dvija shushru#s%aya# ra#jyam% dvijatvam% va#pu pus%kalam 20 pa#ni#yasya prada#nena ki#rtir bhavati sha#shvati# annapa#naprada#nena tr%pyate ka#mabhogatah% 21 sa#ntvadah% sarvabhu#ta#na#m% sarvashokair vimucyate deva shushru#s%aya# ra#jyam% divyam% ru#pam% niyacchati 22 di#pa#loka prada#nena caks%us%ma#n bhavate narah% preks%an%i#ya prada#nena smr%tim% medha#m% ca vindati 23 gandhama#lyanivr%ttya# tu ki#rtir bhavati pus%kala# keshashmashru#n dha#rayata#m agrya# bhavati sam%tatih% 24 upava#sam% ca di#ks%a#m% ca abhis%ekam% ca pa#rthiva kr%tva# dva#dasha vars%a#n%i vi#ra stha#na#d vishis%yate 25 da#si#da#sam alam%ka#ra#n ks%etra#n%i ca gr%ha#n%i ca brahma deya#m% suta#m% dattva# pra#pnoti manujars%abha 26 kratubhish copava#saish ca tridivam% ya#ti bha#rata labhate ca ciram% stha#nam% balipus%paprado narah% 27 suvarn%ashr%n*gais tu vibhu#s%ita#na#m%; gava#m% sahasrasya narah% prada#ta# pra#pnoti pun%yam% divi devalokam; ity evam a#hur munideva sam%gha#h% 28 prayacchate yah% kapila#m% sa caila#m%; ka#m%syopadoha#m% kanaka#gra shr%n*gi#m tais tair gun%aih% ka#madugha#sya bhu#tva#; naram% prada#ta#ram upaiti sa# gauh% 29 ya#vanti loma#ni bhavanti dhenva#s; ta#vat phalam% pra#pnute goprada#ta# putra#m%sh ca pautra#m%sh ca kulam% ca sarvam; a# saptamam% ta#rayate paratra 30 sa daks%in%a#m% ka#n~canaca#ru shr%n*gi#m%; ka#m%syopadoha#m% dravin%ottari#ya#m dhenum% tila#na#m% dadato dvija#ya; loka# vasu#na#m% sulabha# bhavanti 31 svakarmabhir ma#navam% sam%nibaddham%; ti#vra#ndha kare narake patantam maha#rn%ave naur iva va#yuyukta#; da#nam% gava#m% ta#rayate paratra 32 yo brahma deya#m% tu dada#ti kanya#m%; bhu#miprada#nam% ca karoti vipre dada#ti ca#nnam% vidhivac ca yash ca; sa lokam a#pnoti puram%darasya 33 naiveshikam% sarvagun%opapannam%; dada#ti vai yas tu naro dvija#ya sva#dhya#yaca#ritragun%a#nvita#ya; tasya#pi loka#h% kurus%u#ttares%u 34 dhuryaprada#nena gava#m% tatha#shvair; loka#n ava#pnoti naro vasu#na#m svarga#ya ca#hur hi hiran%yada#nam%; tato vishis%t%am% kanakaprada#nam 35 chatraprada#nena gr%ham% varis%t%ham%; ya#nam% tathopa#naha sam%prada#ne vastraprada#nena phalam% suru#pam%; gandhaprada#ne surabhir narah% sya#t 36 pus%popagam% va#tha phalopagam% va#; yah% pa#dapam% sparshayate dvija#ya sa stri# samr%ddha#m% bahuratnapu#rn%am%; labhaty ayatropagatam% gr%ham% vai 37 bhaks%a#nna pa#ni#ya rasaprada#ta#; sarva#n ava#pnoti rasa#n praka#mam pratishraya#ccha#dana sam%prada#ta#; pra#pnoti ta#n eva na sam%shayo 'tra 38 srag dhu#pagandha#ny anulepana#ni; sna#na#ni ma#lya#ni ca ma#navo yah% dadya#d dvijebhyah% sa bhaved arogas; tatha#bhiru#pash ca narendra loke 39 bi#jair ashu#nyam% shayanair upetam%; dadya#d gr%ham% yah% purus%o dvija#ya pun%ya#bhira#mam% bahuratnapu#rn%am%; labhaty adhis%t%ha#na varam% sa ra#jan 40 sugandhacitra#straran%opapannam%; dadya#n naro yah% shayanam% dvija#ya ru#pa#nvita#m% paks%avati#m% manojn~a#m%; bha#rya#m ayatnopagata#m% labhet sah% 41 pita#mahasya#nucaro vi#ra sha#yi# bhaven narah% na#dhikam% vidyate tasma#d ity a#huh% paramars%ayah% 42 [v] tasya tad vacanam% shrutva# pri#ta#tma# kurunandanah% na#shrame 'rocayad va#sam% vi#rama#rga#bhika#n*ks%aya# 43 tato yudhis%t%hirah% pra#ha pa#n%d%ava#n bharatars%abha pita#mahasya yad va#kyam% tad vo rocatv iti prabhuh% 44 tatas tu pa#n%d%ava#h% sarve draupadi# ca yashasvini# yudhis%t%hirasya tad va#kyam% ba#d%ham ity abhyapu#jayan | | 1 [y] ya#ni#ma#ni bahir vedya#m% da#na#ni paricaks%ate tebhyo vishis%t%am% kim% da#nam% matam% te kurupum%gava 2 kautu#halam% hi paramam% tatra me vartate prabho da#ta#ram% dattam anveti yad da#nam% tat pracaks%va me 3 [bh] abhayam% sarvabhu#tebhyo vyasane ca#py anugraham yac ca#bhilas%itam% dadya#t tr%s%ita#ya#bhiya#cate 4 dattam% manyeta yad dattva# tad da#nam% shres%t%ham ucyate dattam% da#ta#ram anveti yad da#nam% bharatars%abha 5 hiran%yada#nam% goda#nam% pr%thivi# da#nam eva ca eta#ni vai pavitra#n%i ta#rayanty api dus%kr%tam 6 eta#ni purus%avya#ghra sa#dhubhyo dehi nityada# da#na#ni hi naram% pa#pa#n moks%ayanti na sam%shayah% 7 yad yad is%t%atamam% loke yac ca#sya dayitam% gr%he tat tad gun%avate deyam% tad eva#ks%ayam icchata# 8 priya#n%i labhate loke priyadah% priyakr%t tatha# priyo bhavati bhu#ta#na#m iha caiva paratra ca 9 ya#cama#nam abhi#ma#na#d a#sha#vantam akim%canam yo na#rca#ti yatha#shakti sa nr%sham%so yudhis%t%hira 10 amitram api ced di#nam% sharan%ais%in%am a#gatam vyasane yo 'nugr%hn%a#ti sa vai purus%asattamah% 11 kr%sha#ya hri#mate ta#ta vr%tti ks%i#n%a#ya si#date apahanya#t ks%udham% yas tu na tena purus%ah% samah% 12 hriya# tu niyata#n sa#dhu#n putrada#raish ca karshita#n aya#cama#na#n kaunteya sarvopa#yair nimantraya 13 a#shis%am% ye na deves%u na martyes%u ca kurvate arhanto nityasattvastha# yatha# labdhopaji#vinah% 14 a#shi#vis%asamebhyash ca tebhyo raks%asva bha#rata ta#ny uktair upajijn~a#sya tatha# dvija varottama#n 15 kr%tair a#vasathair nityam% sapres%yaih% sa paricchadaih% nimantrayetha#h% kauravya sarvaka#masukha#vahaih% 16 yadi te pratigr%hn%i#yuh% shraddha# pu#tam% yudhis%t%hira ka#ryam ity eva manva#na# dha#rmika#h% pun%yakarmin%ah% 17 vidya# sna#ta# vratasna#ta# ye vyapa#shritya ji#vinah% gu#d%hasva#dhya#yatapaso bra#hman%a#h% sam%shitavrata#h% 18 tes%u shuddhes%u da#ntes%u svada#ranirates%u ca yat karis%yasi kalya#n%am% tat tva# lokes%u dha#syati 19 yatha#gnihotram% suhutam% sa#yam%pra#tar dvija#tina# tatha# bhavati dattam% vai dvijebhyo 'tha kr%ta#tmana# 20 es%a te vitato yajn~ah% shraddha# pu#tah% sa daks%in%ah% vishis%t%ah% sarvayajn~ebhyo dadatas ta#ta vartata#m 21 niva#po da#nasadr%shas ta#dr%shes%u yudhis%t%hira nivapan pu#jayam%sh caiva tes%v a#nr%n%yam% nigacchati 22 ya eva no na kupyanti na lubhyanti tr%n%es%v api ta eva nah% pu#jyatama# ye ca#nye priyava#dinah% 23 ye no na bahu manyante na pravartanti ca#pare putravat paripa#la#s te namas tebhyas tatha#bhayam 24 r%tvik purohita#ca#rya# mr%du brahma dhara# hi te ks%atren%a#pi hi sam%sr%s%t%am% tejah% sha#myati vai dvije 25 asti me balava#n asmi ra#ja#smi#ti yudhis%t%hira bra#hman%a#n ma# sma paryashni#r va#sobhir ashanena ca 26 yac chobha#rtham% bala#rtham% va# vittam asti tava#nagha tena te bra#hman%a#h% pu#jya#h% svadharmam anutis%t%hata# 27 namah% ka#rya#s tvaya# vipra# vartama#na# yatha#tatham yatha#sukham% yathotsa#ham% lalantu tvayi putravat 28 ko hy anyah% suprasa#da#na#m% suhr%da#m alpatos%in%a#m vr%ttim arhaty upaks%eptum% tvadanyah% kurusattama 29 yatha# patya#shramo dharmah% stri#n%a#m% loke sana#tanah% sa devah% sa# gatir na#nya# tatha#sma#kam% dvija#tayah% 30 yadi no bra#hman%a#s ta#ta sam%tyajeyur apu#jita#h% pashyanto da#run%am% karma satatam% ks%atriye sthitam 31 aveda#na#m aki#rti#na#m aloka#na#m ayajvana#m ko 'sma#kam% ji#vitena#rthas tad dhi no bra#hman%a#shrayam 32 atra te vartayis%ya#mi yatha# dharmah% sana#tanah% ra#janyo bra#hman%am% ra#jan pura# paricaca#ra ha vaishyo ra#janyam ity eva shu#dro vaishyam iti shrutih% 33 du#ra#c chu#dren%opacaryo bra#hman%o 'gnir iva jvalan sam%spr%shya paricaryas tu vaishyena ks%atriyen%a ca 34 mr%dubha#va#n satyashi#la#n satyadharma#nupa#laka#n a#shi#vis%a#n iva kruddha#m%s ta#n upa#carata dvija#n 35 apares%a#m% pares%a#m% ca parebhyash caiva ye pare ks%atriya#n%a#m% pratapata#m% tejasa# ca balena ca bra#hman%es%v eva sha#myanti teja#m%si ca tapa#m%si ca 36 na me pita# priyataro na tvam% ta#ta tatha# priyah% na me pituh% pita# ra#jan na ca#tma# na ca ji#vitam 37 tvattash ca me priyatarah% pr%thivya#m% na#sti kash cana tvatto 'pi me priyatara# bra#hman%a# bharatars%abha 38 bravi#mi satyam etac ca yatha#ham% pa#n%d%unandana tena satyena gaccheyam% loka#n yatra sa sham%tanuh% 39 pashyeyam% ca sata#m% loka#n~ shuci#n brahma puraskr%ta#n tatra me ta#ta gantavyam ahna#ya ca cira#ya ca 40 so 'ham eta#dr%sha#m*l loka#n dr%s%t%va# bharatasattama yan me kr%tam% bra#hman%es%u na tapye tena pa#rthiva | | 1 [y] yau tu sya#ta#m% caran%enopapannau; yau vidyaya# sadr%shau janmana# ca ta#bhya#m% da#nam% katarasmai vishis%t%am; aya#cama#na#ya ca ya#cate ca 2 [bh] shreyo vai ya#catah% pa#rtha dattam a#hur aya#cate arhat tamo vai dhr%tima#n kr%pan%a#d adhr%ta#tmanah% 3 ks%atriyo raks%an%adhr%tir bra#hman%o 'narthana# dhr%tih% bra#hman%o dhr%tima#n vidva#n deva#n pri#n%a#ti tus%t%ima#n 4 ya#cn~a#m a#hur ani#shasya abhiha#ram% ca bha#rata udvejayati ya#can hi sada# bhu#ta#ni dasyuvat 5 mriyate ya#cama#no vai tam anu mriyate dadat dadat sam%ji#vayaty enam a#tma#nam% ca yudhis%t%hira 6 a#nr%sham%syam% paro dharmo ya#cate yat pradi#yate aya#catah% si#dama#na#n sarvopa#yair nimantraya 7 yadi vai ta#dr%sha# ra#s%t%re vaseyus te dvijottama#h% bhasmacchanna#n iva#gni#m%s ta#n budhyetha#s tvam% prayatnatah% 8 tapasa# di#pyama#na#s te daheyuh% pr%thivi#m api pu#jya# hi jn~a#navijn~a#natapo yogasamanvita#h% 9 tebhyah% pu#ja#m% prayun~ji#tha# bra#hman%ebhyah% param%tapa dadad bahuvidha#n da#ya#n upacchanda#n aya#cata#m 10 yad agnihotre suhute sa#yam%pra#tar bhavet phalam vidya# veda vratavati tad da#naphalam ucyate 11 vidya# veda vratasna#ta#n avyapa#shraya ji#vinah% gu#d%hasva#dhya#yatapaso bra#hman%a#n sam%shitavrata#n 12 kr%tair a#vasathair hr%dyaih% sa pres%yaih% sa paricchadaih% nimantrayetha#h% kaunteya ka#maish ca#nyair dvijottama#n 13 api te pratigr%hn%i#yuh% shraddha# pu#tam% yudhis%t%hira ka#ryam ity eva manva#na# dharmajn~a#h% su#ks%madarshinah% 14 api te bra#hman%a# bhuktva# gata#h% soddharan%a#n gr%ha#n yes%a#m% da#ra#h% prati#ks%ante parjanyam iva kars%aka#h% 15 anna#ni pra#tah%savane niyata# brahmaca#rin%ah% bra#hman%a#s ta#tabhun~ja#na#s treta#gni#n pri#n%ayantu te 16 ma#dhyam%dinam% te savanam% dadatas ta#ta vartata#m ga# hiran%ya#ni va#sa#m%si tenendrah% pri#yata#m% tava 17 tr%ti#yam% savanam% tat te vaishvadevam% yudhis%t%hira yad devebhyah% pitr%bhyash ca viprebhyash ca prayacchasi 18 ahim%sa# sarvabhu#tebhyah% sam%vibha#gash ca sarvashah% damas tya#go dhr%tih% satyam% bhavatv avabhr%tha#ya te 19 es%a te vitato yajn~ah% shraddha# pu#tah% sa daks%in%ah% vishis%t%ah% sarvayajn~ebhyo nityam% ta#ta pravartata#m | | 1 [y] da#nam% yajn~akriya# ceha kim%svit pretya maha#phalam kasya jya#yah% phalam% proktam% ki#dr%shebhay katham% kada# 2 etad iccha#mi vijn~a#tum% ya#tha# tathyena bha#rata vidvan~ jijn~a#sama#na#ya da#nadharma#n pracaks%va me 3 antarvedya#m% ca yad dattam% shraddhaya# ca#nr%sham%syatah% kim% svin nih%shreyasam% ta#ta tan me bru#hi pita#maha 4 [bh] raudram% karma ks%atriyasya satatam% ta#ta vartate tasya vaita#nikam% karma da#nam% caiveha pa#vanam 5 na tu pa#pakr%ta#m% ra#jn~a#m% pratigr%hn%anti sa#dhavah% etasma#t ka#ran%a#d yajn~air yajed ra#ja#pta daks%in%aih% 6 atha cet pratigr%hn%i#yur dadya#d ahar ahar nr%pah% shraddha#m a#stha#ya parama#m% pa#vanam% hy etad uttamam 7 bra#hman%a#m%s tarpayed dravyais tato yajn~e yatavratah% maitra#n sa#dhu#n vedavidah% shi#lavr%ttatapo 'nvita#n 8 yat te tena karis%yanti kr%tam% tena bhavis%yati yajn~a#n sa#dhaya sa#dhubhyah% sva#dv anna#n daks%in%a#vatah% 9 is%t%am% dattam% ca manyetha# a#tma#nam% da#nakarman%a# pu#jayetha# ya#yaju#ka#m%s tava#py am%sho bhaved yatha# 10 praja#vato bharetha#sh ca bra#hman%a#n bahu bha#rin%ah% praja#va#m%s tena bhavati yatha# janayita# tatha# 11 ya#vato vai sa#dhu dharma#n santah% sam%vartayanty uta sarve te ca#pi bhartavya# nara# ye bahu bha#rin%ah% 12 samr%ddhah% sam%prayacchasva bra#hman%ebhyo yudhis%t%hira dhenu#r anad%uho 'nna#nic chatram% va#sa#m%sy upa#nahau 13 a#jya#ni yajama#nebhyas tatha#nna#dya#ni bha#rata ashvavanti ca ya#na#ni veshma#ni shayana#ni ca 14 ete deya# vyus%t%imanto laghu#pa#ya#sh ca bha#rata ajugupsa#m%sh ca vijn~a#ya bra#hman%a#n vr%tti karshita#n 15 upacchannam% praka#sham% va# vr%ttya# ta#n pratipa#daya ra#jasu#ya#shvamedha#bhya#m% shreyas tat ks%atriya#n prati 16 evam% pa#pair vimuktas tvam% pu#tah% svargam ava#psyasi sram%sayitva# punah% kosham% yad ra#s%t%ram% pa#layis%yasi 17 tatash ca brahmabhu#yastvam ava#psyasi dhana#ni ca a#tmanash ca pares%a#m% ca vr%ttim% sam%raks%a bha#rata 18 putravac ca#pi bhr%tya#n sva#n praja#sh ca paripa#laya yogaks%emash ca te nityam% bra#hman%es%v astu bha#rata 19 araks%ita#ram% harta#ram% vilopta#ram ada#yakam tam% sma ra#jakalim% hanyuh% praja#h% sam%bhu#ya nirghr%n%am 20 aham% vo raks%itety uktva# yo na raks%ati bhu#mipah% sa sam%hatya nihantavyah% shveva sonma#da a#turah% 21 pa#pam% kurvanti yat kim% cit praja# ra#jn~a# hy araks%ita#h% caturtham% tasya pa#pasya ra#ja# bha#rata vindati 22 apy a#huh% sarvam eveti bhu#yo 'rdham iti nishcayah% caturtham% matam asma#kam% manoh% shrutva#nusha#sanam 23 shubham% va# yat prakurvanti praja# ra#jn~a# suraks%ita#h% caturtham% tasya pun%yasya ra#ja# ca#pnoti bha#rata 24 ji#vantam% tva#nuji#vantu praja#h% sarva# yudhis%t%hira parjanyam iva bhu#ta#ni maha#drumam iva dvija#h% 25 kuberam iva raks%a#m%si shatakratum iva#mara#h% jn~a#tayas tva#nuji#vantu suhr%dash ca param%tapa | | 1 [y] idam% deyam idam% deyam iti#yam% shruticodana# bahu deya#sh ca ra#ja#nah% kim% svid deyam anuttamam 2 [bh] ati da#na#ni sarva#n%i pr%thivi# da#nam ucyate acala# hy aks%aya# bhu#mir dogdhri# ka#ma#n anuttama#n 3 dogdhri# va#sa#m%si ratna#ni pashu#n vri#hi yava#m%s tatha# bhu#midah% sarvabhu#tes%u sha#shvati#r edhate sama#h% 4 ya#vad bhu#mer a#yur iha ta#vad bhu#mida edhate na bhu#mida#na#d asti#ha param% kim% cid yudhis%t%hira 5 apy alpam% pradaduh% pu#rve pr%thivya# iti nah% shrutam bhu#mim ete daduh% sarve ye bhu#mim% bhun~jate jana#h% 6 svakarmaivopaji#vanti nara# iha paratra ca bhu#mir bhu#tir maha#devi# da#ta#ram% kurute priyam 7 ya eta#m% daks%in%a#m% dadya#d aks%aya#m% pr%thivi#patih% punar naratvam% sam%pra#pya bhavet sa pr%thivi#patih% 8 yatha# da#nam% tatha# bhoga iti dharmes%u nishcayah% sam%gra#me va# tanum% jahya#d dadya#d va# pr%thivi#m ima#m 9 ity eta#m% ks%atrabandhu#na#m% vadanti param a#shis%am puna#ti datta# pr%thivi# da#ta#ram iti shushruma 10 api pa#pasama#ca#ram% brahmaghnam api va#nr%tam saiva pa#pam% pa#vayati saiva pa#pa#t pramocayet 11 api pa#pakr%ta#m% ra#jn~a#m% pratigr%hn%anti sa#dhavah% pr%thivi#m% na#nyad icchanti pa#vanam% janani# yatha# 12 na#ma#sya#h% priya datteti guhyam% devya#h% sana#tanam da#nam% va#py atha va# jn~a#nam% na#mno 'sya#h% paramam% priyam taspa#t pra#pyaiva pr%thivi#m% dadya#d vipra#ya pa#rthivah% 13 na#bhu#mi patina# bhu#mir adhis%t%heya# katham% cana na va# pa#tren%a va# gu#hed antardha#nena va# caret ye ca#nye bhu#mim iccheyuh% kuryur evam asam%shayam 14 yah% sa#dhor bhu#mim a#datte na bhu#mim% vindate tu sah% bhu#mim% tu dattva# sa#dhubhyo vindate bhu#mim eva hi pretyeha ca sa dharma#tma# sam%pra#pnoti mahad yashah% 15 yasya vipra#nusha#santi sa#dhor bhu#mim% sadaiva hi na tasya shatravo ra#jan prasha#santi vasum%dhara#m 16 yat kim% cit purus%ah% pa#pam% kurute vr%tti karshitah% api gocarma ma#tren%a bhu#mida#nena pu#yate 17 ye 'pi sam%ki#rn%a karma#n%o ra#ja#no raudrakarmin%ah% tebhyah% pavitram a#khyeyam% bhu#mida#nam anuttamam 18 alpa#ntaram idam% shashvat pura#n%a# menire jana#h% yo yajed ashvamedhena dadya#d va# sa#dhave mahi#m 19 api cet sukr%tam% kr%tva# shan*kerann api pan%d%ita#h% ashakyam ekam evaitad bhi#mi da#nam anuttamam 20 suvarn%am% rajatam% vastram% man%imukta# vasu#ni ca sarvam etan maha#pra#jn~a dada#ti vasudha#m% dadat 21 tapoyajn~ah% shrutam% shi#lam alobhah% satyasam%dhata# guru daivatapu#ja# ca na#tivartanti bhu#midam 22 bhartur nih%shreyase yukta#s tyakta#tma#no ran%e hata#h% brahmalokagata#h% siddha# na#tikra#manti bhu#midam 23 yatha# janitri# ks%i#ren%a svaputram% bharate sada# anugr%hn%a#ti da#ta#ram% tatha# sarvarasair mahi# 24 mr%tyor vai kim%karo dan%d%as ta#po vahneh% suda#run%ah% ghora#sh ca va#run%a#h% pa#sha# nopasarpanti bhu#midam 25 pitr%#m%sh ca pitr%lokastha#n devaloke ca devata#h% sam%tarpayati sha#nta#tma# yo dada#ti vasum%dhara#m 26 kr%sha#ya miryama#n%a#ya vr%tti mla#na#ya si#date bhu#mim% vr%tti kari#m% dattva# satri# bhavati ma#navah% 27 yatha# dha#vati gaur vatsam% ks%i#ram abhyutsr%janty uta evam eva maha#bha#ga bhu#mir bhavati bhu#midam 28 halakr%s%t%a#m% mahi#m% dattva# sa bi#ja#m% saphala#m api udi#rn%am% va#pi sharan%am% tatha# bhavati ka#madah% 29 bra#hman%am% vr%ttasam%pannam a#hita#gnim% shucivratam narah% pratigra#hya mahi#m% na ya#ti yamasa#danam yatha# candramaso vr%ddhir ahany ahani ja#yate 30 tatha# bhu#mikr%tam% da#nam% sasye sasye vivardhate 31 atra ga#tha# bhu#migi#ta#h% ki#rtayanti pura# vidah% ya#h% shrutva# ja#madagnyena datta# bhu#h% ka#shyapa#ya vai 32 ma#m eva#datta ma#m% dattama#m% dattva# ma#m ava#psyatha asmim*l loke pare caiva tatash ca#janane punah% 33 ya ima#m% vya#hr%tim% veda bra#hman%o brahma sam%shritah% shra#ddhasya hu#yama#nasya brahmabhu#yam% sa gacchati 34 kr%tya#na#m abhishasta#na#m% duris%t%a shamanam% mahat pra#yashcittam aham% kr%tva# puna#ty ubhayato dasha 35 puna#ti ya idam% veda veda ca#ham% tathaiva ca prakr%tih% sarvabhu#ta#na#m% bhu#mir vai sha#shvati# mata# 36 abhis%icyaiva nr%patim% shra#vayed imam a#gamam yatha# shrutva# mahi#m% dadya#n na#dadya#t sa#dhutash ca ta#m 37 so 'yam% kr%tsno bra#hman%a#rtho ra#ja#rthash ca#py asam%shayam ra#ja# hi dharmakushalah% prathamam% bhu#tilaks%an%am 38 atha yes%a#m adharmajn~o ra#ja# bhavati na#stikah% na te sukham% prabudhyante na sukham% prasvapanti ca 39 sada# bhavanti codvigna#s tasya dushcaritair nara#h% yogaks%ema# hi bahavo ra#s%t%ram% na#sya#vishanti tat 40 atha yes%a#m% punah% pra#jn~o ra#ja# bhavati dha#rmikah% sukham% te pratibudhyante susukham% prasvapanti ca 41 tasya ra#jn~ah% shubhair a#ryaih% karmabhir nirvr%ta#h% praja#h% yogaks%emen%a vr%s%t%ya# ca vivardhante svakarmabhih% 42 sa kuli#nah% sa purus%ah% sa bandhuh% sa ca pun%yakr%t sa da#ta# sa ca vikra#nto yo dada#ti vasum%dhara#m 43 a#ditya# iva di#pyante tejasa# bhuvi ma#nava#h% dadanti vasudha#m% sphi#ta#m% ye vedavidus%i dvije 44 yatha# bi#ja#ni rohanti praki#rn%a#ni mahi#tale tatha# ka#ma#h% prarohanti bhu#mida#nasama#rjita#h% 45 a#dityo varun%o vis%n%ur brahma# somo huta#shanah% shu#lapa#n%ish ca bhagava#n pratinandanti bhu#midam 46 bhu#mau ja#yanti purus%a# bhu#mau nis%t%ha#m% vrajanti ca caturvidho hi loko 'yam% yo 'yam% bhu#migun%a#tmakah% 47 es%a# ma#ta# pita# caiva jagatah% pr%thivi#pate na#naya# sadr%sham% bhu#tam% kim% cid asti jana#dhipa 48 atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam br%haspatesh ca sam%va#dam indrasya ca yudhis%t%hira 49 is%t%va# kratushatena#tha mahata# daks%in%a#vata# maghava# va#g vida#m% shres%t%ham% papracchedam% br%haspatim 50 bhagavan kena da#nena svargatah% sukham edhate yad aks%ayam% maha#rgham% ca tad bru#hi vadata#m% vara 51 ity uktah% sa surendren%a tato devapurohitah% br%haspatir maha#teja#h% pratyuva#ca shatakratum 52 suvarn%ada#nam% goda#nam% bhu#mida#nam% ca vr%trahan dadad eta#n maha#pra#jn~ah% sarvapa#paih% pramucyate 53 na bhu#mida#na#d devendra param% kim% cid iti prabho vishis%t%am iti manya#mi yatha# pra#hur mani#s%in%ah% 54 ye shu#ra# nihata# yuddhe svarya#ta# da#nagr%ddhinah% sarve te vibudhashres%t%ha na#tikra#manti bhu#midam 55 bhartur nih%shreyase yukta#s tyakta#tma#no ran%e hata#h% brahmalokagata#h% shu#ra# na#tikra#manti bhu#midam 56 pan~ca pu#rva#di purus%a#h% s%at% ca ye vasudha#m% gata#h% eka#dasha dadad bhu#mim% paritra#ti#ha ma#navah% 57 ratnopaki#rn%a#m% vasudha#m% yo dada#ti puram%dara sa muktah% sarvakalus%aih% svargaloke mahi#yate 58 mahi#m% sphi#ta#m% dadad ra#ja# sarvaka#magun%a#nvita#m ra#ja#dhira#jo bhavati tad dhi da#nam anuttamam 59 sarvaka#masama#yukta#m% ka#shyapi#m% yah% prayacchati sarvabhu#ta#ni manyante ma#m% dada#ti#ti va#sava 60 sarvaka#madugha#m% dhenum% sarvaka#mapurogama#m dada#ti yah% sahasra#ks%a sasvargam% ya#ti ma#navah% 61 madhu sarpih% prava#hinyah% payo dadhi vaha#s tatha# saritas tarpayanti#ha surendra vasudha# pradam 62 bhu#miprada#na#n nr%patir mucyate ra#jakilbis%a#t na hi bhu#miprada#nena da#nam anyad vishis%yate 63 dada#ti yah% samudra#nta#m% pr%thivi#m% shastranirjita#m tam% jana#h% kathayanti#ha ya#vad dharati gaur iyam 64 pun%ya#m r%ddharasa#m% bhu#mim% yo dada#ti puram%dara na tasya loka#h% ks%i#yante bhu#mida#nagun%a#rjita#h% 65 sarvatha# pa#rthiveneha satatam% bhu#tim icchata# bhu#r deya# vidhivac chakra pa#tre sukham abhi#psata# 66 api kr%tva# narah% pa#pam% bhu#mim% dattva# dvija#taye samutsr%jati tat pa#pam% ji#rn%a#m% tvacam ivoragah% 67 sa#gara#n saritah% shaila#n ka#nana#ni ca sarvashah% sarvam etan narah% shakra dada#ti vasudha#m% dadat 68 tad%a#ga#ny udapa#na#ni srota#m%sica sara#m%si ca sneha#n sarvarasa#m%sh caiva dada#ti vasudha#m% dadat 69 os%adhi#h% ks%i#rasam%panna# naga#n pus%paphala#nvita#n ka#nanopala shaila#m%sh ca dada#ti vasudha#m% dadat 70 agnis%t%omaprabhr%tibhir is%t%va# ca sva#ptadaks%in%aih% na tat phalam ava#pnoti bhu#mida#na#d yad ashnute 71 da#ta# dasha#nugr%hn%a#ti dasha hanti tatha# ks%ipan pu#rvadatta#m% haran bhu#mim% naraka#yopagacchati 72 na dada#ti pratishrutya dattva# va# harate tu yah% sa baddhova#run%aih% pa#shais tapyate mr%tyusha#sana#t 73 a#hita#gnim% sada# yajn~am% kr%sha bhr%tyam% priya#tithim ye bharanti dvijashres%t%ham% nopasarpanti te yamam 74 bra#hman%es%v r%n%a bhu#tam% sya#t pa#rthivasya puram%dara itares%a#m% tu varn%a#na#m% ta#rayet kr%sha durbala#n 75 na#cchindya#t sarshita#m% bhu#mim% paren%a tridasha#dipa bra#hman%a#ya surashres%t%ha kr%sha bhr%tya#ya kash cana 76 atha#shru patitam% tes%a#m% di#na#na#m avasi#data#m bra#hman%a#na#m% hr%te ks%etre hanya#t tripurus%am% kulam 77 bhu#mipa#lam% cyutam% ra#s%t%ra#d yas tu sam%stha#payet punah% tasya va#sah% sahasra#ks%a na#kapr%s%t%he mahi#yate 78 iks%ubhih% sam%tata#m% bhu#mim% yavagodhu#masam%kula#m go'shvava#hana sam%pu#rn%a#m% ba#huvi#ryasama#rjita#m 79 nidhigarbha#m% dadad bhu#mim% sarvaratnaparicchada#m aks%aya#m*l labhate loka#n bhu#misatram% hi tasya tat 80 vidhu#ya kalus%am% sarvam% viraja#h% sam%matah% sata#m loke mahi#yate sadbhir yo dada#ti vasum%dhara#m 81 yatha#psu patitah% shakra tailabindur visarpati tatha# bhu#mikr%tam% da#nam% sasye sasye visarpati 82 ye ran%a#gre mahi#pa#la#h% shu#ra#h% samitishobhana#h% vadhyante 'bhimukha#h% shakra brahmalokam% vrajanti te 83 nr%tyagi#tapara# na#ryo divyama#lyavibhu#s%ita#h% upatis%t%hanti devendra sada# bhu#mipradam% divi 84 modate ca sukham% svarge devagandharvapu#jitah% yo dada#ti mahi#m% samyag vidhineha dvija#taye 85 shatam apsarasash caiva divyama#lyavibhu#s%ita#h% upatis%t%hanti devendra sada# bhu#mipradam% naram 86 shan*kham% bhadra#sanam% chatram% vara#shva# varava#ran%a#h% bhu#miprada#na#t pus%pa#n%i hiran%yanicaya#s tatha# 87 a#jn~a# sada# pratihata# jayashabdo bhavaty atha bhu#mida#nasya pus%pa#n%i phalam% svargah% puram%dara 88 hiran%yapus%pa#sh caus%adhyah% kusha ka#n~canasha#d%vala#h% amr%taprasava#m% bhu#mim% pra#pnoti purus%o dadat 89 na#sti bhu#misamam% da#nam% na#sti ma#tr%samo guruh% na#sti satyasamo dharmo na#sti da#nasamo nidhih% 90 etad a#n*girasa#c chrutva# va#savo vasudha#m ima#m vasu ratnasama#ki#rn%a#m% dada#v a#n*girase tada# 91 ya imam% shra#vayec chra#ddhe bhu#mida#nasya sam%stavam na tasya raks%asa#m% bha#go na#sura#n%a#m% bhavaty uta 92 aks%ayam% ca bhaved dattam% pitr%bhyas tan na sam%shayah% tasma#c chra#ddhes%v idam% vipra bhun~jatah% shra#vayed dvija#n 93 ity eta sarvada#na#na#m% shres%t%ham uktam% tava#nagha maya# bharatasha#rdu#la kim% bhu#yah% shrotum icchasi | | 1 [y] ka#ni da#na#ni loke 'smin da#tuka#mo mahi#patih% gun%a#dhikebhyo viprebhyo dadya#d bharatasattama 2 kena tus%yanti te sadyas tus%t%a#h% kim% pradishanty uta sham%sa me tan maha#ba#ho phalam% pun%yakr%tam% mahat 3 dattam% kim% phalavad ra#jann iha loke paratra ca bhavatah% shrotum iccha#mi tan me vistarato vada 4 [bh] imam artham% pura# pr%s%t%o na#rado deva darshanah% yad uktava#n asau tan me gadatah% shr%n%u bha#rata 5 [n] annam eva prasham%santi deva#h% sars%igan%a#h% pura# lokatantram% hi yajn~a#sh ca sarvam anne pratis%t%hitam 6 annena sadr%sham% da#nam% na bhu#tam% na bhavis%yati tasma#d annam% vishes%en%a da#tum icchanti ma#nava#h% 7 annam u#rjah% karam% loke pra#n%a#sh ca#nne pratis%t%hita#h% annena dha#ryate sarvam% vishvam% jagad idam% prabho 8 anna#d gr%hastha# loke 'smin bhiks%avas tata eva ca anna#t prabhavati pra#n%ah% pratyaks%am% na#tra sam%shayah% 9 kut%umbam% pi#d%ayitva#pi bra#hman%a#ya maha#tmane da#tavyam% bhiks%ave ca#nnam a#tmano bhu#tim icchata# 10 bra#hman%a#ya#bhiru#pa#ya yo dadya#d annam arthine nidadha#ti nidhim% shres%t%ham% pa#lalaukikam a#tmanah% 11 shra#ntam adhvani vartantam% vr%ddham arham upasthitam arcayed bhu#tim anvicchan gr%hastho gr%ham a#gatam 12 krodham utpatitam% hitva# sushi#lo vi#tamatsarah% annadah% pra#pnute ra#jan divi ceha ca yat sukham 13 na#vamanyed abhigatam% na pran%udya#t katham% cana api shvapa#ke shuni va# na da#nam% vipran%ashyati 14 yo dadya#d apariklis%t%am annam adhvani vartate shra#nta#ya#dr%s%t%a pu#rva#ya sa mahad dharmam a#pnuya#t 15 pitr%#n deva#n r%s%i#n vipra#n atithi#m%sh ca jana#dhipa yo narah% pri#n%ayaty annais tasya pun%yaphalam% mahat 16 kr%tva#pi pa#pakam% karma yo dadya#d annam arthine bra#hman%a#ya vishes%en%a na sa pa#pena yujyate 17 bra#hman%es%v aks%ayam% da#nam annam% shu#dre maha#phalam annada#nam% ca shu#dre ca bra#hman%e ca vishis%yate 18 na pr%cched gotra caran%am% sva#dhya#yam% desham eva va# bhiks%ito bra#hman%eneha janma va#nnam% praya#citah% 19 annadasya#nna vr%ks%a#sh ca sarvaka#maphala#nvita#h% bhavanti#ha#tha va#mutra nr%pate na#tra sam%shayah% 20 a#sham%sante hi pitarah% suvr%s%t%im iva kars%aka#h% asma#kam api putro va# pautro va#nnam% prada#syati 21 bra#hman%o hi mahad bhu#tam% svayam% dehi#ti ya#cate aka#mo va# sa ka#mo va# dattva# pun%yam ava#pnuya#t 22 bra#hman%ah% sarvabhu#ta#na#m atithih% prasr%ta#gra bhuj vipra# yam abhigacchanti bhiks%ama#n%a# gr%ham% sada# 23 satkr%ta#sh ca nivartante tad ati#va pravardhate maha#bhoge kule janma pretya pra#pnoti bha#rata 24 datva# tv annam% naro loke tatha# stha#nam anuttamam mr%s%t%amr%s%t%a#nna da#yi# tu svarge vasati satkr%tah% 25 annam% pra#n%a# nara#n%a#m% hi sarvam anne pratis%t%hitam annadah% pashuma#n putri# dhanava#n bhogava#n api 26 pra#n%ava#m%sh ca#pi bhavati ru#pava#m%sh ca tatha# nr%pa annadah% pra#n%ado loke sarvadah% procyate tu sah% 27 annam% hi dattva#tithaye bra#hman%a#ya yatha#vidhi prada#ta# sukham a#pnoti devaish ca#py abhipu#jyate 28 bra#hman%o hi mahad bhu#tam% ks%etram% carati pa#davat upyate tatra yad bi#jam% tad dhi pun%yaphalam% mahat 29 pratyaks%am% pri#tijananam% bhoktr%da#tror bhavaty uta sarva#n%y anya#ni da#na#ni paroks%aphalavanty uta 30 anna#d dhi prasavam% viddhi ratim anna#d dhi bha#rata dharma#rtha#v annato viddhi rogana#sham% tatha#nnatah% 31 annam% hy amr%tam ity a#ha pura#kalpe praja#patih% annam% bhuvam% divam% kham% ca sarvam anne pratis%t%hitam 32 annapran%a#she bhidyante shari#re pan~ca dha#tavah% balam% balavato 'pi#ha pran%ashyaty annaha#nitah% 33 a#va#ha#sh ca viva#ha#sh ca yajn~a#sh ca#nnam r%te tatha# na vartante narashres%t%ha brahma ca#tra prali#yate 34 annatah% sarvam etad dhi yat kim% cit stha#n%ujan*gamam tris%u lokes%u dharma#rtham annam% deyam ato budhaih% 35 annadasya manus%yasya balam ojo yashah% sukham ki#rtish ca vardhate vashvat tris%u lokes%u pa#rthiva 36 meghes%v ambhah% sam%nidhatte pra#n%a#na#m% pavanah% shivah% tac ca meghagatam% va#ri shakro vars%ati bha#rata 37 a#datte ca rasam% bhaumam a#dityah% svagabhastibhih% va#yur a#dityatas ta#m%sh ca rasa#n devah% praja#patih% 38 tad yada# meghato va#ri patitam% bhavati ks%itau tada# vasumati# devi# snigdha# bhavati bha#rata 39 tatah% sasya#ni rohanti yena vartayate jagat ma#m%samedo 'sthi shukra#n%a#m% pra#durbha#vas tatah% punah% 40 sam%bhavanti tatah% shukra#t pra#n%inah% pr%thivi#pate agni#s%omau hi tac chukram% prajanah% pus%yatash ca ha 41 evam annam% ca su#ryash ca pavanah% shukram eva ca eka eva smr%to ra#shir yato bhu#ta#ni jajn~ire 42 pra#n%a#n dada#ti bhu#ta#na#m% tejash ca bharatars%abha gr%ham abhya#gata#ya#shu yo dadya#d annam arthine 43 [bh] na#radenaivam ukto 'ham ada#m annam% sada# nr%pa anasu#yus tvam apy annam% tasma#d dehi gatajvarah% 44 dattva#nnam% vidhivad ra#jan viprebhyas tvam api prabho yatha#vad anuru#pebhyas tatah% svargam ava#psyasi 45 annada#na#m% hi ye loka#s ta#m%s tvam% shr%n%u nara#dhipa bhavana#ni praka#shante divi tes%a#m% maha#tmana#m na#na# sam%stha#na ru#pa#n%i na#na# stambha#nvita#ni ca 46 candraman%d%alashubhra#n%i kin*kin%i#ja#lavanti ca tarun%a#dityavarn%a#ni stha#vara#n%i cara#n%i ca 47 anekashatabhauma#ni sa#ntarjala vana#ni ca vaid%u#rya#rka praka#sha#ni raupya rukmamaya#ni ca 48 sarvaka#maphala#sh ca#pi vr%ks%a# bhavanasam%sthita#h% va#pyo vi#thyah% sabha#h% ku#pa# di#rghika#sh caiva sarvashah% 49 ghos%avanti ca ya#na#ni yukta#ny atha sahasrashah% bhaks%yabhojya maya#h% shaila# va#sa#m%sy a#bharan%a#ni ca 50 ks%i#ram% sravantyah% saritas tatha# caiva#nna parvata#h% pra#sa#da#h% pa#n%d%ura#bhra#bha#h% shayya#sh ca kanakojjvala#h% ta#n annada#h% prapadyante tasma#d annaprado bhava 51 ete loka#h% pun%yakr%ta#m annada#na#m% maha#tmana#m tasma#d annam% vishes%en%a da#tavyam% ma#navair bhuvi | | 1 [y] shrutam% me bhavato va#kyam annada#nasya yo vidhih% naks%atr ayogasyeda#ni#m% da#nakalpam% bravi#hi me 2 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam devakya#sh caiva sam%va#dam% devars%er na#radasya ca 3 dva#raka#m anusam%pra#ptam% na#radam% deva darshanam papracchainam% tatah% prashnam% devaki# dharmadarshini# 4 tasya#h% sam%pr%cchama#na#ya# devars%ir na#radas tada# a#cas%t%a vidhivat sarvam% yat tac chr%n%u visha#m% pate 5 [n] kr%ttika#su maha#bha#ge pa#yasena sa sarpis%a# sam%tarpya bra#hman%a#n sa#dhu#m*l loka#n a#pnoty anuttama#n 6 rohin%ya#m% prathitair ma#m%sair ma#s%air annena sarpis%a# payo 'nupa#nam% da#tavyam a#nr%n%ya#rtham% dvija#taye 7 dogdhri#m% dattva# sa vatsa#m% tu naks%atre somadaivate gacchanti ma#nus%a#l loka#t svargalokam anuttamam 8 a#rdra#ya#m% kr%saram% dattva# tailamis%ram upos%itah% naras tarati durga#n%i ks%ura dha#ra#m%sh ca parvata#n 9 apu#pa#n punarvasau dattva# tathaiva#nna#ni shobhane yashasvi# ru#pasam%panno bahv anne ja#yate kule 10 pus%ye tu kanakam% dattva# kr%tam% ca#kr%tam eva ca ana#lokes%u lokes%u somavat sa vira#jate 11 a#shles%a#ya#m% tu yo ru#pyam r%s%abham% va# prayacchati sa sarvabhayanirmuktah% sha#strava#n adhitis%t%hati 12 magha#su tilapu#rn%a#ni vardhama#na#ni ma#navah% prada#ya putrapashuma#n iha pretya ca modate 13 phalguni# pu#rvasamaye bra#hman%a#na#m upos%itah% bhaks%a#n pha#n%ita sam%yukta#n dattva# saubha#gyam r%cchati 14 ghr%taks%i#rasama#yuktam% vidhivat s%as%t%ikaudanam uttara# vis%aye dattva# svargaloke mahi#yate 15 yad yat pradi#yate da#nam uttara# vis%aye naraih% maha#phalam anantam% ca bhavati#ti vinishcayah% 16 haste hastiratham% dattva# caturyuktam upos%itah% pra#pnoti parama#m*l loka#n pun%yaka#masamanvita#n 17 citra#ya#m r%s%abham% dattva# pun%ya#n gandha#m%sh ca bha#rata caraty apsarasa#m% loke ramate nandane tatha# 18 sva#ta#v atha dhanam% dattva# yad is%t%atamam a#tmanah% pra#pnoti loka#n sa shubha#n iha caiva mahad yashah% 19 visha#kha#ya#m anad%va#ham% dhenum% dattva# ca dugdhada#m sa pra#san*gam% ca shakat%am% sa dha#nyam% vastrasam%yutam 20 pitr%#n deva#m%sh ca pri#n%a#ti pretya ca#nantyam ashnute na ca durga#n%y ava#pnoti svargalokam% ca gacchati 21 dattva# yathoktam% viprebhyo vr%ttim is%t%a#m% sa vindati naraka#di#m%sh ca sam%klesha#n na#pnoti#ti vinishcayah% 22 anura#dha#su pra#va#ram% vastra#ntaram upos%itah% dattva# yugashatam% ca#pi narah% svarge mahi#yate 23 ka#lasha#kam% tu viprebhyo dattva# martyah% sa mu#lakam jyes%t%ha#ya#m r%ddhim is%t%a#m% vai gatim is%t%a#m% ca vindati 24 mu#le mu#laphalam% dattva# bra#hman%ebhyah% sama#hitah% pitr%#n pri#n%ayate ca#pi gatim is%t%a#m% ca gacchati 25 atha pu#rva#sv as%a#d%ha#su dadhi pa#tra#n%y upos%itah% kulavr%ttopasam%panne bra#hman%e vedapa#rage prada#ya ja#yate pretya kule subahu gokule 26 udamantham% sa sarpis%kam% prabhu#tamadhu pha#n%itam dattvottara#sv a#s%a#d%ha#su sarvaka#ma#n ava#pnuya#t 27 dugdham% tv abhijite yoge dattva# madhu ghr%ta#plutam dharmanityo mani#s%ibhyah% svargaloke mahi#yate 28 shravan%e kambalam% dattva# vastra#ntaritam eva ca shvetena ya#ti ya#nena sarvaloka#n asam%vr%ta#n 29 goprayuktam% dhanis%t%ha#su ya#nam% dattva# sama#hitah% vastrarashmi dharam% sadyah% pretya ra#jyam% prapadyate 30 gandha#n~ shatabhis%ag yoge dattva# sa#guru candana#n pra#pnoty apsarasa#m% loka#n pretya gandha#m%sh ca sha#shvata#n 31 pu#rvabha#drapada# yoge ra#jama#s%a#n prada#ya tu sarvabhaks%a phalopetah% sa vai pretya sukhi# bhavet 32 aurabhram uttara# yoge yas tu ma#m%sam% prayacchati sa pitr%#n pri#n%ayati vai pretya ca#nantyam ashnute 33 ka#m%syopadohana#m% dhenum% revatya#m% yah% prayacchati sa# pretya ka#ma#n a#da#ya da#ta#ram upatis%t%hati 34 ratham ashvasama#yuktam% dattva#shvinya#m% narottamah% hastyashvarathasam%panne varcasvi# ja#yate kule 35 bharan%i#s%u dvija#tibhyas tiladhenum% prada#ya vai ga#h% suprabhu#ta#h% pra#pnoti narah% pretya yashas tatha# 36 [bh] ity es%a laks%an%oddeshah% prokto naks%atrayogatah% devakya# na#radeneha sa# snus%a#bhyo 'bravi#d idam | | 1 [bh] sarva#n ka#ma#n prayacchanti ye prayacchanti ka#n~canam ity evam% bhagava#n atrih% pita#mahasuto 'bravi#t 2 pavitram% shucy atha#yus%yam% pitr%#n%a#m aks%ayam% ca tat suvarn%am% manujendren%a harishcandren%a ki#rtitam 3 pa#ni#ya da#nam% paramam% da#na#na#m% manur abravi#t tasma#d va#pi#sh ca ku#pa#m%sh ca tad%a#ga#ni ca kha#nayet 4 ardham% pa#pasya harati purus%asyeha karman%ah% ku#pah% pravr%tta pa#ni#yah% supravr%ttash ca nityashah% 5 sarvam% ta#rayate vam%sham% yasya kha#te jala#shaye ga#vah% pibanti vipra#sh ca sa#dhavash ca nara#h% sada# 6 nida#ghaka#le pa#ni#yam% yasya tis%t%haty ava#ritam sa durgam% vis%amam% kr%cchram% na kada# cid ava#pnute 7 br%haspater bhagavatah% pu#s%n%ash caiva bhagasya ca ashvinosh caiva vahnesh ca pri#tir bhavati sarpis%a# 8 paramam% bhes%ajam% hy etad yajn~a#na#m etad uttamam rasa#na#m uttamam% caitat phala#na#m% caitad uttamam 9 phalaka#mo yashah% ka#mah% pus%t%i ka#mash ca nityada# ghr%tam% dadya#d dvija#tibhyah% purus%ah% shucir a#tmava#n 10 ghr%tam% ma#se a#shvayuji viprebhyo yah% prayacchati tasmai prayacchato ru#pam% pri#tau deva#v iha#shvinau 11 pa#yasam% sarpis%a# mishram% dvijebhyo yah% prayacchati gr%ham% tasya na raks%a#m%si dhars%ayanti kada# cana 12 pipa#saya# na mriyate sopacchandash ca dr%shyate na pra#pnuya#c ca vyasanam% karaka#n yah% prayacchati 13 prayato bra#hman%a#grebhyah% shraddhaya# paraya# yutah% upasparshana s%ad%bha#gam% labhate purus%ah% sada# 14 yah% sa#dhana#rtham% ka#s%t%ha#ni bra#hman%ebhyah% prayacchati prata#pa#rtham% ca ra#jendra vr%ttavadbhyah% sada# narah% 15 sidhyanty artha#h% sada# tasya ka#rya#n%i vividha#ni ca upary upari shatru#n%a#m% vapus%a# di#pyate ca sah% 16 bhagava#m%sh ca#sya supri#to vahnir bhavati nityashah% na tam% tyajante pashavah% sam%gra#me ca jayaty api 17 putra#n~ shriyam% ca labhate yash chatram% sam%prayacchati caks%ur vya#dhim% na labhate yajn~abha#gam atha#shnute 18 nida#ghaka#le vars%e va# yash chatram% sam%prayacchati na#sya kash cin mano da#hah% kada# cid api ja#yate kr%cchra#t sa vis%ama#c caiva vipra moks%am ava#pnute 19 prada#nam% sarvada#na#na#m% shakat%asya vishis%yate evam a#ha maha#bha#gah% sha#n%d%ilyo bhagava#n r%s%ih% | | 1 [y] dahyama#na#ya vipra#ya yah% prayacchaty upa#nahau yat phalam% tasya bhavati tan me bru#hi pita#maha 2 [bh] upa#nahau prayacched yo bra#hman%ebhyo sama#hitah% mardate kanaka#n sarva#n vis%ama#n nistaraty api sa shatru#n%a#m upari ca sam%tis%t%hati yudhis%t%hira 3 ya#nam% ca#shvatari# yuktam% tasya shubhram% visha#m% pate upatis%t%hati kaunteya ru#pyaka#n~canabhu#s%an%am shakat%am% damya sam%yuktam% dattam% bhavati caiva hi 4 [y] yat phalam% tilada#ne ca bhu#mida#ne ca ki#rtitam goprada#ne 'nnada#ne ca bhu#yas tad bru#hi kaurava 5 [bh] shr%n%us%va mama kaunteya tilada#nasya yat phalam nishamya ca yatha#nya#yam% prayaccha kurusattama 6 pitr%#n%a#m% prathamam% bhojyam% tila#h% sr%s%t%a#h% svayambhuva# tilada#nena vai tasma#t pitr%paks%ah% pramodate 7 ma#ghama#se tila#n yas tu bra#hman%ebhyah% prayacchati sarvasattvasama#ki#rn%am% narakam% sa na pashyati 8 sarvaka#maih% sa yajate yas tilair yajate pitr%#n na ca#ka#mena da#tavyam% tilashra#ddham% katham% cana 9 mahars%eh% kashyapasyaite ga#trebhyah% prasr%ta# tila#h% tato divyam% gata# bha#vam% prada#nes%u tila#h% prabho 10 paus%t%ika# ru#pada#sh caiva tatha# pa#pavina#shana#h% tasma#t sarvaprada#nebhyas tilada#nam% vishis%yate 11 a#pastambash ca medha#vi# shan*khash ca likhitas tatha# mahars%ir gautamash ca#pi tilada#nair divam% gata#h% 12 tilahomapara# vipra#h% sarve sam%yata maithuna#h% sama# gavyena havis%a# pravr%ttis%u ca sam%sthita#h% 13 sarves%a#m eva da#na#na#m% tilada#nam% param% smr%tam aks%ayam% sarvada#na#na#m% tilada#nam ihocyate 14 utpanne ca pura# havye kushikars%ih% param%tapa tilair agnitrayam% hutva# pra#ptava#n gatim uttama#m 15 iti proktam% kurushres%t%ha tilada#nam anuttamam vidha#nam% yena vidhina# tila#na#m iha shasyate 16 ata u#rdhvam% nibodhedam% deva#na#m% yas%t%um icchata#m sama#gamam% maha#ra#ja brahman%a# vai svayambhuva# 17 deva#h% sametya brahma#n%am% bhu#mibha#gam% yiyaks%avah% shubham% desham aya#canta yajema iti pa#rthiva 18 [deva#h] bhagavam%s tvam% prabhur bhu#meh% sarvasya tridivasya ca yajemahi maha#bha#ga yajn~am% bhavad anujn~aya# na#nanujn~a#ta bhu#mir hi yajn~asya phalam ashnute 19 tvam% hi sarvasya jagatah% stha#varasya carasya ca prabhur bhavasi tasma#t tvam% samanujn~a#tum arhasi 20 [brahma#] dada#mi medini# bha#gam% bhavadbhyo 'ham% surars%abha#h% yasmin deshe karis%yadhvam% yajn~am% ka#shyapanandana#h% 21 [deva#h] bhagavan kr%taka#ma#h% smo yaks%ya#mas tv a#ptadaks%in%aih% imam% tu desham% munayah% paryupa#santa nityada# 22 [bh] tato 'gasyash ca kan%vash ca bhr%gur atrir vr%s%a# kapih% asito devalash caiva devayajn~am upa#gaman 23 tato deva# maha#tma#na i#jire yajn~am acyuta tatha# sama#paya#m a#sur yatha#ka#lam% surars%abha#h% 24 ta is%t%ayajn~a#s tridasha# himavaty acalottame s%as%t%ham am%sham% kratos tasya bhu#mida#nam% pracakrire 25 pra#desha ma#tram% bhu#mes tu yo dadya#d anupaskr%tam na si#dati sa kr%cchres%u na ca durga#n%y ava#pnute 26 shi#tava#ta#tapa saha#m% gr%habhu#mim% susam%skr%ta#m prada#ya suralokasthah% pun%ya#nte 'pi na ca#lyate 27 mudito vasate pra#jn~ah% shakren%a saha pa#rthiva ratishraya prada#ta# ca so 'pi svarge mahi#yate 28 adhya#paka kule ja#tah% shrotriyo niyatendriyah% gr%he yasya vaset tus%t%ah% pradha#nam% lokam ashnute 29 tatha# gava#rthe sharan%am% shi#tavars%asaham% mahat a# saptamam% ta#rayati kulam% bharatasattama 30 ks%etrabhu#mim% dadal loke putra shriyam ava#pnuya#t ratnabhu#mim% pradattva# tu kulavam%sham% vivardhayet 31 na cos%ara#m% na nirdagdha#m% mahi#m% dadya#t katham% cana na shmasha#napari#ta#m% ca na ca pa#panis%evita#m 32 pa#rakye bhu#mideshe tu pitr%#n%a#m% nirpavet tu yah% tad bhu#misva#mi pitr%bhih% shra#dha karma vihanyate 33 tasma#t kri#va# mahi#m% dadya#t svalpa#m api vicaks%an%ah% pim%d%ah% pitr%bhyo datto vai tasya#m% bhavati sha#shvatah% 34 at%avi# parvata#sh caiva nadi#ti#rtha#ni ya#ni ca sara#n%y asva#mika#ny a#hur na hi tatra parigrahah% 35 ity etad bhu#mida#nasya phalam uktam% visha#m% pate atah% param% tu goda#nam% ki#rtayis%ya#mi te 'nagha 36 ga#vo 'dhika#s tapasvibhyo yasma#t sarvebhya eva ca tasma#n maheshvaro devas tapas ta#bhih% sama#sthitah% 37 brahmaloke vasanty eta#h% somena saha bha#rata a#sa#m% brahmars%ayah% siddha#h% pra#rthayanti para#m% gatim 38 payasa# havis%a# dadhna# shakr%ta#py atha carman%a# asthibhish copakurvanti shr%n*gair va#laish ca bha#rata 39 na#sa#m% shi#ta#tapau sya#ta#m% sadaita#h% karma kurvate na vars%am% vis%amam% va#pi duh%kham a#sa#m% bhavaty uta 40 bra#hman%aih% sahita# ya#nti tasma#t parataram% padam ekam% gobra#hman%am% tasma#t pravadanti mani#s%in%ah% 41 ranti devasya yajn~e ta#h% pashutvenopakalpita#h% tatash carman%vati# ra#jan gocarmabhyah% pravartita# 42 pashutva#c ca vinirmukta#h% prada#na#yopakalpita#h% ta# ima# vipramukhyebhyo yo dada#ti mahi#pate nistared a#padam% kr%cchra#m% vis%amastho 'pi pa#rthiva 43 gava#m% sahasradah% pretya narakam% na prapashyati sarvatra vijayam% ca#pi labhate manuja#dhipa 44 amr%tam% vai gava#m% ks%i#ram ity a#ha tridasha#dhipah% tasma#d dada#ti yo dhenum amr%tam% sa prayacchati 45 agni#na#m avyayam% hy etad dhaumyam% veda vido viduh% tasma#d dada#ti yo dhenum% sa haumyam% sam%prayacchati 46 svargo vai mu#rtima#n es%a vr%s%abham% yo gava#m% patim vipre gun%ayute dadya#t sa vai svarge mahi#yate 47 pra#n%a# vai pra#n%ina#m ete procyante bharatars%abha tasma#d dada#ti yo dhenum% pra#n%a#n vai sa prayacchati 48 ga#vah% sharan%ya# bhu#ta#na#m iti veda vido viduh% tasma#d dada#ti yo dhenum% sharan%am% sam%prayacchati 49 na vadha#rtham% prada#tavya# na ki#na#she na na#stike goji#vine na da#tavya# tatha# gauh% purus%ars%abha 50 dada#ti ta#dr%sha#na#m% vai naro ga#h% pa#pakarman%a#m aks%ayam% narakam% ya#ti#ty evam a#hur mani#s%in%ah% 51 na kr%sha#m% pa#pavatsa#m% va# vandhya#m% roga#nvita#m% tatha# na vyan*ga#m% na parishra#nta#m% dadya#d ga#m% bra#hman%a#ya vai 52 dasha gosahasradah% samyak shakren%a saha modate aks%aya#m*l labhate loka#n narah% shatasahasradah% 53 ity etad goprada#nam% ca tilada#nam% ca ki#rtitam tatha# bhu#miprada#nam% ca shr%n%us%va#nne ca bha#rata 54 annada#nam% pradha#nam% hi kaunteya paricaks%ate annasya hi pradanena rantidevo divam% gatah% // sva#yambhuvam% maha#bha#gam% sa pashyati nara#dhipa 55 na hiran%yair na va#sobhir na#shvada#nena bha#rata pra#pnuvanti nara#h% shreyo yatheha#nna prada#h% prabho 56 annam% vai paramam% dravyam annam% shri#sh ca para# mata# anna#t pra#n%ah% prabhavati tejo vi#ryam% balam% tatha# 57 sadbhyo dada#ti yash ca#nnam% sadaika#gra mana# narah% na sa durga#n%y ava#pnoti#ty evam a#ha para#sharah% 58 arcayitva# yatha#nya#yam% devebhyo 'nnam% nivedayet yadanno hi naro ra#jam%s tadanna#s tasya devata#h% 59 kaumudya#m% shuklapaks%e tu yo 'nnada#nam% karoty uta 60 sa sam%tarati durga#n%i pretya ca#nantyam ashnute 61 abhuktva#tithaye ca#nnam% prayacched yah% sama#hitah% sa vai brahma vida#m% loka#n pra#pnuya#d bharatars%abha 62 sukr%cchra#m a#padam% pra#ptash ca#nnadah% purus%as taret pa#pam% tarati caiveha dus%kr%tam% ca#pakars%ati 63 ity etad annada#nasya tilada#nasya caiva ha bhu#mida#nasya ca phalam% goda#nasya ca ki#rtitam | | 1 [y] shrutam% da#naphalam% ta#ta yat tvaya# pariki#rtitam annam% tu te vishes%en%a prashastam iha bha#rata 2 pa#ni#ya da#nam% paramam% katham% ceha maha#phalam ity etac chrotum iccha#mi vistaren%a pita#maha 3 [bh] hanta te vartayis%ya#mi yatha#vad bharatars%abha gadatas tan mama#dhyeha shr%n%u satyapara#krama pa#ni#ya da#na#t prabhr%ti sarvam% vaks%ya#mi te 'nagha 4 yadannam% yac ca pa#ni#yam% sam%prada#ya#shnute narah% na tasma#t paramam% da#nam% kim% cid asti#ti me matih% 5 anna#t pra#n%abhr%tas ta#ta pravartante hi sarvashah% tasma#d annam% param% loke sarvada#nes%u kathyate 6 anna#d balam% ca tejash ca pra#n%ina#m% vardhate sada# annada#nam atas tasma#c chres%t%ham a#ha praja#patih% 7 sa#vitrya# hy api kaunteya shrutam% te vacanam% shubham yatash caitad yatha# caitad deva satre maha#mate 8 anne datte naren%eha pra#n%a# datta# bhavanty uta pra#n%ada#na#d dhi paramam% na da#nam iha vidyate 9 shrutam% hi te maha#ba#ho lomashasya#pi tad vacah% pra#n%a#n dattva# kapota#ya yat pra#ptam% shivina# pura# 10 ta#m% gatim% labhate dattva# dvijasya#nnam% visha#m% pate gatim% vishis%t%a#m% gacchanti pra#n%ada# iti nah% shrutam 11 annam% ca#pi prabhavati pa#ni#ya#t kurusattama ni#ra ja#tena hi vina# na kim% cit sam%pravartate 12 ni#ra ja#tash ca bhagava#n somo grahagan%eshvarah% amr%tam% ca sudha# caiva sva#ha# caiva vas%at% tatha# 13 annaus%adhyo maha#ra#ja vi#rudhash ca jalodbhava#h% yatah% pra#n%abhr%ta#m% pra#n%a#h% sam%bhavanti visha#m% pate 14 deva#na#m amr%tam% ca#nnam% na#ga#na#m% ca sudha# tatha# pitr%#n%a#m% ca svadha# prokta# pashu#na#m% ca#pi vi#rudhah% 15 annam eva manus%ya#n%a#m% pra#n%a#n a#hur mani#s%in%ah% tac ca sarvam% naravya#ghra pa#ni#ya#t sam%pravartate 16 tasma#t pa#n%i#ya da#na#d vai na param% vidyate kva cit tacca dadya#n naro nityam% ya icched bhu#tim a#tmanah% 17 dhanyam% yashasyam a#yus%yam% jalada#nam% visha#m% pate shatru#m%sh ca#py adhi kaunteya sada# tis%t%hati toyadah% 18 sarvaka#ma#n ava#pnoti ki#rtim% caiveha sha#shvati#m pretya ca#nantyam a#pnoti pa#pebhyash ca pramucyate 19 toyado manujavya#ghrasvargam% gatva# maha#dyute aks%aya#n samava#pnoti loka#n ity abravi#n manuh% | | 1 [y] tila#na#m% ki#dr%sham% da#nam atha di#pasya caiva ha anna#na#m% va#sasa#m% caiva bhu#ya eva bravi#hi me 2 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam bra#hman%asya ca sam%va#dam% yamasya ca yudhis%t%hira 3 madhyadeshe maha#n gra#mo bra#hman%a#na#m% babhu#va ha gan*ga#yamunayor madhye ya#munasya girer adhah% 4 parn%asha#leti vikhya#to raman%i#yo nara#dhipa vidva#m%sas tatra bhu#yis%t%ha# bra#hman%a#sh ca#vasam%s tada# 5 atha pra#ha yamah% kam% cit purus%am% kr%s%n%ava#sasam rakta#ks%am u#rdhvaroma#n%am% ka#kajan*gha#ks%i na#sikam 6 gaccha tvam% bra#hman%a gra#mam% tato gatva# tam a#naya agastyam% gotratash ca#pi na#matash ca#pi sharmin%am 7 shame nivis%t%am% vidva#m%sam adhya#pakam ana#dr%tam ma# ca#nyam a#nayetha#s tvam% sa gotram% tasya pa#rshvatah% 8 sa hi ta#dr%g gun%as tena tulyo 'dhyayana janmana# apatyes%u tatha# vr%tte samastenaiva dhi#mata# tam a#naya yathoddis%t%am% pu#ja# ka#rya# hi tasya me 9 sa gatva# pratiku#lam% tac caka#ra yama sha#sanam tam a#kramya#naya#m a#sa pratis%iddho yamena yah% 10 tasmai yamah% samuttha#ya pu#ja#m% kr%tva# ca vi#ryava#n prova#ca ni#yata#m es%a so 'nya a#ni#yata#m iti 11 evam ukte tu vacane dharmara#jena sa dvijah% uva#ca dharmara#ja#nam% nirvin%n%o 'dhyayanena vai yo me ka#lo bhavec ches%as tam% vaseyam iha#cyuta 12 [yama] na#ham% ka#lasya vihitam% pra#pnomi#ha katham% cana yo hi dharmam% carati vai tam% tu ja#na#mi kevalam 13 gaccha vipra tvam adyaiva a#layam% svam% maha#dyute bru#hi va# tvam% yatha# svairam% karava#n%i kim ity uta 14 [br] yat tatra kr%tva# sumahat pun%yam% sya#t tad bravi#hi me sarvasya hi prama#n%am% tvam% trailokyasya#pi sattama 15 [y] shr%n%u tattvena viprars%e prada#navidhim uttamam tila#h% paramakam% da#nam% pun%yam% caiveha sha#shvatam 16 tila#sh ca sam%prada#tavya# yatha#shakti dvijars%abha nityada#na#t sarvaka#ma#m%s tila# nirvartayanty uta 17 tila#n~ shra#ddhe prasham%santi da#nam etad dhyanuttamam ta#n prayacchasva viprebhyo vidhidr%s%t%ena karman%a# 18 tila# bhaks%ayitavya#sh ca sada# tv a#labhanam% ca taih% ka#ryam% satatam icchadbhih% shreyah% sarva#tmana# gr%he 19 tatha#pah% sarvada# deya#h% peya#sh caiva na sam%shayah% pus%karin%yas tad%a#ga#ni ku#pa#m%sh caiva#tra kha#nayet 20 etat sudurlabhataram iha loke dvijottama a#po nityam% pradeya#s te pun%yam% hy etad anuttamam 21 prapa#sh ca ka#rya#h% pa#na#rtham% nityam% te dvijasattama bhukte 'py atha pradeyam% te pa#ni#yam% vai vishes%atah% 22 ity ukte sa tada# tena yamadu#tena vai gr%ha#n ni#tash caka#ra ca tatha# sarvam% tad yama sha#sanam 23 ni#tva# tam% yamadu#to 'pi gr%hi#tva# sharmin%am% tada# yayau sa dharmara#ja#ya nyavedayata ca#pi tam 24 tam% dharmara#jo dharmajn~am% pu#jayitva# prata#pava#n kr%tva# ca sam%vidam% tena visasarja yatha#gatam 25 tasya#pi ca yamah% sarvam upadesham% caka#ra ha pratyetya ca sa tat sarvam% caka#roktam% yamena tat 26 tatha# prasham%sate di#pa#n yamah% pitr%hitepsaya# tasma#d di#paprado nityam% sam%ta#rayati vai pitr%#n 27 da#tavya#h% satatam% di#pa#s tasma#d bharatasattama deva#na#m% ca pitr%#n%a#m% ca caks%us%y a#ste mata#h% prabho 28 ratnada#nam% ca sumahat pun%yam uktam% jana#dhipa ta#ni vikri#ya yajate bra#hman%o hy abhayam%karah% 29 yad vai dada#ti viprebhyo bra#hman%ah% pratigr%hya vai ubhayoh% sya#t tad aks%ayyam% da#tur a#da#tur eva ca 30 yo dada#ti sthitah% sthitya#m% ta#dr%sha#ya pratigraham ubhayor aks%ayam% dharmam% tam% manuh% pra#ha dharmavit 31 va#sasa#m% tu prada#nena svada#ranirato narah% suvastrash ca suves%ash ca bhavati#ty anushushruma 32 ga#vah% suvarn%am% ca tatha# tila#sh caiva#nuvarn%ita#h% bahushah% purus%avya#ghra veda pra#ma#n%ya darshana#t 33 viva#ha#m%sh caiva kurvi#ta putra#n utpa#dayeta ca putrala#bho hi kauravya sarvala#bha#d vishis%yate | | 1 [y] bhu#ya eva kurushres%t%ha da#na#na#m% vidhim uttamam kathayasva maha#pra#jn~a bhu#mida#nam% vishes%atah% 2 pr%thivi#m% ks%atriyo dadya#d bra#hman%as ta#m% svakarman%a# vidhivat pratigr%hn%i#ya#n na tv anyo da#tum arhati 3 sarvavarn%ais tu yac chakyam% prada#tum% phalaka#n*ks%ibhih% vede va# yat sama#mna#tam% tan me vya#khya#tum arhasi 4 [bh] tulyana#ma#ni deya#ni tri#n%i tulyaphala#ni ca sarvaka#maphala#ni#ha ga#vah% pr%thvi# sarasvati# 5 yo bru#ya#c ca#pi shis%ya#ya dharmya#m% bra#hmi#m% sarasvati#m pr%thivi# goprada#na#bhya#m% sa tulyam% phalam ashnute 6 tathaiva ga#h% prasham%santi na ca deyam% tatah% param sam%nikr%s%t%aphala#s ta# hi laghv artha#sh ca yudhis%t%hira ma#tarah% sarvabhu#ta#na#m% ga#vah% sarvasukhaprada#h% 7 vr%ddhim a#ka#n*ks%ata# nityam% ga#vah% ka#rya#h% pradaks%in%a#h% man*gala#yatanam% devyas tasma#t pu#jya#h% sadaiva hi 8 pracodanam% devakr%tam% gava#m% karmasu vartata#m pu#rvam eva#ks%aram% na#nyad abhidheyam% katham% cana 9 praca#re va# nipa#ne va# budho nodvejayeta ga#h% tr%s%ita# hy abhivi#ks%antyo naram% hanyuh% sa ba#ndhavam 10 pitr%sadma#ni satatam% devata#yatana#ni ca pu#yante shakr%ta# ya#sa#m% pu#tam% kim adhikam% tatah% 11 gra#sa mus%t%im% paragave dadya#t sam%vatsaram% tu yah% akr%tva# svayam a#ha#ram% vratam% tat sa#rvaka#mikam 12 sa hi putra#n yasho'rtham% ca shriyam% ca#py adhigacchati na#shayaty ashubham% caiva duh%svapnam% ca vyapohati 13 [y] deya#h% kim% laks%an%a# ga#vah% ka#sh ca#pi parivarjayet ki#desha#ya prada#tavya# na deya#h% ki#dr%sha#ya ca 14 [bh%] asadvr%tta#ya pa#pa#ya lubdha#ya#nr%ta va#dine havyakavya vyapeta#ya na deya# gauh% katham% cana 15 bhiks%ave bahuputra#ya shrotriya#ya#hita#gnaye dattva# dasha gava#m% da#ta# loka#n a#pnoty anuttama#n 16 yam% caiva dharmam% kurute tasya pun%yaphalam% ca yat sarvasyaiva#m%sha bha#g da#ta# tannimittam% pravr%ttayah% 17 yash cainam utpa#dayati yash cainam% tra#yate bhaya#t yash ca#sya kurute vr%ttim% sarve te pitaras trayah% 18 kalmas%am% gurushushru#s%a# hanti ma#no mahad yashah% aputrata#m% trayah% putra# avr%ttim% dasha dhenavah% 19 veda#ntanis%t%hasya bahushrutasya; prajn~a#na tr%ptasya jitaindriyasya shis%t%asya da#ntasya yatasya caiva; bhu#tes%u nityam% priyava#dinash ca 20 yah% ks%udbhaya#d vai na vikarma kurya#n; mr%dur da#ntash ca#titheyash ca nityam vr%ttim% vipra#ya#tisr%jeta tasmai; yas tulyashi#lash ca saputrada#rah% 21 shubhe pa#tre ye gun%a# goprada#ne; ta#va#n dos%o bra#hman%a sva#paha#re sarva#vastham% bra#hman%a sva#paha#ro; da#ra#sh cais%a#m% du#rato varjani#ya#h% | | 1 [bh] atraiva ki#rtyate sadbhir bra#hman%a sva#bhimarshane nr%gen%a sumahat kr%cchram% yad ava#ptam% kuru#dvaha 2 nivishantya#m% pura# pa#rtha dva#ravatya#m iti shrutih% adeshyata maha#ku#pas tr%n%avi#rut sama#vr%tah% 3 prayatnam% tatra kurva#n%a#s tasma#t ku#pa#j jala#rthinah% shramen%a mahata# yukta#s tasmim%s toye susam%vr%te 4 dadr%shus te maha#ka#yam% kr%kala#sam avasthitam tasya coddharan%e yatnam akurvam%s te sahasrashah% 5 pragrahaish carma pat%t%aish ca tam% baddhva# parvatopamam na#shaknuvan samuddhartum% tato jagmur jana#rdanam 6 kham a#vr%tyoda pa#nasya kr%kala#sah% sthito maha#n tasya na#sti samuddhartety atha kr%s%n%e nyavedayan 7 sa va#sudevena samuddhr%tash ca; pr%s%t%ash ca ka#ma#n nijaga#da ra#ja# nr%gas tada#tma#nam atho nyavedayat; pura#tanam% yajn~asahasraya#jinam 8 tatha# bruva#n%am% tu tam a#ha ma#havah%; shubham% tvaya# karmakr%tam% na pa#pakam katham% bhava#n durgatim i#dr%sham% gato; narendra tad bru#hi kim etad i#dr%sham 9 shatam% sahasra#n%i shatam% gava#m% punah%; punah% shata#ny as%t%a shata#yuta#ni tvaya# pura# dattam iti#ha shushruma; nr%pa dvijebhyah% kva nu tadgatam% tava 10 nr%gas tato 'bravi#t kr%s%n%am% bra#hman%asya#gnihotrin%ah% pros%itasya paribhras%t%a# gaur eka# mama godhane 11 gava#m% sahasre sam%khya#ta# tada# sa# pashupair mama sa# bra#hman%a#ya me datta# pretya#rtham abhika#n*ks%ata# 12 apashyat parima#rgam%sh ca ta#m% ya#m% paragr%he dvijah% mameyam iti cova#ca bra#hman%o yasya sa#bhavat 13 ta#v ubhau samanupra#ptau vivadantau bhr%shajvarau bhava#n da#ta# bhava#n hartety atha tau ma#m% tadocatuh% 14 shatena shatasam%khyena gava#m% vinimayena vai ya#ce pratigrahi#ta#ram% sa tu ma#m abravi#d idam 15 deshaka#lopasam%panna# dogdhri# ks%a#nta#vivatsala# sva#du ks%i#raprada# dhanya# mama nityam% niveshane 16 kr%sham% ca bharate ya# gaur mama putram apastanam na sa# shakya# maya# ha#tum ity uktva# sa jaga#ma ha 17 tatas tam aparam% vipram% ya#ce vinimayena vai gava#m% shatasahasram% vai tat kr%te gr%hyata#m iti 18 [br] na ra#jn~a#m% pratigr%hn%a#mi shakto 'ham% svasya ma#rgan%e saiva gaur di#yata#m% shi#ghram% mameti madhusu#dana 19 rukmam ashva#m%sh ca dadato rajatam% syandana#m%s tatha# na jagra#ha yayau ca#pi tada# sa bra#hman%ars%abhah% 20 etasminn eva ka#le tu coditah% ka#ladharman%a# pitr%lokam aham% pra#pya dharmara#jam upa#gamam 21 yamas tu pu#jayitva# ma#m% tato vacanam abravi#t na#ntah% sam%khya#yate ra#jam%s tava pun%yasya karman%ah% 22 asti caiva kr%tam% pa#pam ajn~a#na#t tad api tvaya# carasva pa#pam% pashca#d va# pu#rvam% va# tvam% yathecchasi 23 raks%ita#smi#ti coktam% te pratijn~a# ca#nr%ta# tava bra#hman%a svasya ca#da#nam% trividhas te vyatikramah% 24 pu#rvam% kr%cchram% caris%ye 'ham% pashca#c chubham iti prabho dharmara#jam% bruvann evam% patito 'smi mahi#tale 25 ashraus%am% pracyutash ca#ham% yamasyoccaih% prabha#s%atah% va#sudevah% samuddharta# bhavita# te jana#rdanah% 26 pu#rn%e vars%asahasra#nte ks%i#n%e karman%i dus%kr%te pra#psyase sha#shvata#m*l loka#n~ jita#n svenaiva karman%a# 27 ku#pe ''tma#nam adhah%shi#rs%am apashyam% patitam% ca ha tiryagyonim anupra#ptam% na tu ma#m ajaha#t smr%tih% 28 tvaya# tu ta#rito 'smy adya kim anyatra tapobala#t anuja#ni#hi ma#m% kr%s%n%a gaccheyam% divam adya vai 29 anujn~a#tah% sa kr%s%n%ena namaskr%tya jana#rdanam vima#nam% divyam a#stha#ya yayau divam arim%dama 30 tatas tasmin divam% pra#pte nr%ge bharatasattama va#sudeva imam% shlokam% jaga#da kurunandana 31 bra#hman%a svam% na hartavyam% purus%en%a vija#nata# bra#hman%a svam% hr%tam% hanti nr%gam% bra#hman%a gaur iva 32 sata#m% sama#gamah% sadbhir na#phalah% pa#rtha vidyate vimuktam% naraka#t pashya nr%gam% sa#dhu sama#gama#t 33 prada#nam% phalavat tatra drohas tatra tatha#phalah% apaca#ram% gava#m% tasma#d varjayeta yudhis%t%hira | | 1 datta#na#m% phalasam%pra#ptim% gava#m% prabru#hi me 'nagha vistaren%a maha#ba#ho na hi tr%pya#mi kathyata#m 2 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam r%s%er udda#laker va#kyam% na#ciketasya cobhayoh% 3 r%s%ir udda#lakir di#ks%a#m upagamya tatah% sutam tvam% ma#m upacarasveti na#ciketam abha#s%ata sama#pte niyame tasmin mahars%ih% putram abravi#t 4 upasparshana saktasya sva#khya#ya niratasya ca idhma# darbha#h% sumanasah% kalashash ca#bhito jalam vismr%tam% me tad a#da#ya nadi#ti#ra#d iha#vraja 5 gatva#nava#pya tat sarvam% nadi#vegasama#plutam na pashya#mi tad ity evam% pitaram% so 'bravi#n munih% 6 ks%utpipa#sa# shrama#vis%t%o munir udda#lakis tada# yamam% pashyeti tam% putram ashapat sa maha#tapa#h% 7 tatha# sa pitra#bhihato va#gvajren%a kr%ta#n~jalih% prasi#deti bruvann eva gatasattvo 'patad bhuvi 8 na#ciketam% pita# dr%s%t%va# patitam% duh%khamu#rchitah% kim% maya# kr%tam ity uktva# nipapa#ta mahi#tale 9 tasya duh%khapari#tasya svam% putram upagu#hata vyati#tam% tad ahah% shes%am% sa# cogra# tatra sharvari# 10 pitryen%a#shru prapa#tena na#ciketah% kuru#dvaha pra#spandac chayane kaushye vr%s%t%ya# sasyam iva#plutam 11 sa paryapr%cchat tam% putram% shla#ghyam% pratya#gatam% punah% divyair gandhaih% sama#digdham% ks%i#n%asvapnam ivotthitam 12 api putra jita# loka#h% shubha#s te svena karman%a# dis%t%ya# ca#si punah% pra#pto na hi te ma#nus%am% vapuh% 13 pratyaks%adarshi# sarvasya pitra# pr%s%t%o maha#tmana# anvartham% tam% pitur madhye mahars%i#n%a#m% nyavedayat 14 kurvan bhavac cha#sanam a#shu ya#to; hy aham% visha#la#m% ruciraprabha#va#m vaivasvati#m% pra#pya saba#m apashyam%; sahasrasho yojanahaima bhauma#m 15 dr%s%t%vaiva ma#m abhimukham a#patantam%; gr%ham% nivedya#sanam a#didesha vaivasvato 'rghya#dibhir arhan%aish ca; bhavat kr%te pu#jaya#m a#sa ma#m% sah% 16 tatas tv aham% tam% shanakair avocam%; vr%tam% sadasyair abhipu#jyama#nam pra#pto 'smi te vis%ayam% dharmara#ja; loka#n arhe ya#n sma ta#n me vidhatsva 17 yamo 'bravi#n ma#m% na mr%to 'si saumya; yamam% pashyety a#ha tu tva#m% tapasvi# pita# pradi#pta#gnisama#nateja#; na tac chakyam anr%tam% vipra kartum 18 des%t%as te 'ham% pratigacchasva ta#ta; shocaty asau tava dehasya karta# dada#mi kim% ca#pi manah% pran%i#tam%; priya#tithe tava ka#ma#n vr%n%i#s%va 19 tenaivam uktas tam aham% pratyavocam%; pra#pto 'smi te vis%ayam% durnivartyam iccha#my aham% pun%yakr%ta#m% samr%ddha#m*l; loka#n dras%t%um% yadi te 'ham% vara#rhah% 20 ya#nam% sama#ropya tu ma#m% sa devo; va#hair yuktam% suprabham% bha#numantam sam%darshaya#m a#sa tada# sma loka#n; sarva#m%s tada# pun%yakr%ta#m% dvijendra 21 apashyam% tatra veshma#ni taijasa#ni kr%ta#tmana#m na#na# sam%stha#na ru#pa#n%i sarvaratnamaya#ni ca 22 candraman%d%alashubhra#n%i kin*kin%i#ja#lavanti ca anekashatabhauma#ni sa#ntar jalavana#ni ca 23 vaid%u#rya#rka praka#sha#ni ru#pyarukmamaya#ni ca tarun%a#dityavarn%a#ni stha#vara#n%i cara#n%i ca 24 bhaks%yabhojyamaya#n~ shaila#n va#sa#m%si shayana#ni ca sarvaka#maphala#m%sh caiva vr%ks%a#n bhavanasam%sthita#n 25 nadyo vi#thyah% sabha# va#pi# di#rghika#sh caiva sarvashah% ghos%avanti ca ya#na#ni yukta#ny eva sahasrashah% 26 ks%i#rasrava# vai sarito giri#m%sh ca; sarpis tatha# vimalam% ca#pi toyam vaivasvatasya#numata#m%sh ca desha#n; adr%s%t%apu#rva#n subahu#n apashyam 27 sarvam% dr%s%t%va# tad aham% dharmara#jam; avocam% vai prabhavis%n%um% pura#n%am ks%i#rasyaita#h% sarpis%ash caiva nadyah%; shashvat srota#h% kasya bhojya#h% pradis%t%a#h% 28 yamo 'bravi#d viddhi bhojya#s tvam eta#; ye da#ta#rah% sa#dhavo gorasa#na#m anye loka#h% sha#shvata# vi#tashoka#h%; sama#ki#rn%a# goprada#ne rata#na#m 29 na tv eva#sa#m% da#nama#tram% prashastam%; pa#tram% ka#lo govishes%o vidhish ca jn~a#tva# deya# vipra gava#ntaram% hi; duh%kham% jn~a#tum% pa#vaka#dityabhu#tam 30 sva#dhya#ya#d%hyo yo 'tima#tram% tapasvi#; vaita#nastho bra#hman%ah% pa#tram a#sa#m kr%cchrotsr%s%t%a#h% pos%an%a#bhya#gata#sh ca; dva#rair etair govishes%a#h% prashasta#h% 31 tisro ra#tri#r adbhir upos%ya bhu#mau; tr%pta# ga#vas tarpitebhyah% pradeya#h% vatsaih% pri#ta#h% supraja#h% sopaca#ra#s; tryaham% dattva# gorasair vartitavyam 32 dattva# dhenum% suvrata#m% ka#m%syadoha#m%; kalya#n%a vatsa#m apala#yini#m% ca ya#vanti loma#ni bhavanti tasya#s; ta#vad vars%a#n%y ashnute svargalokam 33 tatha#nad%va#ham% bra#hman%a#ya prada#ya; da#ntam% dhuryam% balavantam% yuva#nam kula#nuji#vam% vi#ryavantam% br%hantam%; bhun*kte loka#n sam%mita#n dhenudasya 34 gos%u ks%a#ntam% gosharan%yam% kr%tajn~am%; vr%tti gla#nam% ta#dr%sham% pa#tram a#huh% vr%tti gla#ne sam%bhrame va# maha#rthe; kr%s%yarthe va# homahetoh% prasu#tya#m 35 gurvarthe va# ba#la pus%t%ya#bhis%an*ga#d; ga#vo da#tum% deshaka#lo 'vishis%t%ah% antarja#ta#h% sukraya jn~a#nalabdha#h%; pra#n%akri#ta# nirjita#sh caudaka#sh ca 36 [naciketas] shrutva# vaivasvatavacas tam aham% punar abruvam agomi# goprada#tr%#n%a#m% katham% loka#n nigacchati 37 tato yamo 'bravi#d dhi#ma#n goprada#ne para#m% gatim goprada#na#nukalpam% tu ga#m r%te santi goprada#h% 38 ala#bhe yo gava#m% dadya#d ghr%tadhenum% yatavratah% tasyaita# ghr%tava#hinyah% ks%arante vatsala# iva 39 ghr%ta#la#bhe ca yo dadya#t tiladhenum% yatavratah% sa durga#t ta#rito dhenva# ks%i#ranadya#m% pramodate 40 tila#la#bhe ca yo dadya#j jaladhenum% yatavratah% sa ka#mapravaha#m% shi#ta#m% nadi#m eta#m upa#shnute 41 evama#di#ni me tatra dharmara#jo nyadarshayat dr%s%t%va# ca paramam% hars%am ava#pam aham acyuta 42 nivedaye ca#pi priyam% bhavatsu; kratur maha#n alpadhanapraca#rah% pra#pto maya# ta#ta sa matprasu#tah%; prapatsyate veda vidhipravr%ttah% 43 sha#po hy ayam% bhavato 'nugraha#ya; pra#pto maya# yatra dr%s%t%o yamo me da#navyus%t%im% tatra dr%s%t%va# maha#rtha#m%; nih%sam%digdham% da#nadharma#m%sh caris%ye 44 idam% ca ma#m abravi#d dharmara#jah%; punah% punah% sam%prahr%s%t%o dvijars%e da#nena ta#ta prayato 'bhu#h% sadaiva; vishes%ato goprada#nam% ca kurya#h% 45 shuddho hy artho na#vamanyah% svadharma#t; pa#tre deyam% deshaka#lopapanne tasma#d ga#vas te nityam eva pradeya#; ma# bhu#c ca te sam%shayah% kash cid atra 46 eta#h% pura# adadan nityam eva; sha#nta#tma#no da#napathe nivis%t%a#h% tapa#m%sy ugra#n%y apratishan*kama#na#s; te vai da#nam% pradadush ca#pi shaktya# 47 ka#le shaktya# matsaram% varjayitva#; shuddha#tma#nah% shraddhinah% pun%yashi#la#h% dattva# taptva# lokam amum% prapanna#; dedi#pyante pun%yashi#la#sh ca na#ke 48 etad da#nam% nya#yalabdham% dvijebhyah%; pa#tre dattam% pra#pan%i#yam% pari#ks%ya ka#mya#s%t%amya#m% vartita#vyam% dasha#ham%; rasair gava#m% shakr%ta# prasnavair va# 49 veda vrati# sya#d vr%s%abha prada#ta#; veda#va#ptir goyugasya prada#ne ti#rtha#va#ptir goprayukta prada#ne; pa#potsargah% kapila#ya#h% prada#ne 50 ga#m apy eka#m% kapila#m% sam%prada#ya; nya#yopeta#m% kalmas%a#d vipramucyet gava#m% rasa#t paramam% na#sti kim% cid; gava#m% da#nam% sumahat tad vadanti 51 ga#vo loka#n dha#rayanti ks%arantyo; ga#vash ca#nnam% sam%janayanti loke yas taj ja#nan na gava#m% ha#rdam eti; sa vai ganta# nirayam% pa#paceta#h% 52 yat te da#tum% gosahasram% shatam% va#; shata#rdham% va# dashava# sa#dhu vatsa#h% apy eka#m% va# sa#dhave bra#hman%a#ya; sa#sya#mus%min pun%yati#rtha# nadi# vai 53 pra#ptya# pus%t%ya# lokasam%raks%an%ena; ga#vas tulya#h% su#ryapa#daih% pr%thivya#m shabdash caikah% sam%tatish copabhogas; tasma#d godah% su#rya iva#bhibha#ti 54 gurum% shis%yo varayed goprada#ne; sa vai vakta# niyatam% svargada#ta# vidhijn~a#na#m% sumaha#n es%a dharmo; vidhim% hy a#dyam% vidhayah% sam%shrayanti 55 etad da#nam% nya#yalabdham% dvijebhyah%; pa#tre dattva# pra#payetha#h% pari#ks%ya tvayy a#sham%santy amara# ma#nava#sh ca; vayam% ca#pi prasr%te pun%yashi#la#h% 56 ity ukto 'ham% dharmara#jn~a# mahars%e; dharma#tma#nam% shirasa#bhipran%amya anujn~a#tas tena vaivasvatena; pratya#gamam% bhagavat pa#damu#lam | | 1 [y] uktam% vai goprada#nam% te na#ciketam r%s%im% prati ma#ha#tmyam api caivoktam uddeshena gava#m% prabho 2 nr%gen%a ca yatha# duh%kham anubhu#tam% maha#tmana# eka#para#dha#d ajn~a#na#t pita#maha maha#mate 3 dva#ravatya#m% yatha# ca#sau nivishantya#m% samuddhr%tah% moks%ahetur abhu#t kr%s%n%as tad apy avadhr%tam% maya# 4 kim% tv asti mama sam%deho gava#m% lokam% prati prabho tattvatah% shrotum iccha#mi goda# yatra vishanty uta 5 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam yatha#pr%cchat padmayonim etad eva shatakratuh% 6 [s%akra] svarlokava#sina#m% laks%mi#m abhibhu#ya svaya# tvis%a# golokava#sinah% pashye vrajatah% sam%shayo 'tra me 7 ki#dr%sha# bhagavam*l loka# gava#m% tad bru#hi me 'nagha ya#n a#vasanti da#ta#ra etad iccha#mi veditum 8 ki#dr%sha#h% kim% phala#h% kah% svit paramas tatra vai gun%ah% katham% ca purus%a#s tatra gacchanti vigatajvara#h% 9 kiyat ka#lam% prada#nasya da#ta# ca phalam ashnute katham% bahuvidham% da#nam% sya#d alpam api va# katham 10 bahvi#na#m% ki#dr%sham% da#nam alpa#na#m% va#pi ki#dr%sham adattva# goprada#h% santi kena va# tac ca sham%sa me 11 katham% ca bahu da#ta# sya#d alpada#tra# samah% prabho alpaprada#ta# bahudah% katham% ca sya#d iheshvara 12 ki#dr%shi# daks%in%a# caiva goprada#ne vishis%yate etat tathyena bhagavan mama sham%situm arhasi | | 1 [br] yo 'yam% prashnas tvaya# pr%s%t%o goprada#na#dhika#rava#n na#sya pras%t%a#sti loke 'smim%s tvatto 'nyo hi shatakrato 2 santi na#na#vidha# loka# ya#m%s tvam% shakra na pashyasi pashya#mi ya#n aham% loka#n ekapatnyash ca ya#h% striyah% 3 karmabhish ca#pi sushubhaih% suvrata# r%s%ayas tatha# sa shari#ra# hi ta#n ya#nti bra#hman%a#h% shubhavr%ttayah% 4 shari#ranya#sa moks%en%a manasa# nirmalena ca svapnabhu#ta#m%sh ca ta#m*l loka#n pashyanti#ha#pi suvratah% 5 te tu loka#h% sahasra#ks%a shr%n%u ya#dr%g gun%a#nvita#h% na tatra kramate ka#lo na jara# na ca pa#pakam tatha#nyan na#shubham% kim% cin na vya#dhis tatra na klamah% 6 yad yac ca ga#vo manasa# tasmin va#n~chanti va#sava tat sarvam% pra#payanti sma mama pratyaks%adarshana#t ka#maga#h% ka#maca#rin%yah% ka#ma#t ka#ma#m%sh ca bhun~jate 7 va#pyah% sara#m%si sarito vividha#ni vana#ni ca gr%ha#n%i parvata#sh caiva ya#vad dravyam% ca kim% cana 8 manojn~am% sarvabhu#tebhyah% sarvam% tatra pradr%shyate i#dr%sha#n viddhi ta#m*l loka#n na#sti lokas tato 'dhikah% 9 tatra sarvasaha#h% ks%a#nta# vatsala# guruvartinah% aham%ka#rair virahita# ya#nti shakra narottama#h% 10 yah% sarvama#m%sa#ni na bhaks%ayi#ta; puma#n sada# ya#vad anya#ya yuktah% ma#ta#pitror arcita# satyayuktah%; shushru#s%ita# bra#hman%a#na#m anindyah% 11 akrodhano gos%u tatha# dvijes%u; dharme rato gurushushru#s%akash ca ya#vaj ji#vam% satyavr%tte ratash ca; da#ne rato yah% ks%ami# ca#para#dhe 12 mr%dur da#nto devapara#yan%ash ca; sarva#tithish ca#pi tatha# daya#va#n i#dr%g gun%o ma#navah% sam%praya#ti; lokam% gava#m% sha#shvatam% ca#vyayam% ca 13 na pa#rada#ri# pashyati lokam enam%; na vai gurughno na mr%s%a# prala#pi# sada#pava#di# bra#hman%ah% sha#ntavedo; dos%air anyair yash ca yukto dura#tma# 14 na mitra dhrun naikr%tikah% kr%taghnah%; shat%ho 'nr%jur dharmavidves%akash ca na brahmaha# manasa#pi prapashyed; gava#m% lokam% pun%yakr%ta#m% niva#sam 15 etat te sarvam a#khya#tam% naipun%ena sureshvara goprada#na rata#na#m% tu phalam% shr%n%u shatakrato 16 da#ya#dya labdhair arthair yo ga#h% kri#tva# sam%prayacchati dharma#rjita dhanakri#ta#n sa loka#n ashnute 'ks%aya#n 17 yo vai dyu#te dhanam% jitva# ga#h% kri#tva# sam%prayacchati sa divyam ayutam% shakra vars%a#n%a#m% phalam ashnute 18 da#ya#dya# yasya vai ga#vo nya#yapu#rvair upa#rjita#h% pradata#s ta#h% prada#tr%#n%a#m% sam%bhavanty aks%aya# dhruva#h% 19 pratigr%hya ca yo dadya#d ga#h% sushuddhena cetasa# tasya#pi#ha#ks%aya#m*l loka#n dhruva#n viddhi shaci#pate 20 janmaprabhr%ti satyam% ca yo bru#ya#n niyatendriyah% rugu dvija sahah% ks%a#ntas tasya gobhih% sama# gatih% 21 na ja#tu bra#hman%o va#cyo yad ava#cyam% shaci#pate manasa# gos%u na druhyed govr%ttir go'nukampakah% 22 satye dharme ca niratas tasya shakra phalam% shr%n%u gosahasren%a samita# tasya dhenur bhavaty uta 23 ks%atriyasya gun%air ebhir anvitasya phalam% shr%n%u tasya#pi shatatulya# gaur bhavati#ti vinishcayah% 24 vaishyasyaite yadi gun%a#s tasya pan~ca#shatam% bhavet shu#drasya#pi vini#tasya caturbha#gaphalam% smr%tam 25 etac caivam% yo 'nutis%t%heta yuktah%; satyena yukto gurushushru#s%aya# ca da#ntah% ks%a#nto devata#rci# prasha#ntah%; shucir buddho dharmashi#lo 'naham%va#k 26 mahat phalam% pra#pnute sa dvija#ya; dattva# dogdhri#m% vidhina#nena dhenum nityam% dadya#d ekabhaktah% sada# ca; satye sthiro gurushushru#s%ita# ca 27 veda dhya#yi# gos%u yo bhaktima#m%sh ca; nityam% dr%s%t%va# yo 'bhinandeta ga#sh ca a# ja#tito yash ca gava#m% nameta; idam% phalam% shakra nibodha tasya 28 yat sya#d is%t%va# ra#jasu#ye phalam% tu; yat sya#d is%t%va# bahuna# ka#n~canena etat tulyam% phalam asya#hur agryam%; sarve santas tv r%s%ayo ye ca siddha#h% 29 yo 'gram% bhakta#n kim% cid apra#shya dadya#d; gobhyo nityam% govrati# satyava#di# sha#nto buddho gosahasrasya pun%yam%; sam%vatsaren%a#pnuya#t pun%yashi#lah% 30 ya ekam% bhaktam ashni#ya#d dadya#d ekam% gava#m% ca yat dashavars%a#n%y ananta#ni govrati# go'nukampakah% 31 ekenaiva ca bhaktena yah% kri#tva# ga#m% prayacchati ya#vanti tasya prokta#ni divasa#ni shatakrato ta#vac chata#na#m% sa gava#m% phalam a#pnoti sha#shvatam 32 bra#hman%asya phalam% hi#dam% ks%atriye 'bhihitam% shr%n%u pan~ca va#rs%ikam etat tu ks%atriyasya phalam% smr%tam tato 'rdhena tu vaishyasya shu#dro vaishya#rdhatah% smr%tah% 33 yash ca#tmavikrayam% kr%tva# ga#h% kri#tva# sam%prayacchati ya#vati#h% sparshayed ga# vai ta#vat tu phalam ashnute lomni lomni maha#bha#ga loka#sh ca#sya#ks%aya#h% smr%ta#h% 34 sam%gra#mes%v arjayitva# tu yo vai ga#h% sam%prayacchati a#tmavikraya tulya#s ta#h% sha#shvata# viddhi kaushika 35 ala#bhe yo gava#m% dadya#t tiladhenum% yatavratah% durga#t sa ta#rito dhenva# ks%i#ranadya#m% pramodate 36 na tv eva#sa#m% da#nama#tram% prashastam%; pa#tram% ka#lo govishes%o vidhish ca ka#lajn~a#nam% vipra gava#ntaram% hi; duh%kham% jn~a#tum% pa#vaka#dityabhu#tam 37 sva#dhya#ya#d%hyam% shuddhayonim% prasha#ntam%; vaita#nastham% pa#pabhi#rum% kr%tajn~am gos%u ks%a#ntam% na#titi#ks%n%am% sharan%yam% vr%tti; gla#nam% ta#dr%sham% pa#tram a#huh% 38 vr%tti gla#ne si#dati ca#ti ma#tram%; kr%s%yartham% va# homahetoh% prasu#tya#m gurvartham% va# ba#la sam%vr%ddhaye va#; dhenum% dadya#d deshaka#le vishis%t%e 39 antarja#ta#h% sukraya jn~a#nalabdha#h%; pra#n%akri#ta# nirjita#sh caukaja#sh ca kr%cchrotsr%s%t%a#h% pos%an%a#bhya#gata#sh ca; dva#rair etair govishes%a#h% prashasta#h% 40 bala#nvita#h% shi#lavayopapanna#h%; sarva#h% prasham%santi sugandhavatyah% yatha# hi gan*ga# sarita#m% varis%t%ha#; tatha#rjuni#na#m% kapila# varis%t%ha# 41 tisro ra#tri#s tv adbhir upos%ya bhu#mau; tr%pta# ga#vas tarpitebhyah% pradeya#h% vatsaih% pus%t%aih% ks%i#rapaih% supraca#ra#s; tyaham% dattva# gorasair vartitavyam 42 dattva# dhenum% suvrata#m% sa#dhu vatsa#m%; kalya#n%a vr%tta#m apala#yini#m% ca ya#vanti loma#ni bhavanti tasya#s; ta#vanti vars%a#n%i vasaty amutra 43 tatha#nad%va#ham% bra#hman%a#ya#tha dhuryam%; dattva# yuva#nam% balinam% vini#tam halasya bod%ha#ram anantavi#ryam%; pra#pnoti loka#n dasha dhenudasya 44 ka#nta#re bra#hman%a#n ga#sh ca yah% paritra#ti kaushika ks%emen%a ca vimucyeta tasya pun%yaphalam% shr%n%u ashvamedha kratos tulyam% phalam% bhavati sha#shvatam 45 mr%tyuka#le sahasra#ks%a ya#m% vr%ttim anuka#n*ks%ate loka#n bahuvidha#n divya#n yad va#sya hr%di vartate 46 tat sarvam% samava#pnoti karman%a# tena ma#navah% gobhish ca samanujn~a#tah% sarvatra sa mahi#yate 47 yas tv etenaiva vidhina# ga#m% vanes%v anugacchati tr%n%agomaya parn%a#shi# nih%spr%ho niyatah% shucih% 48 aka#mam% tena vastavyam% muditena shatakrato mama loke suraih% sa#rdham% loke yatra#pi cecchati | | 1 [indra] ja#nan yo ga#m apahared vikri#ya#d va#rtha ka#ran%a#t etad vijn~a#tum iccha#mi ka# nu tasya gatir bhavet 2 [br] bhaks%a#rtham% vikraya#rtham% va# ye 'paha#ram% hi kurvate da#na#rtham% va# bra#hman%a#ya tatredam% shru#yata#m% phalam 3 vikraya#rtham% hi yo him%sya#d bhaks%ayed va# nir an*kushah% gha#taya#nam% hi purus%am% ye 'numanyeyur arthinah% 4 gha#takah% kha#dako va#pi tatha# yash ca#numanyate ya#vanti tasya# loma#ni ta#vad vars%a#n%i majjati 5 ye dos%a# ya#dr%sha#sh caiva dvija yajn~opagha#take vikraye ca#paha#re ca te dos%a# vai smr%ta#h% prabho 6 apahr%tya tu yo ga#m% vai bra#hman%a#ya prayacchati ya#vad da#ne phalam% tasya#s ta#van nirayam r%cchati 7 suvarn%am% daks%in%a#m a#hur goprada#ne maha#dyute suvarn%am% paramam% hy uktam% daks%in%a#rtham asam%shayam 8 goprada#nam% ta#rayate sapta pu#rva#m%s tatha# para#n suvarn%am% daks%in%a#m% dattva# ta#vad dvigun%am ucyate 9 suvarn%am% paramam% da#nam% suvarn%am% daks%in%a# para# suvarn%am% pa#vanam% shakra pa#vana#na#m% param% smr%tam 10 kula#na#m% pa#vanam% pra#hur ja#taru#pam% shatakrato es%a# me daks%in%a# prokta# sama#sena maha#dyute 11 [bh] etat pita#mahenoktam indra#ya bharatars%abha indro dasharatha#ya#ha ra#ma#ya#ha pita# tatha# 12 ra#ghavo 'pi priya bhra#tre laks%man%a#ya yashasvine r%s%ibhyo laks%man%enoktam aran%ye vasata# vibho 13 pa#ramparya#gatam% cedam r%s%ayah% sam%shitavrata#h% durdharam% dha#raya#m a#su# ra#ja#nash caiva dha#rmika#h% upa#dhya#yena gaditam% mama cedam% yudhis%t%hira 14 ya idam% bra#hman%o nityam% vaded bra#hman%a sam%sadi yajn~es%u goprada#nes%u dvayor api sama#game 15 tasya loka#h% kila#ks%ayya# daivataih% saha nityada# iti brahma# sa bhagava#n uva#ca parameshvarah% | | 1 [y] visrambhito 'ham% bhavata# dharma#n pravadata# vibho pravaks%ya#mi tu sam%deham% tan me bru#hi pita#maha 2 vrata#na#m% kim% phalam% proktam% ki#dr%sham% va# maha#dyute niyama#na#m% phalam% kim% ca svadhi#tasya ca kim% phalam 3 damasyeha phalam% kim% ca veda#na#m% dha#ran%e ca kim adhya#pane phalam% kim% ca sarvam iccha#mi veditum 4 apratigra#hake kim% ca phalam% loke pita#maha tasya kim% ca phalam% dr%s%t%am% shrutam% yah% sam%prayacchati 5 svakarmanirata#na#m% ca shu#ra#n%a#m% ca#pi kim% phalam satye ca kim% phalam% proktam% brahmacarye ca kim% phalam 6 pitr%shushru#s%an%e kim% ca ma#tr%shushru#s%an%e tatha# a#ca#rya gurushushru#s%a#sv anukrosha#nukampane 7 etat sarvam ashes%en%a pita#maha yatha#tatham vettum iccha#mi dharmajn~a param% kautu#halam% hi me 8 [bh] yo vratam% vai yathoddis%t%am% tatha# sam%pratipadyate akhan%d%am% samyag a#rabdham% tasya loka#h% sana#tana#h% 9 niyama#na#m% phalam% ra#jan pratyaks%am iha dr%shyate niyama#na#m% kratu#na#m% ca tvaya#va#ptam idam% phalam 10 svadhi#tasya#pi ca phalam% dr%shyate 'mutra ceha ca iha loke 'rthava#n nityam% brahmaloke ca modate 11 damasya tu phalam% ra#jan~ shr%n%u tvam% vistaren%a me da#nta#h% sarvatra sukhino da#nta#h% sarvatra nirvr%ta#h% 12 yatreccha# ga#mino da#nta#h% sarvashatrunis%u#dana#h% pra#rthayanti ca yad da#nta# labhante tan na sam%shayah% 13 yujyante sarvaka#mair hi da#nta#h% sarvatra pa#n%d%ava svarge tatha# pramodante tapasa# vikramen%a ca 14 da#nair yajn~aish ca vividhair yatha# da#nta#h% ks%ama#nvita#h% da#ta# kupyati no da#ntas tasma#d da#na#t paro damah% 15 yas tu dadya#d akupyan hi tasya loka#h% sana#tana#h% krodho hanti hi yad da#nam% tasma#d da#na#t paro damah% 16 adr%shya#ni maha#ra#ja stha#na#ny ayutasho divi r%s%i#n%a#m% sarvalokes%u ya#ni#to ya#nti devata#h% 17 damena ya#ni nr%pate gacchanti paramars%ayah% ka#maya#na# mahat stha#nam% tasma#d da#na#t paro damah% 18 adhya#pakam% pariklesha#d aks%ayam% phalam ashnute vidhivat pa#vakam% hutva# brahmaloke nara#dhipa 19 adhi#tya#pi hi yo veda#n nya#yavidbhyah% prayacchati guru karma prasham%si# ca so 'pi svarge mahi#yate 20 ks%atriyo 'dhyayane yukto yajane da#nakarman%i yuddhe yash ca paritra#ta# so 'pi svarge mahi#yate 21 vaishyah% svakarmaniratah% prada#na#l labhate mahat shu#drah% svakarmaniratah% svargam% shushru#s%ayarcchati 22 shu#ra# bahuvidha#h% prokta#s tes%a#m artha#sh ca me shr%n%u shu#ra#nvaya#na#m% nirdis%t%am% phalam% shu#rasya caiva ha 23 yajn~ashu#ra# dame shu#ra#h% satyashu#ra#s tatha#pare yuddhashu#ra#s tathaivokta# da#nashu#ra#sh ca ma#nava#h% 24 buddhishu#ra#s tathaiva#nye ks%ama# shu#ra#s tatha#pare a#rjave ca tatha# shu#ra#h% shame vartanti ma#nava#h% 25 tais tais tu niyamaih% shu#ra# bahavah% santi ca#pare veda#dhyayanashu#ra#sh ca shu#ra#sh ca#dhya#pane rata#h% 26 gurushushru#s%aya# shu#ra#h% pitr%shushru#s%aya#pare ma#tr%shushru#s%aya# shu#ra# bhaiks%ya shu#ra#s tatha#pare 27 sa#m%khyashu#ra#sh ca bahavo yogashu#ra#s tatha#pare aran%ye gr%hava#se ca shu#ra#sh ca#tithi pu#jane sarve ya#nti para#m*l loka#n svakarmaphalanirjita#n 28 dha#ran%am% sarvaveda#na#m% sarvati#rtha#vaga#hanam satyam% ca bruvato nityam% samam% va# sya#n na va# samam 29 ashvamedha sahasram% ca satyam% ca tulaya# dhr%tam ashvamedha sahasra#d dhi satyam eva vishis%yate 30 satyena su#ryas tapati satyena#gnih% pradi#pyate satyena ma#ruto va#ti sarvam% satye pratis%t%hitam 31 satyena deva#n pri#n%a#ti pitr%#n vai bra#hman%a#m%s tatha# satyam a#huh% param% dharmam% tasma#t satyam% na lan*ghayet 32 munayah% satyanirata# munayah% satyavikrama#h% munayah% satyashapatha#s tasma#t satyam% vishis%yate satyavantah% svargaloke modante bharatars%abha 33 damah% satyaphala#va#ptir ukta# sarva#tmana# maya# asam%shayam% vini#ta#tma# sarvah% svarge mahi#yate 34 brahmacaryasya tu gun%a#n~ shr%n%u me vasudha#dhipa a# janma maran%a#d yas tu brahma ca#ri# bhaved iha na tasya kim% cid apra#pyam iti viddhi jana#dhipa 35 bahvyah% kot%yas tv r%s%i#n%a#m% tu brahmaloke vasanty uta satye rata#na#m% satatam% da#nta#na#m u#rdhvaretasa#m 36 brahmacaryam% dahed ra#jan sarvapa#pa#ny upa#sitam bra#hman%ena vishes%en%a bra#hman%o hy agir ucyate 37 pratyaks%am% ca tava#py etad bra#hman%es%u tapasvis%u bibheti hi yatha# shakro brahma ca#ri pradhars%itah% tad brahmacaryasya phalam r%s%i#n%a#m iha dr%shyate 38 ma#ta#pitroh% pu#jane yo dharmas tam api me shr%n%u shushru#s%ate yah% pitaram% na ca#su#yet katham% cana ma#taram% va#naham% va#di# gurum a#ca#ryam eva ca 39 tasya ra#jan phalam% viddhi svarloke stha#nam uttamam na ca pashyeta narakam% gurushushru#s%ur a#tmava#n 1 [y] vidhim% gava#m% param aham% shrotum iccha#mi tattvatah% | | 1 yena ta#n~ sha#shvata#m*l loka#n akhila#n ashnuvi#mahi 2 [bh] na goda#na#t param% kim% cid vidyate vasudha#dhipa gaur hi nya#ya#gata# datta# sadyas ta#rayate kulam 3 sata#m arthe samyag utpa#dito yah%; sa vai kl%ptah% samyag is%t%ah% praja#bhyah% tasma#t pu#rvam% hy a#di ka#le pravr%ttam%; gava#m% da#ne shr%n%u ra#jan vidhim% me 4 pura# gos%u#pani#ta#su gos%u sam%digdhadarshina# ma#ndha#tra# prakr%tam% prashnam% br%haspatir abha#s%ata 5 dvija#tim abhisatkr%tya shvah%ka#lam abhivedya ca prada#na#rthe niyun~ji#ta rohin%i#m% niyatavratah% 6 a#hva#nam% ca prayun~ji#ta saman*ge bahuleti ca pravishya ca gava#m% madhyam ima#m% shrutim uda#haret 7 gaur me ma#ta# govr%s%abhah% pita# me; divam% sharma jagati# me pratis%t%ha# prapadyaivam% sharvari#m us%ya gos%u; munir va#n%i#m utsr%jed goprada#ne 8 sa ta#m eka#m% nisha#m% gobhih% samasam%khyah% samavratah% aika#tmya gamana#t sadyah% kalmas%a#d vipramucyate 9 utsr%s%t%a vr%s%avatsa# hi pradeya# su#ryadarshane trividham% pratipattavyam arthava#da#shis%ah% stava#h% 10 u#rjasviny u#rja medha#sh ca yajn~o; garbho 'mr%tasya jagatash ca pratis%t%ha# ks%itau ra#dhah% prabhavah% shashvad eva; pra#ja#patya#h% sarvam ity arthava#dah% 11 ga#vo mamainah% pran%udantu saurya#s; tatha# saumya#h% svargaya#na#ya santu a#mna#ta# me dadati#r a#shrayam% tu; tatha#nukta#h% santu sarva#shis%o me 12 shes%otsarge karmabhir dehamoks%e; sarasvatyah% shreyasi sam%pravr%tta#h% yu#yam% nityam% pun%yakarmopava#hya#; dishadhvam% me gatim is%t%a#m% prapanna#h% 13 ya# vai yu#yam% so 'ham adyaika bha#vo; yus%ma#n dattva# ca#ham a#tmaprada#ta# manash cyuta# mana evopapanna#h%; sam%dhuks%adhvam% saumya ru#pogra ru#pa#h% 14 evam% tasya#gre pu#rvam ardham% vadeta; gava#m% da#ta# vidhivat pu#rvadr%s%t%am pratibru#ya#c ches%am ardham% dvija#tih%; pratigr%hn%an vai goprada#ne vidhijn~ah% 15 ga#m% dada#ni#ti vaktavyam arghya vastravasu pradah% u#dhasya# bharitavya# ca vais%n%avi#ti ca codayet 16 na#ma sam%ki#rtayet tasya# yatha# sam%khyottaram% sa vai phalam% s%ad%vim%shad as%t%au ca sahasra#n%i ca vim%shatih% 17 evam eta#n gun%a#n vr%ddha#n gava#di#na#m% yatha#kramam goprada#ta# sama#pnoti samasta#n as%t%ame krame 18 godah% shi#li# nirbhayash ca#rgha da#ta#; na sya#d duh%khi# vasu da#ta# ca ka#mi# u#dhasyod%ha# bha#rata yash ca vidva#n; vya#khya#ta#s te vais%n%ava#sh ca ndra loka#h% 19 ga# vai dattva# govrati# sya#t trira#tram%; nisha#m% caika#m% sam%vaseteha ta#bhih% ka#mya#s%t%amya#m% vartitavyam% trira#tram%; rasair va# goh% shakr%ta# prasnavair va# 20 veda vrati# sya#d vr%s%abha prada#ta#; veda#va#ptir goyugasya prada#ne tatha# gavam% vidhim a#sa#dya yajva#; loka#n agrya#n vindate na#vidhijn~ah% 21 ka#ma#n sarva#n pa#rthiva#n ekasam%stha#n; yo vai dadya#t ka#madugha#m% ca dhenum samyak ta#h% syur havyakavyaughavatyas; ta#sa#m uks%n%a#m% jya#yasa#m% sam%prada#nam 22 na ca#shis%ya#ya#vrata#yopakurya#n; na#shraddadha#na#ya na vakrabuddhaye guhyo hy ayam% sarvalokasya dharmo; nemam% dharmam% yatra tatra prajalpet 23 santi loke shraddadha#na# manus%ya#h%; santi ks%udra# ra#ks%asa# ma#nus%es%u yes%a#m% da#nam% di#yama#nam% hy anis%t%am%; na#stikyam% ca#py a#shrayante hy apun%ya#h% 24 ba#rhaspatyam% va#kyam etan nishamya; ye ra#ja#no goprada#na#ni kr%tva# loka#n pra#pta#h% pun%yashi#la#h% suvr%tta#s; ta#n me ra#jan ki#rtyama#na#n nibodha 25 ushi#naro vis%vag ashvo nr%gash ca; bhagi#ratho vishruto yauvana#shvah% ma#ndha#ta# vai mucukundash ca ra#ja#; bhu#ri dyumno nais%adhah% somakash ca 26 puru#rava# bharatash cakravarti#; yasya#nvaye bha#rata#h% sarva eva tatha# vi#ro da#sharathish ca ra#mo; ye ca#py anye vishruta#h% ki#rtimantah% 27 tatha# ra#ja# pr%thu karma# dili#po; divam% pra#pto goprada#ne vidhijn~d%ah% yajn~air da#nais tapasa# ra#jadharmair; ma#ndha#ta#bhu#d goprada#naish ca yuktah% 28 tasma#t pa#rtha tvam api#ma#m% mayokta#m%; ba#rhaspati#m% bha#rati#m% dha#rayasva dvija#gryebhyah% sam%prayaccha prati#to; ga#h% pun%ya# vai pra#pya ra#jyam% kuru#n%a#m 29 [v] tatha# sarvam% kr%tava#n dharmara#jo; bhi#s%men%okto vidhivad goprada#ne sa ma#ndha#tur devadevopadis%t%am%; samyag dharmam% dha#raya#m a#sa ra#ja# 30 iti nr%pa satatam% gava#m% prada#ne; yavashakala#n saha gomayaih% piba#nah% ks%ititalashayanah% shikhi# yata#tma#; vr%s%a iva ra#javr%s%as tada# babhu#va 31 sa nr%patir abhavat sadaiva ta#bhyah%; prayata mana# hy abhisam%stuvam%sh ca ga# vai nr%pa dhuri ca na ga#m ayun*kta bhu#yas; turagavarair agamac ca yatra tatra | | 1 [v] tato yudhis%t%hiro ra#ja# bhu#yah% sha#m%tanavam% nr%pa godha#ne vistaram% dhi#ma#n papraccha vinaya#nvitah% 2 goprada#ne gun%a#n samyak punah% prabru#hi bha#rata na hi tr%pya#my aham% vi#ra shr%n%va#no 'mr%tam i#dr%sham 3 ity ukto dharmara#jena tada# sha#m%tanavo nr%pa samyag a#ha run%a#m%s tasmai goprada#nasya kevala#n 4 [bh] vatsala#m% gun%asam%panna#m% tarun%i#m% vastrasam%vr%ta#m dattvedr%shi#m% ga#m% vipra#ya sarvapa#paih% pramucyate 5 asurya# na#ma te loka# ga#m% dattva# tatra gacchati pi#todaka#m% jagdha tr%n%a#m% nas%t%adugdha#m% nir indriya#m 6 jarogram upayokta#rtha#m% ji#rn%a#m% ku#pam iva#jalam dattva# tamah% pravishati dvijam% kleshena yojayet 7 dus%t%a# rus%t%a# vya#dhita# durbala# va#; na da#tavya# ya#sh ca mu#lair adattaih% klaishair vipram% yo 'phalaih% sam%yunakti; tasya#vi#rya#sh ca#phala#sh caiva loka#h% 8 bala#nvita#h% shi#lavayopapanna#h%; sarva#h% prasham%santi sugandhavatyah% yatha# hi gan*ga# sarita#m% varis%t%ha#; tatha#rjuni#na#m% kapila# varis%t%ha# 9 [y] kasma#t sama#ne bahula# prada#ne; sadbhih% prashastam% kapila# prada#nam vishes%am iccha#mi maha#nubha#va; shrotum% samartho hi bhava#n pravaktum 10 [bh] vr%ddha#na#m% bruvata#m% ta#ta shrutam% me yat prabha#s%ase vaks%ya#mi tad ashes%en%a rohin%yo nirmita# yatha# 11 praja#h% sr%jeti vya#dis%t%ah% pu#rvam% daks%ah% svayambhuva# asr%jad vr%ttim eva#gre praja#na#m% hitaka#myaya# 12 yatha# hy amr%tam a#shritya vartayanti divaukasah% tatha# vr%ttim% sama#shritya vartayanti praja# vibho 13 acarebhyash ca bhu#tebhyash cara#h% shres%t%ha#s tato nara#h% bra#hman%a#sh ca tatah% shres%t%ha#s tes%u yajn~a#h% pratis%t%hita#h% 14 yajn~air a#pya#yate somah% sa ca gos%u pratis%t%hitah% sarve deva#h% pramodante pu#rvavr%tta#s tatah% praja#h% 15 eta#ny eva tu bhu#ta#ni pra#kroshan vr%tti ka#n*ks%aya# vr%ttidam% ca#nvapadyanta tr%s%ita#h% pitr%ma#tr%vat 16 iti#dam% manasa# gatva# praja# sarga#rtham a#tmanah% praja#patir bala#dha#nam amr%tam% pra#pibat tada# 17 sa gatas tasya tr%ptim% tu gandham% surabhim udgiran dadarshodga#ra sam%vr%tta#m% surabhim% mukhaja#m% suta#m 18 sa#sr%jat saurabheyi#s tu surabhir lokama#tarah% suvarn%avarn%a#h% kapila#h% praja#na#m% vr%tti dhenavah% 19 ta#sa#m amr%tavarn%a#na#m% ks%aranti#na#m% samantatah% babhu#va#mr%tajah% phenah% sravanti#na#m ivormijah% 20 sa vatsa mukhavibhras%t%o bhavasya bhuvi tis%t%hatah% shirasy ava#pa tat kruddhah% sa tadodaiks%ata prabhuh% lala#t%aprabhavena#ks%n%a# rohin%i#h% pradahann iva 21 tat tejas tu tato raudram% kapila# ga# visha#m% pate na#na#varn%atvam anayan megha#n iva diva#karah% 22 ya#s tu tasma#d apakramya somam eva#bhisam%shrita#h% yathotpanna#h% svavarn%astha#s ta# ni#ta# na#nyavarn%ata#m 23 atha kruddham% maha#devam% praja#patir abha#s%ata amr%tena#vasiktas tvam% nocchis%t%am% vidyate gava#m 24 yatha# hy amr%tam a#da#ya somo vis%yandate punah% tatha# ks%i#ram% ks%aranty eta# rohin%yo 'mr%tasam%bhava#h% 25 na dus%yaty anilo na#gnir na suvarn%am% na codadhih% na#mr%tena#mr%tam% pi#tam% vatsa pi#ta# na vatsala# 26 ima#m*l loka#n bharis%yanti havis%a# prasnavena ca a#sa#m aishvaryam ashni#hi sarva#mr%ta mayam% shubham 27 vr%s%abham% ca dadau tasmai saha ta#bhih% praja#patih% prasa#daya#m a#sa manas tena rudrasya bha#rata 28 pri#tash ca#pi maha#devash caka#ra vr%s%abham% tada# dhvajam% ca va#hanam% caiva tasma#t sa vr%s%abhadhvajah% 29 tato devair maha#devas tada# pashupatih% kr%tah% i#shvarah% sa gava#m% madhye vr%s%a#n*ka iti cocyate 30 evam avyagravarn%a#na#m% kapila#na#m% mahaujasa#m prada#ne prathamah% kalpah% sarva#sa#m eva ki#rtitah% 31 lokajyes%t%ha# lokavr%tti pravr%tta#; rudropeta#h% somavis%yanda bhu#ta#h% saumya#h% pun%ya#h% ka#mada#h% pra#n%ada#sh ca; ga# vai dattva# sarvaka#mapradah% sya#t 32 imam% gava#m% prabhava vidha#nam uttamam%; pat%han sada# shucir ati man*galapriyah% vimucyate kalikalus%en%a ma#navah%; priyam% suta#n pashudhanam a#pnuya#t tatha# 33 havyam% kavyam% tarpan%am% sha#nti karma; ya#nam% va#so vr%ddhaba#lasya pus%t%im eta#n sarva#n goprada#ne gun%a#n vai; da#ta# ra#jann a#pnuya#d vai sadaiva 34 [v] pita#mahasya#tha nishamya va#kyam%; ra#ja# saha bhra#tr%bhir a#jami#d%hah% sauvarn%aka#m%syopaduha#s tato ga#h%; pa#rtho dadau bra#hman%asattamebhyah% 35 tathaiva tebhyo 'bhidadau dvijebhyo; gava#m% sahasra#n%i shata#ni caiva yajn~a#n samuddishya ca daks%in%a#rthe; loka#n vijetum% parama#m% ca ki#rtim | | 1 [bh] etasmin eva ka#le tu vasis%t%ham r%s%isattamam iks%va#kuvam%shajo ra#ja# sauda#so dadata#m% varah% 2 sarvalokacaram% siddham% brahmakosham% sana#tanam purohitam idam% pras%t%um abhiva#dyopacakrame 3 [sau] trailokye bhagavan kim% svit pavitram% kathyate 'nagha yat ki#rtayan sada# martyah% pra#pnuya#t pun%yam uttamam 4 [bh] tasmai prova#ca vacanam% pran%ata#ya hitam% tada# gava#m upanis%ad vidva#n namaskr%tya gava#m% shucih% 5 ga#vah% surabhigandhinyas tatha# guggulu gandhika#h% ga#vah% pratis%t%ha# bhu#ta#na#m% ga#vah% svastyayanam% mahat 6 ga#vo bhu#tam% bhavis%yac ca ga#vah% pus%t%ih% sana#tani# ga#vo laks%mya#s tatha# mu#lam% gos%u dattam% na nashyati annam% hi satatam% ga#vo deva#na#m% paramam% havih% 7 sva#ha#ka#ravas%at%ka#rau gos%u nityam% pratis%t%hitau ga#vo yajn~asya hi phalam% gos%u yajn~a#h% pratis%t%hita#h% 8 sa#yam% pratash ca satatam% homaka#le maha#mate ga#vo dadati vai homyam r%s%ibhyah% purus%ars%abha 9 ka#ni cid ya#ni durga#n%i dus%kr%ta#ni kr%ta#ni ca taranti caiva pa#pma#nam% dhenum% ye dadati prabho 10 eka#m% ca dashagur dadya#d dasha dadya#c ca goshati# shatam% sahasragur dadya#t sarve tulyaphala# hi te 11 ana#hita#gnih% shatagur ayajva# ca sahasraguh% samr%ddho yash ca ki#na#sho na#rghyam arhanti te trayah% 12 kapila#m% ye prayacchanti sa vatsa#m% ka#m%syadohana#m suvrata#m% vastrasam%vi#ta#m ubhau lokau jayanti te 13 yuva#nam indriyopetam% shatena saha yu#thapam gavendram% bra#hman%endra#ya bhu#ri shr%n*gam alam%kr%tam 14 vr%s%abham% ye prayacchanti shrotriya#ya param%tapa aishvaryam% te 'bhija#yante ja#yama#na#h% punah% punah% 15 na#ki#rtayitva# ga#h% supya#n na#smr%tya punar utpatet sa#yam%pra#tar namasyec ca ga#s tatah% pus%t%im a#pnuya#t 16 gava#m% mu#tra puri#s%asya nodvijeta kada# cana na ca#sa#m% ma#m%sam ashni#ya#d gava#m% vyus%t%im% tatha#shnute 17 ga#sh ca sam%ki#rtayen nityam% na#vamanyeta ga#s tatha# anis%t%am% svapnam a#laks%ya ga#m% narah% sam%praki#rtayet 18 gomayena sada# sna#ya#d gokari#s%e ca sam%vishet shles%ma mu#tra puri#s%a#n%i pratigha#tam% ca varjayet 19 sa#rdra carman%i bhun~ji#ta niri#ks%an va#run%i#m% disham va#gyatah% sarpis%a# bhu#mau gava#m% vyus%t%im% tatha#shnute 20 ghr%tena juhuya#d agnim% ghr%tena svasti va#cayet ghr%tam% dadya#d ghr%tam% pra#shed gava#m% vyus%t%im% tatha#shnute 21 gomatya# vidyaya# dhenum% tila#na#m abhimantrya yah% rasaratnamayi#m% dadya#n na sa shocet kr%ta#kr%te 22 ga#vo ma#m upatis%t%hantu hemashr%n*ga#h% payo mucah% surabhyah% saurabheya#sh ca saritah% sa#garam% yatha# 23 ga#vah% pashyantu ma#m% nityam% ga#vah% pashya#my aham% tada# ga#vo 'sma#kam% vayam% ta#sa#m% yato ga#vas tato vayam 24 evam% ra#trau diva# caiva sames%u vis%ames%u ca maha#bhayes%u ca narah% ki#rtayan mucyate bhaya#t | | 1 [vasist%ha] shatam% vars%asahasra#n%a#m% tapas taptam% sudushcaram gobhih% pu#rvavisr%s%t%a#bhir gacchema shres%t%hata#m iti 2 loke 'smin daks%in%a#na#m% ca sarva#sa#m% vayam uttama#h% bhavema na ca lipyema dos%en%eti param%tapa 3 sa eva cetasa# tena hato lipyeta sarvada# shakr%ta# ca pavitra#rtham% kurvi#ran deva ma#nus%a#h% 4 tatha# sarva#n%i bhu#ta#ni stha#vara#n%i cara#n%i ca prada#ta#rash ca goloka#n gaccheyur iti ma#nada 5 ta#bhyo varam% dadau brahma# tapaso 'nte svayam%prabhuh% evam% bhavatv iti vibhur loka#m%s ta#rayateti ca 6 uttasthuh% siddhika#ma#s ta# bhu#tabhavyasya ma#tarah% tapaso 'nte maha#ra#ja ga#vo lokapara#yan%a#h% 7 tasma#d ga#vo maha#bha#ga#h% pavitram% param ucyate tathaiva sarvabhu#ta#na#m% ga#vas tis%t%hanti mu#rdhani 8 sama#navatsa#m% kapila#m% dhenum% dattva# payasvini#m suvrata#m% vastrasam%vi#ta#m% brahmaloke mahi#yate 9 rohin%i#m% tulyavatsa#m% tu dhenum% dattva# payasvini#m suvrata#m% vastrasam%vi#ta#m% su#ryaloke mahi#yate 10 sama#navatsa#m% shabala#m% dhenum% dattva# payasvini#m suvrata#m% vastrasam%vi#ta#m% somaloke mahi#yate 11 sama#navasta#m% shveta#m% tu dhenum% dattva# payasvini#m suvrata#m% vastrasam%vi#ta#m indraloke mahi#yate 12 sama#navatsa#m% kr%s%n%a#m% tu dhenum% dattva# payasvini#m suvrata#m% vastrasam%vi#ta#m agniloke mahi#yate 13 sama#navatsa#m% dhu#mra#m% tu dhenum% dattva# payasvini#m suvrata#m% vastrasam%vi#ta#m% ya#mya loke mahi#yate 14 apa#m% phenasavarn%a#m% tu sa vatsa#m% ka#m%syadohana#m prada#ya vastrasam%vi#ta#m% va#run%am% lokam ashnute 15 va#taren%u savarn%a#m% tu sa vatsa#m% ka#m%syadohana#m prada#ya vastrasam%vi#ta#m% va#yuloke mahi#yate 16 hiran%yavarn%a#m% pin*ga#ks%i#m% sa vatsa#m% ka#m%syadohana#m prada#ya vastrasam%vi#ta#m% kauberam% lokam ashnute 17 pala#la dhu#mravarn%a#m% tu sa vatsa#m% ka#m%syadohana#m prada#ya vastrasam%vi#ta#m% pitr%loke mahi#yate 18 sa vatsa#m% pi#vari#m% dattva# shitikan%t%ha#m alam%kr%ta#m vaishvadevam asam%ba#dham% stha#nam% shres%t%ham% prapadyate 19 sama#navatsa#m% gauri#m% tu dhenum% dattva# payasvini#m suvrata#m% vastrasam%vi#ta#m% vasu#na#m% lokam ashnute 20 pa#n%d%ukambala varn%a#m% tu sa vatsa#m% ka#m%syadohana#m prada#ya vastrasam%vi#ta#m% sa#dha#na#m% lokam ashnute 21 vaira#t%a pr%s%t%ham uks%a#n%am% sarvaratnair alam% kr%tam prada#ya maruta#m% loka#n ajara#n pratipadyate 22 vatsopapanna#m% ni#la#n*ga#m% sarvaratnasamanvita#m gandharva#psarasa#m% loka#n dattva# pra#pnoti ma#navah% 23 shitikan%t%ham anad%va#ham% sarvaratnair alam%kr%tam dattva# praja#pater loka#n vishokah% pratipadyate 24 goprada#na rato ya#ti bhittva# jaladasam%caya#n vima#nena#rka varn%ena divi ra#jan vira#jata# 25 tam% ca#ruves%a#h% sushron%yah% sahasram% varayos%itah% ramayanti narashres%t%ha goprada#na ratam% naram 26 vi#n%a#na#m% vallaki#na#m% ca nu#pura#n%a#m% ca shin~jitaih% ha#saish ca harin%a#ks%i#n%a#m% prasuptah% pratibodhyate 27 ya#vanti loma#ni bhavanti dhenva#s; ta#vanti vars%a#n%i mahi#yate sah% svarga#c cyutash ca#pi tato nr%loke; kule samutpatsyati gomina#m% sah% | | 1 [v] ghr%taks%i#raprada# ga#vo ghr%tayonyo ghr%todbhava#h% ghr%tanadyo ghr%ta#varta#s ta# me santu sada# gr%he 2 ghr%tam% me hr%daye nityam% ghr%tam% na#bhya#m% pratis%t%hitam ghr%tam% sarvr%s%u ga#tres%u ghr%tam% me manasi sthitam 3 ga#vo mama#grato nityam% ga#vah% pr%s%t%hata eva ca ga#vo me sarvatash caiva gava#m% madhye vasa#my aham 4 ity a#camya japet sa#yam%pra#tash ca purus%ah% sada# yad ahna# kurute pa#pam% tasma#t sa parimucyate 5 pra#sa#da# yatra sauvarn%a# vasor dha#ra# ca yatra sa# gandharva#psaraso yatra tatra ya#nti sahasrada#h% 6 nava ni#ta pan*ka#h% ks%i#roda# dadhi shaivalasam%kula#h% vahanti yatra nadyo vai yatra ya#nti sahasrada#h% 7 gava#m% shatasahasram% tu yah% prayacched yatha#vidhi para#m r%ddhim ava#pya#tha sa goloke mahi#yate 8 dasha cobhayatah% pretya ma#ta#pitroh% pita#maha#n dadha#ti sukr%ta#m*l loka#n puna#ti ca kulam% narah% 9 dhenva#h% prama#n%ena samaprama#n%a#m%; dhenum% tila#na#m api ca prada#ya pa#ni#ya da#ta# ca yamasya loke; na ya#tana#m% ka#m% cid upaiti tatra 10 pavitram agryam% jagatah% pratis%t%ha#; divaukasa#m% ma#taro 'tha#prameya#h% anva#labhed daks%in%ato vrajec ca; dadya#c ca pa#tre prasami#ks%ya ka#lam 11 dhenum% sa vatsa#m% kapila#m% bhu#ri shr%n*ga#m%; ka#m%syopadoha#m% vasanottari#ya#m prada#ya ta#m% ga#hati dur viga#hya#m%; ya#mya#m% sabha#m% vi#tabhayo manus%yah% 12 suru#pa# bahuru#pa#sh ca vishvaru#pa#sh ca ma#tarah% ga#vo ma#m upatis%t%hanta#m iti nityam% praki#rtayet 13 na#tah% pun%yataram% da#nam% na#tah% pun%yataram% phalam na#to vishis%t%am% lokes%u bhu#tam% bhavitum arhati 14 tvaca# lomna#tha shr%n*gaish ca va#laih% ks%i#ren%a medasa# yajn~am% vahanti sam%bhu#ya kim asty abhyadhikam% tatah% 15 yaya# sarvam idam% vya#ptam% jagat stha#varajan*gamam ta#m% dhenum% shirasa# vande bhu#tabhavyasya ma#taram 16 gun%avacana samuccayaika desho; nr%pava mayais%a gava#m% praki#rtitas te na hi param iha da#nam asti gobhyo; bhavanti na ca#pi para#yan%am% tatha#nyat 17 [bh] param idam iti bhu#mipo vicintya; pravaram r%s%er vacanam% tato maha#tma# vyasr%jata niyata#tmava#n dvijebhyo; subahu ca godhanam a#ptava#m%sh ca loka#n | | 1 [y] pavitra#n%a#m% pavitram% yac chres%t%ham% loke ca yad bhavet pa#vanam% paramam% caiva tan me bru#hi pita#maha 2 [bh] ga#vo maha#rtha#h% pun%ya#sh ca ta#rayanti ca ma#nava#n dha#rayanti praja#sh cema#h% payasa# havis%a# tatha# 3 na hi pun%yatamam% kim% cid gobhyo bharatasattama eta#h% pavitra#h% pun%ya#sh ca tris%u lokes%v anuttama#h% 4 deva#na#m uparis%t%a#c ca ga#vah% prativasanti vai dattva# caita# narapate ya#nti svargam% mani#s%in%ah% 5 ma#ndha#ta# yauvana#shvash ca yaya#tir nahus%as tatha# ga#vo dadantah% satatam% sahasrashatasam%mita#h% gata#h% paramakam% stha#nam% devair api sudurlabham 6 api ca#tra pura#vr%ttam% kathayis%ya#mi te 'nagha 7 r%s%i#n%a#m uttamam% dhi#ma#n kr%s%n%advaipa#yanam% shukah% abhiva#dya#hnikam% kr%tva# shucih% prayata ma#nasah% pitaram% paripapraccha dr%s%t%alokapara#varam 8 ko yajn~ah% sarvayajn~a#na#m% varis%t%ha upalaks%yate kim% ca kr%tva# param% svargam% pra#pnuvanti mani#s%in%ah% 9 kena deva#h% pavitren%a svargam ashnanti va# vibho kim% ca yajn~t%asya yajn~atvam% kva ca yajn~ah% pratis%t%hitah% 10 da#na#na#m uttamam% kim% ca kim% ca satram atah% param pavitra#n%a#m% pavitram%ca yat tad bru#hi mama#nagha 11 etac chrutva# tu vacanam% vya#sah% paramadharmavit putra#ya#kathayat sarvam% tattvena bharatars%abha 12 [v] ga#vah% pratis%t%ha# bhu#ta#na#m% tatha# ga#vah% para#yan%am ga#vah% pun%ya#h% pavitra#sh ca pa#vanam% dharma eva ca 13 pu#rvam a#sanna shr%n*ga# vai ga#va ity anushushrumah% shr%n*ga#rthe samupa#santa ta#h% kila prabhum avyayam 14 tato brahma# tu ga#h% pra#yam upavis%t%a#h% sami#ks%ya ha i#psitam% pradadau ta#bhyo gobhya pratyekashah% prabhuh% 15 ta#sam% shr%n*ga#n%y aja#yanta yasya# ya#dr%n* manogatam na#na#varn%a#h% shr%n*gavantyas ta# vyarocanta putraka 16 brahman%a# varadatta#s ta# havyakavya prada#h% shubha#h% pun%ya#h% pavitra#h% subhaga# divyasam%stha#na laks%an%a#h% ga#vas tejo mahad divyam% gava#m% da#nam% prashasyate 17 ye caita#h% sam%prayacchanti sa#dhavo vi#tamatsara#h% te vai sukr%tinah% prokta#h% sarvada#naprada#sh ca te gava#m% lokam% yatha# pun%yam a#pnuvanti ca te 'nagha 18 yatra vr%ks%a# madhu phala# divyapus%paphalopaga#h% pus%pa#n%i ca sugandhi#ni divya#ni dvijasattama 19 sarva# man%imayi# bhu#mih% su#ks%maka#n~canava#luka# sarvatra sukhasam%sparsha# nis%pan*ka# ni#raja# shubha# 20 raktotpalavanaish caiva man%idan%d%air hiran%mayaih% tarun%a#dityasam%ka#shair bha#nti tatra jala#shaya#h% 21 maha#rha#man%i patraish ca ka#n~canaprabha kesaraih% ni#lotpalavimishraish ca sarobhir bahu pan*kajaih% 22 karavi#ra vanaih% phullaih% sahasra#varta sam%vr%taih% sam%ta#nakavanaih% phullair vr%ks%aish ca samalam%kr%ta#h% 23 nirmala#bhish ca mukta#bhir man%ibhish ca maha#dhanaih% uddhu#ta pulina#s tatra ja#taru#paish ca nimnaga#h% 24 sarvaratnamayairsh citrair avaga#d%ha# nagottamaih% ja#taru#pamayaish ca#nyair huta#shanasamaprabhaih% 25 sauvarn%agirayas tatra man%iratnashiloccaya#h% sarvaratnamayair bha#nti shr%n*gaish ca#rubhir ucchritaih% 26 nityapus%paphala#s tatra naga#h% patraratha#kula#h% divyagandharasaih% pus%paih% phalaish ca bharatars%abha 27 ramante pun%yakarma#n%as tatra nityam% yudhis%t%hira sarvaka#masamr%ddha#rtha# nih%shoka# gatamanyavah% 28 vima#nes%u vicitres%u raman%i#yes%u bha#rata modante pun%yakarma#n%o viharanto yashasvinah% 29 upakri#d%anti ta#n ra#jan~ shubha#sh ca#psarasa#m% gan%a#h% ela#m*l loka#n ava#pnoti ga#m% dattva# vai yudhis%t%hira 30 ya#sa#m adhipatih% pu#s%a# ma#ruto balava#n bali# aishvarye varun%o ra#ja# ta# ma#m% pa#ntu yugam%dhara#h% 31 suru#pa# bahuru#pa#sh ca vishvaru#pa#sh ca ma#tarah% pra#ja#patya# iti brahman~ japen nityam% yatavratah% 32 ga#s tu shushru#s%ate yash ca samanveti ca sarvashah% tasmai tus%t%a#h% prayacchanti vara#n api sudurlabha#n 33 na druhyen manasa# ca#pi gos%u ta# hi sukhaprada#h% arcayeta sada# caiva namah% ka#raish ca pu#jayet da#ntah% pri#tamana# nityam% gava#m% vyus%t%im% tatha#shnute 34 yena deva#h% pavitren%a bhun~jate lokam uttamam yat pavitram% pavitra#n%a#m% tad ghr%tam% shirasa# vahet 35 ghr%tena juhuya#d agnim% ghr%tena svasti va#cayet ghr%tam% pra#shed ghr%tam% dadya#d gava#m% vyus%t%im% tatha#shnute 36 tryaham us%n%am% piben mu#tram% tryaham us%n%am% pibet payah% gava#m us%n%am% payah% pi#tva# tyaham us%n%am% ghr%tam% pibet tryaham us%n%am% ghr%tam% pi#tva# va#yubhaks%o bhavet tryaham 37 nirhr%taish ca yavair gobhir ma#sam% prasr%ta ya#vakah% brahmahatya# samam% pa#pam% sarvam etena shudhyati 38 para#bhava#rtham% daitya#na#m% devaih% shaucam idam% kr%tam devatvam api ca pra#pta#h% sam%siddha#sh ca maha#bala#h% 39 ga#vah% pavitra#h% pun%ya#sh ca pa#vanam% paramam% mahat ta#sh ca dattva# dvija#tibhyo narah% svargam upa#shnute 40 gava#m% madhye shucir bhu#tva# gomati#m% manasa# japet pu#ta#bhir adbhir a#camya shucir bhavati nirmalah% 41 agnimadhye gava#m% madhye bra#hman%a#na#m% ca sam%sadi vidya# veda vratasna#ta# bra#hman%a#h% pun%yakarmin%ah% 42 adhya#payeran~ shis%ya#n vai gomati#m% yajn~asam%mita#m trira#tropos%itah% shrutva# gomati#m% labhate varam 43 putra ka#mash ca labhate putram% dhanam atha#pi ca patika#ma# ca bharta#ram% sarvaka#ma#m%sh ca ma#navah% ga#vas tus%t%a#h% prayacchanti sevita# vai na sam%shayah% 44 evam eta# maha#bha#ga# yajn~iya#h% sarvaka#mada#h% rohin%ya iti ja#ni#hi naita#bhyo vidyate param 45 ity uktah% sa maha#teja#h% shukah% pitra# maha#tmana# pu#jaya#m a#sa ga# nityam% tasya#t tvam api pu#jaya | | 1 [y] maya# gava#m% puri#s%am% vai shriya# jus%t%am iti shrutam etad iccha#my aham% shrotum% sam%shayo 'tra hi me maha#n 2 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam gobhir nr%peha sam%va#dam% shriya# bharatasattama 3 shri#h% kr%tveha vapuh% ka#ntam% gomadhyam% pravivesha ha ga#vo 'tha vismita#s tasya# dr%s%t%va# ru#pasya sam%padam 4 [ga#vah] ka#si devi kuto va# tvam% ru#pen%a#pratima# bhuvi vismita#h% sma maha#bha#ge tava ru#pasya sam%pada# 5 iccha#mas tva#m% vayam% jn~a#tum% ka# tvam% kva ca gamis%yasi tattvena ca suvarn%a#bhe sarvam etad bravi#hi nah% 6 [s%ri#] lokaka#nta#smi bhadram% vah% shri#r na#mneha parishruta# maya# daitya#h% parityakta# vinas%t%a#h% sha#shvati#h% sama#h% 7 indro vivasva#n somash ca vis%n%ur a#po 'gnir eva ca maya#bhipanna# r%dhyante r%s%ayo devata#s tatha# 8 ya#m%sh ca dvis%a#my aham% ga#vas te vinashyanti sarvashah% dharma#rthaka#mahi#na#sh ca te bhavanty asukha#nvita#h% 9 evam% prabha#va#m% ma#m% ga#vo vija#ni#ta sukhaprada#m iccha#mi ca#pi yus%ma#su vastum% sarva#su nityada# a#gata# pra#rthaya#na#ham% shri#jus%t%a# bhavata#nagha#h% 10 [ga#vah] adhruva#m% can~cala#m% ca tva#m% sa#ma#nya#m% bahubhih% saha na tva#m iccha#mi bhadram% te gamyata#m% yatra rocate 11 vapus%mantyo vayam% sarva#h% kim asma#kam% tvaya#dya vai yatres%t%am% gamyata#m% tatra kr%taka#rya# vayam% tvaya# 12 [s%ri#] kim etad vah% ks%amam% ga#vo yan ma#m% neha#bhyanandatha na ma#m% sam%prati gr%hn%i#tha kasma#d vai durlabha#m% sati#m 13 satyash ca lokava#do 'yam% loke carati suvrata#h% svayam% pra#pte paribhavo bhavati#ti vinishcayah% 14 mahad ugram% tapah% kr%tva# ma#m% nis%evanti ma#nava#h% devada#navagandharva#h% pisha#coragara#ks%asa#h% 15 ks%amam etad dhi vo ga#vah% pratigr%hn%i#ta ma#m iha na#vamanya# hy aham% saumya#s triloke sa cara#care 16 [ga#vah] na#vamanya#mahe devi na tva#m% paribhava#mahe adhruva# calacitta#si tatas tva#m% varjaya#mahe 17 bahuna#tra kim uktena gamyata#m% yatra va#n~chasi vapus%matyo vayam% sarva#h% kim asma#kam% tvaya#nagha 18 [s%ri#] avajn~a#ta# bhavis%ya#mi sarvalokes%u ma#nada#h% pratya#khya#nena yus%ma#bhih% prasa#dah% kriyata#m iti 19 maha#bha#ga# bhavatyo vai sharan%ya#h% sharan%a#gata#m paritra#yantu ma#m% nityam% bhajama#na#m anindita#m ma#nana#m% tv aham iccha#mi bhavatyah% satatam% shubha#h% 20 apy eka#n*ke tu vo vastum iccha#mi ca sukutsite na vo 'sti kutsitam% kim% cid an*ges%v a#laks%yate 'nagha#h% 21 pun%ya#h% pavitra#h% subhaga# mama#desham% prayacchata vaseyam% yatra ca#n*ge 'ham% tan me vya#khya#tum arhatha 22 [bh] evam ukta#s tu ta# ga#vah% shubha#h% karun%avatsala#h% sam%mantrya sahita#h% sarva#h% shriyam u#cur nara#dhipa 23 avashyam% ma#nana# ka#rya# tava#sma#bhir yashasvini shakr%n mu#tre nivasa nah% pun%yam etad dhi nah% shubhe 24 [s%ri#] dis%t%ya# prasa#do yus%ma#bhih% kr%to me 'nugraha#tmakah% evam% bhavatu bhadram% vah% pu#jita#smi sukhaprada#h% 25 [bh] evam% kr%tva# tu samayam% shri#r gobhih% saha bha#rata pashyanti#na#m% tatas ta#sa#m% tatraiva#ntaradhi#yata 26 etad goshakr%tah% putra ma#ha#tmyam% te 'nuvarn%itam maha#tmyam% ca gava#m% bhu#yah% shru#yata#m% gadato mama | | 1 [bh] ye ca ga#h% sam%prayacchanti hutashis%t%a#shinash ca ye tes%a#m% satra#n%i yajn~a#sh ca nityam eva yudhis%t%hira 2 r%te dadhighr%teneha na yajn~ah% sam%pravartate tena yajn~asya yajn~atvam ato mu#lam% ca laks%yate 3 da#na#na#m api sarves%a#m% gava#m% da#nam% prashasyate ga#vah% shres%t%ha#h% pavitra#sh ca pa#vanam% hy etad uttamam 4 pus%t%y artham eta#h% seveta sha#nty artham api caiva ha payo dadhighr%tam% ya#sa#m% sarvapa#papramocanam 5 ga#vas tejah% param% proktam iha loke paratra ca na gobhyah% paramam% kim% cit pavitram% purus%ars%abha 6 atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam pita#mahasya sam%va#dam indrasya ca yudhis%t%hira 7 para# bhu#tes%u daityes%u shakre tribhuvaneshvare praja#h% samudita#h% sarva#h% satyadharmapara#yan%a#h% 8 athars%ayah% sa gandharva#h% kim%naroragara#ks%asa#h% deva#surasuparn%a#sh ca praja#na#m% patayas tatha# paryupa#santa kauravya kada# cid vai pita#maham 9 na#radah% parvatash caiva vishva#vasuhaha#huhu# divyata#nes%u ga#yantah% paryupa#santa tam% prabhum 10 tatra divya#ni pus%pa#n%i pra#vahat pavanas tatha# a#jahrur r%tavash ca#pi sugandhi#ni pr%thak pr%thak 11 tasmin devasama#va#ye sarvabhu#tasama#game divyava#ditra sam%ghus%t%e divyastri# ca#ran%a#vr%te indrah% papraccha devesham abhiva#dya pran%amya ca 12 deva#na#m% bhagavan kasma#l lokesha#na#m% pita#maha uparis%t%a#d gava#m% loka etad iccha#mi veditum 13 kim% tapo brahmacaryam% va# gobhih% kr%tam iheshvara deva#na#m uparis%t%a#d yad vasanty arajasah% sukham 14 tatra prova#ca tam% brahma# shakram% balanisu#danam avajn~a#ta#s tvaya# nityam% ga#vo balanisu#dana 15 tena tvam a#sa#m% ma#ha#tmyam% na vettha shr%n%u tat prabho gava#m% prabha#vam% paramam% ma#ha#tmyam% ca surars%abha 16 yajn~a#n*gam% kathita# ga#vo yajn~a eva ca va#sava eta#bhish ca#py r%te yajn~o na pravartet katham% cana 17 dha#rayanti praja#sh caiva payasa# havis%a# tatha# eta#sa#m% tanaya#sh ca#pi kr%s%iyogam upa#sate 18 janayanti ca dha#nya#ni bi#ja#ni vividha#ni ca tato yajn~a#h% pravartante havyam% kavyam% ca sarvashah% 19 payo dadhighr%tam% caiva pun%ya#sh caita#h% sura#dhipa vahanti vividha#n bha#ra#n ks%ut kr%s%n%a# paripi#d%ita#h% 20 muni#m%sh ca dha#rayanti#ha praja#sh caiva#pi karman%a# va#sava#ku#t%a va#hinyah% karman%a# sukr%tena ca uparis%t%a#t tato 'sma#kam% vasanty eta#h% sadaiva hi 21 etat te ka#ran%am% shakra niva#sakr%tam adya vai gava#m% devoparis%t%a#d dhi sama#khya#tam% shatakrato 22 eta# hi varadatta#sh ca varada#sh caiva va#sava saurabhyah% pun%yakarmin%yah% pa#vana#h% shubhalaks%an%a#h% 23 yadartham% ga# gata#sh caiva saurabhyah% surasattama tac ca me shr%n%u ka#rtsnyena vadato balasu#dana 24 pura# devayuge ta#ta daityendres%u maha#tmasu tri#m*l loka#n anusha#satsu vis%n%au garbhatvam a#gate 25 aditya#s tapyama#na#ya#s tapo ghoram% sushushcaram putra#rtham amara shres%t%ha pa#denaikena nityada# 26 ta#m% tu dr%s%t%va# maha#devi#m% tapyama#na#m% mahat tapah% daks%asya duhita# devi# surabhir na#ma na#matah% 27 atapyata tapo ghoram% hr%s%t%a# dharmapara#yan%a# kaila#sashikhare ramye devagandharvasevite 28 vyatis%t%had ekapa#dena paramam% yogam a#sthita# dashavars%asahasra#n%i dashavars%ashata#ni ca 29 sam%tapta#s tapasa# tasya# deva#h% sars%imahoraga#h% tatra gatva# maya# sa#rdham% paryupa#santa ta#m% shubha#m 30 atha#ham abruvam% tatra devi#m% ta#m% tapasa#nvita#m kimartham% tapyate devi tapo ghoram anindite 31 pri#tas te 'ham% maha#bha#ge tapasa#nena shobhane varayasva varam% devi da#ta#smi#ti puram%dara 32 [surabhi#] varen%a bhagavan mahyam% kr%tam% lokapita#maha es%a eva varo me 'dya yat pri#to 'si mama#nagha 33 [br] ta#m evam% bruvati#m% devi#m% surabhi#m% tridasheshvara pratyavruvam% yad devaindra tan nibodha shaci#pate 34 alobha ka#myaya# devi tapasa# ca shubhena te prasanno 'ham% varam% tasma#d amaratvam% dada#ni te 35 traya#n%a#m api loka#na#m uparis%t%a#n nivatsyasi matprasa#da#c ca vikhya#to golokah% sa bhavis%yati 36 ma#nus%es%u ca kurva#n%a#h% praja#h% karmasuta#s tava nivatsyanti maha#bha#ge sarva# duhitarash ca te 37 manasa# cintita# bhoga#s tvaya# vai divyama#nus%a#h% yac ca svargasukham% devi tat te sam%patsyate shubhe 38 tasya# loka#h% sahasra#ks%a sarvaka#masamanvita#h% na tatra kramate mr%tyur na jara# na ca pa#vakah% na dainyam% na#shubham% kim% cid vidyate tatra va#sava 39 tatra divya#ny aran%ya#ni divya#ni bhavana#ni ca vima#na#ni ca yukta#ni ka#maga#ni ca va#sava 40 vrataish ca vividhaih% pun%yais tatha# ti#rtha#nusevana#t tapasa# mahata# caiva sukr%tena ca karman%a# shakyah% sama#sa#dayitum% golokah% pus%kareks%an%a 41 etat te sarvam a#khya#tam% maya# shakra#nupr%cchate na te paribhavah% ka#ryo gava#m arinisu#dana 42 [bh] etac chrutva# sahasra#ks%ah% pu#jaya#m a#sa nityada# ga#sh cakre bahuma#nam% ca ta#su nityam% yudhis%t%hira 43 etat te sarvam a#khya#tam% pa#vanam% ca maha#dyute pavitram% paramam% ca#pi gava#m% ma#ha#tmyam uttamam ki#rtitam% purus%avya#ghra sarvapa#pavina#shanam 44 ya idam% kathayen nityam% bra#hman%ebhyah% sama#hitah% havyakavyes%u yajn~es%u pitr%ka#ryes%u caiva ha sa#rvaka#mikam aks%ayyam% pitr%#m%s tasyopatis%t%hati 45 gos%u bhaktash ca labhate yad yad icchati ma#navah% striyo 'pi bhakta# ya# gos%u ta#sh ca ka#ma#n ava#pnuyuh% 46 putra#rthi# labhate putram% kanya# patim ava#pnuya#t dhana#rthi# labhate vittam% dharma#rthi# dharmam a#pnuya#t 47 vidya#rthi# pra#pnuya#d vidya#m% sukha#rthi# pra#pnuya#t sukham na kim% cid durlabham% caiva gava#m% bhaktasya bha#rata | | 1 [y] uktam% pita#mahenedam% gava#m% da#nam anuttamam vishes%en%a narendra#n%a#m iti dharmam aveks%ata#m 2 ra#jyam% hi satatam% duh%kham a#shrama#sh ca sudurvida#h% pariva#ren%a vai duh%kham% durdharam% ca#kr%ta#tmabhih% bhu#yis%t%ham% ca narendra#n%a#m% vidyate na shubha# gatih% 3 pu#yante te 'tra niyatam% prayacchanto vasum%dhara#m pu#rvam% ca kathita# dharma#s tvaya# me kurunandana 4 evam eva gava#m uktam% prada#nam% te nr%gen%n%a ha r%s%in%a# na#ciketena pu#rvam eva nidarshitam 5 vedopanis%ade caiva sarvakarmasu daks%in%a# sarvakratus%u coddis%t%am% bhu#mir ga#vo 'tha ka#n~canam 6 tatra shrutis tu parama# suvarn%am% daks%in%eti vai etad iccha#my aham% shrotum% pita#maha yatha#tatham 7 kim% suvarn%am% katham% ja#tam% kasmin ka#le kim a#tmakam kim% da#nam% kim% phalam% caiva kasma#c ca param ucyate 8 kasma#d da#nam% suvarn%asya pu#jayanti mani#s%in%ah% kasma#c ca daks%in%a#rtham% tad yajn~akarmasu shasyate 9 kasma#c ca pa#vanam% shres%t%ham% bhu#mer gobhyash ca ka#n~canam paramam% daks%in%a#rthe ca tad bravi#hi pita#maha 10 [bh] shr%n%u ra#jann avahito bahu ka#ran%avistaram ja#taru#pasamutpattim anubhu#tam% ca yan maya# 11 pita# mama maha#teja#h% sham%tanur nidhanam% gatah% tasya ditsur aham% shra#ddham% gan*ga# dva#ram upa#gamam 12 tatra#gamya pituh% putra shra#dha karma sama#rabham ma#ta# me ja#hnavi# caiva sa#ha#yyam akarot tada# 13 tato 'gratas tapah%siddha#n upaveshya bahu#n r%s%i#n toyaprada#na#t prabhr%ti ka#rya#n%y aham atha#rabham 14 tat sama#pya yathoddis%t%am% pu#rvakarma sama#hitah% da#tum% nirvapan%am% samyag yatha#vad aham a#rabham 15 tatas tam% darbhavinya#sam% bhittva# surucira#n*gadah% pralamba#bharan%o ba#hur udatis%t%had visha#m% pate 16 tam utthitam aham% dr%s%t%va# param% vismayam a#gamam pratigrahi#ta# sa#ks%a#n me piteti bharatars%abha 17 tato me punar eva#si#t sam%jn~a# sam%cintya sha#stratah% na#yam% vedes%u vihito vidhir hasta iti prabho pin%d%o deyo naren%eha tato matir abhu#n mama 18 sa#ks%a#n neha manus%yasya pitaro 'ntarhita#h% kva cit gr%hn%anti vihitam% tv evam% pin%d%o deyah% kushes%v api 19 tato 'ham% tad ana#dr%tya pitur hastanidarshanam sha#straprama#n%a#t su#ks%mam% tu vidhim% pa#rthiva sam%smaran 20 tato darbhes%u tat sarvam adadam% bharatars%abha sha#strama#rga#nusa#ren%a tad viddhi manujars%abha 21 tatah% so 'ntarhito ba#huh% putur mama nara#dhipa tato ma#m% darshaya#m a#suh% svapna#nte pitaras tada# 22 pri#yama#n%a#s tu ma#m u#cuh% pri#ta#h% sma bharatars%abha vijn~a#nena tava#nena yan na muhyasi dharmatah% 23 tvaya# hi kurvata# sha#stram% prama#n%am iha pa#rthiva a#tma# dharmah% shrutam% veda#h% pitarash ca mahars%ibhih% 24 sa#ks%a#t pita#maho brahma# guravo 'tha praja#patih% prama#n%am upani#ta# vai sthitish ca na vica#lita# 25 tad idam% samyag a#rabdham% tvaya#dya bharatars%abha kim% tu bhu#mer gava#m% ca#rthe suvarn%am% di#yata#m iti 26 evam% vayam% ca dharmash ca sarve ca#smat pita#maha#h% pa#vita# vai bhavis%yanti pa#vanam% paramam% hi tat 27 dasha pu#rva#n dasha para#m%s tatha# sam%ta#rayanti te suvarn%am% ye prayacchanti evam% me pitaro 'bruvan 28 tato 'ham% vismito ra#jan pratibuddho visha#m% pate suvarn%ada#ne 'karavam% matim% bharatasattama 29 itiha#sam imam% ca#pi shr%n%u ra#jan pura#tanam ja#madagnyam% prati vibho dha#nyam a#yus%yam eva ca 30 ja#madagnyena ra#men%a ti#vraros%a#nvitena vai trih% saptakr%tvah% pr%thivi# kr%ta# nih% ks%atriya# pura# 31 tato jitva# mahi#m% kr%tsna#m% ra#mo ra#ji#valocanah% a#jaha#ra kratum% vi#ro brahmaks%atren%a pu#jitam 32 va#jimedham% maha#ra#ja sarvaka#masamanvitam pa#vanam% sarvabhu#ta#na#m% tejo dyutivivardhanam 33 vipa#pma#pi sa tejasvi# tena kratuphalena vai naiva#tmano 'tha laghuta#m% ja#madagnyo 'bhyagacchata 34 sa tu kratuvaren%es%t%va# maha#tma# daks%in%a#vata# papraccha#gama sam%panna#n r%s%i#n deva#m%sh ca bha#rgavah% 35 pa#vanam% yat param% nr%#n%a#m ugre karman%i vartata#m tad ucyata#m% maha#bha#ga# iti ja#taghr%n%o 'bravi#t ity ukta# veda sha#strajn~a#s te tam u#cur mahars%ayah% 36 [vasist%ha] devata#s te prayacchanti suvarn%am% ye dadaty uta agnir hi devata#h% sarva#h% suvarn%am% ca tad a#tmakam 37 tasma#t suvarn%am% dadata# datta#h% sarva#sh ca devata#h% bhavanti purus%avya#ghra na hy atah% paramam% viduh% 38 bhu#ya eva ca ma#ha#tmyam% suvarn%asya nibodha me gadato mama viprars%e sarvashastrabhr%ta#m% vara 39 maya# shrutam idam% pu#rvam% pura#n%e bhr%gunandana praja#pateh% kathayato manoh% sva#yambhuvasya vai 40 shu#lapa#n%er bhagavato rudrasya ca maha#tmanah% girau himavati shres%t%he tada# bhr%gukulodvaha 41 devya# viva#he nirvr%tte rudra#n%ya# bhr%gunandana sama#game bhagavato devya# saha maha#tmanah% tatah% sarve samudvigna# bhagavantam upa#gaman 42 te maha#devam a#si#nam% devi#m% ca varada#m uma#m prasa#dya shirasa# sarve rudram u#cur bhr%gu#dvaha 43 ayam% sama#gamo devadevya#h% saha tava#nagha tapasvinas tapasvinya# tejasvinya#ti tejasah% amoghateja#s tvam% devadevi# ceyam uma# tatha# 44 apatyam% yuvayor deva balavad bhavita# prabho tan nu#nam% tris%u lokes%u na kim% cic ches%ayis%yati 45 tad ebhyah% pran%atebhyas tvam% devebhyah% pr%thulocana varam% prayaccha lokesha trailokyahitaka#myaya# apatya#rtham% nigr%hn%i#s%va tejo jvalitam uttamam 46 iti tes%a#m% kathayata#m% bhagava#n govr%s%adhvajah% evam astv iti deva#m%s ta#n viprars%e pratyabha#s%ata 47 ity uktva# cordhvam anayat tad reto vr%s%ava#hanah% u#rdhvareta#h% samabhavat tatah% prabhr%ti ca#pi sah% 48 rudra#n%i# tu tatah% kruddha# prajocchede tatha# kr%te deva#n atha#bravi#t tatra stri#bha#va#t parus%am% vacah% 49 yasma#d apatyaka#mo vai bharta# me vinivartitah% tasma#t sarve sura# yu#yam anapatya# bhavis%yatha 50 prajocchedo mama kr%to yasma#d yus%ma#bhir adya vai tasma#t praja# vah% khagama#h% sarves%a#m% na bhavis%yati 51 pa#vakas tu na tatra#si#c cha#paka#le bhr%gu#dvaha deva# devya#s tatha# sha#pa#d anapatya#s tada#bhavan 52 rudras tu tejo 'pratimam% dha#raya#m a#sa tat tada# praskannam% tu tatas tasma#t kim% cit tatra#patad bhuvi 53 tat papa#ta tada# ca#gnau vavr%dhe ca#dbhutopamam tejas tejasi sam%pr%ktam ekayonitvam a#gatam 54 etasminn eva ka#le tu deva#h% shakrapurogama#h% asuras ta#rako na#ma tena sam%ta#pita# bhr%sham 55 a#ditya# vasavo rudra# maruto 'tha#shvina#v api sa#dhya#sh ca sarve sam%trasta# daiteyasya para#krama#t 56 stha#na#ni devata#na#m% hi vima#nani pura#n%i ca r%s%i#n%a#m a#shrama#sh caiva babhu#vur asurair hr%ta#h% 57 te di#namanasah% sarve deva#sh ca r%s%ayash ca ha prajagmuh% sharan%am% devam% brahma#n%am ajaram% prabhum | | 1 [deva#h] asuras ta#rako na#ma tvaya# dattavarah% prabho sura#n r%s%i#m%sh ca klishna#ti vadhas tasya vidhi#yata#m 2 tasma#d bhayam% samutpannam asma#kam% vai pita#maha paritra#yasva no deva na hy anya# gatir asti nah% 3 [br] samo 'ham% sarvabhu#ta#na#m adharmam% neha rocaye hanyata#m% ta#rakah% ks%ipram% surars%igan%aba#dhakah% 4 veda# dharma# ca notsa#dam% gaccheyuh% surasattama#h% vihitam% pu#rvam eva#tra maya# vai vyetu vo jvarah% 5 [deva#h] varada#na#d bhagavato daiteyo balagarvitah% devair na shakyate hantum% sa katham% prashamam% vrajet 6 sa hi naiva sma deva#na#m% na#sura#n%a#m% na raks%asa#m vadhyah% sya#m iti jagra#ha varam% tvattah% pita#maha 7 deva#sh ca shapta# rudra#n%ya# prajocchede pura# kr%te na bhavis%yati vo 'patyam iti sarvajagatpate 8 [br] huta#shano na tatra#si#c cha#paka#le surottama#h% sa utpa#dayita#patyam% vadha#rtham% tridashadvis%a#m 9 tad vai sarva#n atikramya devada#navara#ks%asa#n ma#nus%a#n atha gandharva#n na#ga#n atha ca paks%in%ah% 10 astren%a#mogha pa#tena shaktya# tam% gha#tayis%yati yato vo bhayam utpannam% ye ca#nye surashatravah% 11 sana#tano hi sam%kalpah% ka#ma ity abhidhi#yate rudrasya tejah% praskannam agnau nipatitam% ca tat 12 tat tejo 'gnir mahad bhu#tam% dviti#yam iva pa#vakam vadha#rtham% devashatru#n%a#m% gan*ga#ya#m% janayis%yati 13 sa tu na#va#pa tam% sha#pam% nas%t%ah% sa hutabhuk tada# tasma#d vo bhayahr%d deva#h% samutpatsyati pa#vakih% 14 anvis%yata#m% vai jvalanas tatha# ca#dya niyujyata#m ta#rakasya vadhopa#yah% kathito vai maya#nagha#h% 15 na hi tejasvina#m% sha#pa#s tejah%su prabhavanti vai bala#ny atibalam% pra#pya na bala#ni bhavanti vai 16 hanya#d avadhya#n varada#n api caiva tapasvinah% sam%kalpa#bhirucih% ka#mah% sana#tana tamo 'nalah% 17 jagatpatir anirdeshyah% sarvagah% sarvabha#vanah% hr%cchayah% sarvabhu#ta#na#m% jyes%t%ho rudra#d api prabhuh% 18 anvis%yata#m% sa tu ks%ipram% tejora#shir huta#shanah% sa vo manogatam% ka#mam% devah% sam%pa#dayis%yati 19 etad va#kyam upashrutya tato deva# maha#tmanah% jagmuh% sam%siddha sam%kalpa#h% paryes%anto vibha#vasum 20 tatas trailokyam r%s%ayo vyacinvanta suraih% saha ka#n*ks%anto darshanam% vahneh% sarve tadgatama#nasa#h% 21 paren%a tapasa# yukta#h% shri#manto lokavishruta#h% loka#n anvacaran siddha#h% sarva eva bhr%gu#dvaha nas%t%am a#tmani sam%li#nam% na#dhijagmur huta#shanam 22 tatah% sam%ja#tasam%tra#sa#n agner darshanala#lasa#n jale carah% kla#ntamana#s tejasa#gneh% pradi#pitah% uva#ca deva#n man%d%u#ko rasa#talatalotthitah% 23 rasa#talatale deva# vasaty agnir iti prabho sam%ta#pad iha sam%pra#ptah% pa#vakaprabhava#d aham 24 sa sam%supto jale deva# bhagava#n havyava#hanah% apah% sam%sr%jya tejobhis tena sam%ta#pita# vayam 25 tasya darshanam is%t%am% vo yadi deva# vibha#vasoh% tatrainam abhigacchadhvam% ka#ryam% vo yadi vahnina# 26 gamyata#m% sa#dhayis%ya#mo vayam% hy agnibhaya#t sura#h% eta#vad uktva# man%d%u#kas tvarito jalam a#vishat 27 huta#shanas tu bubudhe man%d%u#kasya#tha paishunam shasha#pa sa tam a#sa#dya na rasa#n vetsyasi#ti vai 28 tam% sa sam%yujya sha#pena man%d%u#kam% pa#vako yayau anyatra va#sa#ya vibhur na ca deva#n adarshayat 29 deva#s tv anugraham% cakrur man%d%u#ka#na#m% bhr%gu#dvaha yat tac chr%n%u maha#ba#ho gadato mama sarvashah% 30 [deva#h] agi sha#pa#d ajihva#pi rasajn~a#nabahis%kr%ta#h% sarasvati#m% bahuvidha#m% yu#yam ucca#rayis%yatha 31 bilava#sa gata#m%sh caiva nira#da#na#n acetasah% gata#su#n api vah% shus%ka#n bhu#mih% sam%dha#rayis%yati tamo gata#ya#m api ca nisha#ya#m% vicaris%yatha 32 ity uktva# ta#m%s tato deva#h% punar eva mahi#m ima#m pari#yur jvalanasya#rthe na ca#vindan huta#shanam 33 atha ta#n dviradah% kash cit surendra dviradopamah% ashvatthastho 'gir ity evam% pra#ha deva#n bhr%gu#dvaha 34 shasha#pa jvalanah% sarva#n dvirada#n krodhamu#rchitah% prati#pa# bhavata#m% jihva# bhavitri#ti bhr%gu#dvaha 35 ity uktva# nih%sr%to 'shvattha#d agnir va#ran%asu#citah% pravivesha shami# garbham atha vahnih% sus%upsaya# 36 anugraham% tu na#ga#na#m% yam% cakruh% shr%n%u tam% prabho deva# bhr%gukulashres%t%ha pri#ta#h% satyapara#krama#h% 37 [deva#h] prati#paya# jihvaya#pi sarva#ha#ra#n karis%yatha va#cam% cocca#rayis%yadhvam uccair avyan~jita#ks%aram ity uktva# punar eva#gnim anusasrur divaukasah% 38 ashvattha#n nih%sr%tash ca#gnih% shami# garbhagatas tada# shukena khya#pito vipra tam% deva#h% samupa#dravan 39 shasha#pa shukam agnis tu va#g vihi#no bhavis%yasi jihva#m% ca#vartaya#m a#sa tasya#pi hutabhuk tada# 40 dr%s%t%va# tu jvalanam% deva#h% shukam u#cur daya#nvita#h% bhavita# na tvam atyantam% shakune nas%t%ava#g iti 41 a#vr%ttajihvasya sato va#kyam% ka#ntam% bhavis%yati ba#lasyeva pravr%ddhasya kalam avyaktam adbhutam 42 ity uktva# tam% shami# garbhe vahnim a#laks%ya devata#h% tad eva#yatanam% cakruh% pun%yam% sarvakriya#sv api 43 tatah% prabhr%ti ca#py agnih% shami# garbhes%u dr%shyate utpa#dane tathopa#yam anujagmush ca ma#nava#h% 44 a#po rasa#tale ya#s tu sam%sr%s%t%a#sh citrabha#nuna# ta#h% parvata prasravan%air u#s%ma#m% mun~canti bha#rgava pa#vakena#dhishayata# sam%tapta#s tasya tejasa# 45 tato 'gnir devata# dr%s%t%va# babhu#va vyathitas tada# kim a#gamanam ity evam% ta#n apr%cchata pa#vakah% 46 tam u#cur vibudha#h% sarve te caiva paramars%ayah% tva#m% niyoks%ya#mahe ka#rye tad bhava#n kartum arhati kr%te ca tasmin bhavita# tava#pi sumaha#n gun%ah% 47 [agni] bru#ta yad bhavata#m% ka#ryam% sarvam% karta#smi tat sura#h% bhavata#m% hi niyojyo 'ham% ma# vo 'tra#stu vica#ran%a# 48 [deva#h] asuras ta#rako na#ma brahman%o varadarpitah% asma#n praba#dhate vi#rya#d vadhas tasya vidhi#yata#m 49 ima#n devagan%a#m%s ta#ta praja#patigan%a#m%s tatha# r%s%i#m%sh ca#pi maha#bha#ga#n paritra#yasva pa#vaka 50 apatyam% tejasa# yuktam% pravi#ram% janaya prabho yad bhayam% no 'sura#t tasma#n na#shayed dhavyava#hana 51 shapta#na#m% no maha#devya# na#nyad asti para#yan%am anyatra bhavato vi#ryam% tasma#t tra#yasva nas tatah% 52 ity uktah% sa tathety uktva# bhaga#va#n havyakavya bhuk jaga#ma#tha dura#dhars%o gan*ga#m% bha#gi#rathi#m% prati 53 taya# ca#py abhavan mishro garbhash ca#sya#bhavat tada# vavr%dhe sa tada# garbhah% kaks%e kr%s%n%a gatir yatha# 54 tejasa# tasya garbhasya gan*ga# vihvalacetana# sam%ta#pam agamat ti#vram% sa# sod%hum% na shasha#ka ha 55 a#hite jvalanena#tha garbhe tejah%samanvite gan*ga#ya#m asurah% kash cid bhairavam% na#dam utsr%jat 56 abuddha#patitena#tha na#dena vipulena sa# vitrastodbhra#nta nayana# gan*ga# viplutalocana# visam%jn~a# na#shakad garbham% sam%dha#rayitum a#tmana# 57 sa# tu tejah% pari#ta#n*gi# kampama#na# ca ja#hnavi# uva#ca vacanam% vipra tada# garbhabaloddhata# na te shakta#smi bhagavam%s tejaso 'sya vidha#ran%e 58 vimu#d%ha#smi kr%ta#nena tatha#sva#sthyam% kr%tam% param vihvala# ca#smi bhagavam%s tejo nas%t%am% ca me 'nagha 59 dha#ran%e na#sya shakta#ham% garbhasya tapata#m% vara utsraks%ye 'ham imam% duh%kha#n na tu ka#ma#t katham% cana 60 na cetaso 'sti sam%sparsho mama deva vibha#vaso a#pad arthe hi sam%bandhah% susu#ks%mo 'pi maha#dyute 61 yad atra gun%asam%pannam itaram% va# huta#shana tvayy eva tad aham% manye dharma#dharmau ca kevalau 62 ta#muva#ca tato vahnir dha#ryata#m% dha#ryata#m ayam garbho mat tejasa# yukto maha#gun%aphalodayah% 63 shakta# hy asi mahi#m% kr%tsna#m% vod%hum% dha#rayitum% tatha# na hi te kim% cid apra#pyam% mad reto dha#ran%a#d r%te 64 sa# vahnina# va#ryama#n%a# devaish ca#pi sarid vara# samutsasarja tam% garbham% merau girivare tada# 65 samartha# dha#ran%e ca#pi rudra tejah% pradhars%ita# na#shakat tam% tada# garbham% sam%dha#rayitum ojasa# 66 sa# samutsr%jya tam% duh%kha#d di#ptavaishva#nara prabham darshaya#m a#sa ca#gnis ta#m% tada# gan*ga#m% bhr%gu#dvaha papraccha sarita#m% shres%t%ha#m% kac cid garbhah% sukhodayah% 67 ki#dr%g varn%o 'pi va# devi ki#dr%g ru#pash ca dr%shyate tejasa# kena va# yuktah% sarvam etad bravi#hi me 68 [ganga#] ja#taru#pah% sa garbho vai tejasa# tvam iva#nala suvarn%o vimalo di#ptah% parvatam% ca#vabha#sayat 69 padmotpalavimishra#n%a#m% hrada#na#m iva shi#talah% gandho 'sya sa kadamba#na#m% tulyo vai tapata#m% vara 70 tejasa# tasya garbhasya bha#skarasyeva rashmibhih% yad dravyam% parisam%sr%s%t%am% pr%thivya#m% parvates%u va# tat sarvam% ka#n~cani# bhu#tam% samanta#t pratyadr%shyata 71 paryadha#vata shaila#m%sh ca nadi#h% prasravan%a#ni ca vyadi#payat tejasa# ca trailokyam% sa cara#caram 72 evam%ru#pah% sa bhagava#n putras te havyava#hana su#ryavaishva#nara samah% ka#ntya# soma iva#parah% evam uktva# tu sa# devi# tatraiva#ntaradhi#yata 73 pa#vakash ca#pi tejasvi# kr%tva# ka#ryam% divaukasa#m jaga#mes%t%am% tato desham% tada# bha#rgavanandana 74 etaih% karma gun%air loke na#ma#gneh% parigi#yate hiran%yareta# iti vai r%s%ibhir vibudhais tatha# pr%thivi# ca tada# devi# khya#ta# vasumati#ti vai 75 sa tu garbho maha#teja# ga#n*geyah% pa#vakodbhavah% divyam% sharavan%am% pra#pya vavr%dhe 'dbhutadarshanah% 76 dadr%shuh% kr%ttika#s tam% tu ba#la#rkasadr%shadyutim ja#tasneha#sh ca tam% ba#lam% pupus%uh% stanya visravaih% 77 tatah% sa ka#rttikeyatvam ava#pa paramadyutih% skannatva#t skandata#m% ca#pi guha#va#sa#d guho 'bhavat 78 evam% suvarn%am utpannam apatyam% ja#tavedasah% tatra ja#mbu#nadam% shres%t%ham% deva#na#m api bhu#s%an%am 79 tatah% prabhr%ti ca#py etaj ja#taru#pam uda#hr%tam yat suvarn%am% sa bhagava#n agnir i#shah% praja#patih% 80 pavitra#n%a#m% pavitram% hi kanakam% dvijasattama agni# s%oma#tmakam% caiva ja#taru#pam uda#hr%tam 81 ratna#na#m uttamam% ratnam% bhu#s%an%a#na#m% tathottamam pavitram% ca pavitra#n%a#m% man*gala#na#m% ca man*galam | 1 [vasist%ha] api cedam% pura# ra#ma shrutam% me brahma darshanam pita#mahasya yadvr%ttam% brahman%ah% parama#tmanah% 2 devasya mahatas ta#ta va#run%i#m% bibhratas tanum aishvarye va#run%e ra#ma rudrasyeshasya vai prabho 3 a#jagmur munayah% sarve deva#sh ca#gnipurogama#h% yajn~a#n*ga#ni ca sarva#n%i vas%at%ka#ra#sh ca mu#rtima#n 4 mu#rtimanti ca sa#ma#ni yaju#m%s%i ca sahasrashah% r%gvedash ca#gamat tatra padakramavibhu#s%itah% 5 laks%an%a#ni svara#h% stobha# niruktam% svarabhaktayah% om%ka#rash ca#vasan netre nigrahapragrahau tatha# 6 veda#sh ca sopanis%ado vidya# sa#vitry atha#pi ca bhu#tam% bhavyam% bhavis%yac ca dadha#ra bhagava#n~ shivah% juhvac ca#tmany atha#tma#nam% svayam eva tada# prabho 7 devapatnyash ca kanya#sh ca deva#na#m% caiva ma#tarah% a#jagmuh% sahita#s tatra tada# bhr%gukulodvaha 8 yajn~am% pashupateh% pri#ta# varun%asya maha#tmanah% svayambhuvas tu ta# dr%s%t%va# retah% samapatad bhuvi 9 tasya shukrasya nis%panda#t pa#m%su#n sam%gr%hya bhu#mitah% pra#syat pu#s%a# kara#bhya#m% vai tasminn eva huta#shane 10 tatas tasmin sam%pravr%tte sattre jvalitapa#vake brahman%o juhvatas tatra pra#durbha#vo babhu#va ha 11 skanna ma#tram% ca tac chukram% sruven%a pratigr%hya sah% a#jyavan mantravac ca#pi so 'juhod bhr%gunandana 12 tatah% sam%janaya#m a#sa bhu#tagra#mam% sa vi#ryava#n tatas tu tejasas tasma#j jajn~e lokes%u taijasam 13 tamasas ta#masa# bha#va# vya#pi sattvam% tathobhayam sa gun%as tejaso nityam% tamasy a#ka#sham eva ca 14 sarvabhu#tes%v atha tatha# sattvam% tejas tatha# tamah% shukre hute 'gnau tasmim%s tu pra#dura#sam%s trayah% prabho 15 purus%a# vapus%a# yukta# yukta#h% prasavajair gun%aih% bhr%g ity eva bhr%guh% pu#rvam an*ga#rebhyo 'n*gira#bhavat 16 an*ga#rasam%shraya#c caiva kavir ity aparo 'bhavat saha jva#la#bhir utpanno bhr%gus tasma#d bhr%guh% smr%tah% 17 mari#cibhyo mari#cis tu ma#ri#cah% kashyapo hy abhu#t an*ga#rebhyo 'n*gira#s ta#ta va#lakhilya#h% shiloccaya#t atraiva#treti ca vibho ja#tam atrim% vadanty api 18 tatha# bhasma vyapohebhyo brahmars%igan%asam%mita#h% vaikha#nasa#h% samutpanna#s tapah% shrutagun%epsavah% ashruto 'sya samutpanna#v ashvinau ru#pasam%matau 19 shes%a#h% praja#na#m% patayah% srotobhyas tasya jajn~ire r%s%ayo lokaku#pebhyah% sveda#c chando mala#tmakam 20 etasma#t ka#ran%a#d a#hur agnim% sarva#s tu devata#h% r%s%ayah% shrutasam%mpanna# veda pra#ma#n%ya darshana#t 21 ya#ni da#ru#n%i te ma#sa# nirya#sa#h% paks%asam%jn~ita#h% ahora#tra# muhu#rta#s tu pittam% jyotish ca va#run%am 22 raudram% lohitam ity a#hur lohita#t kanakam% smr%tam tan maitram iti vijn~eyam% dhu#ma#c ca vasavah% smr%ta#h% 23 arcis%o ya#sh ca te rudra#s tatha#ditya# maha#prabha#h% uddis%t%a#s te tatha#n*ga#ra# ye dhis%n%yes%u divi sthita#h% 24 a#di na#thash ca lokasya tatparam% brahma tad dhruvam sarvaka#madam ity a#hus tatra havyam uda#vahat 25 tato 'bravi#n maha#devo varun%ah% parama#tmakah% mama satram idam% divyam aham% gr%hapatis tv iha 26 tri#n%i pu#rva#n%y apatya#ni mama ta#ni na sam%shayah% iti ja#ni#ta khagama# mama yajn~aphalam% hi tat 27 [agni] mad an*gebhyah% prasu#ta#ni mada#shraya kr%ta#ni ca mamaiva ta#ny apatya#ni varun%o hy avasha#tmakah% 28 atha#bravi#l lokagurur brahma# lokapita#mahah% mamaiva ta#ny apatya#ni mama shukram% hutam% hi tat 29 aham% vakta# ca mantrasya hota# shukrasya caiva ha yasya bi#jam% phalam% tasya shukram% cet ka#ran%am% matam 30 tato 'bruvan devagan%a#h% pita#maham upetya vai kr%ta#n~jaliput%a#h% sarve shirobhir abhivandya ca 31 vayam% ca bhagavan sarve jagac ca sa cara#caram tavaiva prasava#h% sarve tasma#d agnir vibha#vasuh% varun%ash ceshvaro devo labhata#m% ka#mam i#ps%itam 32 nisarga#d varun%ash ca#pi brahman%o ya#dasa#m% patih% jagra#ha vai bhr%gum% pu#rvam apatyam% su#ryavarcasam 33 i#shvaro 'n*girasam% ca#gner apatya#rthe 'bhyakalpayat pita#mahas tv apatyam% vai kavim% jagra#ha tattvavit 34 tada# sa va#run%ah% khya#to bhr%guh% prasava karmakr%t a#gneyas tv an*gira#h% shri#ma#n kavir bra#hmo maha#yasha#h% bha#rgava#n*girasau loke lokasam%ta#na laks%an%au 35 ete vipra vara#h% sarve praja#na#m% patayas trayah% sarvam% sam%ta#nam etes%a#m idam ity upadha#raya 36 bhr%gos tu putra#s tatra#san sapta tulya# bhr%gor gun%aih% cyavano vajrashi#rs%ash ca shucir aurvas tathaiva ca 37 shukro varen%yash ca vibhuh% savanash ceti sapta te bha#rgava# va#run%a#h% sarve yes%a#m% vam%she bhava#n api 38 as%t%au ca#n*girasah% putra# va#run%a#s te 'py uda#hr%ta#h% br%haspatir utathyash ca vayasyah% sha#ntir eva ca 39 ghoro viru#pah% sam%vartah% sudhanva# ca#s%t%amah% smr%tah% eta#s%t%a#v agnija#h% sarve jn~a#nanis%t%ha# nira#maya#h% 40 bra#hman%asya kaveh% putra# va#run%a#s te 'py uda#hr%ta#h% as%t%au prasavajair yukta# gun%air brahma vidah% shubha#h% 41 kavih% ka#vyash ca vis%n%ush ca buddhima#n ushana#s tatha# bhr%gush ca viraja#sh caiva ka#shi# cogrash ca dharmavit 42 as%t%au kavi suta# hy ete sarvam ebhir jagat tatam praja#pataya ete hi praja#na#m% yair ima#h% praja#h% 43 evam an*girasash caiva kavesh ca prasava#nvayaih% bhr%gosh ca bhr%gusha#rdu#la vam%shajaih% satatam% jagat 44 varun%ash ca#dito vipra jagra#ha prabhur i#shvarah% kavim% ta#ta bhr%gum% caiva tasma#t tau va#run%au smr%tau 45 jagra#ha#n*girasam% devah% shikhi# tasma#d dhuta#shanah% tasma#d an*giraso jn~eya#h% sarva eva tad anvaya#h% 46 brahma# pita#mahah% pu#rvam% devata#bhih% prasa#ditah% ime nah% sam%taris%yanti praja#bhir jagad i#shvara#h% 47 sarve praja#na#m% patayah% sarve ca#ti tapasvinah% tvatprasa#da#d imam% lokam% ta#rayis%yanti sha#shvatam 48 tathaiva vam%shakarta#ras tava tejo vivardhana#h% bhaveyur vedavidus%ah% sarve va#k patayas tatha# 49 deva paks%adhara#h% saumya#h% pra#ja#patya# mahars%ayah% a#pnuvanti tapash caiva brahmacaryam% param% tatha# 50 sarve hi vayam ete ca tavaiva prasavah% prabho deva#na#m% bra#hman%a#na#m% ca tvam% hi karta# pita#maha 51 mari#cim a#ditah% kr%tva# sarve caiva#tha bha#rgava#h% apatya#ni#ti sam%preks%ya ks%amaya#ma pita#maha 52 te tv anenaiva ru#pen%a prajanis%yanti vai praja#h% stha#payis%yanti ca#tma#nam% yuga#di nidhanam% tatha# 53 evam etat pura#vr%ttam% tasya yajn~e maha#tmanah% deva shres%t%hasya loka#dau va#run%i#m% bibhratas tanum 54 agnir brahma# pashupatih% sharvo rudrah% praja#patih% agner apatyam etad vai suvarn%am iti dha#ran%a# 55 agnyabha#ve ca kurvanti vahni stha#nes%u ka#n~canam ja#madagnya prama#n%ajn~a# vedashrutinidarshana#t 56 kusha stambe juhoty agnim% suvarn%am% tata sam%sthitam hute pri#tikari#m r%ddhim% bhagava#m%s tatra manyate 57 tasma#d agnipara#h% sarva# devata# iti shushruma brahman%o hi prasu#to 'gnir agner api ca ka#n~canam 58 tasma#d ye vai prayacchanti suvarn%am% dharmadarshinah% devata#s te prayacchanti samasta# iti nah% shrutam 59 tasya ca#tamaso loka# gacchatah% parama#m% gatim svarloke ra#jara#jyena so 'bhis%icyeta bha#rgava 60 a#dityodayane pra#pte vidhimantrapuraskr%tam dada#ti ka#n~canam% yo vai duh%svapnam% pratihanti sah% 61 dada#ty uditama#tre yas tasya pa#pma# vidhu#yate madhya#hne dadato rukmam% hanti pa#pam ana#gatam 62 dada#ti pashcima#m% sam%dhya#m% yah% suvarn%am% ghr%tavratah% brahma va#yvagnisoma#na#m% sa#lokyam upaya#ti sah% 63 sendres%u caiva lokes%u pratis%t%ha#m% pra#pnute shubha#m iha loke yashah% pra#pya sha#ntapa#pma# pramodate 64 tatah% sam%padyate 'nyes%u lokes%v apratimah% sada# ana#vr%ta gatish caiva ka#maca#ri# bhavaty uta 65 na ca ks%arati tebhyah% sa shashvac caiva#pnute mahat suvarn%am aks%ayam% dattva# loka#n a#pnoti pus%kala#n 66 yas tu sam%janayitva#gnim a#dityodayanam% prati dadya#d vai vratam uddishya sarva#n ka#ma#n samashnute 67 agnir ity eva tat pra#huh% prada#nam% vai sukha#vaham yathes%t%a gun%asam%pannam% pravartakam iti smr%tam 68 [bh] ity uktah% sa vasis%t%hena ja#madagnyah% prata#pava#n dadau suvarn%am% viprebhyo vyamucyata ca kilbis%a#t 69 etat te sarvam a#khya#tam% suvarn%asya mahi#pate prada#nasya phalam% caiva janma ca#gnyam anuttamam 70 tasma#t tvam api viprebhyah% prayaccha kanakam% bahu dadat suvarn%am% nr%pate kilbis%a#d vipramoks%yasi | | 1 [y] ukta#h% pita#maheneha suvarn%asya vidha#natah% vistaren%a prada#nasya ye gun%a#h% shrutilaks%an%a#h% 2 yat tu ka#ran%am utpatteh% suvarn%asyeha ki#rtitam sa katham% ta#rakah% pra#pto nidhanam% tad bravi#hi me 3 uktah% sa devata#na#m% hi avadhya iti pa#rthiva na ca tasyeha te mr%tyur vistaren%a praki#rtitah% 4 etad iccha#my aham% shrotum% tvattah% kurukulodvaha ka#rtsnyena ta#raka vadham% param% pautu#halam% hi me 5 [bh] vipannakr%tya# ra#jendra devata# r%s%ayas tatha# kr%ttika#sh cocaya#m a#sur apatyabharan%a#ya vai 6 na devata#na#m% ka#cid dhi samartha# ja#tavedasah% eka#pi shakta# tam% garbham% sam%dha#rayitum ojasa# 7 s%an%n%a#m% ta#sa#m% tatah% pri#tah% pa#vako garbhadha#ran%a#t svena tejo visargen%a vi#ryen%a paramen%a ca 8 ta#s tu s%at% kr%ttika# garbham% pupus%ur ja#tavedasah% s%at%su vartmasu tejo 'gneh% sakalam% nihitam% prabho 9 tatas ta# vardhama#nasya kuma#rasya maha#tmanah% tejasa#bhipari#ta#n*gyo na kva cic charma lebhire 10 tatas tejah% pari#ta#n*gyah% sarva#h% ka#la upasthite samam% garbham% sus%uvire kr%ttika#s ta# narars%abha 11 tatas tam% s%ad% adhis%t%ha#nam% garbham ekatvam a#gatam pr%thivi# pratijagra#ha ka#nti# purasami#patah% 12 sa garbho divyasam%stha#no di#ptima#n pa#vakaprabhah% divyam% sharavan%am% pra#pya vavr%dhe priyadarshanah% 13 dadr%shuh% kr%ttika#s tam% tu ba#lam% vahni samadyutim ja#tasneha#sh ca sauha#rda#t pupus%uh% stanya visravaih% 14 abhavat ka#rttikeyah% sa trailokye sa cara#care skannatva#t skandata#m% ca#paguha#va#sa#d guho 'bhavat 15 tato deva#s trayastrim%shad dishash ca sa dig i#shvara#h% rudro dha#ta# ca vis%n%ush ca yajn~ah% pu#s%a#ryama# bhagah% 16 am%sho mitrash ca sa#dhya#sh ca vasavo va#savo 'shvinau a#po va#yur nabhash candro naks%atra#n%i graha# ravih% 17 pr%thag bhu#ta#ni ca#nya#ni ya#ni deva#rpan%a#ni vai a#jagmus tatra tam% dras%t%um% kuma#ram% jvalana#tmajam r%s%ayas tus%t%uvush caiva gandharva#sh ca jagus tatha# 18 s%ad%a#nanam% kuma#ram% tam% dvis%ad% aks%am% dvija priyam pi#na#m%sam% dva#dasha bhujam% pa#vaka#dityavarcasam 19 shaya#nam% sharagulmastham% dr%s%t%va# deva#h% sahars%ibhih% lebhire paramam% hars%am% menire ca#suram% hatam 20 tato deva#h% priya#n%y asya sarva eva sama#caran kri#d%atah% kri#d%ani#ya#ni daduh% paks%igan%a#m%sh ca ha 21 suparn%o 'sya dadau patram% mayu#ram% citrabarhin%am ra#ks%asa#sh ca dadus tasmai vara#hamahis%a#v ubhau 22 kukkut%am% ca#gnisam%ka#sham% pradadau varun%ah% svayam candrama#h% pradadau mes%am a#dityo rucira#m% prabha#m 23 gava#m% ma#ta# ca ga# devi# dadau shatasahasrashah% cha#gam agnir gun%opetam ila# pus%paphalam% bahu 24 sudhanva# shakat%am% caiva ratham% ca#mitaku#baram varun%o va#run%a#n divya#n bhujam%ga#n pradadau shubha#n sim%ha#n surendro vya#ghra#m%sh ca dvi#pino 'nya#m%sh ca dam%s%t%rin%ah% 25 shva#pada#m%sh ca bahu#n ghora#m%sh chatra#n%i vividha#ni ca ra#ks%asa#surasam%gha#sh ca ye 'nujagmus tam i#shvaram 26 vardhama#nam% tu tam% dr%s%t%va# pra#rthaya#m a#sa ta#rakah% upa#yair bahubhir hantum% na#shakac ca#pi tam% vibhum 27 sena#patyena tam% deva#h% pu#jayitva# guha#layam shasham%sur vipraka#ram% tam%tasmai ta#raka ka#ritam 28 sa vivr%ddho maha#vi#ryo deva sena#patih% prabhuh% jagha#na#moghaya# shaktya# da#navam% ta#rakam% guhah% 29 tena tasmin kuma#ren%a kri#d%ata# nihate 'sure surendrah% stha#pito ra#jye deva#na#m% punar i#shvarah% 30 sa sena#patir eva#tha babhau skandah% prata#pava#n i#sho gopta# ca deva#na#m% priya kr%c cham%karasya ca 31 hiran%yamu#rtir bhagava#n es%a eva ca pa#vakih% sada# kuma#ro deva#na#m% sena#patyam ava#ptava#n 32 tasma#t suvarn%am% man*galyam% ratnam aks%ayyam uttamam sahajam% ka#rttikeyasya vahnes tejah% param% matam 33 evam% ra#ma#ya kauravya vasis%t%ho 'kathayat pura# tasma#t suvarn%ada#na#ya prayatasva nara#dhipa 34 ra#mah% suvarn%am% dattva# hi vimuktah% sarvakilbis%aih% trivis%t%ape mahat stha#nam ava#pa#sulabham% naraih% | | 1 [y] ca#turvarn%yasya dharma#tman dharmah% proktas tvaya#nagha tathaiva me shra#ddhavidhim% kr%tsnam% prabru#hi pa#rthiva 2 [v] yudhis%t%hiren%aivam ukto bhi#s%mah% sha#m%tanavas tada# imam% shra#ddhavidhim% kr%tsnam% pravaktum upacakrame 3 [bh] shr%n%us%va#vahito ra#jan~ shra#ddhakalpam imam% shubham dhanyam% yashasyam% putri#yam% pitr%yajn~am% param%tapa 4 deva#suramanus%ya#n%a#m% gandharvoragaraks%asa#m pisha#cakim%nara#n%a#m% ca pu#jya# vai pitarah% sada# 5 pitr%#n pu#jya#ditah% pashca#d deva#n sam%tarpayanti vai tasma#t sarvaprayatnena purus%ah% pu#jayet sada# 6 anva#ha#ryam% maha#ra#ja pitr%#n%a#m% shra#ddham ucyate tac ca#mis%en%a vidhina# vidhih% prathamakalpitah% 7 sarves%v ahah%su pri#yante kr%taih% shra#ddhaih% pita#maha#h% pravaks%ya#mi tu te sarva#m%s tithya#m% tithya#m% gun%a#gun%a#n 8 yes%v ahah%su kr%taih% shra#ddhair yat phalam% pra#pyate 'nagha tat sarvam% ki#rtayis%ya#mi yatha#vat tan nibodha me 9 pitr%#n arcya pratipadi pra#pnuya#t svagr%he striyah% abhiru#pa praja#yinyo darshani#ya# bahu praja#h% 10 striyo dviti#ya#m% ja#yante tr%ti#ya#ya#m% tu vandinah% caturthya#m% ks%udrapashavo bhavanti bahavo gr%he 11 pan~camya#m% bahavah% putra# ja#yante kurvata#m% nr%pa kurva#n%a#s tu nara#h% s%as%t%hya#m% bhavanti dyutibha#ginah% 12 kr%s%ibha#gi# bhavec chra#ddham% kurva#n%ah% saptami#m% nr%pa as%t%amya#m% tu prakurva#n%o va#n%ijye la#bham a#pnuya#t 13 navamya#m% kurvatah% shra#ddham% bhavaty ekashapham% bahu vivardhante tu dashami#m% ga#vah% shra#ddha#ni kurvatah% 14 kupya bha#gi# bhaven martyah% kurvann eka#dashi#m% nr%pa brahma varcasvinah% putra# ja#yante tasya veshmani 15 dva#dashya#m i#hama#nasya nityam eva pradr%shyate rajatam% bahu citram% ca suvarn%am% ca manoramam 16 jn~a#ti#na#m% tu bhavec chres%t%hah% kurvan~ shra#ddham% trayodashi#m avashyam% tu yuva#no 'sya prami#yante nara# gr%he 17 yuddhabha#gi# bhaven martyah% shra#ddham% kurvam%sh caturdashi#m ama#va#sya#m% tu nivapan sarva#n ka#ma#n ava#pnuya#t 18 kr%s%n%apaks%e dashamy a#dau varjayitva# caturdashi#m shra#ddhakarman%i tithyah% syuh% prashasta# na tathetara#h% 19 yatha# caiva#parah% paks%ah% pu#rvapaks%a#d vishis%yate tatha# shra#ddhasya pu#rva#hn%a#d apara#hn%o vishis%yate | | 1 [y] kim% svid dattam% pitr%bhyo vai bhavaty aks%ayam i#shvara kim% havish cirara#tra#ya kim a#nantya#ya kalpate 2 [bh] havi#m%s%i shra#ddhakalpe tu ya#ni shra#ddhavido viduh% ta#ni me shr%n%u ka#mya#ni phalam% caiva yudhis%t%hira 3 tilair vri#hi yavair ma#s%air adbhir mu#laphalais tatha# dattena ma#sam% pri#yante shra#ddhena pitaro nr%pa 4 vardhama#natilam% shra#ddham aks%ayam% manur abravi#t sarves%v eva tu bhojyes%u tila#h% pra#dha#nyatah% smr%ta#h% 5 dvau ma#sau tu bhavet tr%ptir matsyaih% pitr%gan%asya ha tri#n ma#sa#n a#vikena#hush ca#turma#syam% shashena tu 6 a#jena ma#sa#n pri#yante pan~caiva pitaro nr%pa va#ra#hen%a tu s%an% ma#sa#n sapta vai sha#kunena tu 7 ma#sa#n as%t%au pa#rs%atena rauraven%a navaiva tu gavayasya tu ma#m%sena tr%ptih% sya#d dasha ma#siki# 8 ma#sa#n eka#dasha pri#tih% pitr%#n%a#m% ma#his%en%a tu gavyena datte shra#ddhe tu sam%vatsaram ihocyate 9 yatha# gavyam% tatha#yuktam% pa#yasam% sarpis%a# saha va#dhri#n%asasya ma#m%sena tr%ptir dva#dasha va#rs%iki# 10 a#nantya#ya bhaved dattam% khad%gama#m%sam% pitr%ks%aye ka#lasha#kam% ca lauham% ca#py a#nantyam% cha#ga ucyate 11 ga#tha#sh ca#py atra ga#yanti pitr%gi#ta# yudhis%t%hira sanatsuma#ro bhagava#n pura# mayy abhyabha#s%ata 12 api nah% sa kule ja#ya#d yo no dadya#t trayodashi#m magha#su sarpis%a# yuktam% pa#yasam% daks%in%a#yane 13 a#jena va#pi lauhena magha#sv eva yatavratah% hastic cha#ya#su vidhivat karn%a vyajanavi#jitam 14 es%t%avya# bahavah% putra# yady eko 'pi gaya#m% vrajet yatra#sau prathito lokes%v aks%ayya karan%o vat%ah% 15 a#po mu#lam% phalam% ma#m%sam annam% va#pi pitr%ks%aye yat kim% cin madhu sam%mishram% tad a#nantya#ya kalpate | | 1 [bh] yamas tu ya#ni shra#ddha#ni prova#ca shashabindave ta#ni me shr%n%u ka#mya#ni naks%atres%u pr%thak pr%thak 2 shra#ddham% yah% kr%ttika# yoge kurvi#ta satatam% narah% agni#n a#dha#ya sa#patyo yajeta vigatajvarah% 3 apatyaka#mo rohin%ya#m ojah% ka#mo mr%gottame kru#rakarma# dadac chra#ddham a#rdra#ya#m% ma#navo bhavet 4 kr%s%ibha#gi# bhaven martyah% kurvan~ shra#ddham% punar vasau pus%t%i ka#mo 'tha pus%yen%a shra#ddham i#heta ma#navah% 5 a#shles%a#ya#m% dadac chra#ddham% vi#ra#n putra#n praja#yate jn~a#ti#na#m% tu bhavec chres%t%ho magha#su shra#ddham a#vapan 6 phalguni#s%u dadac chra#ddham% subhagah% shra#ddhado bhavet apatyabha#g uttara#su hastena phalabha#g bhavet 7 citra#ya#m% tu datac chra#ddham% labhed ru#pavatah% suta#n sva#ti yoge pitr%#n arcya va#n%ijyam upaji#vati 8 bahuputro visha#kha#su pitryam i#han bhaven narah% anura#dha#su kurva#n%o ra#jacakram% pravartayet 9 a#dipatyam% vrajen martyo jyes%t%ha#ya#m apavarjayan narah% kuru kulashres%t%ha shra#ddha# damapurah% sarah% 10 mu#le tv a#rogyam arccheta yasho 's%a#d%ha#sv anuttamam uttara#su tv as%a#d%ha#su vi#tashokash caren mahi#m 11 shra#ddham% tv abhijita# kurvan vidya#m% shres%t%a#m ava#pnuya#t shravan%e tu dadac chra#ddham% pretya gacchet para#m% gatim 12 ra#jyabha#gi# dhanis%t%ha#ya#m% pra#pnuya#n na#padam% narah% naks%atre va#run%e kurvan bhis%ak siddhim ava#pnuya#t 13 pu#rvapros%t%ha pada#h% kurvan bahu vinded aja#vikam uttara#sv atha kurva#n%o vindate ga#h% sahasrashah% 14 bahuru#pya kr%tam% vittam% vindate revati#m% shritah% ashva#m%sh ca#shvayuje vetti bharan%i#s%v a#yur uttamam 15 imam% shra#ddhavidhim% shrutva# shashabindus tatha#karot akleshena#jayac ca#pi mahi#m% so 'nushasha#sa ha | | 1 [y] ki#dr%shebhyah% prada#tavyam% bhavec chra#ddham% pita#maha dvijebhyah% kurusha#rdu#la tan me vya#khya#tum arhasi 2 [bh] bra#hman%a#n na pari#ks%eta ks%atriyo da#nadharmavit daive karman%i pitrye tu nya#yyam a#huh% pari#ks%an%am 3 devata#h% pu#jayanti#ha daivenaiveha tejasa# upetya tasma#d devebhyah% sarvebhyo da#payen narah% 4 shra#ddhe tv atha maha#ra#ja pari#ks%ed bra#hman%a#n budhah% kulashi#lavayo ru#pair vidyaya#bhijanena ca 5 es%a#m anye pan*ktidu#s%a#s tatha#nye pan*ktipa#vana#h% apa#n*kteya#s tu ye ra#jan ki#rtayis%ya#mi ta#n~ shr%n%u 6 kitavo bhru#n%aha# yaks%mi# pashupa#lo nira#kr%tih% pra#ma pres%yo va#rdhus%iko ga#yanah% sarvavikrayi# 7 aga#ra da#hi# garadah% kun%d%a#shi# somavikrayi# sa#mudriko ra#jabhr%tyas tailikah% ku#t%aka#rakah% 8 pitra# vivadama#nash ca yasya copapatir gr%he abhishastas tatha# stenah% shilpam% yash copaji#vati 9 parva ka#rash ca su#ci# ca mitra dhruk pa#rada#rikah% avrata#na#m upa#dhya#yah% ka#n%d%apr%s%t%has tathaiva ca 10 shvabhir yash ca parikra#med yah% shuna# das%t%a eva ca parivittish ca yash ca sya#d dushcarma# gurutalpagah% kushi#lavo devalako naks%atrair yash ca ji#vati 11 eta#n iha vija#ni#ya#d apa#n*kteya#n dvija#dhama#n shu#dra#n%a#m upadesham% ca ye kurvanty alpacetasah% 12 s%as%t%im% ka#n%ah% shatam% s%an%d%hah% shvitri# ya#vat prapashyati pan*ktya#m% samupavis%t%a#ya#m% ta#vad du#s%ayate nr%pa 13 yad vis%t%ita shira# bhun*kte yad bhun*kte daks%in%a#mukhah% sopa#natkash ca yad bhun*kte sarvam% vidya#t tad a#suram 14 asu#yata# ca yad dattam% yac ca shraddha# vivarjitam sarvam% tad asurendra#ya brahma# bha#gam akalpayat 15 shva#nash ca pan*ktidu#s%a#sh ca na#veks%eran katham% cana tasma#t parivr%te dadya#t tila#m%sh ca#nvavaki#rayet 16 tila#da#ne ca kravya#da# ye ca krodhavasha# gan%a#h% ya#tudha#na#h% pisha#ca#sh ca vipralumpanti tad dhavih% 17 ya#vad dhyapan*ktyah%pan*ktya#m% vai bhun~ja#na#n anupashyati ta#vat phala#d bhram%shayati da#ta#ram% tasya ba#lisham 18 ime tu bharatashres%t%ha vijn~eya#h% pan*ktipa#vana#h% ye tv atas ta#n pravaks%ya#mi pari#ks%asveha ta#n dvija#n 19 veda vidya#vratasna#ta# bra#hman%a#h% sarva eva hi pa#n*kteya#n ya#m%s tu vaks%ya#mi jn~eya#s te pan*ktipa#vana#h% 20 trin%a#ciketah% pan~ca#gnis trisuparn%ah% s%ad%an*gavit brahma deya#nusam%ta#nash chandogo jyes%t%hasa#magah% 21 ma#ta#pitryor yash ca vashyah% shrotriyo dasha pu#rus%ah% r%tuka#la#bhiga#mi# ca dharmapatni#s%u yah% sada# veda vidya#vratasna#to viprah% pan*ktim% puna#ty uta 22 atharvashiraso 'dhyeta# brahma ca#ri# yatavratah% satyava#di# dharmashi#lah% svakarmaniratash ca yah% 23 ye ca pun%yes%u ti#rthes%u abhis%ekakr%tashrama#h% makhes%u ca sa mantres%u bhavanty avabhr%tha#pluta#h% 24 akrodhana# acapala#h% ks%a#nta# da#nta# jitendriya#h% sarvabhu#tahita# ye ca shra#ddhes%v eta#n nimantrayet etes%u dattam aks%ayyam ete vai pan*ktipa#vana#h% 25 ime pare maha#ra#ja vijn~eya#h% pan*ktipa#vana#h% yatayo moks%adharmajn~a# yoga#h% sucaritavrata#h% 26 ye cetiha#sam% prayata#h% shra#vayanti dvijottama#n ye ca bha#s%ya vidah% ke cid ye ca vya#karan%e rata#h% 27 adhi#yate pura#n%am% ye dharmasha#stra#n%y atha#pi ca adhi#tya ca yatha#nya#yam% vidhivat tasya ka#rin%ah% 28 upapanno guru kule satyava#di# sahasradah% agryah% sarves%u vedes%u sarvapravacanes%u ca 29 ya#vad ete prapashyanti pan*ktya#s ta#vat punanty uta tato hi pa#vana#t pan*ktya#h% pan*ktipa#vana ucyate 30 krosha#d ardhatr%ti#ya#t tu pa#vayed eka eva hi brahma deya#nusam%ta#na iti brahma vido viduh% 31 anr%tvig anupa#dhya#yah% sa ced agra#sanam% vrajet r%tvigbhir ananujn~a#tah% pan*ktya# harati dus%kr%tam 32 atha ced vedavit sarvaih% pan*ktidos%air vivarjitah% na ca sya#t patito ra#jan pan*ktipa#vana eva sah% 33 tasma#t sarvaprayatnena pari#ks%ya#mantrayed dvija#n svakarmanirata#n da#nta#n kule ja#ta#n bahushruta#n 34 yasya mitra pradha#na#ni shra#ddha#ni ca havi#m%s%i ca na pri#n%a#ti pitr%#n deva#n svargam% ca na sa gacchati 35 yash ca shra#ddhe kurute sam%gata#ni; na deva ya#nena patha# sa ya#ti sa vai muktah% pippalam% bandhana#d va#; svarga#l loka#c cyavate shra#ddhamitrah% 36 tasma#n mitram% shra#ddhakr%n na#driyeta; dadya#n mitrebhyah% sam%graha#rtham% dhana#ni yam% manyate naiva shatrum% na mitram%; tam% madhyastham% bhojayed dhavyakavye 37 yathos%are bi#jam uptam% na rohen; na ca#syopta# pra#pnuya#d bi#jabha#gam evam% sh ra#ddham% bhuktam anarhama#n%air; na ceha na#mutra phalam% dada#ti 38 bra#hman%o hy anadhi#ya#nas tr%n%a#gnir iva sha#myati tasmai shra#ddham% na da#tavyam% na hi bhasmani hu#yate 39 sam%bhojani# na#ma pisha#cadaks%in%a#; sa# naiva deva#n na pitr%#n upaiti ihaiva sa# bhra#myati ks%i#n%apun%ya#; sha#la#ntare gaur iva nas%t%avatsa# 40 yatha#gnau sha#nte ghr%tam a#juhoti; tan naiva deva#n na pitr%#n upaiti tatha# dattam% nartane ga#yane ca; ya#m% ca#nr%ce daks%in%a#m a#vr%n%oti 41 ubhau hinasti na bhunakti cais%a#; ya# ca#nr%ce daks%in%a# di#yate vai a#gha#tani# garhitais%a# patanti#; tes%a#m% preta#n pa#tayed deva ya#na#t 42 r%s%i#n%a#m% samayam% nityam% ye caranti yudhis%t%hira nishcita#h% sarvadharmajn~a#s ta#n deva# bra#hman%a#n viduh% 43 sva#dhya#yanis%t%ha# r%s%ayo jn~ana nis%t%ha#s tathaiva ca tapo nis%t%ha#sh ca boddhavya#h% karma nis%t%ha#sh ca bha#rata 44 kavya#ni jn~a#nanis%t%hebhyah% pratis%t%ha#pya#ni bha#rata tatra ye bra#hman%a#h% ke cin na nindati hi te vara#h% 45 ye tu nindanti jalpes%u na ta#n~ shra#ddhes%u bhojayet bra#hman%a# nindita# ra#jan hanyus tripurus%am% kulam 46 vaikha#nasa#na#m% vacanam r%s%i#n%a#m% shru#yate nr%pa du#ra#d eva pari#ks%eta bra#hman%a#n vedapa#raga#n priya#n va# yadi va# dves%ya#m%s tes%u tac chra#ddham a#vapet 47 yah% sahasram% sahasra#n%a#m% bhojayed anr%ca#m% narah% ekas ta#n mantravit pri#tah% sarva#n arhati bha#rata | | 1 [y] kena sam%kalpitam% shra#ddham% kasmin ka#le kim a#tmakam bhr%gvan*girasake ka#le munina# kataren%a va# 2 ka#ni shra#ddhes%u varjya#ni tatha# mula phala#ni ca dha#nyaja#tish ca ka# varjya# tan me bru#hi pita#maha 3 [bh] yatha# shra#ddham% sam%pravr%ttam% yasmin ka#le yad a#tmakam yena sam%kalpitam% caiva tan me shr%n%u jana#dhipa 4 sva#yambhuvo 'trih% kauravya paramars%ih% prata#pava#n tasya vam%she maha#ra#ja datta#treya iti smr%tah% 5 datta#treyasya putro 'bhu#n nimir na#ma tapodhanah% nimesh ca#py abhavat putrah% shri#ma#n na#ma shriya# vr%tah% 6 pu#rn%e vars%asahasra#nte sa kr%tva# dus%karam% tapah% ka#ladharmapari#ta#tma#nidhanam% samupa#gatah% 7 nimis tu kr%tva# shauca#ni vidhidr%s%t%ena karman%a# sam%ta#pam agamat ti#vram% putrashokapara#yan%ah% 8 atha kr%tvopaha#rya#n%i caturdashya#m% maha#matih% tam eva gan%ayan~ shokam% vira#tre pratyabudhyata 9 tasya#si#t pratibuddhasya shokena pihita#tmanah% manah% sam%hr%tya vis%aye buddhir vistara ga#mini# 10 tatah% sam%cintaya#m a#sa shra#ddhakalpam% sama#hitah% ya#ni tasyaiva bhojya#ni mu#la#hi ca phala#ni ca 11 ukta#ni ya#ni ca#nya#ni ya#ni ces%t%a#ni tasya ha ta#ni sarva#n%i manasa# vinishcitya tapodhanah% 12 ama#va#sya#m% maha#pra#jn~a vipra#n a#na#yya pu#jita#n daks%in%a#vartika#h% sarva# br%si#h% svayam atha#karot 13 sapta vipra#m%s tato bhojye yugapat samupa#nayat r%te ca lavan%am% bhojyam% shya#ma#ka#nnam% dadau prabhuh% 14 daks%in%a#gra#s tato darbha# vis%t%ares%u niveshita#h% pa#dayosh caiva vipra#n%a#m% ye tv annam upabhun~jate 15 kr%tva# ca daks%in%a#gra#n vai darbha#n suprayatah% shucih% pradadau shri#mate pin%d%am% na#magotram uda#haran 16 tat kr%tva# sa munishres%t%ho dharmasam%karam a#tmanah% pashca#t ta#pena mahata# tapyama#no 'bhyacintayat 17 akr%tam% munibhih% pu#rvam% kim% mayaitad anus%t%hitam katham% nu sha#pena na ma#m% daheyur bra#hman%a# iti 18 tatah% sam%cintaya#m a#sa vam%shakarta#ram a#tmanah% dhya#ta ma#tras tatha# ca#trir a#jaga#ma tapodhanah% 19 atha#tris tam% tatha# dr%s%t%va# putrashokena karshitam bhr%sham a#shva#saya#m a#sa va#gbhir is%t%a#bhir avyayah% 20 nime sam%kalpitas te 'yam% pitr%yajn~as tapodhanah% ma# te bhu#d bhi#h% pu#rvadr%s%t%o dharmo 'yam% brahman%a# svayam 21 so 'yam% svayambhuvihito dharmah% sam%kalpitas tvaya# r%te svayambhuvah% ko 'nyah% shra#ddheyam% vidhim a#haret 22 a#khya#sya#mi ca te bhu#yah% shra#ddheyam% vidhim uttamam svayambhuvihitam% putra tat purus%va nibodha me 23 kr%tva#gnikaran%am% pu#rvam% mantrapu#rvam% tapodhana tato 'ryamn%e ca soma#ya varun%a#ya ca nityashah% 24 vishve deva#sh ca ye nityam% pitr%bhih% saha gocara#h% tebhyah% sam%kalpita# bha#ga#h% svayam eva svayambhuva# 25 stotavya# ceha pr%thivi# niva#pasyeha dha#rin%i# vais%n%avi# ka#shyapi# ceti tathaiveha#ks%ayeti ca 26 udaka#nayane caiva stotavyo varun%o vibhuh% tato 'gnish caiva somash ca a#pya#yya#v iha te 'nagha 27 deva#s tu pitaro na#ma nirmita# vai svayambhuva# u#s%mapa#h% sumaha#bha#ga#s tes%a#m% bha#ga#h% prakalpita#h% 28 te shra#ddhena#rcyama#na# vai vimucyante ha kilbis%a#t saptakah% pitr%vam%shas tu pu#rvadr%s%t%ah% svayambhuva# 29 vishve ca#gnimukha# deva#h% sam%khya#ta#h% pu#rvam eva te tes%a#m% na#ma#ni vaks%ya#mi bha#ga#rha#n%a#m% maha#tmana#m 30 sahah% kr%tir vipa#pma# ca pun%yakr%t pa#vanas tatha# gra#mnih% ks%emah% samu#hash ca divyasa#nus tathaiva ca 31 vivasva#n vi#ryava#n hri#ma#n ki#rtima#n kr%ta eva ca vipu#rvah% somapu#rvash ca su#ryashri#sh ceti na#matah% 32 somapah% su#ryasa#vitro datta#tma# pus%kari#yakah% us%n%i#na#bho nabhedash ca vishva#yur di#ptir eva ca 33 camu#harah% suves%ash ca vyoma#rih% sham%karo bhavah% i#shah% karta# kr%tir daks%o bhuvano divyakarmakr%t 34 gan%itah% pan~ca vi#ryash ca a#dityo rashmima#m%s tatha# sapta kr%t somavarca#sh ca vishvakr%t kavir eva ca 35 anugopta# sugopta# ca napta# ceshvara eva ca jita#tma# munivi#ryash ca di#ptaloma# bhayam%karah% 36 atikarma# prati#tash ca prada#ta# ca#m%shuma#m%s tatha# shaila#bhah% paramakrodhi# dhi#ros%n%i# bhu#patis tatha# 37 sraji# vajri# vari# caiva vishve deva#h% sana#tana#h% ki#rtita#s te maha#bha#ga#h% ka#lasya gatigocara#h% 38 ashra#ddheya#ni dha#nya#ni kodrava#h% pulaka#s tatha# hin*gu dravyes%u sha#kes%u pala#n%d%um% lashunam% tatha# 39 pala#n%d%uh% saubhan~janakas tatha# gr%n~janaka#dayah% ku#s%ma#n%d%a ja#tyala#bum% ca kr%s%n%am% lavan%am eva ca 40 gra#myam% va#ra#ha ma#m%sam% ca yac caiva#proks%itam% bhavet kr%s%n%a#ja#ji# vid%ash caiva shi#tapa#ki# tathaiva ca an*kura#dya#s tatha# varjya# iha shr%n*ga#t%aka#ni ca 41 varjayel lavan%am% sarvam% tatha# jambu# phala#ni ca avaks%uta#varuditam% tatha# shra#ddhes%u varjayet 42 niva#pe havyakavye va# garhitam% ca shvadarshanam pitarash caiva deva#sh ca na#bhinandanti tad dhavih% 43 can%d%a#la shvapacau varjyau niva#pe samupasthite ka#s%a#yava#si# kus%t%hi# va# patito brahmaha#pi va# 44 sam%ki#rn%a yonir viprash ca sam%bandhi# patitash ca yah% varjani#ya# budhair ete niva#pe samupasthite 45 ity evam uktva# bhagava#n svavam%shajam r%s%im% pura# pita#maha sabha#m% divya#m% jaga#ma#tris tapodhanah% | | 1 [bh] tatha#vidhau pravr%tte tu sarva eva mahars%ayah% pitr%yajn~a#n akurvanta vidhidr%s%t%ena karman%a# 2 r%s%ayo dharmanitya#s tu kr%tva# nivapana#ny uta tarpan%am% ca#py akurvanta ti#rtha#mbhobhir yatavrata#h% 3 niva#pair di#yama#naish ca ca#turvarn%yena bha#rata tarpita#h% pitaro deva#s te na#nnam% jarayanti vai 4 aji#rn%ena#bhihanyante te deva#h% pitr%bhih% saha somam eva#bhyapadyanta niva#pa#n na#bhipi#d%ita#h% 5 te 'bruvan somam a#sa#dya pitaro 'ji#rn%a pi#d%ita#h% niva#pa#nnena pi#d%ya#mah% shreyo na#tra vidhi#yata#m 6 ta#n somah% pratyuva#ca#tha shreyash ced i#psitam% sura#h% svayambhu# sadanam% ya#tasa vai shreyo vidha#syati 7 te somavacana#d deva#h% pitr%bhih% saha bha#rata merushr%n*ge sama#si#nam% pita#maham upa#gaman 8 [pitarah] niva#pa#nnena bhagavan bhr%sham% pi#d%ya#mahe vayam prasa#dam% kuru no deva shreyo nah% sam%vidhi#yata#m 9 iti tes%a#m% vacah% shrutva# svayambhu#r idam abravi#t es%a me pa#rshvato vahnir yus%mac chreyo vidha#syati 10 [agni] sahita#s ta#ta bhoks%ya#mo niva#pe samupasthite jarayis%yatha ca#py annam% maya# sa#rdham% na sam%shayah% 11 etac chrutva# tu pitaras tatas te vijvara#bhavan etasma#t ka#ran%a#c ca#gneh% pra#ktanam% di#yate nr%pa 12 nivapte ca#gnipu#rve vai niva#pe purus%ars%abha na brahmara#ks%asa#s tam% vai niva#pam% dhars%ayanty uta raks%a#m%si ca#pavartante sthite deve vibha#vasau 13 pu#rvam% pin%d%am% pitur dadya#t tato dadya#t pita#mahe prapita#maha#ya ca tata es%a shra#ddhavidhih% smr%tah% 14 bru#ya#c chra#ddhe ca sa#vitri#m% pin%d%e pin%d%e sama#hitah% soma#yeti ca vaktavyam% tatha# pitr%mateti ca 15 rajasvala# ca ya# na#ri# vyan*gita# karn%ayosh ca ya# niva#pe nopatis%t%heta sam%gra#hya# na#nyavam%shaja#h% 16 jalam% pratarama#n%ash ca ki#rtayeta pita#maha#n nadi#m a#sa#dya kurvi#ta pitr%#n%a#m% pin%d%a tarpan%am 17 pu#rvam% svavam%shaja#na#m% tu kr%tva#dbhis tarpan%am% punah% suhr%t sam%bandhivarga#n%a#m% tato dadya#j jala#n~jalim 18 kalma#s%agoyugena#tha yuktena tarato jalam pitaro 'bhilas%ante vai na#vam% ca#py adhirohatah% sada# na#vi jalam% tajjn~a#h% prayacchanti sama#hita#h% 19 ma#sa#rdhe kr%s%n%apaks%asya kuya#n nivapana#ni vai pus%t%ir a#yus tatha# vi#ryam% shri#sh caiva pitr%vartinah% 20 pita#mahah% pulastyash ca vasis%t%a#h% pulahas tatha# an*gira#sh ca kratush caiva kashyapash ca maha#n r%s%ih% ete kuru kulashres%t%ha maha#yogeshvara#h% smr%ta#h% 21 ete ca pitaro ra#jann es%a shra#ddhavidhih% parah% preta#s tu pin%d%a sam%bandha#n mucyante tena karman%a# 22 ity es%a# purus%ashres%t%ha shra#ddhotpattir yatha#gamam khya#pita# pu#rvanirdis%t%a# da#nam% vaks%ya#my atah% param | | 1 [y] dvija#tayo vratopeta# havis te yadi bhun~jate annam% bra#hman%a ka#ma#ya katham etat pita#maha 2 [bh] avedokta vrata#sh caiva bhun~ja#na#h% ka#ryaka#rin%ah% vedoktes%u tu bhun~ja#na# vratalupta# yudhis%t%hira 3 [y] yad idam% tapa ity a#hur upava#sam% pr%thagjana#h% tapah% sya#d etad iha vai tapo 'nyad va#pi kim% bhavet 4 [bh] ma#sa#rdha ma#sau nopavased yat tapo manyate janah% a#tmatantropagha#ti# yo na tapasvi# na dharmavit 5 tya#gasya#pi ca sam%pattih% shis%yate tapa uttamam sadopava#si# ca bhaved brahma ca#ri# tathaiva ca 6 munish ca sya#t sada# vipro deva#m%sh caiva sada# yajet kut%umbiko dharmaka#mah% sada# svapnash ca bha#rata 7 amr%ta#shi# sada# ca sya#t pavitri# ca sada# bhavet r%tava#di# sada# ca sya#n niyatash ca sada# bhavet 8 vighasa#shi# sada# ca sya#t sada# caiva#tithi priyah% ama#m%sa#si# sada# ca sya#t pavitri# ca sada# bhavet 9 [y] katham% sadopava#si# sya#d brahma ca#ri# ca pa#rthiva vighasa#shi# katham% ca sya#t katham% caiva#tithi priyah% 10 [bh] antara# sa#yam a#sham% ca pra#tar a#sham% tathaiva ca sadopava#si# bhavati yo na bhun*kte 'ntara# punah% 11 bha#rya#m% gacchan brahma ca#ri# sada# bhavati caiva ha r%tava#di# sada# ca sya#d da#nashi#lash ca ma#navah% 12 abhaks%ayan vr%tha# ma#m%sam ama#m%sa#shi# bhavaty uta da#nam% dadat pavitri# sya#d asvapnash ca diva# svapan 13 bhr%tya#tithis%u yo bhun*kte bhuktavatsu narah% sada# amr%tam% kevalam% bhun*kte iti viddhi yudhis%t%hira 14 abhuktavatsu na#shna#ti bra#hman%es%u tu yo narah% abhojanena tena#sya jitah% svargo bhavaty uta 15 devebhyash ca pitr%bhyash ca bhr%tyebhyo 'tithibhih% saha avashis%t%a#ni yo bhun*kte tam a#hur vighasa#shinam 16 tes%a#m% loka# hy aparyanta#h% sadane brahman%ah% smr%ta#h% upasthita# hy apsarobhir gandharvaish ca jana#dhipa 17 devata#tithibhih% sa#rdham% pitr%bhish copabhun~jate ramante putrapautraish ca tes%a#m% gatir anuttama# | | 1 [y] bra#hman%ebhyah% prayacchanti da#na#ni vividha#ni ca da#tr%pratigrahi#tror va# ko vishes%ah% pita#maha 2 [bh] sa#dhor yah% pratigr%hn%i#ya#t tathaiva#sa#dhuto dvijah% gun%avaty alpados%ah% sya#n nirgun%e tu nimajjati 3 atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam vr%s%a#darbhesh ca sam%va#dam% saptars%i#n%a#m% ca bha#rata 4 kashyapo 'trir vasis%t%hash ca bharadva#jo 'tha gautamah% vishva#mitro jamadagnih% sa#dhvi# caiva#py arundhati# 5 sarves%a#m atha tes%a#m% tu gan%d%a#bhu#t karma ka#rika# shu#drah% pashusakhash caiva bharta# ca#sya# babhu#va ha 6 te vai sarve tapasyantah% pura# cerur mahi#m ima#m sama#dhinopashiks%anto brahmalokam% sana#tanam 7 atha#bhavad ana#vr%s%t%ir mahati# kurunandana kr%cchrapra#n%o 'bhavad yatra loko 'yam% vai ks%udha#nvitah% 8 kasmim%sh cic ca pura# yajn~e ya#jyena shibisu#nuna# daks%in%a#rthe 'tha r%tvigbhyo dattah% putro nijah% kila 9 tasmin ka#le 'tha so 'lpa#yur dis%t%a#ntam agamat prabho te tam% ks%udha#bhisam%tapta#h% pariva#ryopatasthire 10 ya#jya#tmajam atho dr%s%t%va# gata#sum r%s%isattama#h% apacanta tada# stha#lya#m% ks%udha#rta#h% kila bha#rata 11 nira#dye martyaloke 'sminn a#tma#nam% te pari#psavah% kr%cchra#m a#pedire vr%ttim annahetos tapasvinah% 12 at%ama#no 'tha ta#n ma#rge pacama#na#n mahi#patih% ra#ja# shaibyo vr%s%a#darbhih% kishyama#na#n dadarsha ha 13 [vr%] pratigrahas ta#rayati pus%t%ir vai pratigr%hn%ata#m mayi yad vidyate vittam% tac chr%n%udhvam% tapodhana#h% 14 priyo hi me bra#hman%o ya#cama#no; dadya#m aham% vo 'shvatari# sahasram ekaikashah% sa vr%s%a#h% sam%prasu#ta#h%; sarves%a#m% vai shi#ghraga#h% shvetaloma#h% 15 kulam% bhara#n anad%uhah% shatam% shata#n; dhurya#n~ shubha#n sarvasho 'ham% dada#ni pr%thvi# va#ha#n pi#vara#m%sh caiva ta#vad; agrya# gr%s%t%yo dhenavah% suvrata#sh ca 16 vara#n gra#ma#n vri#hi yavam% rasa#m%sh ca; ratnam% ca#nyad durlabham% kim% dada#ni ma# sma#bhaks%ye bha#vam evam% kurudhvam%; pus%t%y artham% vai kim% prayaccha#my aham% vah% 17 [rsayah] ra#jan pratigraho ra#jn~o madhv a#sva#do vis%opamah% taj ja#nama#nah% kasma#t tvam% kurus%e nah% pralobhanam 18 ks%atram% hi daivatam iva bra#hman%am% samupa#shritam amalo hy es%a tapasa# pri#tah% pri#n%a#ti devata#h% 19 ahna#pi#ha tapo ja#tu bra#hman%asyopaja#yate tad da#va iva nirdahya#t pra#pto ra#japratigrahah% 20 kushalam% saha da#nena ra#jann astu sada# tava arthibhyo di#yata#m% sarvam ity uktva# te tato yayuh% 21 apakvam eva tan ma#m%sam abhu#t tes%a#m% ca dhi#mata#m atha hitva# yayuh% sarve vanam a#ha#raka#n*ks%in%ah% 22 tatah% pracodita# ra#jn~a# vanam% gatva#sya mantrin%ah% praci#yodumbara#n%i sma da#nam% da#tum% pracakramuh% 23 udumbara#n%y atha#nya#ni hemagarbha#n%y upa#haran bhr%tya#s tes%a#m% tatas ta#ni pragra#hitum upa#dravan 24 guru#n%i#ti viditva#tha na gra#hya#n%y atrir abravi#t na sma he mu#d%ha vijn~a#na# na sma he mandabuddhayah% haima#ni#ma#ni ja#ni#mah% pratibuddha#h% sma ja#gr%mah% 25 iha hy etad upa#dattam% pretya sya#t kat%ukodayam apratigra#hyam evaitat pretya ceha sukhepsuna# 26 [v] shatena nis%kam% gan%itam% sahasren%a ca sam%mitam yatha# bahu prati#cchan hi pa#pis%t%ha#m% labhate gatim 27 [kas%yapa] yat pr%thivya#m% vri#hi yavam% hiran%yam% pashavah% striyah% sarvam% tan na#lam ekasya tasma#d vidva#n~ shamam% vrajet 28 [bharadva#ja] utpannasya ruroh% shr%n*gam% vardhama#nasya vardhate pra#rthana# purus%asyeva tasya ma#tra# na vidyate 29 [gautama] na tal loke dravyam asti yal lokam% pratipu#rayet samudrakalpah% purus%o na kada# cana pu#ryate 30 [vis%va#mitra] ka#mam% ka#mayama#nasya yada# ka#mah% samr%dhyate athainam aparah% ka#mas tr%s%n%a# vidhyati ba#n%avat 31 [jamadagni] pratigrahe sam%yamo vai tapo dha#rayate dhruvam tad dhanam% bra#hman%asyeha lubhyama#nasya visravet 32 [arundhati#] dharma#rtham% sam%cayo yo vai dravya#n%a#m% paks%asam%matah% tapah% sam%caya eveha vishis%t%o dravyasam%caya#t 33 [gan%d%a#] ugra#d ito bhaya#d yasma#d vibhyati#me mameshvara#h% bali#ya#m%so durbalavad bibhemy aham atah% param 34 [pas%usakha] yad vai dharme param% na#sti bra#hman%a#s tad dhanam% viduh% vinaya#rtham% suvidva#m%sam upa#seyam% yatha#tatham 35 [rsayah] kushalam% saha da#na#ya tasmai yasya praja# ima#h% phala#ny upadhi yukta#ni ya evam% nah% prayacchasi 36 [bh] ity uktva# hemagarbha#n%i hitva# ta#ni phala#ni te r%s%ayo jagmur anyatra sarva eva dhr%tavrata#h% 37 [mantrin%ah] upadhim% shan*kama#na#s te hitvema#ni phala#ni vai tato 'nyenaiva gacchanti viditam% te 'stu pa#rthiva 38 ity uktah% sa tu bhr%tyais tair vr%s%a#darbhish cukopa ha tes%a#m% sam%pratikartum% ca sarves%a#m agamad gr%ham 39 sa gatva#havani#ye 'gnau ti#vram% niyamam a#sthitah% juha#va sam%skr%ta#m% mantrair ekaika#m a#hutim% nr%pah% 40 tasma#d agneh% samuttasthau kr%tya# lokabhayam%kari# tasya# na#ma vr%s%a#darbhir ya#tudha#ni#ty atha#karot 41 sa# kr%tya# ka#lara#tri#va kr%ta#n~jalir upasthita# vr%s%a#darbhim% narapatim% kim% karomi#ti ca#bravi#t 42 [vr%sa#dharbhi] r%s%i#n%a#m% gaccha sapta#na#m arundhatya#s tathaiva ca da#si# bhartush ca da#sya#sh ca manasa# na#ma dha#raya 43 jn~a#tva# na#ma#nicaites%a#m% sarva#n eta#n vina#shaya vinas%t%es%u yatha# svairam% gaccha yatrepsitam% tava 44 sa# tatheti pratishrutya ya#tu da#ni# svaru#pin%i# jaga#ma tad vanam% yatra vicerus te mahars%ayah% | | 1 [bh] atha#tri pramukha# ra#jan vane tasmin mahars%ayah% vyacaran bhaks%ayanto vai mu#la#ni ca phala#ni ca 2 atha#pashyan supi#na#m%sa pa#n%ipa#damukhodaram parivrajantam% sthu#la#n*gam% parivra#jam% shunah% sakham 3 arundhati# tu tam% dr%s%t%va# sarva#n*gopacitam% shubha# bhavita#ro bhavanto vai naivam ity abravi#d r%s%i#n 4 [vasist%ha] naitasyeha yatha#sma#kam agnihotram anirhutam sa#yam%pra#tash ca hotavyam% tena pi#va#n~ shunah% sakhah% 5 [atri] naitasyeha yatha#sma#kam% ks%udha# vi#ryam% sama#hatam kr%cchra#dhi#tam% pranas%t%am% ca tena pi#va#n~ shunah% sakhah% 6 [vis%va#mitra] naitasyeha yatha#sma#kam% shashvac cha#stram% jarad gavah% alasah% ks%ut paro mu#rkhas tena pi#va#n~ shunah% sakhah% 7 [jamadagni] naitasyeha yatha#sma#kam% bhaktam indhanam eva ca sam%cintya va#rs%ikam% kim% cit tena pi#va#t% shunah% sakhah% 8 [kas%yapa] naitasyeha yatha#sma#kam% catva#rash ca sahodara#h% dehi dehi#ti bhiks%anti tena pi#va#n~ shunah% sakhah% 9 [bharadva#ja] naitasyeha yatha#sma#kam% brahma bandhor acetasah% shoko bha#rya#pava#dena tena pi#va#n~ shunah% sakhah% 10 [gautama] naitasyeha yatha#sma#kam% trikausheyam% hi ra#n*kavam ekaikam% vai triva#rs%i#yam% tena pi#va#n~ shunah% sakhah% 11 [bh] atha des%t%va# parivra#t% sa ta#n mahars%i#n~ shunah% sakhah% abhigamya yatha#nya#yam% pa#n%isparsham atha#carat 12 paricarya#m% vane ta#m% tu ks%ut prati#gha#ta ka#rika#m anyonyena nivedya#tha pra#tis%t%hanta sahaiva te 13 ekanishcaya ka#rya#sh ca vyacaranta vana#ni te a#dada#na#h% samuddhr%tya mu#la#ni ca phala#ni ca 14 kada# cid vicarantas te vr%ks%air aviralair vr%ta#m shuci va#ri prasannoda#m% dadr%shuh% padmini#m% shubha#m 15 ba#la#ditya vapuh% prakhyaih% pus%karair upashobhita#m vaidu#ryavarn%asadr%shaih% padmapatrair atha#vr%ta#m 16 na#na#vidhaish ca vihagair jalaprakara sevibhih% ekadva#ra#m ana#deya#m% su#pati#rtha#m akardama#m 17 vr%s%a#darbhi prayukta# tu kr%tya# vikr%tadarshana# ya#tudha#ni#ti vikhya#ta# padmini#m% ta#m araks%ata 18 shunah% sakha saha#ya#s tu bisa#rtham% te mahars%ayah% padmini#m abhijagmus te sarve kr%tya#bhiraks%ita#m 19 tatas te ya#tudha#ni#m% ta#m% dr%s%t%va# vikr%tadarshana#m sthita#m% kamalini# ti#re kr%tya#m u#cur mahars%ayah% 20 eka# tis%t%hasi ka# nu tvam% kasya#rthe kim% prayojanam padmini# ti#ram a#shritya bru#hi tvam% kim% ciki#rs%asi 21 [ya#tudha#na] ya#smi sa#smy anuyogo me na kartavyah% katham% cana a#raks%in%i#m% ma#m% padminya# vittasarve tapodhana#h% 22 [rsayah] sarva eva ks%udha#rtha# sma na ca#nyat kim% cid asti nah% bhavatya#h% sam%mate sarve gr%hn%i#mahi bisa#ny uta 23 [ya#tudha#na] samayena bisa#ni#to gr%hn%i#dhvam% ka#maka#ratah% ekaiko na#ma me proktva# tato gr%hn%i#ta ma#ciram 24 [bh] vijn~a#ya ya#tudha#ni#m% ta#m% kr%tya#m r%s%ivadhais%in%i#m atrih% ks%udha# pari#ta#tma# tato vacanam abravi#t 25 ara#trir atreh% sa# ra#trir ya#m% na#dhi#te trir adya vai ara#trir atrir ity eva na#ma me viddhi shobhane 26 [ya#] yathoda#hr%tam etat te mayi na#ma maha#mune durdha#ryam etan manasa# gaccha#vatara padmini#m 27 [vasist%ha] vasis%t%ho 'smi varis%t%ho 'smi vase va#sam% gr%hes%v api vasis%t%hatva#c ca va#sa#c ca vasis%t%ha iti viddhi ma#m 28 [ya#] na#ma nairuktam etat te duh%khavya#bha#s%ita#ks%aram naitad dha#rayitum% shakyam% gaccha#vatara padmini#m 29 [kas%yapa] kulam% kulam% ca kupapah% kupayah% kashyapo dvijah% ka#shyah% ka#shanika#shatva#d etan me na#ma dha#raya 30 [ya#] yathoda#hr%tam etat te mayi na#ma maha#mune durdha#ryam etan manasa# gaccha#vatara padmini#m 31 [bharadva#ja] bhare suta#n bhare shis%ya#n bhare deva#n bhare dvija#n bhare bharya#m anavya#jo bharadva#jo 'smi shobhane 32 [ya#] na#ma nairuktam etat te duh%khavya#bha#s%ita#ks%aram naitad dha#rayitum% shakyam% gaccha#vatara padmini#m 33 [gautama] godamo damago 'dhu#mo damo durdarshanash ca te viddhi ma#m% gautamam% kr%tye ya#tudha#ni nibodha me 34 [ya#] yathoda#hr%tam etat te mayi na#ma maha#mune naitad dha#rayitum% shakyam% gaccha#vatara padmini#m 35 [vis%va#mitra] vishve deva#sh ca me mitram% mitram asmi gava#m% tatha# vishva# mitram iti khya#tam% ya#tudha#ni nibodha me 36 [ya#] na#ma nairuktam etat te duh%khavya#bha#s%ita#ks%aram naitad dha#rayitum% shakyam% gaccha#vatara padmini#m 37 [jamadagni] ja#jamadyajaja# na#ma mr%ja# ma#ha jija#yis%e jamadagnir iti khya#tam ato ma#m% viddhi shobhane 38 [ya#] yathoda#hr%tam etat te mayi na#ma maha#mune naitad dha#rayitum% shakyam% gaccha#vatara padmini#m 39 [arundhati#] dhara#m% dharitri#m% vasudha#m% bhartus tis%t%ha#my anantaram mano 'nurundhati# bhartur iti ma#m% viddhy arundhati#m 40 [ya#] na#ma nairuktam etat te duh%khavya#bha#s%ita#ks%aram naitad dha#rayitum% shakyam% gaccha#vatara padmini#m 41 [gan%d%a#] gan%d%am% gan%d%am% gatavati# gan%d%agan%d%eti sam%jn~ita# gan%d%agan%d%eva gan%d%eti viddhi ma#nala sam%bhave 42 [ya#] na#ma nairuktam etat te duh%khavya#bha#s%ita#ks%aram naitad dha#rayitum% shakyam% gaccha#vatara padmini#m 43 [pas%usakha] sakha# sakhe yah% sakhyeyah% pashu#na#m% ca sakha# sada# gaun%am% pashusakhety evam% viddhi ma#m agnisam%bhave 44 [ya#] na#ma nairuktam etat te duh%khavya#bha#s%ita#ks%aram naitad dha#rayitum% shakyam% gaccha#vatara padmini#m 45 ebhir uktam% yatha# na#ma na#ham% vaktum ihotsahe shunah% sakha sakha#yam% ma#m% ya#tudha#ny upadha#raya 46 [ya#] na#ma te 'vyaktam uktam% vai va#kyam% sam%digdhaya# gira# tasma#t sakr%d ida#ni#m% tvam% bru#hi yan na#ma te dvija 47 sakr%d uktam% maya# na#ma na gr%hi#tam% yada# tvaya# tasma#t tridan%d%da#bhihata# gaccha bhasmeti ma#ciram 48 [bh] sa# brahmadan%d%akalpena tena mu#rdhni hata# tada# kr%tya# papa#ta medinya#m% bhasmasa#c ca jaga#ma ha 49 shunah% sakhash ca hatva# ta#m% ya#tudha#ni#m% maha#bala#m bhuvi tridan%d%am% vis%t%abhya sha#dvale samupa#vishat 50 tatas te munayah% sarve pus%kara#n%i bisa#ni ca yatha#ka#mam upa#da#ya samuttasthur muda#nvita#h% 51 shramen%a mahata# yukta#s te bisa#ni kala#pashah% ti#re niks%ipya padminya#s tarpan%am% cakrur ambhasa# 52 athottha#ya jala#t tasma#t sarve te vai sama#gaman na#pashyam%sh ca#pi te ta#ni bisa#ni purus%ars%abha 53 [rsayah] kena ks%udha#bhibhu#ta#na#m asma#kam% pa#pakakrman%a# nr%sham%sena#pani#ta#ni bisa#ny a#ha#raka#n*ks%in%a#m 54 te shan*kama#na#s tv anyonyam% papracchur dvijasattama#h% ta u#cuh% shapatham% sarve kurma ity arikarshana 55 ta uktva# ba#d%ham ity eva sarva eva shunah% sakham ks%udha#rta#h% suparishra#nta#h% shapatha#yopacakramuh% 56 [atri] sa ga#m% spr%shatu pa#dena su#ryam% ca pratimehatu anadhya#yes%v adhi#yi#ta bisa stainyam% karoti yah% 57 [vasist%ha] anadhya#ya paro loke shunah% sa parikars%atu parivra#t% ka#mavr%tto 'stu bisa stainyam% karoti yah% 58 sharan%a#gatam% hantumitram% svasuta#m% copaji#vatu artha#n ka#n*ks%atu ki#na#sha#d bisa stainyam% karoti yah% 59 [kas%yapa] sarvatra sarvam% pan%atu nya#salopam% karotu ca ku#t%asa#ks%itvam abhyetu bisa stainyam% karoti yah% 60 vr%tha# ma#m%sam% samashna#tu vr%tha# da#nam% karoti ca ya#tu striyam% diva# caiva bisa stainyam% karoti yah% 61 [bharadva#ja] nr%sham%sas tyaktadharma#s tu stri#s%u jn~a#tis%u gos%u ca bra#hman%am% ca#pi jayata#m% bisa stainyam% karoti yah% 62 upa#dhya#yam adhah% kr%tva# r%co 'dhyetu yaju#m%s%i ca juhotu ca sa kaks%a#gnau bisa stainyam% karoti yah% 63 [jamadagni] puri#s%am utsr%jatv apsu hantuga#m% ca#pi dohini#m anr%tau maithunam% ya#tu bisa stainyam% karoti yah% 64 dves%yo bha#ryopaji#vi# sya#d du#rabandhush ca vairava#n anyonyasya#tithish ca#stu bisa stainyam% karoti yah% 65 [gautama] adhi#tya veda#m%s tyajatu tri#n agni#n apavidhyatu vikri#n%a#tu tatha# somam% bisa stainyam% karoti yah% 66 upa pa#naplave gra#me bra#hman%o vr%s%ali# patih% tasya sa#lokyata#m% ya#tu bisa stainyam% karoti yah% 67 [vis%va#mitra] ji#vato vai guru#n bhr%tya#n bharantv asya pare jana#h% agatir bahuputrah% sya#d bisa stainyam% karoti yah% 68 ashucir brahma ku#t%o 'stu r%ddhya# caiva#py aham% kr%tah% kars%ako matsari# ca#stu bisa stainyam% karoti yah% 69 vars%a#n karotu bhr%tako ra#jn~ash ca#stu purohitah% aya#jyasya bhaved r%tvig bisa stainyam% karoti yah% 70 [arundhati#] nityam% parivadec chvashru#m% bhartur bhavatu durmana#h% eka# sva#du samashna#tu bisa stainyam% karoti ya# 71 jn~a#ti#na#m% gr%hamedhyastha# saktu#n attu dinaks%aye abha#gya#vi#rasu#r astu bisa stainyam% karoti ya#h% 72 [gan%d%a#] anr%tam% bha#s%atu sada# sa#dhubhish ca virudhyatu dada#tu kanya#m% shuklena bisa stainyam% karoti ya#h% 73 sa#dhayitva# svayam% pra#shed da#sye ji#vatu caiva ha vikarman%a# prami#yeta bisa stainyam% karoti ya# 74 [pas%usakha] da#sya eva praja#yeta so 'prasu#tir akim%canah% daivates%v anamah% ka#ro bisa stainyam% karoti yah% 75 adhvaryave duhitaram% dada#tuc; chandoge va# caritabrahma carye a#tharvan%am% vedam adhi#tya viprah%; sna#yi#ta yo vai harate bisa#ni 76 [rsayah] is%t%am etad dvija#ti#na#m% yo 'yam% te shapathah% kr%tah% tvaya# kr%tam% bisa stainyam% sarves%a#m% nah% shunah% sukha 77 [s%un] nyastam a#dyam apashyadbhir yad uktam% kr%takarmabhih% satyam etan na mithyaitad bisa stainyam% kr%tam% maya# 78 maya# hy antarhita#ni#ha bisa#ni#ma#ni pashyata pari#ks%a#rtham% bhagavata#m% kr%tam etan maya#nagha#h% raks%an%a#rtham% ca sarves%a#m% bhavata#m aham a#gatah% 79 ya#tudha#ni# hy atikruddha# kr%tyais%a# vo vadhais%in%i# vr%s%a#darbhi prayuktais%a# nihata# me tapodhana#h% 80 dus%t%a# him%s%ya#d iyam% pa#pa# yus%ma#n praty agnisam%bhava# tasma#d asmy a#gato vipra# va#savam% ma#m% nibodhata 81 alobha#d aks%aya# loka#h% pra#pta# vah% sa#rvaka#mika#h% uttis%t%hadhvam itah% ks%ipram% ta#n ava#pnuta vai dvija#h% 82 [bh] tato mahars%ayah% pri#ta#s tathety uktva# puram%daram sahaiva tridashendren%a sarve jagmus trivis%t%apam 83 evam ete maha#tma#no bhogair bahuvidhair api ks%udha# paramaya# yukta#sh chandyama#na# maha#tmabhih% naiva lobham% tada# cakrus tatah% svargam ava#pnuvan 84 tasma#t sarva#sv avastha#su naro lobham% vivarjayet es%a dharmah% paro ra#jann alobha iti vishrutah% 85 idam% narah% sac caritam% samava#yes%u ki#rtayet sukhabha#gi# ca bhavati na ca durga#n%y ava#pnute 86 pri#yante pitarash ca#sya r%s%ayo devata#s tatha# yashodharma#rthabha#gi# ca bhavati pretya ma#navah% | | 1 [bh] atraivoda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam yadvr%ttam% ti#rthaya#tra#ya#m% shapatham% prati tac chr%n%u 2 pus%kar artham% kr%tam% stainyam% pura# bharatasattama ra#jars%ibhir maha#ra#ja tathaiva ca dvijars%ibhih% 3 r%s%ayah% sameta#h% pashcime vai prabha#se; sama#gata# mantram amantrayanta cara#ma sarve pr%thivi#m% pun%yati#rtha#m%; tan nah% ka#ryam% hanta gaccha#ma sarve 4 shukro 'n*gira#sh caiva kavish ca vidva#m%s; tatha#gastyo na#rada parvatau ca bhr%gur vasis%t%hah% kashyapo gautamash ca; vishva#mitro jamadagnish ca ra#jan 5 r%s%is tatha# ga#lavo 'tha#s%t%akash ca; bharadva#jo 'rundhati# va#lakhilya#h% shibir dili#po nahus%o 'mbari#s%o; ra#ja# yaya#tir dhundhuma#ro 'tha pu#ruh% 6 jagmuh% puraskr%tya maha#nubha#vam%; shatakratum% vr%trahan%am% narendra ti#rtha#ni sarva#n%i parikramanto; ma#dhya#m% yayuh% kaushiki#m% pun%yati#rtha#m 7 sarves%u ti#rthes%v atha dhu#tapa#pa#; jagmus tato brahmasarah% supun%yam devasya ti#rthe jalam agnikalpa#; viga#hya te bhuktabisa prasu#na#h% 8 ke cid bisa#ny akhanam%s tatra ra#jann; anye mr%n%a#la#ny akhanam%s tatra vipra#h% atha#pashyan pus%karam% te hriyantam%; hrada#d agastyena samuddhr%tam% vai 9 ta#n a#ha sarva#n r%s%imukhya#n agastyah%; kena#dattam% pus%karam% me suja#tam yus%ma#n~ shan*ke di#yata#m% pus%karam% me; na vai bhavanto hartum arhanti padmam 10 shr%n%omi ka#lo him%sate dharmavi#ryam%; seyam% pra#pta# vardhate dharmapi#d%a# pura#dharmo vardhate neha ya#vat; ta#vad gaccha#mi paralokam% cira#ya 11 pura# veda#n bra#hman%a# gra#mamadhye; ghus%t%a svara# vr%s%ala#n~ shra#vayanti pura# ra#ja# vyavaha#ra#n adharmya#n; pashyaty aham% paralokam% vraja#mi 12 pura#vara#n pratyavara#n gari#yaso; ya#van nara# na#vamam%syanti sarve tamottaram% ya#vad idam% na vartate; ta#vad vraja#mi paralokam% cira#ya 13 pura# prapashya#mi paren%a martya#n; bali#yasa# durbala#n bhujyama#na#n tasma#d ya#sya#mi paralokam% cira#ya; na hy utsahe dras%t%um i#dr%n* nr%loke 14 tam a#hur a#rta# r%s%ayo mahars%im%; na te vayam% pus%karam% coraya#mah% mithya#bhis%an*go bhavata# na ka#ryah%; shapa#ma ti#ks%n%a#n~ shapatha#n mahars%e 15 te nishcita#s tatra mahars%ayas tu; sam%manyanto dharmam evam% narendra tato 'shapan~ shapatha#n paryayen%a; sahaiva te pa#rthiva putrapautraih% 16 [bhr%gu] pratya#kroshed iha#krus%t%as ta#d%itah% pratita#d%ayet kha#dec ca pr%s%t%hama#m%sa#ni yas te harati pus%karam 17 [vasist%ha] asva#dhya#ya paro loke shva#nam% ca parikars%atu pure ca bhiks%ur bhavatu yas te harati pus%karam 18 [kas%yapa] sarvatra sarvam% pan%atu nya#se lobham% karotu ca ku#t%asa#ks%itvam abhyetu yas te harati pus%karam 19 [gautama] ji#vatv aham% kr%to buddhya# vipan%atv adhamena sah% kars%ako matsari# ca#stu yas te harati pus%karam 20 [angiras] ashucir brahma ku#t%o 'stu shva#nam% ca parikars%atu brahma ha#ni kr%tish ca#stu yas te harati pus%karam 21 [dhundhuma#ra] akr%tajn~o 'stu mitra#n%a#m% shu#dra#ya#m% tu praja#yatu ekah% sam%pannam ashna#tu yas te harati pus%karam 22 [pu#ru] cikitsa#ya#m% pracaratu bha#ryaya# caiva pus%yatu shvashura#t tasya vr%ttih% sya#d yas te harati pus%karam 23 [dili#pa] udapa#naplave gra#me bra#hman%o vr%s%ali# patih% tasya lobha#n sa vrajatu yas te harati pus%karam 24 [s%ukra] pr%s%t%hama#m%sam% samashna#tu diva# gacchatu maithunam pres%yo bhavatu ra#jn~ash ca yas te harati pus%karam 25 [jamadagni] anadhya#yes%v adhi#yi#ta mitram% shra#ddhe ca bhojayet shra#ddhe shu#drasya ca#shni#ya#d yas te harati pus%karam 26 [s%ibi] ana#hita#gnir mriyata#m% yajn~e vighnam% karotu ca tapasvibhir virudhyeta yas te harati pus%karam 27 [yaya#ti] anr%tau jat%i# vratinya#m% vai bha#rya#ya#m% sam%praja#yatu nira#karotu veda#m%sh ca yas te harati pus%karam 28 [nahusa] atithim% gr%hastho nudatu ka#mavr%tto 'stu di#ks%itah% vidya#m% prayacchatu bhr%to yas te harati pus%karam 29 [ambari#sa] nr%sham%sas tyaktadharmo 'stu stri#s%u jn~a#tis%u gos%u ca bra#hman%am% ca#pi jahatu yas te harati pus%karam 30 [na#rada] gu#d%ho 'jn~a#ni# bahih% sha#stram% pat%hata#m% visvaram% padam gari#yaso 'vaja#na#tu yas te harati pus%karam 31 [na#bha#ga] anr%tam% bha#s%atu sada# sadbhish caiva virudhyatu shuklena kanya#m% dadatu yas te harati pus%karam 32 [kavi] pada# sa ga#m% ta#d%ayatu su#ryam% ca prati mehatu sharan%a#gatam% ca tyajatu yas te harati pus%karam 33 [vis%va#mitra] karotu bhr%tako 'vars%a#m% ra#jn~ash ca#stu purohitah% r%tvig astu hy aya#jyasya yas te harati pus%karam 34 [parvata] grame ca#dhikr%tah% so 'stu kharaya#nena gacchatu shunah% kars%atu vr%ttyarthe yas te harati pus%karam 35 [bharadva#ja] sarvapa#pasama#da#nam% nr%sham%se ca#nr%te ca yat tat tasya#stu sada# pa#pam% yas te harati pus%karam 36 [ast%aka] sa ra#ja#stv akr%taprajn~ah% ka#mavr%ttish ca pa#pakr%t adharmen%a#nusha#stu#rvi#m% yas te harati pus%karam 37 [ga#lava] pa#pis%t%hebhyas tv anargha#rhah% sa naro 'stu svapa#pakr%t dattva# da#nam% ki#rtayatu yas te harati pus%karam 38 [arundhati#] shvashrva#pava#dam% vadatu bhartur bhavatu durmana#h% eka# sva#du samashna#tu ya# te harati pus%karam 39 [va#lakhilya] ekapa#dena vr%ttyartham% gra#madva#re sa tis%t%hatu dharmajn~as tyaktadharmo 'stu yas te harati pus%karam 40 [pas%usakha] agnihotram ana#dr%tya sukham% svapatu sa dvijah% parivra#t% ka#mavr%tto 'stu yas te harati pus%karam 41 [surabhi#] ba#lvajena nida#nena ka#m%syam% bhavatu dohanam duhyeta paravatsena ya# te harati pus%karam 42 [bh] tatas tu taih% shapathaih% shapyama#nair; na#na#vidhair bahubhih% kauravendra sahasra#ks%o devara#t% sam%prahr%s%t%ah%; sami#ks%ya tam% kopanam% vipramukhyam 43 atha#bravi#n maghava# pratyayam% svam%; sama#bha#s%ya tam r%s%im% ja#taros%am brahmars%idevars%inr%pars%imadhye; yat tan nibodheha mama#dhya ra#jan 44 [s%akra] adhvaryave duhitaram% dada#tuc; chandoge va# caritabrahma carye a#tharvan%am% vedam adhi#tya viprah%; sna#yeta yah% pus%karam a#dada#ti 45 sarva#n veda#n adhi#yi#ta pun%yashi#lo 'stu dha#rmikah% brahman%ah% sadanam% ya#tu yas te harati pus%karam 46 [agastya] a#shi#rva#das tvaya# proktah% shapatho balasu#dana di#yata#m% pus%karam% mahyam es%a dharmah% sana#tanah% 47 [indra] na maya# bhagava#m*l lobha#d dhr%tam% pus%karam adya vai dharmam% te shrotuka#mena hr%tam% na kroddhum arhati 48 dharmah% shrutah% samutkars%o dharmasetur ana#mayah% a#rs%o vai sha#shvato nityam avyayo 'yam% maya# shrutah% 49 tad idam% gr%hyata#m% vidvan pus%karam% munisattama atikramam% me bhagabvan ks%antum arhasy anindita 50 ity uktah% sa mahendren%a tapasvi# kopano bhr%sham jagra#ha pus%karam% dhi#ma#n prasannash ca#bhavan munih% 51 prayayus te tato bhu#yas ti#rtha#ni vanagocara#h% pun%yati#rthes%u ca tatha# ga#tra#n%y a#pla#vayanti te 52 a#khya#nam% ya idam% yuktah% pat%het parvan%i parvan%i na mu#rkham% janayet putram% na bhavec ca nira#kr%tih% 53 na tam a#pat spr%shet ka# cin na jvaro na rujash ca ha viraja#h% shreyasa# yuktah% pretya svargam ava#pnuya#t 54 yash ca sha#stram anudhya#yed r%s%ibhih% paripa#litam sa gacched brahman%o lokam avyayam% ca narottama | | 1 [y] yad idam% shra#ddhadharmes%u di#yate bharatars%abha chatram% copa#nahau caiva kenaitat sam%pravartitam katham% caitat samutpannam% kimartham% ca pradi#yate 2 na kevalam% shra#ddhadharme pun%yakes%v api di#yate etad vistarato ra#jan~ shrotum iccha#mi tattvatah% 3 [bh] shr%n%u ra#jann avahitash chatropa#naha vistaram yathaitat prathitam% loke yena caitat pravartitam 4 yatha# ca#ks%ayyata#m% pra#ptam% pun%yata#m% ca yatha#gatam sarvam etad ashes%en%a pravaks%ya#mi jana#dhipa 5 itiha#sam% pura#vr%ttam imam% shr%n%u nara#dhipa jamadagnesh ca sam%va#dam% su#ryasya ca maha#tmanah% 6 pura# sa bhagava#n sa#ks%a#d dhanus%a#kri#d%ata prabho sam%dha#ya sam%dha#ya shara#m%sh ciks%epa kila bha#rgavah% 7 ta#n ks%ipta#n ren%uka# sarva#m%s tasyes%u#n di#ptatejasah% a#na#yya sa# tada# tasmai pra#da#d asakr%d acyuta 8 atha tena sa shabdena jya#talasya sharasya ca prahr%s%t%ah% sam%praciks%epa sa# ca pratya#jaha#ra ta#n 9 tato madhya#hnam a#ru#d%he jyes%t%ha# mu#le diva#kare sa sa#yaka#n dvijo viddhva# ren%uka#m idam avravi#t 10 gaccha#naya visha#la#ks%i shara#n eta#n dhanushcyuta#n ya#vad eta#n punah% subhru ks%ipa#mi#ti jana#dhipa 11 sa# gacchaty antara# cha#ya#m% vr%ks%am a#shritya bha#mini# tasthau tasya# hi sam%taptam% shirah% pa#dau tathaiva ca 12 sthita# sa# tu muhu#rtam% vai bhartuh% sha#pabhaya#c chubha# yaya#v a#nayitum% bhu#yah% sa#yaka#n asiteks%an%a# pratya#jaga#ma ca shara#m%s ta#n a#da#ya yashasvini# 13 sa# prasvinna# suca#rv an*gi# padbhya#m% duh%kham% niyacchati# upa#jaga#ma bharta#ram% bhaya#d bhartuh% pavepati# 14 sa ta#m r%s%is tatah% kruddho va#kyam a#ha shubha#nana#m ren%uke kim% ciren%a tvam a#gateti punah% punah% 15 [r] shiras ta#vat pradi#ptam% me pa#dau caiva tapodhana su#ryatejo niruddha#ham% vr%ks%ac cha#ya#m upa#shrita# 16 etasma#t ka#ran%a#d brahmam%sh ciram etat kr%tam% maya# etaj jn~a#tva# mama vibho ma# krudhas tvam% tapodhana 17 [j] adyainam% di#ptakiran%am% ren%uke tava duh%khadam sharair nipa#tayis%ya#mi su#ryam astra#gnitejasa# 18 [bh] sa vispha#rya dhanur divyam% gr%hi#tva# ca bahu#n~ shara#n atis%t%hat su#ryam abhito yato ya#ti tato mukhah% 19 atha tam% praharis%yantam% su#ryo 'bhyetya vaco 'bravi#t dvija ru#pen%a kaunteya kim% te su#ryo 'para#dhyate 20 a#datte rashmibhih% su#ryo divi vidvam%s tatas tatah% rasam% sa tam% vai vars%a#su pravars%ati diva#karah% 21 tato 'nnam% ja#yate vipra manus%ya#n%a#m% sukha#vaham annam% pra#n%a# iti yatha# vedes%u paripat%hyate 22 atha#bhres%u nigu#d%hash ca rashmibhih% pariva#ritah% sapta dvi#pa#n ima#n brahman vars%en%a#bhipravars%ati 23 tatas tadaus%adhi#na#m% ca vi#rudha#m% patrapus%pajam sarvam% vars%a#bhinirvr%ttam annam% sam%bhavati prabho 24 ja#takarma#n%i sarva#n%i vratopanayana#ni ca godha#na#ni viva#ha#sh ca tatha# yajn~asamr%ddhayah% 25 satra#n%i da#na#ni tatha# sam%yoga# vittasam%caya#h% annatah% sam%pravartante yatha# tvam% vettha bha#rgava 26 raman%i#ya#ni ya#vanti ya#vad a#rambhaka#n%i ca sarvam anna#t prabhavati viditam% ki#rtaya#mi te 27 sarvam% hi vettha vipra tvam% yad etat ki#rtitam% maya# prasa#daye tva# viprars%e kim% te su#ryo nipa#tyate | | 1 [y] evam% tada# praya#cantam% bha#skaram% munisattamah% jamadagnir maha#teja#h% kim% ka#ryam% pratyapadyata 2 [bh] tatha# praya#cama#nasya munir agnisamaprabhah% jamadagnih% shamam% naiva jaga#ma kurunandana 3 tatah% su#ryo madhuraya# va#ca# tam idam abravi#t kr%ta#n~jalir vipra ru#pi# pran%amyedam% visha#m% pate 4 calam% nimittam% viprars%e sada# su#ryasya gacchatah% katham% calam% vetsyasi tvam% sada# ya#ntam% diva#karam 5 [j] sthiram% va#pi calam% va#pi ja#ne tva#m% jn~a#nacaks%us%a# avashyam% vinaya#dha#nam% ka#ryam adya maya# tava 6 apara#hn%e nimes%a#rdham% tis%t%hasi tvam% diva#kara tatra vetsya#mi su#ryatva#m% na me 'tra#sti vica#ran%a# 7 [s] asam%shayam% ma#m% viprars%e vetsyase dhanvina#m% vara apaka#rin%am% tu ma#m% viddhi bhagavan~ sharan%a#gatam 8 [bh] tatah% prahasya bhagava#n~ jamadagnir uva#ca tam na bhi#h% su#ryatvaya# ka#rya# pran%ipa#ta gato hy asi 9 bra#hman%es%v a#rjavam% yac ca sthairyam% ca dharan%i#tale saumyata#m% caiva somasya ga#mbhi#ryam% varun%asya ca 10 di#ptim agneh% prabha#m% meroh% prata#pam% tapanasya ca eta#ny atikramed yo vai sa hanya#c charan%a#gatam 11 bhavet sa guru talpi# ca brahmaha# ca tatha# bhavet sura# pa#nam% ca kurya#t sa yo hanya#c charan%a#gatam 12 etasya tv apani#tasya sama#dhim% ta#ta cintaya yatha#sukhagamah% pantha# bhavet tvad rashmita#pitah% 13 [bh] eta#vad uktva# sa tada# tu#s%n%i#m a#si#d bhr%gu#dvahah% atha su#ryo dadau tasmai chatropa#naham a#shu vai 14 [s] mahars%e shirasas tra#n%am% chatram% mad rashmiva#ran%am pratigr%hn%i#s%va padbhya#m% ca tra#n%a#rtham% carmapa#duke 15 adya prabhr%ti caivaital loke sam%pracaris%yati pun%yada#nes%u sarves%u param aks%ayyam eva ca 16 [bh] upa#nac chatram etad vai su#ryen%eha pravartitam pun%yam etad abhikhya#tam% tris%u lokes%u bha#rata 17 tasma#t prayaccha viprebhyash chatropa#naham uttamam dharmaste sumaha#n bha#vi# na me 'tra#sti vica#ran%a# 18 chatram% hi bharatashres%t%ha yah% pradadya#d dvija#taye shubhram% shatashala#kam% vai sa pretya sukham edhate 19 sa shakra loke vasati pu#jyama#no dvija#tibhih% apsarobhish ca satatam% devaish ca bharatars%abha 20 dahyama#na#ya vipra#ya yah% prayacchaty upa#nahau sna#taka#ya maha#ba#ho sam%shita#ya dvija#taye 21 so 'pi loka#n ava#pnoti daivatair abhipu#jita#n goloke sa muda# yukto vasati pretya bha#rata 22 etat te bharatashres%t%ha maya# ka#rtsnyena ki#rtitam chatropa#naha da#nasya phalam% bharatasattama | | 1 [y] a#ra#ma#n%a#m% tad%a#ga#na#m% yat phalam% kurunandana tad aham% shrotum iccha#mi tvatto 'dya bharatars%abha 2 [bh] supradarsha# vanavati# citradha#tuvibhu#s%ita# upeta# sarvabi#jaish ca shres%t%ha# bhu#mir ihocyate 3 tasya#h% ks%etravishes%am% ca tad%a#ga#na#m% niveshanam audaka#ni ca sarva#n%i pravaks%ya#my anupu#rvashah% 4 tad%a#ga#na#m% ca vaks%ya#mi kr%ta#na#m% ca#pi ye gun%a#h% tris%u lokes%u sarvatra pu#jito yas tad%a#gava#n 5 atha va# mitra sadanam% maitram% mitra vivardhanam ki#rtisam%jananam% shres%t%ham% tad%a#ga#na#m% niveshanam 6 dharmasya#rthasya ka#masya phalam a#hur mani#s%in%ah% tad%a#gam% sukr%tam% deshe ks%etram eva maha#shrayam 7 caturvidha#na#m% bhu#ta#na#m% tad%a#gam upalaks%ayet tad%a#ga#ni ca sarva#n%i dishanti shriyam uttama#m 8 deva# manus%ya# gandharva#h% pitaroraga ra#ks%asa#h% stha#vara#n%i ca bhu#ta#ni sam%shrayanti jala#shayam 9 tasma#t ta#m%s te pravaks%ya#mi tad%a#ge ye gun%a#h% smr%ta#h% ya# ca tatra phala#va#ptir r%s%ihih% samuda#hr%ta# 10 vars%ama#tre tad%a#ge tu salilam% yasya tis%t%hati agnihotraphalam% tasya phalam a#hur mani#s%in%ah% 11 sharatka#le tu salilam% tad%a#ge yasya tis%t%hati gosahasrasya sa pretya labhate phalam uttamam 12 hemanta ka#le salilam% tad%a#ge yasya tis%t%hati sa vai bahu suvarn%asya yajn~asya labhate phalam 13 yasya vai shaishire ka#le tad%a#ge salilam% bhavet agnis%t%omasya yajn~asya phalam a#hur mani#s%in%ah% 14 tad%a#gam% sukr%tam% yasya vasante tu maha#shrayam atira#trasya yajn~asya phalam% sa samupa#shnute 15 nidha#gha ka#le pa#ni#yam% tad%a#ge yasya tis%t%hati va#japeyasamam% tasya phalam% vai munayo viduh% 16 sa kulam% ta#rayet sarvam% yasya kha#te jala#shaye ga#vah% pibanti pa#ni#yam% sa#dhavash ca nara#h% sada# 17 tad%a#ge yasya ga#vas tu pibanti tr%s%ita# jalam mr%gapaks%imanus%ya#sh ca so 'shvamedha phalam% labhet 18 yat pibanti jalam% tatra sna#yante vishramanti ca tad%a#gadasya tat sarvam% pretya#nantya#ya kalpate 19 durlabham% salilam% ta#ta vishes%en%a paratra vai pa#ni#yasya prada#nena pri#tir bhavati sha#shvati# 20 tila#ndadata pa#ni#yam% di#pa#n dadata ja#grata jn~a#tibhih% saha modadhvam eta pretes%u durlabham 21 sarvada#nair gurutaram% sarvada#nair vishis%yate pa#ni#yam% narasha#rdu#la tasma#d da#tavyam eva hi 22 evam eta tad%a#ges%u ki#rtitam% phalam uttamam ata u#rdhvam% pravaks%ya#mi vr%ks%a#n%a#m api ropan%e 23 stha#vara#n%a#m% ca bhu#ta#na#m% ja#tayo s%at% praki#rtita#h% vr%ks%agulma lata#vallyas tvak sa#ra#s tr%n%aja#tayah% 24 eta# ja#tyas tu vr%ks%a#n%a#m% tes%a#m% rope gun%a#s tv ime ki#rtish ca ma#nus%e loke pretya caiva phalam% shubham 25 labhate na#ma loke ca pitr%bhish ca mahi#yate devalokagatasya#pi na#ma tasya na nashyati 26 ati#ta#na#gate cobhe pitr%vam%sham% ca bha#rata ta#rayed vr%ks%aropi#m% ca tasma#d vr%ks%a#n praropayet 27 tasya putra# bhavanty ete pa#dapa# na#tra sam%shayah% paralokagatah% svargam% loka#m%sh ca#pnoti so 'vyaya#n 28 pus%paih% suragan%a#n vr%ks%a#h% phalaish ca#pi tatha# pitr%#n cha#yaya# ca#tithi#m%s ta#ta pu#jayanti mahi#ruha#h% 29 kim%naroragaraks%a#m%si devagandharvama#nava#h% tatha# r%s%igan%a#sh caiva sam%shrayanti mahi#ruha#n 30 pus%pita#h% phalavantash ca tarpayanti#ha ma#nava#n vr%ks%adam% putravad vr%ks%a#s ta#rayanti paratra ca 31 tasma#t tad%a#ge vr%ks%a# vai ropya#h% shreyo 'rthina# sada# putravat paripa#lyash ca putra#s te dharmatah% smr%ta#h% 32 tad%a#ga kr%d vr%ks%aropi# is%t%ayajn~ash ca yo dvijah% ete svarge mahi#yante ye ca#nye satyava#dinah% 33 tasma#t tad%a#gam% kurvi#ta a#ra#ma#m%sh caiva ropayet yajec ca vividhair yajn~aih% satyam% ca satatam% vadet | | 1 [y] ga#rhasthyam% dharmam akhilam% prabru#hi bharatars%abha r%ddhim a#pnoti kim% kr%tva# manus%ya iha pa#rthiva 2 [bh] atra te vartayis%ya#mi pura#vr%ttam% jana#dhipa va#sudevasya sam%va#dam% pr%thivya#sh caiva bha#rata 3 sam%stu#ya pr%thivi#m% devi#m% va#sudevah% prata#pava#n papraccha bharatashres%t%ha yad etat pr%cchase 'dya ma#m 4 [va#sudeva] ga#rhasthyam% dharmam a#shritya maya# va# madvidhena va# kim avashyam% dhare ka#ryam% kim% va# kr%tva# sukhi# bhavet 5 [p] r%s%ayah% pitaro deva# manus%ya#sh caiva ma#dhava ijya#sh caiva#rcani#ya#sh ca yatha# caivam% nibodha me 6 sada# yajn~ena deva#m%sh ca a#tithyena ca ma#nava#n chandatash ca yatha# nityam arha#n yun~ji#ta nityashah% tena hy r%s%igan%a#h% pri#ta# bhavanti madhusu#dana 7 nityam agnim% paricared abhuktva# balikarma ca kurya#t tathaiva deva# vai pri#yante madhusu#dana 8 kurya#d ahar ahah% shra#ddham anna#dyenodakena va# payo mu#laphalair va#pi pitr%#n%a#m% pri#tim a#haran 9 siddha#nna#d vaishvadevam% vai kurya#d agnau yatha#vidhi agni#s%omam% vaishvadevam% dha#nvantaryam anantaram 10 praja#na#m% pataye caiva pr%thag ghomo vidhi#yate tathaiva ca#nupu#rvyen%a balikarma prayojayet 11 daks%in%a#ya#m% yama#yeha prati#cya#m% varun%a#ya ca soma#ya ca#py udi#cya#m% vai va#stumadhye dvija#taye 12 dhanvantareh% pra#g udi#cya#m% pra#cya#m% shakra#ya ma#dhava manor vai iti ca pra#hur balim% dva#re gr%hasya vai marudbhyo devata#bhyash ca balim antar gr%he haret 13 tathaiva vishve devebhyo balim a#ka#shato haret nisha#carebhyo bhu#tebhyo balim% naktam% tatha# haret 14 evam% kr%tva# balim% samyag dadya#d bhiks%a#m% dvija#taye ala#bhe bra#hman%asya#gna#v agram utks%ipya niks%ipet 15 yada# shra#ddham% pitr%bhyash ca datum iccheta ma#navah% tada# pashca#t prakurvi#ta nivr%tte shra#ddhakarman%i 16 pitr%#n sam%tarpayitva# tu balim% kurya#d vidha#natah% vaishvadevam% tatah% kurya#t pashca#d bra#hman%a va#canam 17 tato 'nnena#vashes%en%a bhojayed atithi#n api arca# pu#rvam% maha#ra#ja tatah% pri#n%a#ti ma#nus%a#n 18 anityam% hi sthito yasma#t tasma#d atithir ucyate 19 a#ca#ryasya pitush caiva sakhyur a#ptasya ca#titheh% idam asti gr%he mahyam iti nityam% nivedayet 20 te yad vadeyus tat kurya#d iti dharmo vidhi#yate gr%hasthah% purus%ah% kr%s%n%a shis%t%a#shi# ca sada# bhavet 21 ra#jartvijam% sna#takam% ca gurum% shvashuram eva ca arcayen madhuparken%a parisam%vatsaros%ita#n 22 shvabhyash cashva pacebhyash ca vayobhyash ca#vaped bhuvi vaishvadevam% hi na#maitat sa#yam%pra#tar vidhi#yate 23 eta#m%s tu dharma#n ga#rhastha#n yah% kurya#d anasu#yakah% sa iharddhim% para#m% pra#pya pretya na#ke mahi#yate 24 [bh] iti bhu#mer vacah% shrutva# va#sudevah% prata#pava#n tatha# caka#ra satatam% tvam apy evam% sama#cara 25 evam% gr%hastha dharmam% tvam% cetaya#no nara#dhipa iha loke yashah% pra#pya pretya svargam ava#psyasi | | 1 [y] a#loka da#nam% na#maitat ki#dr%sham% bharatars%abha katham etat samutpannam% phalam% ca#tra bravi#hi me 2 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam manoh% praja#pater va#dam% suvarn%asya ca bha#rata 3 tapasvi# kash cid abhavat suvarn%o na#ma na#matah% varn%ato hemavarn%ah% sa suvarn%a iti paprathe 4 kulashi#lagun%opetah% sva#dhya#ye ca param% gatah% bahu#n svavam%shaprabhava#n samati#tah% svakair gun%aih% 5 sa kada# cin manum% vipro dadarshopasasarpa ca kushalaprashnam anyonyam% tau ca tatra pracakratuh% 6 tatas tau siddhasam%kalpau merau ka#n~canaparvate raman%i#ye shila# pr%s%t%he sahitau sam%nyas%i#data#m 7 tatra tau kathaya#m a#sta#m% katha# na#na#vidha#shraya#h% brahmars%ideva daitya#na#m% pura#n%a#na#m% maha#tmana#m 8 suvarn%as tv abravi#d va#kyam% manum% sva#yambhuvam% prabhum hita#rtham% sarvabhu#ta#na#m% prashnam% me vaktum arhasi 9 sumanobhir yad ijyante daivata#ni prajeshvara kim etat katham utpannam% phalayogam% ca sham%sa me 10 [manu] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam shukrasya ca balesh caiva sam%va#dam% vai sama#game 11 baler vairocanasyeha trailokyam anusha#satah% sami#pam a#jaga#ma#shu shukro bhr%gukulodvahah% 12 tam arghya#dibhir abhyarcya bha#rgavam% so 'sura#dhipah% nis%asa#da#sane pashca#d vidhivad bhu#ridaks%in%ah% 13 katheyam abhavat tatra ya# tvaya# pariki#rtita# sumanodhu#padi#pa#na#m% sam%prada#ne phalam% prati 14 tatah% papraccha daityendrah% kavi#ndrah% prashnam uttamam sumanodhu#padi#pa#na#m% kim% phalam% brahmavittama prada#nasya dvijashres%t%ha tad bhava#n vaktum arhati 15 [s%ukra] tapah% pu#rvam% samutpannam% dharmas tasma#d anantaram etasminn antare caiva vi#rud os%adhya eva ca 16 somasya#tma# ca bahudha# sam%bhu#tah% pr%thivi#tale amr%tam% ca vis%am% caiva ya#sh ca#nya#s tulyaja#tayah% 17 amr%tam% manasah% pri#tim% sadyah% pus%t%im% dada#ti ca mano mlapayate ti#vram% vis%am% gandhena sarvashah% 18 amr%tam% man*galam% viddhi mahad vis%amaman*galam os%adhyo hy amr%tam% sarvam% visham% tejo 'gnisam%bhavam 19 manohla#dayate yasma#c chriyam% ca#pi dadha#ti ha tasma#t sumanasah% prokta# naraih% sukr%takarmabhih% 20 devata#bhyah% sumanaso yo dada#ti narah% shucih% tasma#t sumanasah% prokta# yasma#t tus%yanti devata#h% 21 yam% yam uddishya di#yeran devam% sumanasah% prabho man*gala#rtham% sa tena#sya pri#to bhavati daityapa 22 jn~eya#s tu#gra#sh ca saumya#sh ca tejasvinyash ca ta#h% pr%thak os%adhyo bahu vi#rya#sh ca bahuru#pa#s tathaiva ca 23 yajn~iya#na#m% ca vr%ks%a#n%a#m ayajn~iya#n nibodha me a#sura#n%i ca ma#lya#ni daivatebhyo hita#ni ca 24 ra#ks%asa#na#m% sura#n%a#m% ca yaks%a#n%a#m% ca tatha# priya#h% pitr%#n%a#m% ma#nus%a#n%a#m% ca ka#nta#ya#stv anupu#rvashah% 25 vanya# gra#mya#sh ceha tatha# kr%s%t%opta#h% parvata#shraya#h% akan%t%aka#h% kan%t%akinyo gandharu#parasa#nvita#h% 26 dvividho hi smr%to gandha is%t%o 'nis%t%ash ca pus%pajah% in%t%a gandha#ni deva#na#m% pus%pa#n%i#ti vibha#vayet 27 akan%t%aka#na#m% vr%ks%a#n%a#m% shvetapra#ya#sh ca varn%atah% tes%a#m% pus%pa#n%i deva#na#m is%t%a#ni satatam% prabho 28 jalaja#ni ca ma#lya#ni padma#di#ni ca ya#ni ca gandharvana#gayaks%ebhyas ta#ni dadya#d vicaks%an%ah% 29 os%adhyo raktapus%pa#sh ca kat%uka#h% kan%t%aka#nvita#h% shatru#n%a#m abhica#ra#rtham atharvasu nidarshita#h% 30 ti#ks%n%avi#rya#s tu bhu#ta#na#m% dura#lambha#h% sakan%t%aka#h% raktabhu#yis%t%ha varn%a#sh ca kr%s%n%a#sh caivopaha#rayet 31 mano hr%dayanandinyo vimarde madhura#sh ca ya#h% ca#ruru#pa#h% sumanaso ma#nus%a#n%a#m% smr%ta# vibho 32 na tu shmasha#nasam%bhu#ta# na deva#yatanodbhava#h% sam%nayet pus%t%i yuktes%u viva#hes%u rahah%su ca 33 girisa#nu ruha#h% saumya# deva#na#m upapa#dayet proks%ita#bhyuks%ita#h% saumya# yatha#yogam% yatha# smr%ti 34 gandhena deva#s tus%yanti darshana#d yaks%ara#ks%asa#h% na#ga#h% samupabhogena tribhir etais tu ma#nus%a#h% 35 sadyah% pri#n%a#ti deva#n vai te pri#ta# bha#vayanty uta sam%kalpasiddha# martya#na#m i#psitaish ca manorathaih% 36 deva#h% pri#n%anti satatam% ma#nita# ma#nayanti ca avajn~a#ta#vadhu#ta#sh ca nirdahanty adhama#n nara#n 37 ata u#rdhvam% pravaks%ya#mi dhu#pada#navidhau phalam dhu#pa#m%sh ca vividha#n sa#dhu#n asa#dhu#m%sh ca nibodha me 38 nirya#sah% saralash caiva kr%trimash caiva te trayah% is%t%a#nis%t%o bhaved gandhas tan me vistaratah% shr%n%u 39 nirya#sa#h% sallaki# varjya# deva#na#m% dayita#s tu te gugguluh% pravaras tes%a#m% sarves%a#m iti nishcayah% 40 aguruh% sa#rin%a#m% shres%t%ho yaks%ara#ks%asa bhogina#m daitya#na#m% sallaki#jash ca ka#n*ks%ito yash ca tadvidhah% 41 atha sarjarasa#di#na#m% gandhaih% pa#rthiva da#ravaih% pha#n%ita#sava sam%yuktair manus%ya#n%a#m% vidhi#yate 42 devada#nava bhu#ta#na#m% sadyas tus%t%ikarah% smr%tah% ye 'nye vaiha#rika#s te tu ma#nus%a#n%a#m iti smr%ta#h% 43 ya evokta#h% sumanasa#m% prada#ne gun%ahetavah% dhu#pes%v api parijn~eya#s ta eva pri#tivardhana#h% 44 di#pada#ne pravaks%ya#mi phalayogam anuttamam yatha# yena yada# caiva pradeya# ya#dr%sha#sh ca te 45 jyotis tejah% praka#shash ca#py u#rdhvagam% ca#pi varn%yate prada#ne tejasa#m% tasma#t tejo vardhayate nr%n%a#m 46 andham% tamas tamisram% ca daks%in%a#yanam eva ca uttara#yan%am etasma#j jyotir da#nam% prashasyate 47 yasma#d u#rdhvagam etat tu tamasash caiva bhes%ajam tasma#d u#rdhvagater da#ta# bhaved iti vinishcayah% 48 deva#s tejasvino yasma#t prabha#vantah% praka#shaka#h% ta#masa# ra#ks%asa#sh ceti tasma#d di#pah% pradi#yate 49 a#loka da#na#c caks%us%ma#n prabha# yukto bhaven narah% ta#n dattva# nopahim%seta na haren nopana#shayet 50 di#paharta# bhaved andhas tamo gatir asuprabhah% di#papradah% svargaloke di#pama#li# vira#jate 51 havis%a# prathamah% kalpo dviti#yas tv aus%adhi# rasaih% vasa# medo 'sthi nirya#sair na ka#ryah% pus%t%im icchata# 52 giriprapa#te gahane caityastha#ne catus%pathe di#pada#ta# bhaven nityam% ya icched bhu#tim a#tmanah% 53 kuloddyoto vishuddha#tma# praka#shatvam% ca gacchati jyotis%a#m% caiva sa#lokyam% di#pada#ta# narah% sada# 54 balikarmasu vaks%ya#mi gun%a#n karmaphalodaya#n deva yaks%oraga nr%n%a#m% bhu#ta#na#m atha raks%asa#m 55 yes%a#m% na#gra bhujo vipra# devata#tithiba#laka#h% ra#ks%asa#n eva ta#n viddhi nirvas%at%ka#raman*gala#n 56 tasma#d agram% prayaccheta devebhyah% pratipu#jitam shirasa# pran%atash ca#pi hared balim atandritah% 57 gr%hya# hi devata# nityam a#sham%santi gr%ha#t sada# ba#hya#sh ca#gantavo ye 'nye yaks%ara#ks%asa pannaga#h% 58 ito dattena ji#vanti devata#h% pitaras tatha# te pri#ta#h% pri#n%ayanty eta#n a#yus%a# yashasa# dhanaih% 59 balayah% saha pus%pais tu deva#na#m upaha#rayet dadhi drapsa yuta#h% pun%ya#h% sugandha#h% priyadarshana#h% 60 ka#rya# rudhirama#m%sa#d%hya# balayo yaks%ara#ks%asa#m sura#sava puraska#ra# la#jollepana bhu#s%ita#h% 61 na#ga#na#m% dayita# nityam% padmotpalavimishrita#h% tila#n gud%a susam%panna#n bhu#ta#na#m upaha#rayet 62 agrada#ta#gra bhogi# sya#d balavarn%asamanvitah% tasma#d agram% prayaccheta devebhyah% pratipu#jitam 63 jvalaty ahar aho veshma ya#sh ca#sya gr%hadevata#h% ta#h% pu#jya# bhu#tika#mena prasr%ta#gra prada#yina# 64 ity etad asurendra#ya ka#vyah% prova#ca bha#rgavah% suvarn%a#ya manuh% pra#ha suvarn%o na#rada#ya ca 65 na#rado 'pi mayi pra#ha gun%a#n eta#n maha#dyute tvam apy etad viditveha sarvam a#cara putraka | | 1 [y] shrutam% me bharatashres%t%ha pus%padhu#pa prada#yina#m phalam% balividha#ne ca tad bhu#yo vaktum arhasi 2 dhu#paprada#nasya phalam% pradi#pasya tathaiva ca balayash ca kimartham% vai ks%ipyante gr%hamedhibhih% 3 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam nahus%am% prati sam%va#dam agastyasya bhr%gos tatha# 4 nahus%o hi maha#ra#ja ra#jars%ih% sumaha#tapa#h% devara#jyam anupra#ptah% sukr%teneha karman%a# 5 tatra#pi prayato ra#jan nahus%as tridive vasan ma#nus%i#sh caiva divya#sh ca kurva#n%o vividha#h% kriya#h% 6 ma#nus%yas tatra sarva#h% sma kriya#s tasya maha#tmanah% pravr%tta#s tridive ra#jan divya#sh caiva sana#tana#h% 7 agnika#rya#n%i samidhah% kusha#h% sumanasas tatha# balayash ca#na la#ja#bhir dhu#panam% di#pakarma ca 8 sarvam% tasya gr%he ra#jn~ah% pra#vartata maha#tmanah% japayajn~a#n mano yajn~a#m%s tridive 'pi caka#ra sah% 9 daivata#ny arcayam%sh ca#pi vidhivat sa sureshvarah% sarva#n%y eva yatha#nya#yam% yatha#pu#rvam arim%dama 10 athendrasya bhavis%yatva#d aham%ka#ras tam a#vishat sarva#sh caiva kriya#s tasya paryahi#yanta bhu#pate 11 sa r%s%i#n va#haya#m a#sa varada#na#mada#nvitah% parihi#nakriyash ca#pi durbalatvam upeyiva#n 12 tasya va#hayatah% ka#lo munimukhya#m%s tapodhana#n aham%ka#ra#bhibhu#tasya sumaha#n atyavartata 13 atha parya#yasha r%s%i#n va#hana#yopacakrame parya#yash ca#py agastyasya samapadyata bha#rata 14 atha#gamya maha#teja# bhr%gur brahma vida#m% varah% agastyam a#shramastham% vai samupetyedam abravi#t 15 evam% vayam asatka#ram% devendrasya#sya durmateh% nahus%asya kimartham% vai mars%aya#ma maha#mune 16 [agastya] katham es%a maya# shakyah% shaptum% yasya maha#mune varadena varo datto bhavato viditash ca sah% 17 yo me dr%s%t%ipatham% gacchet sa me vashyo bhaved iti ity anena varo deva#d ya#cito gacchata# divam 18 evam% na dagdhah% sa maya# bhavata# ca na sam%shayah% anyena#py r%s%imukhyena na shapto na ca pa#titah% 19 amr%tam% caiva pa#na#ya dattam asmai pura# vibho maha#tmane tadartham% ca na#sma#bhir vinipa#tyate 20 pra#yacchata varam% devah% praja#na#m% duh%khaka#rakam dvijes%v adharmayukta#ni sa karoti nara#dhamah% 21 atra yat pra#ptaka#lam% nas tad bru#hi vadata#m% vara bhava#m%sh ca#pi yatha# bru#ya#t kurvi#mahi tatha# vayam 22 [bhr%gu] pita#maha niyogena bhavantam aham a#gatah% pratikartum% balavati nahus%e darpam a#sthite 23 adya hi tva# sudurbuddhi# rathe yoks%yati devara#t% adyainam aham udvr%ttam% karis%ye 'nindram ojasa# 24 adyendram% stha#payis%ya#mi pashyatas te shatakratum sam%ca#lya pa#pakarma#n%am indra stha#na#t sudurmatim 25 adya ca#sau ku devendras tva#m% pada# dhars%ayis%yati daivopahatacittatva#d a#tmana#sha#ya mandadhi#h% 26 vyutkra#nta dharmam% tam aham% dhars%an%a#mars%ito bhr%sham ahir bhavasveti rus%a# shapsye pa#pam% dvija druham 27 tata enam% sudurbuddhim% dhik shabda#bhihata tvis%am dharan%ya#m% pa#tayis%ya#mi preks%atas te maha#mune 28 nahus%am% pa#pakarma#n%am aishvaryabalamohitam yatha# ca rocate tubhyam% tatha# karta#smy aham% mune 29 evam uktas tu bhr%gun%a# maitra# varun%ir avyayah% agastyah% paramapri#to babhu#va vigara jvarah% | | 1 [y] katham% sa vai vipannash ca katham% vai pa#tito bhuvi katham% ca#nindrata#m% pra#ptas tad bhava#n vaktum arhati 2 [bh] evam% tayoh% sam%vadatoh% kriya#s tasya maha#tmanah% sarva# eva#bhyavartanta ya# divya# ya#sh ca ma#nus%a#h% 3 tathaiva di#pada#na#ni sarvopakaran%a#ni ca balikarma ca yac ca#nyad utseka#sh ca pr%thagvidha#h% sarva#s tasya samutpanna# devara#jn~o maha#tmanah% 4 devaloke nr%loke ca sad a#ca#ra# budhaih% smr%ta#h% te ced bhavanti ra#jendra r%dhyante gr%hamedhinah% dhu#paprada#nair di#paish ca namah% ka#rais tathaiva ca 5 yatha# siddhasya ca#nnasya dvija#ya#gram% pradi#yate balayash ca gr%hoddeshe atah% pri#yanti devata#h% 6 yatha# ca gr%hin%as tos%o bhaved vai balikarman%a# tatha# shatagun%a# pri#tir devata#na#m% sma ja#yate 7 evam% dhu#paprada#nam% ca di#pada#nam% ca sa#dhavah% prasham%santi namah% ka#rair yuktam a#tmagun%a#vaham 8 sna#nena#dbhish ca yat karma kriyate vai vipashcita# namah% ka#raprayuktena tena pri#yanti devata#h% gr%hya#sh ca devata#h% sarva#h% pri#yante vidhina#rcita#h% 9 ity eta#m% buddhim a#stha#ya nahus%ah% sa nareshvarah% surendratvam% mahat pra#pya kr%tava#n etad adbhutam 10 kasya cit tv atha ka#lasya bha#gyaks%aya upasthite sarvam etad avajn~a#ya na caka#raitad i#dr%sham 11 tatah% sa parihi#n%o 'bhu#t surendro balikarmatah% dhu#padi#podaka vidhim% na yatha#vac caka#ra ha tato 'sya yajn~avis%ayo raks%obhih% paryaba#dhyata 12 atha#gastyam r%s%ishres%t%ham% va#hana#ya#juha#va ha drutam% sarasvati# ku#la#t smayann iva maha#balah% 13 tato bhr%gur maha#teja# maitra#varun%im abravi#t nimi#layasva nayane jat%a# ya#vad visha#mi te 14 stha#n%ubhu#tasya tasya#tha jat%a#h% pra#vishad acyutah% bhr%guh% sa sumaha#teja#h% pa#tana#ya nr%pasya ha 15 tatah% sa devara#t% pra#ptas tam r%s%im% va#hana#ya vai tato 'gastyah% surapatim% va#kyam a#ha visha#m% pate 16 yojayasvendra ma#m% ks%ipram% kam% ca desham% vaha#mi te yatra vaks%yasi tatra tva#m% nayis%ya#mi sura#dhipa 17 ity ukto nahus%as tena yojaya#m a#sa tam% munim bhr%gus tasya jat%a# sam%stho babhu#va hr%s%ito bhr%sham 18 na ca#pi darshanam% tasya caka#ra sa bhr%gus tada# varada#naprabha#vajn~o nahus%asya maha#tmanah% 19 na cukopa sa ca#gastyo yukto 'pi nahus%en%a vai tam% tu ra#ja# pratodena codaya#m a#sa bha#rata 20 na cukopa sa dharma#tma# tatah% pa#dena devara#t% agastyasya tada# kruddho va#mena#bhyahanac chirah% 21 tasmin~ shirasy abhihate sa jat%a#ntar gato bhr%guh% shasha#pa balavat kruddho nahus%am% pa#pacetasam 22 [bhr%gu] yasma#t pada#hanah% krodha#c chirasi#mam% maha#munim tasma#d a#shu mahi#m% gaccha sarpo bhu#tva# sudurmate 23 ity uktah% sa tada# tena sarpo bhu#tva# papa#ta ha adr%s%t%ena#tha bhr%gun%a# bhu#tale bharatars%abha 24 bhr%gum% hi yadi so 'dra#ks%i#n nahus%ah% pr%thivi#pate na sa shakto 'bhavis%yad vai pa#tane tasya tejasa# 25 sa tu tais taih% prada#naish ca tapobhir niyamais tatha# patito 'pi maha#ra#ja bhu#tale smr%tima#n abhu#t prasa#daya#m a#sa bhr%gum% sha#pa#nto me bhaved iti 26 tato 'gastyah% kr%pa#vis%t%ah% pra#sa#dayata tam% bhr%gum sha#pa#nta#rtham% maha#ra#ja sa ca pra#da#t kr%pa#nvitah% 27 [bhr%gu] ra#ja# yudhis%t%hiro na#ma bhavis%yati kuru#dvahah% sa tva#m% moks%ayita# sha#pa#d ity uktva#ntaradhi#yata 28 agastyo 'pi maha#teja#h% kr%tva# ka#ryam% shatakratoh% svam a#shramapadam% pra#ya#t pu#jyama#no dvija#tibhih% 29 nahus%o 'pi tvaya# ra#jam%s tasma#c cha#pa#t samuddhr%tah% jaga#ma brahma sadanam% pashyatas te jana#dhipa 30 tada# tu pa#tayitva# tam% nahus%am% bhu#tale bhr%guh% jaga#ma brahma sadanam% brahman%e ca nyavedayat 31 tatah% shakram% sama#na#yya deva#n a#ha pita#mahah% varada#na#n mama sura# nahus%o ra#jyam a#ptava#n sa ca#gastyena kruddhena bhram%shito bhu#talam% gatah% 32 na ca shakyam% vina# ra#jn~a# sura# vartayitum% kva cit tasma#d ayam% punah% shakro devara#jye 'bhis%icyata#m 33 evam% sam%bha#s%ama#n%am% tu deva#h% pa#rtha pita#maham evam astv iti sam%hr%s%t%a#h% pratyu#cus te pita#maham 34 so 'bhis%ikto bhagavata# devara#jyena va#savah% brahman%a# ra#jasha#rdu#la yatha#pu#rvam% vyarocata 35 evam etat pura#vr%ttam% nahus%asya vyatikrama#t sa ca tair eva sam%siddho nahus%ah% karmabhih% punah% 36 tasma#d di#pa#h% prada#tavya#h% sa#yam% vai gr%hamedhibhih% divyam% caks%ur ava#pnoti pretya di#paprada#yakah% pu#rn%acandra prati#ka#sha# di#pada#sh ca bhavanty uta 37 ya#vad aks%inimes%a#n%i jvalate ta#vati#h% sama#h% ru#pava#n dhanava#m%sh ca#pi naro bhavati di#padah% | | 1 [y] bra#hman%a sva#ni ye manda# haranti bharatars%abha nr%sham%saka#rin%o mu#d%ha#h% kva te gacchanti ma#nava#h% 2 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam can%d%a#lasya ca sam%va#dam% ks%atrabandhosh ca bha#rata 3 [ra#janya] vr%ddharu#po 'si can%d%a#la ba#lavac ca vices%t%ase shvakhara#n%a#m% rajah% sevi# kasma#d udvijase gava#m 4 sa#dhubhir garhitam% karma can%d%a#lasya vidhi#yate kasma#d gorajasa# dhvastam apa#m% kun%d%e nis%in~casi 5 [c] bra#hman%asya gava#m% ra#jan hriyati#na#m% rajah% pura# somam uddhvam%saya#m a#sa tam% somam% ye 'piban dvija#h% 6 di#ks%itash ca sa ra#ja#pi ks%ipram% narakam a#vishat saha tair ya#jakaih% sarvair brahma svam upaji#vya tat 7 ye 'pi tatra#piban ks%i#ram% ghr%tam% dadhi ca ma#nava#h% bra#hman%a#h% saha ra#janya#h% sarve narakam a#vishan 8 jaghnus ta#h% payasa# putra#m%s tatha# pautra#n vidhunvati#h% pashu#n aveks%ama#n%a#sh ca sa#dhuvr%ttena dampati# 9 aham% tatra#vasam% ra#jan brahma ca#ri# jitendriyah% ta#sa#m% me rajasa# dhvastam% bhaiks%am a#si#n nara#dhipa 10 can%d%a#lo 'ham% tato ra#jan bhuktva# tad abhavam% mr%tah% brahma svaha#ri# ca nr%pah% so 'pratis%t%ha#m% gatim% yayau 11 tasma#d dharen na vipra svam% kada# cid api kim% cana brahma svarajasa# dhvastam% bhuktva# ma#m% pashya ya#dr%sham 12 tasma#t somo 'py avikreyah% purus%en%a vipashcita# vikrayam% hi#ha somasya garhayanti mani#s%in%ah% 13 ye cainam% kri#n%ate ra#jan ye ca vikri#n%ate jana#h% te tu vaivasvatam% pra#pya rauravam% ya#nti sarvashah% 14 somam% tu rajasa# dhvastam% vikri#ya#d buddhipu#rvakam shrotriyo va#rdhus%i# bhu#tva# cirara#tra#ya nashyati narakam% trim%shatam% pra#pya shvavis%t%ha#m upaji#vati 15 shvacarya#m atima#nam% ca sakhida#res%u viplavam tulaya#dha#rayad dharmo hy atima#no 'tiricyate 16 shva#nam% vai pa#pinam% pashya vivarn%am% harin%am% kr%sham atima#nena bhu#ta#na#m ima#m% gatim upa#gatam 17 aham% vai vipule ja#tah% kule dhanasamanvite anyasmin~ janmani vibho jn~a#navijn~a#napa#ragah% 18 abhavam% tatra ja#na#no hy eta#n dos%a#n mada#t tada# sam%rabdha eva bhu#ta#na#m% pr%s%t%hama#m%sa#ny abhaks%ayam 19 so 'ham% tena ca vr%ttena bhojanena ca tena vai ima#m avastha#m% sam%pra#ptah% pashya ka#lasya paryayam 20 a#di#ptam iva caila#ntam% bhramarair iva ca#rditam dha#vama#nam% susam%rabdham% pashya ma#m% rajasa#nvitam 21 sva#dhya#yais tu mahat pa#pam% taranti gr%hamedhinah% da#naih% pr%thagvidhaish ca#pi yatha# pra#hur mani#s%in%ah% 22 tatha# pa#pakr%tam% vipram a#shramastham% mahi#pate sarvasan*gavinirmuktam% chanda#m%sy utta#rayanty uta 23 aham% tu pa#payonya#m% vai prasu#tah% ks%atriyars%abha nishcayam% na#dhigaccha#mi katham% mucyeyam ity uta 24 ja#tismaratvam% tu mama kena cit pu#rvakarman%a# shubhena yena moks%am% vai pra#ptum iccha#my aham% nr%pa 25 tvam imam% me prapanna#ya sam%shayam% bru#hi pr%cchate can%d%a#latva#t katham aham% mucyeyam iti sattama 26 [ra#janya] can%d%a#la pratija#ni#hi yena moks%am ava#psyasi bra#hman%a#rthe tyajan pra#n%a#n gatim is%t%a#m ava#psyasi 27 dattva# shari#ram% kravya#dbhyo ran%a#gnau dvija hetukam hutva# pra#n%a#n pramoks%as te na#nyatha# moks%am arhasi 28 [bh] ity uktah% sa tada# ra#jan brahma sva#rthe param%tapa hutva# ran%amukhe pra#n%a#n gatim is%t%a#m ava#pa ha 29 tasma#d raks%yam% tvaya# putra brahma svam% bharatars%abha yadi#cchasi maha#ba#ho sha#shvati#m% gatim uttama#m | | 1 [y] eko lokah% sukr%tina#m% sarve tv a#ho pita#maha uta tatra#pi na#na#tvam% tan me bru#hi pita#maha 2 [bh] karmabhih% pa#rtha na#na#tvam% loka#na#m% ya#nti ma#nava#h% pun%ya#n pun%yakr%to ya#nti pa#pa#n pa#pakr%to jana#h% 3 atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam gautamasya munes ta#ta sam%va#dam% va#savasya ca 4 bra#hman%o gautamah% kash cin mr%dur da#nto jitendriyah% maha#vane hastishishum% paridyu#nam ama#tr%kam 5 tam% dr%s%t%va# ji#vaya#m a#sa sa#nukrosho dhr%tavratah% sa tu di#rghen%a ka#lena babhu#va#tibalo maha#n 6 tam% prabhinnam% maha#na#gam% prasrutam% sarvato madam dhr%tara#s%t%rasya ru#pen%a shakro jagra#ha hastinam 7 hriyama#n%am% tu tam% dr%s%t%va# gautamah% sam%shitavratah% abhyabha#s%ata ra#ja#nam% dhr%tara#s%t%ram% maha#tapa#h% 8 ma# me ha#rs%i#r hastinam% putram enam%; duh%kha#t pus%t%am% dhr%tara#s%t%ra#kr%tajn~a mitram% sata#m% sapta padam% vadanti; mitradroho naiva ra#jan spr%shet tva#m 9 idhmodaka prada#ta#ram% shu#nyapa#lakam a#shrame vini#tam a#ca#rya kule suyuktam% guru karman%i 10 shis%t%am% da#ntam% kr%tajn~am% ca priyam% ca satatam% mama na me vikroshato ra#jan hartum arhasi kun~jaram 11 [dhr%] gava#m% sahasram% bhavate dada#mi; da#si# shatam% nis%kashata#ni pan~ca anyac ca vittam% vividham% mahars%e; kim% bra#hman%asyeha gajena kr%tyam 12 [g] tva#m eva ga#vo 'bhi bhavantu ra#jan; da#syah% sa nis%ka# vividham% ca ratnam anyac ca vittam% vividham% narendra; kim% bra#hman%asyeha dhanena kr%tyam 13 [dhr%] bra#hman%a#na#m% hastibhir na#sti kr%tyam%; ra#janya#na#m% na#gakula#ni vipra svam% va#hanam% nayato na#sty adharmo; na#gashres%t%ha#d gautama#sma#n nivarta 14 [g] yatra preto nandati pun%yakarma#; yatra pretah% shocati pa#pakarma# vaivasvatasya sadane maha#tmanas; tatra tva#ham% hastinam% ya#tayis%ye 15 [dhr%] ye nis%kriya# na#stika#h% shraddadha#na#h%; pa#pa#tma#na indriya#rthe nivis%t%a#h% yamasya te ya#tana#m% pra#pnuvanti; param% ganta# dhr%tara#s%t%ro na tatra 16 [g] vaivasvati# sam%yamani# jana#na#m%; yatra#nr%tam% nocyate yatra satyam yatra#bala# balinam% ya#tayanti; tatra tva#ham% hastinam% ya#tayis%ye 17 [dhr%] jyes%t%ha#m% svasa#ram% pitaram% ma#taram% ca; gurum% yatha# ma#nayantash caranti tatha#vidha#na#m es%a loko mahars%e; param% ganta# dhr%tara#s%t%ro na tatra 18 [g] manda#kini# vaishravan%asya ra#jn~o; maha#bhoga# bhogi janapraveshya# gandharvayaks%air apsarobhish ca jus%t%a#; tatra tva#ham% hastinam% ya#tayis%ye 19 [dhr%] atithivrata#h% suvrata# ye jana# vai; pratishrayam% dadati bra#hman%ebhyah% shis%t%a#shinah% sam%vibhajya#shrita#m%sh ca; manda#kini#m% te 'pi vibhu#s%ayanti 20 [g] meror ugre yad vanam% bha#ti ramyam%; supus%pitam% kim%naragi#tajus%t%am sudarshana# yatra jambu#r visha#la#; tatra tva#ham% hastinam% ya#tayis%ye 21 [dhr%] ye bra#hman%a# mr%davah% satyashi#la#; bahushruta#h% sarvabhu#ta#bhira#ma#h% ye 'dhi#yante setiha#sam% pura#n%am%; madhv a#hutya# juhvati ca dvijebhyah% 22 tatha#vidha#na#m es%a loko mahars%e; param% ganta# dhr%tara#s%t%ro na tatra yad vidyate viditam% stha#nam asti; tad bru#hi tvam% tvarito hy es%a ya#mi 23 [g] supus%pitam% kim%narara#jajus%t%am%; priyam% vanam% nandanam% na#radasya gandharva#n%a#m apsarasa#m% ca sadma; tatra tva#ham% hastinam% ya#tayis%ye 24 [dhr%] ye nr%ttagi#takushala# jana#h% sada#; hy aya#cama#na#h% sahita#sh caranti tatha#vidha#na#m es%a loko mahars%e; param% ganta# dhr%tara#s%t%ro na tatra 25 [g] yatrottara#h% kuravo bha#nti ramya#; devaih% sa#rdham% modama#na# narendra yatra#gniyauna#sh ca vasanti vipra#; hy ayonayah% parvata yonayash ca 26 yatra shakro vars%ati sarvaka#ma#n; yatra striyah% ka#maca#ra#sh cacaranti yatra cers%ya# na#sti na#ri# nara#n%a#m%; tatra tva#ham% hastinam% ya#tayis%ye 27 [dhr%] ye sarvabhu#tes%u nivr%ttaka#ma#; ama#m%sa#da# nyastadan%d%a#sh caranti na him%s%anti stha#varam% jan*gamam% ca; bhu#ta#na#m% ye sarvabhu#ta#tmabhu#ta#h% 28 nira#shis%o nirmamo vi#tara#ga#; la#bha#la#bhe tulyaninda# prasham%sa#h% tatha#vidha#na#m es%a loko mahars%e; param% ganta# dhr%tara#s%t%ro na tatra 29 [g] tatah% param% bha#nti loka#h% sana#tana#h%; supun%yagandha# nirmala# vi#tashoka#h% somasya ra#jn~ah% sadane maha#tmanas; tatra tva#ham% hastinam% ya#tayis%ye 30 [dhr%] ye da#nashi#la# na pratigr%hn%ate sada#; na ca#py artha#n a#dadate parebhyah% yes%a#m adeyam arhate na#sti kim% cit; sarva#tithya#h% suprasa#da# jana#sh ca 31 ye ks%anta#ro na#bhijalpanti ca#nya#n~; shakta# bhu#tva# satatam% pun%yashi#la#h% tatha#vidha#na#m es%a loko mahars%e; param% ganta# dhr%tara#s%t%ro na tatra 32 [g] tatah% param% bha#nti loka#h% sana#tana#; virajaso vitamaska# vishoka#h% a#dityasya sumaha#ntah% suvr%tta#s; tatra tva#ham% hastinam% ya#tayis%ye 33 [dhr%] sva#dhya#yashi#la# gurushushru#s%an%e rata#s; tapasvinah% suvrata#h% satyasam%dha#h% a#ca#rya#n%a#m apratiku#la bha#s%in%o; nityotthita# guru karma svacodya#h% 34 tatha#vidha#na#m es%a loko mahars%e; vishuddha#na#m% bha#vitava#nmati#na#m satye sthita#na#m% veda vida#m% maha#tmana#m%; param% ganta# dhr%tara#s%t%ro na tatra 35 [g] tatah% pare bha#nti loka#h% sana#tana#h%; supun%yagandha# viraja# vishoka#h% varun%asya ra#jn~ah% sadane maha#tmanas; tatra tva#ham% hastinam% ya#tayis%ye 36 [dhr%] ca#turma#syair ye yajante jana#h% sada#; tathes%t%i#na#m% dashashatam% pra#pnuvanti ye ca#gnihotram% juhvati shraddadha#na#; yatha#nya#yam% tri#n%i vars%a#n%i vipra#h% 37 svada#rin%a#m% dharmadhure maha#tmana#m%; yathocite vartmani susthita#na#m dharma#tmana#m udvahata#m% gatim% ta#m%; param% ganta# dhr%tara#s%t%ro na tatra 38 [g] indrasya loka# viraja# vishoka#; duranvaya#h% ka#n*ks%ita# ma#nava#na#m tasya#ham% te bhavane bhu#ri tejaso; ra#jann imam% hastinam% ya#tayis%ye 39 shatavars%a ji#vi# yash ca shu#ro manus%yo; veda dhya#yi# yash ca yajva#pramattah% ete sarve shakra lokam% vrajanti; param% ganta# dhr%tara#s%t%ro na tatra 40 [g] pra#ja#patya#h% santi loka# maha#nto; na#kasya pr%s%t%he pus%laka# vi#tashoka#h% mani#s%ita#h% sarvalokodbhava#na#m%; tatra tva#ham% hastinam% ya#tayis%ye 41 [dhr%] ye ra#ja#no ra#jasu#ya#bhis%ikta#; dharma#tma#no raks%ita#rah% praja#na#m ye ca#shvamedha#vabhr%tha#pluta#n*ga#s; tes%a#m% loka# dhr%tara#s%t%ro na tatra 42 [g] tatah% param% bha#nti loka#h% sana#tana#h%; supun%yagandha# viraja# vi#tashoka#h% tasminn aham% durlabhe tva#pradhr%s%ye; gava#m% loke hastinam% ya#tayis%ye 43 [dhr%] yo gosahasri# shatadah% sama#m% sama#m%; yo goshati# dasha dadya#c ca shaktya#h% tatha# dashabhyo yash ca dadya#d ihaika#m%; pan~cabhyo va# da#nashi#las tathaikam 44 ye ji#ryante brahmacaryen%a vipra#; bra#hmi#m% va#cam% pariraks%anti caiva manasvinas ti#rthaya#tra# para#yan%a#s; te tatra modanti gava#m% vima#ne 45 prabha#sam% ma#nasam% pun%yam% pus%kara#n%i mahat sarah% pun%yam% ca naimis%am% ti#rtham% ba#huda#m% karatoyini#m 46 gava#m% gaya shirash caiva vipa#sha#m% sthu#lava#luka#m tu#s%n%i#m% gan*ga#m% dasha gan*ga#m% maha#hradam atha#pi ca 47 gautami#m% kaushiki#m% pa#ka#m% maha#tma#no dhr%tavrata#h% sarasvati# dr%s%advatyau yamuna#m% ye praya#nti ca 48 tatra te divyasam%stha#na# divyama#lyadhara#h% shiva#h% praya#nti pun%yagandha#d%hya# dhr%tara#s%t%ro na tatra vai 49 [g] yatra shi#tabhayam% na#sti na cos%n%a bhayam an%v api na ks%utpipa#se na gla#nir na duh%kham% na sukham% tatha# 50 na dves%yo na priyah% kash cin na bandhur na ripus tatha# na jara#maran%e va#pi na pun%yam% na ca pa#takam 51 tasmin virajasi sphi#te prajn~a# sattvavyavasthite svayambhubhavane pun%ye hastinam% me yatis%yati 52 [dhr%] nirmukta#h% sarvasan*gebhyo kr%ta#tma#no yatavrata#h% adhya#tmayogasam%stha#ne yukta#h% svargagatim% gata#h% 53 te brahmabhavanam% pun%yam% pra#pnuvanti#ha sa#ttvika#h% na tatra dhr%tara#s%t%ras te shakyo dras%t%um% maha#mune 54 [g] rathantaram% yatra br%hac ca gi#yate; yatra vedi# pun%d%ari#kaih% str%n%oti yatropaya#ti haribhih% somapi#thi#; tatra tva#ham% hastinam% ya#tayis%ye 55 budhya#mi tva#m% vr%trahan%am% shatakratum%; vyatikramantam% bhuvana#ni vishva# kac cin na va#ca# vr%jinam% kada# cid; aka#rs%am% te manaso 'bhis%an*ga#t 56 [s%akra] yasma#d imam% lokapatham% praja#na#m; anva#gamam% padava#de gajasya tasma#d bhava#n pran%atam% ma#nusha#stu; bravi#s%i yat tat karava#n%i sarvam 57 [g] shvetam% karen%um% mama putra na#gam%; yam% me 'ha#rs%i#r dashavars%a#n%i ba#lam yo me vane vasato 'bhu#d dviti#yas; tam eva me dehi surendra na#gam 58 [s%akra] ayam% sutas te dvijamukhyana#gash; ca#ghra#yate tva#m abhivi#ks%ama#n%ah% pa#dau ca te na#sikayopajighrate; shreyo mama dhya#hi namash ca te 'stu 59 [g] shivam% sadaiveha surendra tubhyam%; dhya#ya#mi pu#ja#m% ca sada# prayun~je mama#pi tvam% shakra shivam% dadasva; tvaya# dattam% pratigr%hn%a#mi na#gam 60 [s%akra] yes%a#m% veda# nihita# vai guha#ya#m%; mani#s%in%a#m% sattvavata#m% maha#tmana#m tes%a#m% tvayaikena maha#tmana#smi; buddhas tasma#t pri#tima#m%s te 'ham adya 61 hantaihi bra#hman%a ks%ipram% saha putren%a hastina# pra#pnuhi tvam% shubha#m*l loka#n ahna#ya ca cira#ya ca 62 [bh] sa gautamam% puraskr%tya saha putren%a hastina# divam a#cakrame vajri# sadbhih% saha dura#sadam | | 1 [y] da#nam% bahuvidha#ka#ram% sha#ntih% satyam ahim%sata# svada#ratus%t%ish cokta# te phalam% da#nasya caiva yat 2 pita#mahasya viditam% kim anyatra tapobala#t tapaso yat param% te 'dya tan me vya#khya#tum arhasi 3 [bh] tapah% pracaks%ate ya#vat ta#val loka# yudhis%t%hira matam% mama tu kaunteya tapo na#nashana#t param 4 atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam bhagi#rathasya sam%va#dam% brahman%ash ca maha#tmanah% 5 ati#tya suralokam% ca gava#m% lokam% ca bha#rata r%s%ilokam% ca so 'gacchad bhagi#ratha iti shrutih% 6 tam% dr%s%t%va# sa vacah% pra#ha brahma# ra#jan bhagi#ratham katham% bhagi#ratha#ga#s tvam imam% desham% dura#sadam 7 na hi deva# na gandharva# na manus%ya# bhagi#ratha a#ya#nty atapta tapasah% katham% vai tvam iha#gatah% 8 [bhagi#] nih%shan*kam annam adadam% bra#hman%ebhyah%; shatam% sahasra#n%i sadaiva da#nam bra#hmam% vratam% nityam a#stha#ya viddhi; na tv eva#ham% tasya phala#d iha#ga#m 9 dashaika ra#tra#n dasha pan~cara#tra#n; eka#dashaika#dashaka#n kratu#m%sh ca jyotis%t%oma#na#m% ca shatam% yad is%t%am%; phalena tena#pi ca na#gato 'ham 10 yac ca#vasam% ja#hnavi#ti#ra nityah%; shatam% sama#s tapyama#nas tapo 'ham ada#m% ca tatra#shvatari# sahasram%; na#ri# puram% na ca tena#ham a#ga#m 11 dasha#yuta#ni ca#va#na#m ayuta#ni ca vim%shatim pus%kares%u dvija#tibhyah% pra#da#m% ga#sh ca sahasrashah% 12 suvarn%acandrod%upa dha#rin%i#na#m%; kanyottama#na#m adadam% sragvin%i#na#m s%as%t%im% sahasra#n%i vibhu#s%ita#na#m%; ja#mbu#nadair a#bharan%air na tena 13 dasha#rbuda#ny adadam% gosavejya#sv; ekaikasho dasha ga# lokana#tha sama#navatsa#h% payasa# samanvita#h%; suvarn%aka#m%syopaduha# na tena 14 aptorya#mes%u niyatam ekaikasmin dasha#dadam gr%s%t%i#na#m% ks%i#rada#tri#n%a#m% rohin%i#na#m% ca tena ca 15 dogdhri#n%a#m% vai gava#m% caiva prayuta#ni dashaiva hi pra#da#m% dashagun%am% brahman na ca tena#ham a#gatah% 16 va#jina#m% ba#hlija#ta#na#m ayuta#ny adadam% dasha karka#n%a#m% hemama#la#na#m% na ca tena#ham a#gatah% 17 kot%i#sh ca ka#n~canasya#s%t%au pra#da#m% brahman dasha tv aham ekaikasmin kratau tena phalena#ham% na ca#gatah% 18 va#jina#m% shya#ma karn%a#na#m% harita#na#m% pita#maha pra#da#m% hemasraja#m% brahman kot%i#r dasha ca sapta ca 19 i#s%a# danta#n maha#ka#ya#n ka#n~canasragvi bhu#s%ita#n patni#matah% sahasra#n%i pra#yaccham% dasha sapta ca 20 alam%kr%ta#na#m% devesha divyaih% kanakabhu#s%an%aih% ratha#na#m% ka#n~cana#n*ga#na#m% sahasra#n%y adadam% dasha sapta ca#nya#ni yukta#ni va#jibhih% samalam%kr%taih% 21 daks%in%a#vayava#h% ke cid vedair ye sam%praki#rtita#h% va#japeyes%u dashasu pra#da#m% tena#pi na#py aham 22 shakratulyaprabha#va#na#m ijyaya# vikramen%a ca sahasram% nis%kakan%t%ha#na#m adadam% daks%in%a#m aham 23 vijitya nr%pati#n sarva#n makhair is%t%va# pita#maha as%t%abhyo ra#jasu#yebhyo na ca tena#ham a#gatah% 24 srotash ca ya#vad gan*ga#ya#sh channam a#si#j jagatpate daks%in%a#bhih% pravr%tta#bhir mama na#ga#m% ca tat kr%te 25 va#jina#m% ca sahasre dve suvarn%ashatabhu#s%ite varam% gra#mashatam% ca#ham ekaikasya tridha#dadam tapasvi# niyata#ha#rah% shamam a#stha#ya va#gyatah% 26 di#rghaka#lam% himavati gan*ga#ya#sh ca durutsaha#m mu#rdhna# dha#ra#m% maha#devah% shirasa# ya#m adha#rayat na tena#py aham a#gaccham% phaleneha pita#maha 27 shamy a#ks%epair ayajam% yac ca deva#n; sadyaska#na#m ayutaish ca#pi yat tat trayo dasha dva#dasha#ha#m%sh ca deva; sa paun%d%ari#ka#n na ca tes%a#m% phalena 28 as%t%au sahasra#n%i kakudmina#m aham%; shuklars%abha#n%a#m adadam% bra#hman%ebhyah% ekaikam% vai ka#n~canam% shr%n*gam ebhyah%; patni#sh cais%a#m adadam% nis%kakan%t%hi#h% 29 hiran%yaratnanicita#n adadam% ratnaparvata#n dhanadha#nya samr%ddha#m%sh ca gra#ma#n~ shatasahasrashah% 30 shatam% shata#na#m% gr%s%t%i#na#m adadam% ca#py atandritah% is%t%va#nekair maha#yajn~air bra#hman%ebhyo na tena ca 31 eka#dasha#hair ayajam% sa daks%in%air; dvir dva#dasha#hair ashvamedhaish ca deva a#rka#yan%aih% s%od%ashabhish ca brahmam%s; tes%a#m% phaleneha na ca#gato 'smi 32 nis%kaika kan%t%ham adadam% yojana#yatam%; tad visti#rn%am% ka#n~canapa#dapa#na#m vanam% cu#ta#na#m% ratnavibhu#s%ita#na#m%; na caiva tes%a#m a#gato 'ham% phalena 33 tura#yan%am% hi vratam apradhr%s%yam; akrodhano 'karavam% trim%shato 'bda#n shatam% gava#m as%t%a shata#ni caiva; dine dine hy adadam% bra#hman%ebhyah% 34 payasvini#na#m atha rohin%i#na#m%; tathaiva ca#py anad%uha#m% lokana#tha pra#da#m% nityam% bra#hman%ebhyah% suresha; neha#gatas tena phalena ca#ham 35 trim%shad agnim aham% brahmann ayajam% yac ca nityada# as%t%a#bhih% sarvamedhaish ca naramedhaish ca saptabhih% 36 dashabhir vishvajidbhish ca shatair as%t%a#dashottaraih% na caiva tes%a#m% devesha phalena#ham iha#gatah% 37 sarayva#m% ba#huda#ya#m% ca gan*ga#ya#m atha naimis%e gava#m% shata#na#m ayutam adadam% na ca tena vai 38 indren%a guhyam% nihitam% vai guha#ya#m%; yad bha#rgavas tapaseha#bhyavindat ja#jvalyama#nam ushanas tejaseha; tat sa#dhaya#m a#sam aham% varen%yam 39 tato me bra#hman%a#s tus%t%a#s tasmin karman%i sa#dhite sahasram r%s%ayash ca#san ye vai tatra sama#gata#h% uktas tair asmi gaccha tvam% brahmalokam iti prabho 40 pri#tenoktah% sahasren%a bra#hman%a#na#m aham% prabho imam% lokam anupra#pto ma# bhu#t te 'tra vica#ran%a# 41 ka#mam% yatha#vad vihitam% vidha#tra#; pr%s%t%ena va#cyam% tu maya# yatha#vat tapo hi na#nyac ca#nashana#n matam% me; namo 'stu te devavara prasi#da 42 [bh] ity uktavantam% tam% brahma# ra#ja#nam% sma bhagi#ratham pu#jaya#m a#sa pu#ja#rham% vidhidr%s%t%tena karman%a# | | 1 [y] shata#yur uktah% purus%ah% shatavi#ryash ca vaidike kasma#n mriyante purus%a# ba#la# api pita#maha 2 a#yus%ma#n kena bhavati svalpa#yur va#pi ma#navah% kena va# labhate ki#rtim% kena va# labhate shriyam 3 tapasa# brahmacaryen%a japair homais tathaus%adhaih% janmana# yadi va#ca#ra#t tan me bru#hi pita#maha 4 [bh] atra te vartayis%ya#mi yan ma#m% tvam anupr%cchasi alpa#yur yena bhavati di#rgha#yur va#pi ma#navah% 5 yena va# labhate ki#rtim% yena va# labhate shriyam yatha# ca vartan purus%ah% shreyasa# sam%prayujyate 6 a#ca#ra#l labhate hya#yur a#ca#ra#l labhate shriyam a#ca#ra#t ki#rtim a#pnoti purus%ah% pretya ceha ca 7 dura#ca#ro hi purus%o neha#yur vindate mahat trasanti yasma#d bhu#ta#ni tatha# paribhavanti ca 8 tasma#t kurya#d iha#ca#ram% ya icched bhu#tim a#tmanah% api pa#pashari#rasya a#ca#ro hanty alaks%an%am 9 a#ca#ra laks%an%o dharmah% santash ca#ca#ra laks%an%a#h% sa#dhu#na#m% ca yatha#vr%ttam etad a#ca#ra laks%an%am 10 apy adr%s%t%am% shrutam% va#pi purus%am% dharmaca#rin%am bhu#tikarma#n%i kurva#n%am% tam% jana#h% kurvate priyam 11 ye na#stika# nis%kriya#sh ca guru sha#stra#tilan*ghinah% adharmajn~a# dura#ca#ra#s te bhavanti gata#yus%ah% 12 vishi#la# bhinnamarya#da# nityam% sam%ki#rn%a maithuna#h% alpa#yus%o bhavanti#ha nara# nirayaga#minah% 13 sarvalaks%an%ahi#no 'pi samuda#ca#rava#n narah% shraddadha#no 'nasu#yush ca shatam% vars%a#n%i ji#vati 14 akrodhanah% satyava#di# bhu#ta#na#m avihim%sakah% anasu#yur ajihmash ca shatam% vars%a#n%i ji#vati 15 los%t%a mardi# tr%n%ac chedi# nakhakha#di# ca yo narah% nityocchis%t%ah% sam%kusuko neha#yur vindate mahat 16 bra#hme muhu#rte budhyeta dharma#rthau ca#nucintayet uttha#ya#camya tis%t%heta pu#rva#m% sam%dhya#m% kr%ta#n~jalih% 17 evam eva#para#m% sam%dhya#m% samupa#si#ta va#gyatah% neks%eta#dityam udyantam% na#stam% ya#ntam% kada# cana 18 r%s%ayo di#rghasam%dhyatva#d di#rgham a#yur ava#pnuvan tasma#t tis%t%het sada# pu#rva#m% pashcima#m% caiva va#gyatah% 19 ye ca pu#rva#m upa#sante dvija#h% sam%dhya#m% na pashcima#m sarva#m%s ta#n dha#rmiko ra#ja# shu#dra karma#n%i ka#rayet 20 parada#ra# na gantavya#h% sarvavarn%es%u karhi cit na hi#dr%sham ana#yus%yam% loke kim% cana vidyate ya#dr%sham% purus%asyeha parada#ropasevanam 21 prasa#dhanam% ca kesha#na#m an~janam% dantadha#vanam pu#rva#hn%a eva kurvi#ta devata#na#m% ca pu#janam 22 puri#s%a mu#tre nodi#ks%en na#dhitis%t%het kada# cana udakyaya# ca sam%bha#s%a#m% na kurvi#ta kada# cana 23 notsr%jeta puri#s%am% ca ks%etre gra#masya ca#ntike ubhe mu#tra puri#s%e tu na#psu kurya#t kada# cana 24 pra#n*mukho nityam ashni#ya#d va#gyato 'nnam akutsayan praskandayec ca manasa# bhuktva# ca#gnim upaspr%shet 25 a#yus%yam% pra#n*mukho bhun*kte yashasyam% daks%in%a#mukhah% dhanyam% pashca#n mukho bhun*kte r%tam% bhun*kte udan*mukhah% 26 na#dhitis%t%het tus%a#n~ ja#tu keshabhasma kapa#lika#h% anyasya ca#py upastha#nam% du#ratah% parivarjayet 27 sha#nti homa#m%sh ca kurvi#ta sa#vitra#n%i ca ka#rayet nis%an%n%ash ca#pi kha#deta na tu gacchan katham% cana 28 mu#tram% na tis%t%hata# ka#ryam% na bhasmani na govraje 29 a#rdra pa#das tu bhun~ji#ta na#rdra pa#das tu sam%vishet a#rdra pa#das tu bhun~ja#no vars%a#n%a#m% ji#vate shatam 30 tri#n%i teja#m%si nocchis%t%a a#labheta kada# cana agim% ga#m% bra#hman%am% caiva tatha#sya#yur na ris%yate 31 tri#n%i teja#m%si nocchis%t%a udi#ks%eta kada# cana su#rya# candramasau caiva naks%ata#n%i ca sarvashah% 32 u#rdhvam% pra#n%a# hy utkra#manti yu#nah% sthavira a#yati pratyuttha#na#bhiva#da#bhya#m% punas ta#n pratipadyate 33 abhiva#dayeta vr%ddha#m%sh ca a#sanam% caiva da#payet kr%ta#n~jalir upa#si#ta gacchantam% pr%s%t%hato 'nviya#t 34 na ca#si#ta#sane bhinne bhinnam% ka#m%syam% ca varjayet naikavastren%a bhoktavyam% na nagnah% sna#tum arhati svaptavyam% naiva nagnena na cocchis%t%o 'pi sam%vishet 35 ucchis%t%o na spr%shec chi#rs%am% sarve pra#n%a#s tada#shraya#h% keshagraha#n praha#ra#m%sh ca shirasy eta#n vivarjayet 36 na pa#n%ibhya#m ubha#bhya#m% ca kan%d%u#yej ja#tu vaish irah% na ca#bhi#ks%n%am% shirah% sna#ya#t tatha#sya#yur na ris%yate 37 shirah%sna#tash ca tailena na#n*gam% kim% cid upaspr%shet tilapis%t%am% na ca#shni#ya#t tatha#yur vindate mahat 38 na#dhya#payet tathocchis%t%o na#dhi#yi#ta kada# cana va#te ca pu#ti gandhe ca manasa#pi na cintayet 39 atra ga#tha# yamodgi#ta#h% ki#rtayanti pura# vidah% a#yur asya nikr%nta#mi praja#m asya#dade tatha# 40 ya ucchis%t%ah% pravadati sva#dhya#yam% ca#dhigacchati yash ca#nadhya#ya ka#le 'pi moha#d abhyasyati dvijah% tasma#d yukto 'py anadhya#ye na#dhi#yi#ta kada# cana 41 praty a#dityam% praty anilam% prati ga#m% ca prati dvija#n ye mehanti ca pantha#nam% te bhavanti gata#yus%ah% 42 ubhe mu#tra puri#s%e tu diva# kurya#d udan*mukhah% daks%in%a#bhimukho ra#trau tatha#sya#yur na ris%yate 43 tri#n kr%sha#n na#vaja#ni#ya#d di#rgham a#yur jiji#vis%uh% bra#hman%am% ks%atriyam% sarpam% sarve hy a#shi#vis%a#s trayah% 44 dahaty a#shi#vis%ah% kruddho ya#vat pashyati caks%us%a# ks%atriyo 'pi dahet kruddho ya#vat spr%shati tejasa# 45 bra#hman%as tu kulam% hanya#d dhya#nena#veks%itena ca tasma#d etat trayam% yatna#d upaseveta pan%d%itah% 46 gurun%a# vairanirbandho na kartavyah% kada# cana anuma#nyah% prasa#dyash ca guruh% kruddho yudhis%t%hira 47 samyan* mithya# pravr%tte 'pi vartitavyam% gura#v iha guru ninda# dahaty a#yur manus%ya#n%a#m% na sam%shayah% 48 du#ra#d a#vasatha#n mu#tram% du#ra#t pa#da#vasecanam ucchis%t%otsarjanam% caiva du#re ka#ryam% hitais%in%a# 49 na#tikalpam% na#tisa#yam% na ca madhyam% dine sthite na#jn~a#taih% saha gaccheta naiko na vr%s%alaih% saha 50 pantha# deyo bra#hman%a#ya gobhyo ra#jasya eva ca vr%ddha#ya bha#ratapta#ya garbhin%yai durbala#ya ca 51 pradaks%in%am% ca kurvi#ta parijn~a#ta#n vanaspati#n catus%patha#n prakurvi#ta sarva#n eva pradaks%in%a#n 52 madhyam% dine nisha#ka#le madhyara#tre ca sarvada# catus%patha#n na seveta ubhe sam%dhye tathaiva ca 53 upa#nahau ca vastram% ca dhr%tam anyair na dha#rayet brahma ca#ri# ca nityam% sya#t pa#dam% pa#dena na#kramet 54 ama#va#sya#m% paurn%ama#sya#m% caturdashya#m% ca sarvashah% as%t%amya#m% sarvapaks%a#n%a#m% brahma ca#ri# sada# bhavet 55 vr%tha# ma#m%sam% na kha#deta pr%s%t%hama#m%sam% tathaiva ca a#krosham% pariva#dam% ca paishunyam% ca vivarjayet 56 na#rum% tudah% sya#n na nr%sham%sava#di#; na hi#natah% param abhya#dadi#ta yaya#sya va#ca# para udvijeta; na ta#m% vaded rushati#m% pa#palokya#m 57 va#k sa#yaka# vadana#n nis%patanti; yair a#hatah% shocati ra#tryaha#ni parasya na#marmasu te patanti; ta#n pan%d%ito na#vasr%jet pares%u 58 rohate sa#yakair viddham% vanam% parashuna# hatam va#ca# duruktam% bi#bhatsam% na sam%rohati va#k ks%atam 59 hi#na#n*ga#n atirikta#n*ga#n vidya# hi#na#n vayo 'dhika#n ru#padravin%a hi#na#m%sh ca sattvahi#na#m%sh ca na#ks%ipet 60 na#stikyam% veda ninda#m% ca devata#na#m% ca kutsanam dves%astambha#bhima#na#m%sh ca taiks%n%yam% ca parivarjayet 61 parasya dan%d%am% nodyacchet kroddho nainam% nipa#tayet anyatra putra#c chis%ya#d va# shiks%a#rtham% ta#d%anam% smr%tam 62 na bra#hman%a#n parivaden naks%atra#n%i na nirdishet tithim% paks%asya na bru#ya#t tatha#sya#yur na ris%yate 63 kr%tva# mu#tra puri#s%e tu rathya#m a#kramya va# punah% pa#dapraks%a#lanam% kurya#t sva#dhya#ye bhojane tatha# 64 tri#n%i deva#h% pavitra#n%i bra#hman%a#na#m akalpayan adr%s%t%am adbhir nirn%iktam% yac ca va#ca# prashasyate 65 sam%ya#vam% kr%saram% ma#m%sam% shas%kuli# pa#yasam% tatha# a#tma#rtham% na prakartavyam% deva#rtham% tu prakalpayet 66 nityam agnim% paricared bhiks%a#m% dadya#c ca nityada# va#gyato dantaka#s%t%ham% ca nityam eva sama#caret na ca#bhyudita sha#yi# sya#t pra#yashcitti# tatha# bhavet 67 ma#ta# pitaram uttha#ya pu#rvam eva#bhiva#dayet a#ca#ryam atha va#py enam% tatha#yur vindate mahat 68 varjayed dantaka#s%t%a#ni varjani#ya#ni nityashah% bhaks%ayec cha#stra dr%s%t%a#ni parvasv api ca varjayet 69 udan*mukhash ca satatam% shaucam% kurya#t sama#hitah% 70 akr%tva# devata# pu#ja#m% na#nyam% gacchet kada# cana anyatra tu gurum% vr%ddham% dha#rmikam% va# vicaks%an%am 71 avalokyo na ca#darsho malino buddhimattaraih% na ca#jn~a#ta#m% striyam% gacched garbhin%i#m% va# kada# cana 72 udakshira# na svapeta tatha# pratyakshira# na ca pra#kshira#s tu svaped vidva#n atha va# daks%in%a# shira#h% 73 na bhagne na#vadi#rn%e va# shayane prasvapeta ca na#ntardha#ne na sam%yukte na ca tiryak kada# cana 74 na nagnah% karhi cit sna#ya#n na nisha#ya#m% kada# cana sna#tva# ca na#vamr%jyeta ga#tra#n%i suvicaks%an%ah% 75 na ca#nulimped asna#tva# sna#tva# va#so na nirdhunet a#rdra eva tu va#sa#m%si nityam% seveta ma#navah% srajash ca na#vakars%eta na bahir dha#rayeta ca 76 raktama#lyam% na dha#ryam% sya#c chuklam% dha#ryam% tu pan%d%itaih% varjayitva# tu kamalam% tatha# kuvalayam% vibho 77 raktam% shirasi dha#ryam% tu tatha# va#neyam ity api ka#n~cani# caiva ya# ma#la# na sa# dus%yati karhi cit sna#tasya varn%akam% nityam a#rdram% dadya#d visha#m% pate 78 viparyayam% na kurvi#ta va#saso buddhima#n narah% tatha# na#nyadhr%tam% dha#ryam% na ca#padasham eva ca 79 anyad eva bhaved va#sah% shayani#ye narottama anyad rathya#su deva#na#m arca#ya#m anyad eva hi 80 priyan*gucandana#bhya#m% ca bilvena tagaren%a ca pr%thag eva#nulimpeta kesaren%a ca buddhima#n 81 upava#sam% ca kurvi#ta sna#tah% shucir alam%kr%tah% parvaka#les%u sarves%u brahma ca#ri# sada# bhavet 82 na#li#d%haya# parihatam% bhaks%ayi#ta kada# cana tatha# noddhr%ta sa#ra#n%i peks%ata#m% na#prada#ya ca 83 na sam%nikr%s%t%o medha#vi# na#shucir na ca satsu ca pratis%iddha#n na dharmes%u bhaks%a#n bhun~ji#ta pr%s%t%hatah% 84 pippalam% ca vat%am% caiva shan%asha#kam% tathaiva ca udumbaram% na kha#dec ca bhava#rthi# purus%ottamah% 85 a#jam% gavyam% ca yan ma#m%sam% ma#yu#ram% caiva varjayet varjayec chus%ka ma#m%sam% ca tatha# paryus%itam% ca yat 86 na pa#n%au lavan%am% vidva#n pra#shni#ya#n na ca ra#tris%u dadhi saktu#n na bhun~ji#ta vr%tha# ma#m%sam% ca varjayet 87 va#lena tu na bhun~ji#ta parashra#ddham% tathaiva ca sa#yam%pra#tash ca bhun~ji#ta na#ntara#le sama#hitah% 88 va#gyato naikavastrash ca na#sam%vis%t%ah% kada# cana bhu#mau sadaiva na#shni#ya#n na#na#si#no na shabdavat 89 toyapu#rvam% prada#ya#nnam atithibhyo visha#m% pate pashca#d bhun~ji#ta medha#vi# na ca#py anyamana# narah% 90 sama#nam ekapan*ktya#m% tu bhojyam annam% nareshvara vis%am% ha#la#halam% bhun*kte yo 'prada#ya suhr%jjane 91 pa#ni#yam% pa#yasam% sarpir dadhi saktu madhu#ny api nirasya shes%am etes%a#m% na pradeyam% tu kasya cit 92 bhun~ja#no manujavya#ghranaiva shan*ka#m% sama#caret dadhi ca#py anupa#nam% vai na kartavyam% bhava#rthina# 93 a#camya caiva hastena parisra#vya tathodakam an*gus%t%ham% caran%asya#tha daks%in%asya#vasecayet 94 pa#n%im% mu#rdhni sama#dha#ya spr%s%t%va# ca#gnim% sama#hitah% jn~a#tishrais%t%hyam ava#pnoti prayoga kushalo narah% 95 adbhih% pra#n%a#n sama#labhya na#bhim% pa#n%italena ca spr%sham%sh caiva pratis%t%heta na ca#py a#rdren%a pa#n%ina# 96 an*gus%t%hasya#ntara#le ca bra#hmam% ti#rtham uda#hr%tam kanis%t%hika#ya#h%pashca#t tu deva ti#rtham ihocyate 97 an*gus%t%hasya ca yan madhyam% pradeshinya#sh ca bha#rata tena pitrya#n%i kurvi#ta spr%s%t%va#po nya#yatas tatha# 98 para#pava#dam% na bru#ya#n na#priyam% ca kada# cana na manuh% kash cid utpa#dyah% purus%en%a bhava#rthina# 99 patitais tu katha#m% necched darshanam% ca#pi varjayet sam%sargam% ca na gaccheta tatha#yur vindate mahat 100 na diva# maithunam% gacchen na kanya#m% na ca bandhaki#m na ca#sna#ta#m% striyam% gacchet tatha#yur vindate mahat 101 sve sve ti#rthe sama#camya ka#rye samupakalpite trih% pi#tva#po dvih% pramr%jya kr%tashauco bhaven narah% 102 indriya#n%i sakr%t spr%shya trir abhyuks%ya ca ma#navah% kurvi#ta pitryam% daivam% ca veda dr%s%t%ena karman%a# 103 bra#hman%a#rthe ca yac chaucam% tac ca me shr%n%u kaurava pravr%ttam% ca hitam% coktva# bhojana#dy antayos tatha# 104 sarvashauces%u bra#hmen%a ti#rthena samupaspr%shet nis%t%hi#vya tu tatha# ks%utva# spr%shya#po hi shucir bhavet 105 vr%ddho jn~a#tis tatha# mitram% daridro yo bhaved api gr%he va#sayitavya#s te dhanyam a#yus%yam eva ca 106 gr%he pa#ra#vata# dhanya#h% shuka#sh ca sahasa#rika#h% gr%hes%v ete na pa#pa#ya tatha# vai tailapa#yika#h% 107 uddi#paka#sh ca gr%dhra#sh ca kapota# bhramara#s tatha# nivisheyur yada# tatra sha#ntim eva tada#caret 108 aman*galya#ni caita#ni tatha#krosho maha#tmana#m maha#tmana#m% ca guhya#ni na vaktavya#ni karhi cit 109 agamya#sh ca na gaccheta ra#japatni#h% sakhi#s tatha# vaidya#na#m% ba#lavr%ddha#na#m% bhr%tya#na#m% ca yudhis%t%hira 110 bandhu#na#m% bra#hman%a#na#m% ca tatha# sha#ran%ikasya ca sam%bandhina#m% ca ra#jendra tatha#yur vindate mahat 111 bra#hman%a sthapatibhya#m% ca nirmitam% yan niveshanam tad a#vaset sada# pra#jn~o bhava#rthi# manujeshvara 112 sam%dhya#ya#m% na svaped ra#jan vidya#m% na ca sama#caret na bhun~ji#ta ca medha#vi# tatha#yur vindate mahat 113 naktam% na kurya#t pitrya#n%i bhuktva# caiva prasa#dhanam pa#ni#yasya kriya# naktam% na ka#rya# bhu#tim icchata# 114 varjani#ya#sh ca vai nityam% saktavo nishi bha#rata shes%a#n%i ca#vada#ta#ni pa#ni#yam% caiva bhojane 115 sauhityam% ca na kartavyam% ra#trau naiva sama#caret dvijac chedam% na kurvi#ta bhuktva# naca sama#caret 116 maha#kulaprasu#ta#m% ca prashasta#m% laks%an%ais tatha# vayah%stha#m% ca maha#pra#jn~a kanya#m a#vod%hum arhati 117 apatyam utpa#dya tatah% pratis%t%ha#pya kulam% tatha# putra#h% pradeya# jn~a#nes%u kuladharmes%u bha#rata 118 kanya# cotpa#dya da#tavya# kulaputra#ya dhi#mate putra# niveshya#sh ca kula#d bhr%tya# labhya#sh ca bha#rata 119 shirah%sna#to 'tha kurvi#ta daivam% pitryam atha#pi ca naks%atre na ca kurvi#ta yasmin~ ja#to bhaven narah% na pros%t%hapadayoh% ka#ryam% tatha#gneye ca bha#rata 120 da#run%es%u ca sarves%u pratyaham% ca vivarjayet jyotis%e ya#ni cokta#ni ta#ni sarva#n%i varjayet 121 pra#n*mukhah% shmashrukarma#n%i ka#rayeta sama#hitah% udan*mukho va# ra#jendra tatha#yur vindate mahat 122 pariva#dam% na ca bru#ya#t pares%a#m a#tmanas tatha# pariva#do na dharma#ya procyate bharatars%abha 123 varjayed vyan*gini#m% na#ri#m% tatha# kanya#m% narottama sama#rs%a#m% vyan*gita#m% caiva ma#tuh% svakulaja#m% tatha# 124 vr%ddha#m% pravrajita#m% caiva tathaiva ca pativrata#m tatha#tikr%s%n%a varn%a#m% ca varn%otkr%s%t%a#m% ca varjayet 125 ayonim% ca viyonim% ca na gaccheta vicaks%an%ah% pin*gala#m% kus%t%hini#m% na#ri#m% na tvam a#vod%hum arhasi 126 apasma#ri kule ja#ta#m% nihi#na#m% caiva varjayet shvitrin%a#m% ca kule ja#ta#m% traya#n%a#m% manujeshvara 127 laks%an%air anvita# ya# ca prashasta# ya# ca laks%an%aih% manojn~a# darshani#ya# ca ta#m% bhava#n vod%hum arhati 128 maha#kule nives%t%avyam% sadr%she va# yudhis%t%hira avara# patita# caiva na gra#hya# bhu#tim icchata# 129 agni#n utpa#dya yatnena kriya#h% suvihita#sh ca ya#h% vedes%u bra#hman%aih% prokta#s ta#sh ca sarva#h% sama#caret 130 na cers%ya# stri#s%u kartavya# da#ra# raks%ya#sh ca sarvashah% ana#yus%ya# bhaved i#rs%ya# tasma#d i#rs%ya#m% vivarjayet 131 ana#yus%yo diva# svapnas tatha#bhyudita sha#yita# pra#tar nisha#ya#m% ca tatha# ye cocchis%t%a#h% svapanti vai 132 pa#rada#ryam ana#yus%yam% na#pitoccchis%t%ata# tatha# yatnato vai na kartavyam abhya#sash caiva bha#rata 133 sam%dhya#m% na bhun~jen na sna#ya#n na puri#s%am% samutsr%jet prayatash ca bhavet tasya#m% na ca kim% cit sama#caret 134 bra#hman%a#n pu#jayec ca#pi tatha# sna#tva# nara#dhipa deva#m%sh ca pran%amet sna#to guru#m%sh ca#py abhiva#dayet 135 animantrito na gaccheta yajn~am% gacchet tu darshakah% animantrite hy ana#yus%yam% gamanam% tatra bha#rata 136 na caikena parivra#jyam% na gantavya tatha# nishi ana#gata#ya#m% sam%dhya#ya#m% pashcima#ya#m% gr%he vaset 137 ma#tuh% pitur guru#n%a#m% ca ka#ryam eva#nusha#sanam hitam% va#py ahitam% va#pi na vica#ryam% narars%abha 138 dhanurvede ca vede ca yatnah% ka#ryo nara#dhipa hastipr%s%t%he 'shvapr%s%t%he ca rathacarya#su caiva ha yatnava#n bhava ra#jendra yatnava#n sukham edhate 139 apradhr%s%yash ca shatru#n%a#m% bhr%tya#na#m% svajanasya ca praja#pa#lanayuktash ca na ks%atim% labhate kva cit 140 yuktisha#stram% ca te jn~eyam% shabdasha#stram% ca bha#rata gandharvasha#stram% ca kala#h% parijn~eya# nara#dhipa 141 pura#n%am itiha#sa#sh ca tatha#khya#na#ni ya#ni ca maha#tmana#m% ca caritam% shrotavyam% nityam eva te 142 patni#m% rajasvala#m% caiva na#bhigacchen na ca#hvayet sna#ta#m% caturthe divase ra#trau gacched vicaks%an%ah% 143 pan~came divase na#ri# s%as%t%he 'hani puma#n bhavet etena vidhina# patni#m upagaccheta pan%d%itah% 144 jn~a#tisam%bandhimitra#n%i pu#jani#ya#ni nityashah% yas%t%avyam% ca yatha#shakti yajn~air vividhadaks%in%aih% ata u#rdhvam aran%yam% ca sevitavyam% nara#dhipa 145 es%a te laks%an%oddesha a#yus%ya#n%a#m% praki#rtitah% shes%as traividya vr%ddhebhyah% pratya#ha#ryo yudhis%t%hira 146 a#ca#ro bhu#tijanana a#ca#rah% ki#rtivardhanah% a#ca#ra#d vardhate hy a#yur a#ca#ro hanty alaks%an%am 147 a#gama#na#m% hi sarves%a#m a#ca#rah% shres%t%ha ucyate a#ca#ra prabhavo dharmo dharma#d a#yur vivardhate 148 etad yashasyam a#yus%yam% svargyam% svastyayanam% mahat anukampata# sarvavarn%a#n brahman%a# samuda#hr%tam | | 1 [y] yatha# jyes%t%hah% kanis%t%hes%u vartate bharatars%abha kanis%t%ha#sh ca yatha# jyes%t%he varteram%s tad bravi#hi me 2 [bh] jyes%t%havat ta#ta vartasva jyes%t%ho hi satatam% bhava#n guror gari#yasi# vr%ttir ya# cec chis%yasya bha#rata 3 na gura#v akr%taprajn~e shakyam% shis%yen%a vartitum guror hi di#rghadarshitvam% yat tac chis%yasya bha#rata 4 andhah% sya#d andhavela#ya#m% jad%ah% sya#d api va# budhah% pariha#ren%a tad bru#ya#d yas tes%a#m% sya#d vyatikramah% 5 pratyaks%am% bhinnahr%daya# bhedayeyuh% kr%tam% nara#h% shriya#bhitapta#h% kaunteya bhedaka#ma#s tatha#rayah% 6 jyes%t%hah% kulam% vardhayati vina#shayati va# punah% hanti sarvam api jyes%t%hah% kulam% yatra#vaja#yate 7 atha yo vinikurvi#ta jyes%t%ho bhra#ta# yavi#yasah% ajyes%t%hah% sya#d abha#gash ca niyamyo ra#jabhish ca sah% 8 nikr%ti# hi naro loka#n pa#pa#n gacchaty asam%shayam vidulasyeva tat pus%pam% mogham% janayituh% smr%tam 9 sarva#narthah% kule yatra ja#yate pa#papu#rus%ah% aki#rtim% janayaty eva ki#rtim antardadha#ti ca 10 sarve ca#pi vikarma stha# bha#gam% na#rhanti sodara#h% na#prada#ya kanis%t%hebhyo jyes%t%hah% kurvi#ta yautakam 11 anujam% hi pitur da#yo jan*gha#shramaphalo 'dhvagah% svayam i#hita labdham% tu na#ka#mo da#tum arhati 12 bhra#tr%#n%a#m avibhakta#na#m uttha#nam api cet saha na putra bha#gam% vis%amam% pita# dadya#t katham% cana 13 na jyes%t%ha#n avamanyeta dus%kr%tah% sukr%to 'pi va# yadi stri# yady avarajah% shreyah% pashyet tatha#caret dharmam% hi shreya ity a#hur iti dharmavido viduh% 14 dasha#ca#rya#n upa#dhya#ya upa#dhya#ya#n pita# dasha dasha caiva pitr%#n ma#ta# sarva#m% va# pr%thivi#m api 15 gauraven%a#bhibhavati na#sti ma#tr%samo guruh% ma#ta# gari#yasi# yac ca tenaita#m% manyate janah% 16 jyes%t%ho bhra#ta# pitr%samo mr%te pitari bha#rata sa hy es%a#m% vr%ttida#ta# sya#t sa caita#n paripa#layet 17 kanis%t%ha#s tam% namasyeran sarve chanda#nuvartinah% tam eva copaji#veran yathaiva pitaram% tatha# 18 shari#ram etau sr%jatah% pita# ma#ta# ca bha#rata a#ca#rya sha#sta# ya# ja#tih% sa# satya# sa#jara#mara# 19 jyes%t%ha# ma#tr%sama# ca#pi bhagini# bharatars%abha bhra#tur bha#rya# ca tadvat sya#d yasya# ba#lye stanam% pibet | | 1 [y] sarves%a#m eva varn%a#na#m% mleccha#na#m% ca pita#maha upava#se matir iyam% ka#ran%am% ca na vidmahe 2 brahmaks%atren%a niyama#sh cartavya# iti nah% shrutam upava#se katham% tes%a#m% kr%tyam asti pita#maha 3 niyamam% copava#sa#na#m% sarves%a#m% bru#hi pa#rthiva ava#pnoti gatim% ka#m% ca upava#sapara#yan%ah% 4 upava#sah% param% pun%yam upava#sah% para#yan%am upos%yeha narashres%t%ha kim% phalam% pratipadyate 5 adharma#n mucyate kena dharmam a#pnoti vai katham svargam% pun%yam% ca labhate katham% bharatasattama 6 upos%ya ca#pi kim% tena pradeyam% sya#n nara#dhipa dharmen%a ca sukha#n artha#m*l labhed yena bravi#hi tam 7 [v] evam% bruva#n%am% kaunteyam% dharmajn~am% dharmatattvavit dharmaputram idam% va#kyam% bhi#s%mah% sha#m%tanavo 'bravi#t 8 idam% khalu maha#ra#ja shrutam a#si#t pura#tanam upava#savidhau shres%t%ha# ye gun%a# bharatars%abha 9 pra#ja#patyam% hy an*girasam% pr%s%t%ava#n asmi bha#rata yatha# ma#m% tvam% tathaiva#ham% pr%s%t%ava#m%s tam% tapodhanam 10 prashnam etam% maya# pr%s%t%o bhagava#n agnisam%bhavah% upava#savidhim% pun%yam a#cas%t%a bharatars%abha 11 [angiras] brahmaks%atre trira#tram% tu vihitam% kurunandana dvis trira#tram athaiva#tra nirdis%t%am% purus%ars%abha 12 vaishyashu#drau tu yau moha#d upava#sam% prakurvate trira#tram% dvis trira#tram% va# tayoh% pus%t%ir na vidyate 13 caturtha bhakta ks%apan%am% vaishyashu#dre vidhi#yate trira#tram% na tu dharmajn~air vihitam% brahmava#dibhih% 14 pan~camya#m% caiva s%as%t%hya#m% ca paurn%ama#sya#m% ca bha#rata ks%ama#va#n ru#pasam%pannah% shrutava#m%sh caiva ja#yate 15 na#napatyo bhavet pra#jn~o daridro va# kada# cana yajis%n%uh% pan~cami#m% s%as%t%hi#m% ks%aped yo bhojayed dvija#n 16 as%t%ami#m atha kaunteya shuklapaks%e caturdas%i#m upos%ya vya#dhirahito vi#ryava#n abhija#yate 17 ma#rgashi#rs%am% tu yo ma#mam ekabhaktena sam%ks%ipet bhojayec ca dvija#n bhaktya# sa mucyed vya#dhikilbis%aih% 18 sarvakalya#n%a sam%pu#rn%ah% sarvaus%adhisamanvitah% kr%s%ibha#gi# bahudhano bahuputra#sh ca ja#yate 19 paus%a ma#sam% tu kaunteya bhaktenaikena yah% ks%apet subhago darshani#yash ca yashobha#gi# ca ya#jate 20 pitr%bhakto ma#ghama#sam ekabhaktena yah% ks%apet shri#mat kule jn~a#timadhye sa mahattvam% prapadyate 21 bhaga daivam% tu yo ma#sam ekabhaktena yah% ks%apet stri#s%u vallabhata#m% ya#ti va#shya#sh ca#sya bhavanti ta#h% 22 caitram% tu niyato ma#sam ekabhaktena yah% ks%apet suvarn%aman%imukta#d%hye kule mahati ja#yate 23 nistared ekabhaktena vaisha#kham% yo jitendriyah% naro va# yadi va# na#ri# jn~a#ti#na#m% shres%t%hata#m% vrajet 24 jyes%t%ha# mu#lam% tu yo ma#sam ekabhaktena sam%ks%apet aishvaryam atulam% shres%t%ham% puma#n stri# va#bhija#yate 25 a#s%a#d%ham ekabhaktena sthitva# ma#sam atandritah% bahu dha#nyo bahudhano bahuputrash ca ja#yate 26 shra#van%am% niyato ma#sam ekabhaktena yah% ks%apet yatra tatra#bhis%eken%a yujyate jn~a#tivardhanah% 27 praus%t%ha padam% tu yo ma#sam eka#ha#ro bhaven narah% dhana#d%yam% sphi#tam acalam aishvaryam% pratipadyate 28 tathaiva#shvayujam% ma#sam ekabhaktena yah% ks%apet praja#va#n va#hana#d%hyash ca bahuputrash ca ja#yate 29 ka#rttikam% tu naro ma#sam% yah% kurya#d ekabhojanam shu#rash ca bahubha#ryash ca ki#rtima#m%sh caiva ja#yate 30 iti ma#sa# naravya#ghra ks%apata#m% kariki#rtita#h% tithi#na#m% niyama# ye tu shr%n%u ta#n api pa#rthiva 31 paks%e paks%e gate yas tu bhaktam ashna#ti bha#rata gava#d%hyo bahuputrash ca di#rgha#yush ca sa ja#yate 32 ma#si ma#si trira#tra#n%i kr%tva# vars%a#n%i dva#dasha gan%a#dhipatyam% pra#pnoti nih% sapatnam ana#vilam 33 ete tu niyama#h% sarve kartavya#h% sharado dasha dve ca#nye bharatashres%t%ha pravr%ttim anuvartata# 34 yas tu pra#tas tatha# sa#yam% bhun~ja#no na#ntara# pibet ahim%sa# nirato nityam% juhva#no ja#tavedasam 35 s%ad%bhih% sa vars%air nr%pate sidhyate na#tra sam%shayah% agnis%t%omasya yajn~asya phalam% pra#pnoti ma#navah% 36 adhiva#se so 'psarasa#m% nr%tyagi#tavina#dite taptaka#n~canavarn%a#bham% vima#nam adhirohati 37 pu#rn%am% vars%asahasram% tu brahmaloke mahi#yate tat ks%aya#d iha ca#gamya ma#ha#tmyam% pratipadyate 38 yas tu sam%vatsaram% pu#rn%am eka#ha#ro bhaven narah% atira#trasya yajn~asya saphalam% samupa#shnute 39 dashavars%asahasra#n%i svarge ca sa mahi#yate tat ks%aya#d iha ca#gamya ma#ha#tmyam% pratipadyate 40 yas tu sam%vatsaram% pu#rn%am% caturtham% bhaktam ashnute ahim%sa# nirato nityam% satyava#n* niyatendriyah% 41 va#japeyasya yajn~asya phalam% vai samupa#shnute trim%shadvars%asahasra#n%i svarge ca sa mahi#yate 42 s%as%t%he ka#le tu kaunteya narah% sam%vatsaram% ks%apet ashvamedhasya yajn~asya phalam% pra#pnoti ma#navah% 43 cakrava#ka prayuktena vima#nena sa gacchati catva#rim%shat sahasra#n%i vars%a#n%a#m% divi modate 44 as%t%amena tu bhaktena ji#van sam%vatsaram% nr%pa gava#mayasya yajn~asya phalam% pra#pnoti ma#navah% 45 ham%sasa#rasayuktena vima#nena sa gacchati pan~ca#shatam% sahasra#n%i vars%a#n%a#m% divi modate 46 paks%e paks%e gate ra#jan yo 'shni#ya#d vars%am eva tu s%an% ma#sa#nashanam% tasya bhagava#n an*gira#bravi#t s%as%t%im% vars%asahasra#n%i divam a#vasate ca sah% 47 vi#n%a#na#m% vallaki#na#m% ca ven%u#na#m% ca visha#m% pate sughos%air madhuraih% shabdaih% suptah% sa pratibodhyate 48 sam%vatsaram ihaikam% tu ma#si ma#si pibet payah% phalam% vishvajitas ta#ta pra#pnoti sa naro nr%pa 49 sim%havya#ghra prayuktena vima#nena sa gacchati saptatim% ca sahasra#n%i vars%a#n%a#m% divi modate 50 ma#ha#d u#rdhvam% naravya#ghra nopava#so vidhi#yate vidhim% tv anashanasya#huh% pa#rtha dharmavido jana#h% 51 ana#rto vya#dhirahito gacched anashanam% tu yah% pade pade yajn~aphalam% sa pra#pnoti na sam%shayah% 52 divam% ham%saprayuktena vima#nena sa gacchati shatam% ca#psarasah% kanya# ramayanty api tam% naram 53 a#rto va# vya#dhito va#pi gacched anashanam% tu yah% shatam% vars%asahasra#n%a#m% modate divi sa prabho ka#n~ci#nu#purashabdena suptash caiva prabodhyate 54 sahasraham%sa sam%yukte vima#ne somavarcasi sa gatva# stri#shata#ki#rn%e ramate bharatars%abha 55 ks%i#n%asya#pya#yanam% dr%s%t%am% ks%atasya ks%atarohan%am vya#dhitasyaus%adha gra#mah% kruddhasya ca prasa#danam 56 duh%khitasya#rthama#na#bhya#m% dravya#n%a#m% pratipa#danam na caite svargaka#masya rocante sukhamedhasah% 57 atah% sa ka#masam%yukto vima#ne hemasam%nibhe ramate stri# shata#ki#rn%e purus%o 'lam% kr%tah% shubhe 58 svasthah% saphalasam%kalpah% sukhi# vigatakalmas%ah% anashnan deham utsr%jya phalam% pra#pnoti ma#navah% 59 ba#lasu#ryaprati#ka#she vima#ne hemavarcasi vaid%u#rya mukta# khacite vi#n%a# murajana#dite 60 pata#ka# di#pika#ki#rn%e divyaghan%t%a# nina#dite stri#sahasra#nucarite sa narah% sukham edhate 61 ya#vanti romaku#pa#n%i tasya ga#tres%u pa#n%d%ava ta#vanty eva sahasra#n%i vars%a#n%a#m% divi modate 62 na#sti veda#t param% sha#stram% na#sti ma#tr%samo guruh% na dharma#t paramo la#bhas tapo na#nashana#t param 63 bra#hman%ebhyah% param% na#sti pa#vanam% divi ceha ca upava#sais tatha# tulyam% tapah% karma na vidyate 64 upos%ya vidhivad deva#s tridivam% pratipedire r%s%ayash ca para#m% siddhim upava#sair ava#pnuvan 65 divyam% vars%asahasram% hi vishva#mitren%a dhi#mata# ks%a#ntam ekena bhaktena tena virpatvam a#gatah% 66 cyavano jamadagnish ca vasis%t%ho gautamo bhr%guh% sarva eva divam% pra#pta#h% ks%ama#vanto mahars%ayah% 67 idam an*girasa# pu#rvam% mahars%ibhyah% pradarshitam yah% pradarshayate nityam% na sa duh%kham ava#pnute 68 imam% tu kaunteya yatha#kramam% vidhim%; pravartitam% hy an*girasa# mahars%in%a# pat%heta yo vai shr%n%uya#c ca nityada#; na vidyate tasya narasya kilbis%am 69 vimucyate ca#pi sa sarvasam%karair; na ca#sya dos%air abhibhu#yate manah% viyonija#na#m% ca vija#nate rutam%; dhruva#m% ca ki#rtim% labhate narottamah% | | 1 [y] pita#mahena vidhivad yajn~a# prokta# maha#tmana# gun%a#sh cais%a#m% yatha#tattvam% pretya ceha ca sarvashah% 2 na te shakya# daridren%a yajn~a#h% pra#ptum% pita#maha bahu#pakaran%a# yajn~a# na#na#sam%bha#ravistara#h% 3 pa#rthivai ra#japutrair va# shakya#h% pra#ptum% pita#maha na#rthanyu#nair avagun%air eka#tmabhir asam%hataih% 4 yo daridrair api vidhih% shakyah% pra#ptum% sada# bhavet tulyo yajn~aphalair etais tan me bru#hi pita#maha 5 [bh] idam an*girasa# proktam upava#saphala#tmakam vidhim% yajn~aphalais tulyam% tan nibodha yudhis%t%hira 6 yas tu kalyam% tatha# sa#yam% bhun~ja#no na#ntara# pibet ahim%sa# nirato nityam% juhva#no ja#tavedasam 7 s%ad%bhir eva tu vars%aih% sa sidhyate na#tra sam%shayah% taptaka#n~canavarn%am% ca vima#nam% labhate narah% 8 deva stri#n%a#m adhi#va#se nr%tyagi#tanina#dite pra#ja#patye vaset padmam% vars%a#n%a#m agnisam%nibhe 9 tri#n%i vars%a#n%i yah% pra#shet satatam% tv ekabhojanam dharmapatni# rato nityam agnis%t%oma phalam% labhet 10 dviti#ye divase yas tu pra#shni#ya#d ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#m%s tu juhva#no ja#tavedasam yajn~am% bahu suvarn%am% va# va#sava priyam a#haret 11 satyava#g da#nashi#lash ca brahman%yash ca#nasu#yakah% ks%a#nto da#nto jitakrodhah% sa gacchati para#m% gatim 12 pa#n%d%ura#bhraprati#ka#she vima#ne ham%salaks%an%e dve sama#pte tatah% padme so 'psarobhir vaset saha 13 tr%ti#ye divase yas tu pra#shni#ya#d ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#m%s tu juhva#no ja#tavedasam 14 atira#trasya yajn~asya phalam% pra#pnoty anuttamam mayu#raham%sasam%yuktam% vima#nam% labhate narah% 15 saptars%i#n%a#m% sada# loke so 'psarobhir vaset saha nivartanam% ca tatra#sya tri#n%i padma#ni vai viduh% 16 divase yash caturhe tu pra#shni#ya#d ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#n vai juhva#no ja#tavedasam 17 va#japeyasya yajn~asya phalam% pra#pnoty anuttamam indra kanya#bhiru#d%ham% ca vima#nam% labhate narah% 18 sagarasya ca paryante va#savam% lokam a#vaset devara#jasya ca kri#d%a#m% nityaka#lam aveks%ate 19 divase pan~came yas tu pra#shni#ya#d ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#m%s tu juhva#no ja#tavedasam 20 alubdhah% satyava#di# ca brahman%yash ca#vihim%sakah% anasu#yur apa#pastho dva#dasha#ha phalam% labhet 21 ja#mbu#nadamayam% divyam% vima#nam% ham%salaks%an%am su#ryama#la# sama#bha#sam a#rohet pa#n%d%uram% gr%ham 22 a#vartana#ni catva#ri tatha# padma#ni dva#dasha shara#gniparima#n%am% ca tatra#sau vasate sukham 23 divase yas tu s%as%t%he vai munih% pra#sheta bhojanam sada# dva#dasha ma#sa#n vai juhva#no ja#tavedasam 24 sada# tris%avan%a sna#yi# brahma ca#ry anasu#yakah% gava#mayasya yajn~asya phalam% pra#pnoty anuttamam 25 agnijva#la# sama#bha#sam% ham%sabarhin%a sevitam sha#takumbhamayam% yuktam% sa#dhayed ya#nam uttamam 26 tathaiva#psarasa#m an*ke prasuptah% pratibudhyate nu#pura#n%a#m% nina#dena mekhala#na#m% ca nisvanaih% 27 kot%i#sahasram% vars%a#n%a#m% tri#n%i kot%ishata#ni ca padma#ny as%t%a#dasha tatha# pata#ke dve tathaiva ca 28 ayuta#ni ca pan~ca#shad r%ks%acarma shatasya ca lomna#m% prama#n%ena samam% brahmaloke mahi#yate 29 divase saptame yas tu pra#shni#ya#d ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#n vai juhva#no ja#tavedasam 30 sarasvati#m% gopaya#no brahmacaryam% sama#caran sumanovarn%akam% caiva madhu ma#m%sam% ca varjayet 31 purus%o maruta#m% lokam indralokam% ca gacchati tatra tatra ca siddha#rtho devakanya#bhir uhyate 32 phalam% bahu suvarn%asya yajn~asya labhate narah% sam%khya#m atigun%a#m% ca#pi tes%u lokes%u modate 33 yas tu sam%vatsaram% ks%a#nto bhun*kte 'hany as%t%ame narah% devaka#ryaparo nityam% juhva#no ja#tavedasam 34 paun%d%ari#kasya yajn~asya phalam% pra#pnoty anuttamam padmavarn%anibham% caiva vima#nam adhirohati 35 kr%s%n%a#h% kanakagauryash ca na#ryah% shya#ma#s tatha#para#h% vayo ru#pavila#sinyo labhate na#tra sam%shayah% 36 yas tu sam%vatsaram% bhun*kte navame navame 'hani sada# dva#dasha ma#sa#n vai juhva#no ja#tavedasam 37 ashvamedhasya yajn~asya phalam% pra#pnoti ma#navah% pun%d%ari#kapraka#sham% ca vima#nam% labhate narah% 38 di#ptasu#rya#gnitejobhir divyama#la#bhir eva ca ni#yate rudra kanya#bhih% so 'ntariks%am% sana#tanam 39 as%t%a#dashasahasra#n%i vars%a#n%a#m% kalpam eva ca kot%i#shatasahasram% ca tes%u lokes%u modate 40 yas tu sam%vatsaram% bhun*kte dasha#he vai gate gate sada# dva#dasha ma#sa#n vai juhva#no ja#tavedasam 41 brahma kanya# niveshe ca sarvabhu#tamanohare ashvamedha sahasrasya phalam% pra#pnoty anuttamam 42 ru#pavatyash ca tam% kanya# ramayanti sada# naram ni#lotpalanibhair varn%ai raktotpalanibhais tatha# 43 vima#nam% man%d%ala#vartam a#varta gahana#vr%tam sa#garormi prati#ka#sham% sa#dhayed ya#nam uttamam 44 vicitraman%ima#la#bhir na#ditam% shan*khapus%karaih% spha#t%ikair vajrasa#raish ca stambhaih% sukr%tavedikam a#rohati mahad ya#nam% ham%sasa#rasava#hanam 45 eka#dashe tu divase yah% pra#pte pra#shate havih% sada# dva#dasha ma#sa#n vai juhva#no ja#tavedasam 46 parastriyo na#bhilas%ed va#ca#tha manasa#pi va# anr%tam% ca na bha#s%eta ma#ta#pitroh% kr%te 'pi va# 47 abhigacchen maha#devam% vima#nastham% maha#balam svayambhuvam% ca pashyeta vima#nam% samupasthitam 48 kuma#ryah% ka#n~cana#bha#sa# ru#pavatyo nayanti tam rudra#n%a#m% tam adhi#va#sam% divi divyam% manoharam 49 vars%a#n%y aparimeya#ni yuga#ntam api ca#vaset kot%i#shatasahasram% ca dashakot%ishata#ni ca 50 rudram% nityam% pran%amate devada#nava sam%matam sa tasmai darshanam% pra#pto divase divase bhavet 51 divase dva#dashe yas tu pra#pte vai pra#shate havih% sada# dva#dasha ma#sa#n vai sarvamedha phalam% labhet 52 a#dityair dva#dashais tasya vima#nam% sam%vidhi#yate man%imukta# prava#laish ca maha#rhair upashobhitam 53 ham%sama#la# pariks%iptam% na#gavi#thi# sama#kulam mayu#raish cakrava#kaish ca ku#jadbhir upashobhitam 54 at%t%air mahadbhih% sam%yuktam% brahmaloke pratis%t%hitam nityam a#vasate ra#jan narana#ri# sama#vr%tam r%s%ir evam% maha#bha#gas tv an*gira#h% pra#ha dharmavit 55 trayodashe tu divase yah% pra#pte pra#shate havih% sada# dva#dasha ma#sa#n vai deva satra phalam% labhet 56 raktapadmodayam% na#ma vima#nam% sa#dhayen narah% ja#taru#paprayuktam% ca raktasam%caya bhu#s%itam 57 devakanya#bhir a#ki#rn%am% divya#bharan%abhu#s%itam pun%yagandhodayam% divyam% va#yavyair upashobhitam 58 tatra shan*kupata#kam% ca yuga#ntam% kalpam eva ca ayuta#yutam% tatha# padmam% samudram% ca tatha# vaset 59 gi#tagandharvaghos%aish ca bheri# pan%avanisvanaih% sada# pramuditas ta#bhir devakanya#bhir i#d%yate 60 caturdashe tu divase yah% pu#rn%e pra#shate havih% sada# dva#dasha ma#sa#n vai maha#medha phalam% labhet 61 anirdeshya vayo ru#pa# devakanya#h% svalam%kr%ta#h% mr%s%t%atapta#n*gada dhara# vima#nair anuya#nti tam 62 kalaham%savinirghos%air nu#pura#n%a#m% ca nisvanaih% ka#n~ci#na#m% ca samutkars%ais tatra tatra vibodhyate 63 devakanya# niva#se ca tasmin vasati ma#navah% ja#hnavi# va#luka#ki#rn%e pu#rn%am% sam%vatsaram% nara 64 yas tu paks%e gate bhun*kte ekabhaktam% jitendriyah% sada# da#dasha ma#sa#m%s tu juhva#no ja#tavedasam ra#jasu#ya sahasrasya phalam% pra#pnoty anuttamam 65 ya#nam a#rohate nityam% ham%sabarhin%a sevitam man%iman%d%alakaish citraja#taru#pasama#vr%tam 66 divya#bharan%ashobha#bhir varastri#bhir alam%kr%tam ekastambham% caturdva#ram% sapta bhaumam% suman*galam vaijayanti# sahasraish ca shobhitam% gi#tanisvanaih% 67 divyam% divyagun%opetam% vima#nam adhirohati man%imukta# prava#laish ca bhu#s%itam% vaidyuta prabham vased yugasahasram% ca khad%gakun~jarava#hanah% 68 s%od%ashe divase yas tu sam%pra#pte pra#shate havih% sada# dva#dasha ma#sa#n vai somayajn~aphalam% labhet 69 somakanya# niva#ses%u so 'dhya#vasati nityada# saumya gandha#nuliptash ca ka#maca#ragatir bhavet 70 sudarshana#bhir na#ri#bhir madhura#bhis tathaiva ca arcyate vai vima#nasthah% ka#mabhogaish ca sevyate 71 phalam% padmashataprakhyam% maha#kalpam% dasha#dhikam a#vartana#ni catva#ri sa#gare ya#ty asau narah% 72 divase sapta dashame yah% pra#pte pra#shate havih% sada# dva#dasha ma#sa#n vai juhva#no ja#tavedasam 73 stha#nam% va#run%am aindram% ca raudram% caiva#dhigacchati ma#rutaushanase caiva brahmalokam% ca gacchati 74 tatra daivatakanya#bhir a#sanenopacaryate bhu#r bhuvam% ca#pi deva rs%im% vishvaru#pam aveks%ate 75 tatra deva#dhidevasya kuma#ryo ramayanti tam dva#trim%shad ru#padha#rin%yo madhura#h% samalam%kr%ta#h% 76 candra#ditya#v ubhau ya#vad gagane caratah% prabho ta#vac caraty asau vi#rah% sudha#mr%tarasa#shanah% 77 as%t%a#dashe tu divase pra#shni#ya#d ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#n vai sapta loka#n sa pashyati 78 rathaih% sanandighos%aish ca pr%s%t%hatah% so 'nugamyate devakanya#dhiru#d%hais tu bhra#jama#naih% svalam%kr%taih% 79 vya#ghrasim%haprayuktam% ca meghasvananina#ditam vima#nam uttamam% divyam% susukhi# hy adhirohati 80 tatra kalpasahasram% sa ka#nta#bhih% saha modate sudha# rasam% ca bhun~ji#ta amr%topamam uttamam 81 ekonavim%she divase yo bhun*kte ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#n vai sapta loka#n sa pashyati 82 uttamam% labhate stha#nam apsarogan%asevitam gandharvair upagi#tam% ca vima#nam% su#ryavarcasam 83 tatra#mara varastri#bhir modate vigatajvarah% divya#mbara dharah% shri#ma#n ayuta#na#m% shatam% sama#h% 84 pu#rn%e 'tha divase vim%she yo bhun*kte hy ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#m%s tu satyava#di# dhr%tavratah% 85 ama#m%sa#shi# brahma ca#ri# sarvabhu#tahite ratah% sa loka#n vipula#n divya#n a#ditya#na#m upa#shnute 86 gandharvair apsarobhish ca divyama#lya#nulepanaih% vima#naih% ka#n~canair divyaih% pr%s%t%hatash ca#nugamyate 87 ekavim%she tu divase yo bhun*kte hy ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#n vai juhva#no ja#tavedasam 88 lokam aushanasam% divyam% shakra lokam% ca gacchati ashvinor maruta#m% caiva sukhes%v abhiratah% sada# 89 anabhijn~ash ca duh%kha#na#m% vima#navaram a#sthitah% sevyama#no varastri#bhih% kri#d%aty amaravat prabhuh% 90 dva#vim%she divase pra#pte yo bhun*kte hy ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#n vai juhva#no ja#tavedasam 91 dhr%tima#n ahim%sa# niratah% satyava#g anasu#yakah% loka#n vasu#na#m a#pnoti diva#karasamaprabhah% 92 ka#maca#ri# sudha# ha#ro vima#navaram a#sthitah% ramate devakanya#bhir divya#bharan%abhu#s%itah% 93 trayovim%she tu divase pra#shed yas tv ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#m%s tu mita#ha#ro jitendriyah% 94 va#yor ushanasash caiva rudra lokam% ca gacchati ka#maca#ri# ka#magamah% pu#jyama#no 'psarogan%aih% 95 anekagun%aparyantam% vima#navaram a#sthitah% ramate devakanya#bhir divya#bharan%abhu#s%itah% 96 caturvim%she tu divase yah% pra#shed ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#n vai juhva#no ja#tavedasam 97 a#ditya#na#m adhi#va#se modama#no vasec ciram divyama#lya#mbaradharo divyagandha#nulepanah% 98 vima#ne ka#n~cane divye ham%sayukte manorame ramate devakanya#na#m% sahasrair ayutais tatha# 99 pan~cavim%she tu divase yah% pra#shed ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#m%s tu pus%kalam% ya#nam a#ruhet 100 sim%havya#ghra prayuktaish ca meghasvananina#ditaih% rathaih% sa nandighos%aish ca pr%s%t%hatah% so 'nugamyate 101 devakanya# sama#ru#d%hai ra#jatair vimalaih% shubhaih% vima#nam uttamam% divyam a#stha#ya sumanoharam 102 tatra kalpasahasram% vai vasate stri# shata#vr%te sudha# rasam% copaji#vann amr%ta#v upamam uttamam 103 s%ad%vim%she divase yas tu pra#shni#ya#d ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#m%s tu niyato niyata#shanah% 104 jitendriyo vi#tara#go juhva#no ja#tavedasam sa pra#pnoti maha#bha#gah% pu#myama#no 'psarogan%aih% 105 sapta#na#m% maruta#m% loka#n vasu#na#m% ca#pi sho 'shnute vima#ne spha#t%ike divye sarvaratnair alam%kr%te 106 gandharvair apsarobhish ca pu#jyama#nah% pramodate dve yuga#na#m% sahasre tu divye divyena tejasa# 107 saptavim%she tu divase yah% pra#shed ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#m%s tu juhva#no ja#tavedasam 108 phalam% pra#pnoti vipulam% devaloke ca pu#jyate amr%ta#shi# vasam%s tatra sa vitr%ptah% pramodate 109 devars%icaritam% ra#jan ra#jars%ibhir adhis%t%hitam adhya#vasati divya#tma# vima#navaram a#sthitah% 110 stri#bhir mano'bhira#ma#bhi# ramama#n%o madotkat%ah% yugakaklpa sahasra#n%i tri#n%y a#vasati vai sukham 111 yo 's%t%a#vim%she tu divase pra#shni#ya#d ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#m%s tu jita#tma# vijitendriyah% 112 phalam% devars%icaritam% vipulam% samupa#shnute bhogava#m%s tejasa# bha#ti sahasra#m%shur iva#malah% 113 sukuma#ryash ca na#ryas tam% ramama#n%a#h% suvarcasah% pi#nastanoru jaghana# divya#bharan%abhu#s%ita#h% 114 ramayanti manah%ka#nta# vima#ne su#ryasam%nibhe sarvaka#magame divye kalpa#yuta shatam% sama#h% 115 ekonatrim%she divase yah% pra#shed ekabhojanam sada# dva#dasha ma#sa#n vai satyavratapara#yan%ah% 116 tasya loka#h% shubha# divya# devara#jars%ipu#jita#h% vima#nam% candra shubha#bham% divyam% samadhigacchati 117 ja#taru#pamayam% yuktam% sarvaratnavibhu#s%itam apsarogan%asam%pu#rn%am% gandharvair abhina#ditam 118 tatra cainam% shubha# na#ryo divya#bharan%abhu#s%ita#h% mano'bhira#ma# madhura# ramayanti madotkat%a#h% 119 bhogava#m%s tejasa# yukto vaishva#narasamaprabhah% divyo divyena vapus%a# bhra#jama#na iva#marah% 120 vasu#na#m% maruta#m% caiva sa#dhya#na#m ashvinos tatha# rudra#n%a#m% ca tatha# loka#n brahmalokam% ca gacchati 121 yas tu ma#se gate bhun*kte ekabhaktam% shama#tmakah% sada# dva#dasha ma#sa#n vai brahmalokam ava#pnuya#t 122 sudha# rasakr%ta#ha#rah% shri#ma#n sarvamanoharah% tejasa# vapus%a# laks%mya# bhra#jate rashmiva#n iva 123 divyama#lya#mbaradharo divyagandha#nulepanah% sukhes%v abhirato yogi# duh%kha#na#m avija#nakah% 124 svayam%prabha#bhir na#ri#bhir vima#nastho mahi#yate rudra devars%ikanya#bhih% satatam% ca#bhipu#jyate 125 na#na#vidha suru#pa#bhir na#na# ra#ga#bhir eva ca na#na# madhurabha#s%a#bhir na#na# ratibhir eva ca 126 vima#ne nagara#ka#re su#ryavat su#ryasam%nibhe pr%s%t%hatah% somasam%ka#she udak caiva#bhra sam%nibhe 127 daks%in%a#ya#m% tu rakta#bhe adhasta#n nila man%d%ale u#rdhvam% citra#bhisam%ka#she naiko vasati pu#jitah% 128 ya#vad vars%asahasram% tu jambu#dvi#pe pravars%ati ta#vat sam%vatsara#h% prokta# brahmalokasya dhi#matah% 129 viprus%ash caiva ya#vantyo nipatanti nabhastala#t vars%a#su vars%atas ta#van nivasaty amaraprabhah% 130 ma#sopava#si# vars%ais tu dashabhir svargam uttamam mahars%itvam atha#sa#dya sa shari#ragatir bhavet 131 munir da#nto jitakrodho jitashishnodarah% sada# juhvann agni#m%sh ca niyatah% sam%dhyopa#sanasevita# 132 bahubhir niyamair evam% ma#sa#n ashna#ti yo narah% abhra#vaka#sha shi#lash ca tasya va#so nirucyate 133 divam% gatva# shari#ren%a svena ra#jan yatha#marah% svargam% pun%yam% yatha#ka#mam upabhun*kte yatha#vidhi 134 es%a te bharatashres%t%ha yajn~a#na#m% vidhir uttamah% vya#khya#to hy a#nupu#rvyen%a upava#saphala#tmakah% 135 daridrair manujaih% pa#rtha pra#pyam% yajn~aphalam% yatha# upava#sam imam% kr%tva# gacchec ca parama#m% gatim devadvija#tipu#ja#ya#m% rato bharatasattama 136 upava#savidhis tv es%a vistaren%a praki#rtitah% niyates%v apramattes%u shaucavatsu maha#tmasu 137 dambhadroha nivr%ttes%u kr%tabuddhis%u bha#rata acales%v aprakampes%u ma# te bhu#d atra sam%shayah% | | 1 [y] yad varam% sarvati#rtha#na#m% tad bravi#hi pita#maha yatra vai paramam% shaucam% tan me vya#khya#tum arhasi 2 [bh] sarva#n%i khalu ti#rtha#ni gun%avanti mani#s%in%a#m yat tu ti#rtham% ca shaucam% ca tan me shr%n%u sama#hitah% 3 aga#dhe vimale shuddhe satyatoye dhr%tihrade sna#tavyam% ma#nase ti#rthe sattvam a#lambya sha#shvatam 4 ti#rthashaucam anarthitvam a#rdavam% satyam a#rjavam ahim%sa# sarvabhu#ta#na#m a#nr%sham%syam% damah% shamah% 5 nirmama# niraham%ka#ra# nirdvam%dva# nis%parigraha#h% shucayas ti#rthabhu#ta#s te ye bhaiks%am upabhun~jate 6 tattvavit tv anaham%buddhis ti#rtham% paramam ucyate shaucalaks%an%am etat te sarvatraiva#nvaveks%an%am 7 rajas tamah% sattvam atho yes%a#m% nirdhautam a#tmanah% shauca#shauce na te sakta#h% svaka#ryaparima#rgin%ah% 8 sara tya#ges%v abhirata#h% sarvajn~a#h% sarvadarshinah% shaucena vr%ttashauca#rtha#s te ti#rtha#h% shucayash ca te 9 nodaka klinnaga#tras tu sna#ta ity abhidhi#yate sa sna#to yo damasna#tah% sa ba#hya#bhyantarah% shucih% 10 ati#tes%v anapeks%a# ye pra#ptes%v arthes%u nirmama#h% shaucam eva param% tes%a#m% yes%a#m% notpadyate spr%ha# 11 prajn~a#nam% shaucam eveha shari#rasya vishes%atah% tatha# nis% kim%canatvam% ca manasash ca prasannata# 12 vr%ttashaucam% manah% shaucam% ti#rthashaucam% param% hitam jn~a#notpannam% ca yac chaucam% tac chaucam% paramam% matam 13 manasa#tha pradi#pena brahma jn~a#nabalena ca sna#ta# ye ma#nase ti#rthe tajjn~a#h% ks%etrajn~adarshinah% 14 sama#ropitashaucas tu nityam% bhava samanvitah% kevalam%gun%a sam%pannah% shucir eva narah% sada# 15 shari#rastha#ni ti#rtha#ni prokta#ny eta#ni bha#rata pr%thivya#m% ya#ni ti#rtha#ni pun%ya#ni shr%n%u ta#ny api 16 yatha# shari#rasyoddesha#h% shucayah% parinirmita#h% tatha# pr%thivya# bha#ga#sh ca pun%ya#ni salila#ni ca 17 pra#rthana#c caiva ti#rthasya sna#na#c ca pitr%tarpan%a#t dhunanti pa#pam% ti#rthes%u pu#ta# ya#nti divam% sukham 18 parigraha#c ca sa#dhu#na#m% pr%thivya#sh caiva tejasa# ati#va pun%ya#s te bha#ga#h% salilasya ca tejasa# 19 manasash ca pr%thivya#sh ca pun%yati#rtha#s tatha#pare ubhayor eva yah% sna#tah% sa siddhim% shi#ghram a#pnuya#t 20 yatha#balam% kriya# hi#nam% kriya# va# balavarjita# neha sa#dhayate ka#ryam% sama#yuktas tu sidhyati 21 evam% shari#rashaucena ti#rthashaucena ca#nvita#h% tatah% siddhim ava#pnoti dvividham% shaucam uttamam | | 1 [y] pita#maha maha#ba#ho sarvasha#stravisha#rada shrotum iccha#mi martya#na#m% sam%sa#ravidhum uttamam 2 kena vr%ttena ra#jendra vartama#na# nara# yudhi pra#pnuvanty uttamam% svargam% katham% ca narakam% nr%pa 3 mr%tam% shari#ram utsr%jya ka#s%t%halos%t%a samam% jana#h% praya#nty amum% lokam itah% ko vai ta#n anugacchati 4 [bh] asa#v a#ya#ti bhagava#n br%haspatir uda#radhi#h% pr%cchainam% sumaha#bha#gam etad guhyam% sana#tanam 5 naitad anyena shakyam% hi vaktum% kena cid adya vai vakta# br%haspatisamo na hy anyo vidyate kva cit 6 [v] tayoh% sam%vadator evam% pa#rtha ga#n*geyayos tada# a#jaga#ma vishuddha#tma# bhagava#n sa br%haspatih% 7 tato ra#ja# samuttha#ya dhr%tara#s%t%ra purogamah% pu#ja#m anupama#m% cakre sarve te ca sabha# sadah% 8 tato dharmasuto ra#ja# bhagavantam% br%haspatim upagamya yatha#nya#yam% prashnam% papraccha suvratah% 9 [y] bhagavan sava dharmajn~a sarvasha#stravisha#rada martyasya kah% saha#yo vai pita# ma#ta# suto guruh% 10 mr%tam% shari#ram utsr%jya ka#s%t%halos%t%a samam% jana#h% gacchanty amutra lokam% vai ka enam anugacchati 11 [b] ekah% prasu#to ra#jendra jantur eko vinashyati ekas tarati durga#n%i gacchaty ekash ca durgatim 12 asaha#yah% pita# ma#ta# tatha# bhra#ta# suto guruh% jn~a#tisam%bandhivargash ca mitravargas tathaiva ca 13 mr%tam% shari#ram utsr%jya ka#s%t%halos%t%a samam% jana#h% muhu#rtam upatis%t%hanti tato ya#nti para#n*mukha#h% tais tac chari#ram utsr%s%t%am% dharma eko 'nugacchati 14 tasma#d dharmah% saha#ya#rthe sevitavyah% sada# nr%bhih% pra#n%i# dharmasama#yukto naraka#yopapadyate 15 tasma#n nya#ya#gatair arthair dharmam% seveta pan%d%itah% dharma eko manus%ya#n%a#m% saha#yah% pa#ralaukikah% 16 lobha#n moha#d anukrosha#d bhaya#d va#py abahushrutah% narah% karoty aka#rya#n%i para#rthe lobhamohitah% 17 dharmash ca#rthash ca ka#mash ca tritayam% ji#vite phalam etat trayam ava#ptavyam adharmaparivarjitam 18 [y] shrutam% bhagavato va#kyam% dharmayuktam% param% hitam shari#ravicayam% jn~a#tum% buddhis tu mama ja#yate 19 mr%tam% shari#rarahitam% su#ks%mam avyaktata#m% gatam acaks%ur vis%ayam% pra#ptam% katham% dharmo 'nugacchati 20 [b] pr%thivi# va#yur a#ka#sham a#po jyotish ca pan~camam buddhir a#tma# ca sahita# dharmam% pashyanti nityada# 21 pra#n%ina#m iha sarves%a#m% sa#ks%ibhu#ta#ni ca#nisham etaish ca sa ha dharmo 'pi tam% ji#vam anugacchati 22 tvag asthi ma#m%sam% shukram% ca shon%itam% ca maha#mate shari#ram% varjayanty ete ji#vitena vivarjitam 23 tato dharmasama#yuktah% sa ji#vah% sukham edhate iha loke pare caiva kim% bhu#yah% kathaya#mi te 24 [y] anudarshitam% bhagavata# yatha# dharmo 'nugacchati etat tu jn~a#tum iccha#mi katham% retah% pravartate 25 [b] annam ashnanti ye deva#h% shari#rastha# nareshvara pr%thivi# va#yur a#ka#sham a#po jyotir manas tatha# 26 tatas tr%ptes%u ra#jendra tes%u bhu#tes%u pan~casu manah%s%as%t%hes%u shuddha#tman retah% sam%padyate mahat 27 tato garbhah% sam%bhavati stri#pum%soh% pa#rtha sam%game etat te sarvam a#khya#tam% kim% bhu#yah% shrotum icchasi 28 [y] a#khya#tam etad bhavata# garbhah% sam%ja#yate yatha# yatha# ja#tas tu purus%ah% prapadyati tad ucyata#m 29 [b] a#sanna ma#trah% satatam% tair bhu#tair abhibhu#yate vipramuktash ca tair bhu#taih% punar ya#ty apara#m% gatim sa tu bhu#tasama#yuktah% pra#pnute ji#va eva ha 30 tato 'sya karma pashyanti shubham% va# yadi va#shubham devata#h% pan~ca bhu#tastha#h% kim% bhu#yah% shrotum icchasi 31 [y] tvag asthi ma#m%sam utsr%jya taish ca bhu#tair vivarjitah% ji#vah% sa bhagava#n kvasthah% sukhaduh%khe samashnute 32 [b] ji#vo dharmasama#yuktah% shi#ghram% retastvam a#gatah% stri#n%a#m% pus%pam% sama#sa#dya su#te ka#lena bha#rata 33 yamasya purus%aih% klesham% yamasya purus%air vadham duh%kham% sam%sa#racakram% ca narah% klesham% ca vindati 34 iha loke ca sa pra#n%i# janmaprabhr%ti pa#rthiva svakr%tam% karma vai bhun*kte dharmasya phalam a#shritah% 35 yadi dharmam% yatha#shakti janmaprabhr%ti sevate tatah% sa purus%o bhu#tva# sevate nityada# sukham 36 atha#ntara# tu dharmasya adharmam upasevate sukhasya#nantaram% duh%kham% sa ji#vo 'py adhigacchati 37 adharmen%a sama#yukto yamasya vis%ayam% gatah% mahad duh%kham% sama#sa#dya tiryagyonau praja#yate 38 karman%a# yena yeneha yasya#m% yonau praja#yate ji#vo mohasama#yuktas tan me nigadatah% shr%n%u 39 yad etad ucyate sha#stre setiha#se sac chandasi yamasya vis%ayam% ghoram% martyo lokah% prapadyate 40 adhi#tya caturo veda#n dvijo mohasamanvitah% patita#t pratigr%hya#tha kharayonau praja#yate 41 kharo ji#vati vars%a#n%i dasha pan~ca ca bha#rata kharo mr%to bali#vardah% sapta vars%a#n%i ji#vati 42 bali#vardo mr%tash ca#pi ja#yate brahmara#ks%asah% brahmaraks%as tu tri#n ma#sa#m%s tato ja#yati bra#hman%ah% 43 patitam% ya#jayitva# tu kr%miyonau praja#yate tatra ji#vati vars%a#n%i dasha pan~ca ca bha#rata 44 kr%mibha#va#t pramuktas tu tato ja#yati gardabhah% gardabhah% pan~cavars%a#n%i pan~cavars%a#n%i su#karah% shva# vars%am ekam% bhavati tato ja#yati ma#navah% 45 upa#dhya#yasya yah% pa#pam% shis%yah% kurya#d abuddhima#n sa ji#va iha sam%sa#ra#m%s tri#n a#pnoti na sam%shayah% 46 pra#k shva# bhavati ra#jendra tatah% kravya#t tatah% kharah% tatah% pretah% pariklis%t%ah% pashca#j ja#yati bra#hman%ah% 47 manasa#pi guror bha#rya#m% yah% shis%yo ya#ti pa#pakr%t so 'dhama#n ya#ti sam%sa#ra#n adharmen%eha cetasa# 48 shvayonau tu sa sam%bhu#tas tri#n%i vars%a#n%i ji#vati tatra#pi nidhanam% pra#ptah% kr%miyonau praja#yate 49 kr%mibha#vam anupra#pto vars%am ekam% sa ji#vati tatas tu nidhanam% pra#pya brahmayonau praja#yate 50 yadi putrasamam% shis%yam% gurur hanya#d aka#ran%e a#tmanah% ka#maka#ren%a so 'pi ham%sah% praja#yate 51 pitaram% ma#taram% va#pi yas tu putro 'vamanyate so 'pi ra#jan mr%to jantuh% pu#rvam% ja#yati gardabhah% 52 kharo ji#vati ma#sa#m%s tu dasha shva# ca caturdasha bid%a#lah% sapta ma#sa#m%s tu tato ja#yati ma#navah% 53 ma#ta# pitaram a#krushya sa#rikah% sam%praja#yate ta#d%ayitva# tu ta#v eva ja#yate kacchapo nr%pa 54 kacchapo dashavars%a#n%i tri#n%i vars%a#n%i shakyakah% vya#lo bhu#tva# tu s%an% ma#sa#m%s tato ja#yati ma#nus%ah% 55 bhartr%pin%d%am upa#shnan yo ra#jadvis%t%a#ni sevate so 'pi mohasama#panno mr%to ja#yati va#narah% 56 va#naro dashavars%a#n%i tri#n%i vars%a#n%i mu#s%akah% shva# bhu#tva# ca#tha s%an% ma#sa#m%s tato ja#yati ma#nus%ah% 57 nya#sa#paharta# tu naro yamasya vis%ayam% gatah% sam%sa#ra#n%a#m% shatam% gatva# kr%miyonau praja#yate 58 tatra ji#vati vars%a#n%i dasha pan~ca ca bha#rata dus%kr%tasya ks%ayam% gatva# tato ja#yati ma#nus%ah% 59 asu#yako narash ca#pi mr%to ja#yati sha#rn*gakah% vishva#saharta# tu naro mi#no ja#yati durmatih% 60 bhu#tva# mi#no 's%t%a vars%a#n%i mr%go ja#yati bha#rata mr%gas tu caturo ma#sa#m%s tatash cha#gah% praja#yate 61 cha#gas tu nidhanam% pra#pya pu#rn%e sam%vatsare tatah% ki#t%ah% sam%ja#yate jantus tato ja#yati ma#nus%ah% 62 dha#nya#n yava#m%s tila#n ma#s%a#n kulattha#n sars%apa#m%sh can%a#n kala#ya#n atha mudga#m%sh ca godhu#ma#n atasi#s tatha# 63 sasyasya#nyasya harta# ca moha#j jantur acetanah% sa ja#yate maha#ra#ja mu#s%ako nirapatrapah% 64 tatah% pretya maha#ra#ja punar ja#yati su#karah% su#karo ja#tama#tras tu rogen%a mriyate nr%pa 65 shva# tato ja#yate mu#d%hah% karman%a# tena pa#rthiva shva# bhu#tva# pan~cavars%a#n%i tato ja#yati ma#nus%ah% 66 parada#ra#bhimarsham% tu kr%tva# ja#yati vai vr%kah% shva# sr%ga#las tato gr%dhro vya#lah% kan*ko bakas tatha# 67 bhra#tur bha#rya#m% tu durbuddhir yo dhars%ayati mohitah% pum%skolikatvam a#pnoti so 'pi sam%vatsaram% nr%pa 68 sakhibha#rya#m% guror bha#rya#m% ra#jabha#rya#m% tathaiva ca pradhars%ayitva# ka#ma#d yo mr%to ja#yati su#karah% 69 su#karah% pan~cavars%a#n%i pan~cavars%a#n%i shva#vidhah% pipi#lakas tu s%an% ma#sa#n ki#t%ah% sya#n ma#sam eva ca eta#n a#sa#dya sam%sa#ra#n kr%miyonau praja#yate 70 tatra ji#vati ma#sa#m%s tu kr%miyonau trayo dasha tato 'dharmaks%ayam% kr%tva# punar ja#yati ma#nus%ah% 71 upasthite viva#he tu da#ne yajn~e 'pi va#bhibho moha#t karoti yo vighnam% sa mr%to ja#yate kr%mih% 72 kr%mir ji#vati vars%a#n%i dasha pan~ca ca bha#rata adharmasya ks%ayam% kr%tva# tato ja#yati ma#nus%ah% 73 pu#rvam% dattva# tu yah% kanya#m% dviti#ye sam%prayacchati so 'pi ra#jan mr%to jantuh% kr%miyonau praja#yate 74 tatra ji#vati vars%a#n%i trayodasha yudhis%t%hira adharmasam%ks%aye yuktas tato ja#yati ma#nus%ah% 75 devaka#ryam upa#kr%tya pitr%ka#ryam atha#pi ca anirva#pya samashnan vai tato ja#yati va#yasah% 76 va#yaso dashavars%a#n%i tato ja#yati kukkut%ah% ja#yate lavakash ca#pi ma#sam% tasma#t tu ma#nus%ah% 77 jyes%t%ham% pitr%samam% ca#pi bhra#taram% yo 'vamanyate so 'pi mr%tyum upa#gamya kraun~cayonau praja#yate 78 kraun~co ji#vati ma#sa#m%s tu dasha dvau sapta pan~ca ca tato nidhanam a#panno ma#nus%atvam upa#shnute 79 vr%s%alo bra#hman%i# gatva# kr%miyonau praja#yate tatra#patyam% samutpa#dya tato ja#yati mu#s%akah% 80 kr%taghnas tu mr%to ra#jan yamasya vis%ayam% gatah% yamasya vis%aye kruddhair vadham% pra#pnoti da#run%am 81 pat%t%isam% mudgaram% shu#lam agnikumbham% ca da#run%am asi patravanam% ghoram% va#luka#m% ku#t%asha#lmali#m 82 eta#sh ca#nya#sh ca bahvi#h% sa yamasya vis%ayam% gatah% ya#tana#h% pra#pya tatrogra#s tato vadhyati bha#rata 83 sam%sa#racakram a#sa#dya kr%miyonau praja#yate kr%mir bhavati vars%a#n%i dasha pan~ca ca bha#rata tato garbham% sama#sa#dya tatraiva mriyate shishuh% 84 tato garbhashatair jantur bahubhih% sam%praja#yate sam%sa#ra#m%sh ca bahu#n gatva# tatas tiryak praja#yate 85 mr%to duh%kham anupra#pya bahuvars%agan%a#n iha apunarbha#va sam%yuktas tatah% ku#rmah% praja#yate 86 ashastram% purus%am% hatva# sa shastrah% purus%a#dhamah% artha#rthi# yadi va# vairi# sa mr%to ja#yate kharah% 87 kharo ji#vati vars%e dve tatah% sha#sten%a vadhyate sa mr%to mr%gayonau tu nityodvigno 'bhija#yate 88 mr%go vadhyati shastren%a gate sam%vatsare tu sah% hato mr%gas tato mi#nah% so 'pi ja#lena badhyate 89 ma#se caturthe sam%pra#pte shva#padah% sam%praja#yate shva#pado dashavars%a#n%i dvi#pi# vars%a#n%i pan~ca ca 90 tatas tu nidhanam% pra#ptah% ka#laparya#ya coditah% adharmasya ks%ayam% kr%tva# tato ja#yati ma#nus%ah% 91 striyam% hatva# tu durbuddhir yamasya vis%ayam% gatah% bahu#n klesha#n sama#sa#dya sam%sa#ra#m%sh caiva vim%shatim 92 tatah% pashca#n maha#ra#ja kr%miyonau praja#yate kr%mir vim%shativars%a#n%i bhu#tva# ja#yati ma#nus%ah% 93 bhojanam% corayitva# tu maks%ika# ja#yate narah% maks%ika# sam%ha vashago bahu#n ma#sa#n bhavaty uta tatah% pa#paks%ayam% kr%tva# ma#nus%atvam ava#pnute 94 va#dyam% hr%tva# tu purus%o mashakah% sam%praja#yate tatha# pin%ya#ka sam%mishram ashanam% corayen narah% sa ja#yate babhru samo da#run%o mu#s%ako narah% 95 lavan%am% corayitva# tu ci#ri# va#kah% praja#yate dadhi hr%tva# bakash ca#pi plavo matsya#n asam%skr%ta#n 96 corayitva# payash ca#pi bala#ka# sam%praja#yate yas tu corayate tailam% tailapa#yi# praja#yate corayitva# tu durbuddhir madhu dam%shah% praja#yate 97 ayo hr%tva# tu durbuddhir va#yaso ja#yate narah% pa#yasam% corayitva# tu tittiritvam ava#pnute 98 hr%tva# pais%t%am apu#pam% ca kumbholu#kah% praja#yate phalam% va# mu#lakam% hr%tva# apu#pam% va# pipi#likah% 99 ka#m%syam% hr%tva# tu durbuddhir ha#ri#to ja#yate narah% ra#jatam% bha#janam% hr%tva# kapotah% sam%praja#yate 100 hr%tva# tu ka#n~canam% bha#n%d%am% kr%miyonau praja#yate kraun~cah% ka#rpa#sikam% hr%tva# mr%to ja#yati ma#navah% 101 corayitva# narah% pat%t%am% tv a#vikam% va#pi bha#rata ks%aumam% ca vastram a#da#ya shasho jantuh% praja#yate 102 varn%a#n hr%tva# tu purus%o mr%to ja#yati barhin%ah% hr%tva# rakta#ni vastra#n%i ja#yate ji#va ji#vikah% 103 varn%aka#di#m%s tatha# gandha#m%sh corayitva# tu ma#navah% chucchundaritvam a#pnoti ra#jam*l lobhapara#yan%ah% 104 vishva#sena tu niks%iptam% yo nihnavati ma#navah% sa gata#sur naras ta#dr%n* matsyayonau praja#yate 105 matsyayonim anupra#pya mr%to ja#yati ma#nus%ah% ma#nus%atvam anupra#pya ks%i#n%a#yur upapadyate 106 pa#pa#ni tu narah% kr%tva# tiryag ja#yati bha#rata na ca#tmanah% prama#n%am% te dharmam% ja#nanti kim% cana 107 ye pa#pa#ni nara#h% kr%tva# nirasyanti vrataih% sada# sukhaduh%khasama#yukta# vya#dhita#s te bhavanty uta 108 asam%va#sa#h% praja#yante mleccha#sh ca#pi na sam%shayah% nara#h% pa#pasama#ca#ra# lobhamohasamanvita#h% 109 varjayanti ca pa#pa#ni janmaprabhr%ti ye nara#h% aroga# ru#pavantas te dhaninash ca bhavanty uta 110 striyo 'py etena kalpena kr%tva# pa#pam ava#pnuyuh% etes%a#m eva jantu#na#m% patni#tvam upaya#nti ta#h% 111 parasvaharan%e dos%a#h% sarva eva praki#rtita#h% etad vai lesha ma#tren%a kathitam% te maya#nagha aparasmin katha# yoge bhu#yah% shros%yasi bha#rata 112 etan maya# maha#ra#ja brahman%o vadatah% pura# surars%i#n%a#m% shrutam% madhye pr%s%t%ash ca#pi yatha#tatham 113 maya#pi tava ka#rtsnyena yatha#vad anuvarn%itam etac chrutva# maha#ra#ja dharme kuru manah% sada# | | 1 [y] adharmasya gatir brahman kathita# me tvaya#nagha dharmasya tu gatim% shrotum iccha#mi vadata#m% vara kr%tva# karma#n%i pa#pa#ni katham% ya#nti shubha#m% gatim 2 [br%haspati] kr%tva# pa#pa#ni karma#n%i adharmavasham a#gatah% manasa# vipari#tena nirayam% pratipadyate 3 moha#d adharmam% yah% kr%tva# punah% samanutapyate manah% sama#dhisam%yukto na sa seveta dus%kr%tam 4 yatha# yatha# narah% samyag adharmam anubha#s%ate sama#hitena manasa# vimucyati tatha# tatha# bhujam%ga iti nirmoka#t pu#rvabhukta#j jara#nvita#t 5 adattva#pi prada#na#ni vividha#ni sama#hitah% manah% sama#dhisam%yuktah% sugatim% pratipadyate 6 prada#na#ni tu vaks%ya#mi ya#ni dattva# yudhis%t%hira narah% kr%tva#py aka#rya#n%i tada# dharmen%a yujyate 7 sarves%a#m eva da#na#na#m annam% shres%t%ham uda#hr%tam pu#rvam annam% prada#tavyam r%juna# dharmam icchata# 8 pra#n%a# hy annam% manus%ya#n%a#m% tasma#j jantush ca ja#yate anne pratis%t%hita# loka#s tasma#d annam% praka#shate 9 annam eva prasham%santi devars%ipitr%ma#nava#h% annasya hi prada#nena svargam a#pnoti kaushikah% 10 nya#yalabdham% prada#tavyam% dvijebhyo hy annam uttamam sva#dhya#yasamupetebhyah% prahr%s%t%ena#ntara#tmana# 11 yasya hy annam upa#shnanti bra#hman%a#na#m% shata# dasha hr%s%t%ena manasa# dattam% na sa tiryaggatir bhavet 12 bra#hman%a#na#m% sahasra#n%i dasha bhojyanarars%abha naro 'dharma#t pramucyeta papes%v abhiratah% sada# 13 bhaiks%en%a#nnam% sama#hr%tya vipro veda puraskr%tah% sva#dhya#yanirate vipre dattveha sukham edhate 14 ahim%san bra#hman%am% nityam% nya#yena paripa#lya ca ks%atriyas tarasa# pra#ptam annam% yo vai prayacchati 15 dvijebhyo vedavr%ddhebhyah% prayatah% susama#hitah% tena#pohati dharma#tma# dus%kr%tam% karma pa#n%d%ava 16 s%ad%bha#gaparishuddham% ca kr%s%er bha#gam upa#rjitam vaishyo dadad dvija#tibhyah% pa#pebhyah% parimucyate 17 ava#pya pra#n%asam%deham% ka#rkashyena sama#rjitam annam% dattva dvija#tibhyah% shu#drah% pa#pa#t pramucyate 18 aurasena balena#nnam arjayitva#vihim%sakah% yah% prayacchati viprebhyo na sa durga#n%i sevate 19 nya#yena#va#ptam annam% tu naro lobhavivarjitah% dvijebhyo veda vr%ddhebhyo dattva pa#pa#t pramucyate 20 annam u#rjah% karam% loke dattvorjasvi# bhaven narah% sata#m% pantha#nam a#shritya sarvapa#pa#t pramucyate 21 da#nakr%dbhih% kr%tah% pantha# yena ya#nti mani#s%in%ah% te sma pra#n%asya da#ta#ras tebhyo dharmah% sana#tanah% 22 sarva#vastha manus%yen%a nya#yena#nnam upa#rjitam ka#ryam% pa#tragatam% nityam annam% hi parama# gatih% 23 annasya hi prada#nena naro durgam% na sevate tasma#d annam% prada#tavyam anya#ya parivarjitam 24 yated bra#hman%a pu#rvam% hi bhoktum annam% gr%hi# sada# avandhyam% divasam% kurya#d annada#nena ma#navah% 25 bhojayitva# dashashatam% naro veda vida#m% nr%pa nya#yavid dharmavidus%a#m itiha#savida#m% tatha# 26 na ya#ti narakam% ghoram% sam%sa#ra#m%sh ca na sevate sarvaka#masama#yuktah% pretya ca#py ashnute phalam 27 evam% sukhasama#yukto ramate vigatajvarah% ru#pava#n ki#rtima#m%sh caiva dhanava#m%sh copapadyate 28 etat te sarvam a#khya#tam annada#naphalam% mahat mu#lam etad dhi dharma#n%a#m% prada#nasya ca bha#rata | | 1 [y] ahim%sa# vaidikam% karma dhya#nam indriyasam%yamah% tapo 'tha gurushushru#s%a# kim% shreyah% puras%am% prati 2 [b] sarva#n%y eta#ni dharmasya pr%thag dva#ra#n%i sarvashah% shr%n%u sam%ki#rtyama#na#ni s%ad% eva bharatars%abha 3 hanta nih%shreyasam% jantor aham% vaks%ya#my anuttamam ahim%sa#pa#shrayam% dharmam% yah% sa#dhayati vai narah% 4 tri#n dos%a#n sarvabhu#tes%u nidha#ya purus%ah% sada# ka#makrodhau ca sam%yamya tatah% siddhim ava#pnute 5 ahim%saka#ni bhu#ta#ni dan%d%ena vinihanti yah% a#tmanah% sukham anvicchan na sa pretya subhi# bhavet 6 a#tmopamash ca bhu#tes%u yo vai bhavati pu#rus%ah% nyastadan%d%o jitakrodhah% sa pretya sukham edhate 7 sarvabhu#ta#tmabhu#tasya sarvabhu#ta#ni pashyatah% deva#pi ma#rge muhyanti apadasya padais%in%ah% 8 na tatparasya sam%dadya#t pratiku#lam% yad a#tmanah% es%a sam%ks%epato dharmah% ka#ma#d anyah% pravartate 9 pratya#khya#ne ca da#ne ca sukhaduh%khe priya#priye a#tmaupamyena purus%ah% sama#dhim adhigacchati 10 yatha# parah% prakramate 'pares%u; tatha#parah% prakramate parasmin es%aiva te 'stu#pama# ji#valoke; yatha# dharmo naipun%enopadis%t%ah% 11 [v] ity uktva# tam% suragurur dharmara#jam% yudhis%t%hiram divam a#cakrame dhi#ma#n pashyata#m eva nas tada# | | 1 [v] tato yudhis%t%hiro ra#ja# sharatalpe pita#maham punar eva maha#teja#h% papraccha vadata#m% varam 2 r%s%ayo bra#hman%a# deva#h% prasham%santi maha#mate ahim%sa# laks%an%am% dharmam% veda pra#ma#n%ya darshana#t 3 karman%a# manujah% kurvan him%sa#m% pa#rthiva sattama va#ca# ca manasa# caiva katham% duh%kha#t pramucyate 4 [bh] caturvidheyam% nirdis%t%a# ahim%sa# brahmava#dibhih% es%aikato 'pi vibhras%t%a# na bhavaty arisu#dana 5 yatha# sarvash catus%pa#das tribhih% pa#dair na tis%t%hati tathaiveyam% mahi#pa#la procyate ka#ran%ais tribhih% 6 yatha# na#gapade 'nya#ni pada#ni padaga#mina#m sarva#n%y eva#pidhi#yante padaja#ta#ni kaun~jare evam% lokes%v ahim%sa# tu nirdis%t%a# dharmatah% para# 7 karman%a# lipyate jantur va#ca# ca manasaiva ca 8 pu#rvam% tu manasa# tyaktva# tatha# va#ca#tha karman%a# trika#ran%am% tu nirdis%t%am% shru#yate brahmava#dibhih% 9 mano va#ci tatha#sva#de dos%a# hy es%u pratis%t%hita#h% na bhaks%ayanty ato ma#m%sam% tapo yukta# mani#s%in%ah% 10 dos%a#m%s tu bhaks%an%e ra#jan ma#m%sasyeha nibodha me putrama#m%sopamam% ja#nan kha#date yo vicetanah% 11 ma#ta# pitr%sama#yoge putratvam% ja#yate yatha# rasam% ca prati jihva#ya#h% prajn~a#nam% ja#yate tatha# tatha# sha#stres%u niyatam% ra#go hy a#sva#dita#d bhavet 12 asam%skr%ta#h% sam%skr%ta#sh ca lavan%a#lavan%a#s tatha# prajn~a#yante yatha# bha#va#s tatha# cittam% nirudhyate 13 bheri#shan*khamr%dan*ga#dya#m%s tantri# shabda#m%sh ca pus%kala#n nis%evis%yanti vai manda# ma#m%sabhaks%a#h% katham% nara#h% 14 acintitam anuddis%t%am asam%kalpitam eva ca rasam% gr%ddhya#bhibhu#ta# vai prasham%santi phala#rthinah% prasham%sa# hy eva ma#m%sasya dos%akarmaphala#nvita# 15 ji#vitam% hi parityajya bahavah% sa#dhavo jana#h% svama#m%saih% parama#m%sa#ni paripa#lya divam% gata#h% 16 evam es%a# maha#ra#ja caturbhih% ka#ran%air vr%ta# ahim%sa# tava nirdis%t%a# sarvadharma#rthasam%hita# | | 1 [y] ahim%sa# paramo dharma ity uktam% bahushas tvaya# shra#ddhes%u ca bhava#n a#ha pitr%#n a#mis%a ka#n*ks%in%ah% 2 ma#m%sair bahuvidhaih% proktas tvaya# shra#ddhavidhih% pura# ahatva# ca kuto ma#m%sam evam etad virudhyate 3 ja#to nah% sam%shayo dharme ma#m%sasya parivarjane dos%o bhaks%ayatah% kah% sya#t kash ca#bhaks%ayato gun%ah% 4 hatva# bhaks%ayato va#pi paren%opahr%tasya va# hanya#d va# yah% parasya#rthe kri#tva# va# bhaks%ayen narah% 5 etad iccha#mi tattvena kathyama#nam% tvaya#nagha nicayena ciki#rs%a#mi dharmam etam% sana#tanam 6 katham a#yur ava#pnoti katham% bhavati sattvava#n katham avyan*gata#m eti laks%an%yo ja#yate katham 7 [bh] ma#m%sasya bhaks%an%e ra#jan yo 'dharmah% kurupum%gava tam% me shr%n%u yatha#tattvam% yash ca#sya vidhiru#ttamah% 8 ru#pam avyan*gata#m a#yur buddhim% sattvam% balam% smr%tim pra#ptu ka#mair narair him%sa# varjita# vai kr%ta#tmabhih% 9 r%s%i#n%a#m atra sam%va#do bahushah% kurupum%gava babhu#va tes%a#m% tu matam% yat tac chr%n%u yudhis%t%hira 10 yo yajeta#shvamedhena ma#si ma#si yatavratah% varjayen madhu ma#m%sam% ca samam etad yudhis%t%hira 11 saptars%ayo va#lakhilya#s tathaiva ca mari#cipa#h% ama#m%sa bhaks%an%am% ra#jan prasham%santi mani#s%in%ah% 12 na bhaks%ayati yo ma#m%sam% na hanya#n na ca gha#tayet tam% mitram% sarvabhu#ta#na#m% manuh% sva#yambhuvo 'bravi#t 13 adhr%s%yah% sarvabhu#ta#na#m% vishva#syah% sarvajantus%u sa#dhu#na#m% sam%mato nityam% bhaven ma#m%sasya varjana#t 14 svama#m%sam% parama#m%sena yo vardhayitum icchati na#radah% pra#ha dharma#tma# niyatam% so 'vasi#dati 15 dada#ti yajate ca#pi tapasvi# ca bhavaty api madhu ma#m%sanivr%ttyeti pra#haivam% sa br%haspatih% 16 ma#si ma#sy ashvamedhena yo yajeta shatam% sama#h% na kha#dati ca yo mam%sam% samam etan matam% mama 17 sada# yajati satren%a sada# da#nam% prayacchati sada# tapasvi# bhavati madhu ma#m%sasya varjana#t 18 sarve veda# na tat kuryuh% sarvayajn~a#sh ca bha#rata yo bhaks%ayitva# ma#m%sa#ni pashca#d api nivartate 19 dus%karam% hi rasajn~ena ma#m%sasya parivarjanam cartum% vratam idam% shres%t%ham% sarvapra#n%y abhara pradam 20 sarvabhu#tes%u yo vidva#n dada#ty abhara daks%in%a#m da#ta# bhavati loke sa pra#n%a#na#m% na#tra sam%shayah% 21 evam% vai paramam% dharmam% prasham%santi mani#s%in%ah% pra#n%a# yatha#tmano 'bhi#s%t%a# bhu#ta#na#m api te tatha# 22 a#tmaupamyena gantavyam% buddhimadbhir maha#tmabhih% mr%tyuto bhayam asti#ti vidus%a#m% bhu#tim icchata#m 23 kim% punar hanyama#na#na#m% tarasa# ji#vita#rthina#m aroga#n%a#m apa#pa#na#m% pa#pair ma#m%sopaji#vibhih% 24 tasma#d viddhi maha#ra#ja ma#m%sasya parivarjanam dharmasya#yatanam% shres%t%ham% svargasya ca sukhasya ca 25 ahim%sa# paramo dharmas tatha#him%sa# param%tapah% ahim%sa# paramam% satyam% tato dharmah% pravartate 26 na hi ma#m%sam% tr%n%a#t ka#s%t%ha#d upala#d va#pi ja#yate hatva# jantum% tato ma#m%sam% tasma#d dos%o 'sya bhaks%an%e 27 sva#ha# svadha#mr%ta bhujo deva#h% satya#rjava priya#h% kravya#da#n ra#ks%asa#n viddhi jihma#nr%ta para#yan%a#n 28 ka#nta#res%v atha ghores%u durges%u gahanes%u ca ra#tra#v ahani sam%dhya#su catvares%u sabha#su ca ama#m%sa bhaks%an%e ra#jan bhayam ante na gacchati 29 yadi cet kha#dako na syan na tada# gha#tako bhavet gha#takah% kha#daka#rtha#ya tam% gha#tayati vai narah% 30 abhaks%yam etad iti va# iti him%sa# nivartate kha#daka#rtham ato him%sa# mr%ga#di#na#m% pravartate 31 yasma#d grasati caiva#yur him%saka#na#m% maha#dyute tasma#d vivarjayen ma#m%sam% ya icched bhu#tim a#tmanah% 32 tra#ta#ram% na#dhigacchanti raudra#h% pra#n%ivihim%saka#h% udvejani#ya# bhu#ta#na#m% yatha# vya#lamr%ga#s tatha# 33 lobha#d va# buddhimoha#d va# balavi#rya#rtham eva ca sam%sarga#d va#tha pa#pa#na#m adharmarucita# nr%n%a#m 34 svama#m%sam% parama#m%sena yo vardhayitum icchati udvignava#se vasati yatra tatra#bhija#yate 35 dhanyam% yashasyam a#yus%yam% svargyam% svastyayanam% mahat ma#m%sasya#bhaks%an%am% pra#hur niyata#h% paramars%ayah% 36 idam% tu khalu kaunteya shrutam a#si#t pura# maya# ma#rkan%d%eyasya vadato ye dos%a# ma#m%sabhaks%an%e 37 yo hi kha#dati ma#m%sa#ni pra#n%ina#m% ji#vita#rthina#m hata#na#m% va# mr%ta#na#m% va# yatha# hanta# tathaiva sah% 38 dhanena kra#yato hanti kha#dakash copabhogatah% gha#tako vadhabandha#bhya#m ity es%a trividho vadhah% 39 akha#dann anumodam%sh ca bha#vados%en%a ma#navah% yo 'numanyeta hantavyam% so 'pi dos%en%a lipyate 40 adhr%s%yah% sarvabhu#ta#na#m a#yus%ma#n ni#rujah% sukhi# bhavaty abhaks%ayan ma#m%sam% daya#va#n pra#n%ina#m iha 41 hiran%yada#nair goda#nair bhu#mida#naish ca sarvashah% ma#m%sasya#bhaks%an%e dharmo vishis%t%ah% sya#d iti shrutih% 42 aproks%itam% vr%tha# ma#m%sam% vidhihi#nam% na bhaks%ayet bhaks%ayan nirayam% ya#ti naro na#sty atra sam%shayah% 43 proks%ita#bhyuks%itam% ma#m%sam% tatha# bra#hman%a ka#myaya# alpados%am iha jn~eya vipari#te tu lipyate 44 kha#dakasya kr%te jantum% yo hanya#t purus%a#dhamah% maha#dos%akaras tatra kha#dako na tu gha#takah% 45 ijya# yajn~ashrutikr%tair yo ma#rgair abudho janah% hanya#j jantum% ma#m%sagr%ddhri# sa vai narakabha#n narah% 46 bhaks%ayitva# tu yo ma#m%sam% pashca#d api nivartate tasya#pi sumaha#n dharmo yah% pa#pa#d vinivartate 47 a#harta# ca#numanta# ca vishista# kraya vikrayi# sam%skarta# copabhokta# ca gha#taka#h% sarva eva te 48 idam anyat tu vaks%ya#mi prama#n%am% vidhinirmitam pura#n%am r%s%ibhir jus%t%am% vedes%u parinishcitam 49 pravr%tti laks%an%e dharme phala#rthibhir abhidrute yathoktam% ra#jasha#rdu#la na tu tan moks%aka#n*ks%in%a#m 50 havir yat sam%skr%tam% mantraih% proks%ita#bhyuks%itam% shuci vedoktena prama#n%ena pitr%#n%a#m% prakriya#su ca ato 'nyatha# vr%tha# ma#m%sam abhaks%yam% manur abravi#t 51 asvargyam ayashasyam% ca raks%ovad bharatars%abha vidhina# hi nara#h% pu#rvam% ma#m%sam% ra#jan abhaks%ayan 52 ya icchet purus%o 'tyantam a#tma#nam% nirupadravam sa varjayeta ma#m%sa#ni pra#n%ina#m iha sarvashah% 53 shru#yate hi pura#kalpe nr%n%a#m% vri#hi mayah% pashuh% yena#yajanta yajva#nah% pun%yalokapara#yan%a#h% 54 r%s%ibhih% sam%shayam% pr%s%t%o vasush cedipatih% pura# abhaks%yam iti ma#m%sam% sa pra#ha bhaks%yam iti prabho 55 a#ka#sha#n medini#m% pra#ptas tatah% sa pr%thivi#patih% etad eva punash coktva# vivesha dharan%i#talam 56 praja#na#m% hitaka#mena tv agastyena maha#tmana# a#ran%ya#h% sarvadaivatya#h% proks%ita#s tapasa# mr%ga#h% 57 kriya# hy evam% na hi#yante pitr%daivatasam%shrita#h% pri#yante pitarash caiva nya#yato ma#m%satarpita#h% 58 idam% tu shr%n%u ra#jendra ki#rtyama#nam% maya#nagha abhaks%an%e sarvasukham% ma#m%sasya manuja#dhipa 59 yas tu vars%ashatam% pu#rn%am% tapas tapyet suda#run%am yash caikam% varjayen ma#m%sam% samam etan matam% mama 60 kaumude tu vishes%en%a shuklapakshe nara#dhipa varjayet sarvama#m%sa#ni dharmo hy atra vidhi#yate 61 caturo va#rs%ika#n ma#sa#n yo ma#m%sam% parivarjayet catva#ri bhadra#n%y a#pnoti ki#rtim a#yur yashobalam 62 atha va# ma#sam apy ekam% sarvama#m%sa#ny abhaks%ayan ati#tya sarvaduh%kha#ni sukhi# ji#ven nira#mayah% 63 ye varjayanti ma#m%sa#ni ma#sashah% paks%asho 'pi va# tes%a#m% him%sa# nivr%tta#na#m% brahmaloko vidhi#yate 64 ma#m%sam% tu kaumudam% paks%am% varjitam% pa#rtha ra#jabhih% sarvabhu#ta#tmabhu#tair tair vijn~a#ta#rthapara#varaih% 65 na#bha#gena#mbari#s%en%a gayena ca maha#tmana# a#yus%a# ca#naran%yena dili#pa raghupu#rubhih% 66 ka#rtavi#rya#niruddha#bhya#m% nahus%en%a yaya#tina# nr%gen%a vis%vagashvena tathaiva shashabinduna# yuvana#shvena ca tatha# shibinaushi#naren%a ca 67 shyenacitren%a ra#jendra somakena vr%ken%a ca raivatena ranti devena vasuna# sr%n~jayena ca 68 duh%s%antena karu#s%en%a ra#ma#larka nalais tatha# viru#pa#shvena nimina# janakena ca dhi#mata# 69 silena pr%thuna# caiva vi#rasenena caiva ha iks%va#kun%a# shambhuna# ca shvetena sagaren%a ca 70 etaish ca#nyaish ca ra#jendra pura# ma#m%sam% na bhaks%itam sha#radam% kaumudam% ma#sam% tatas te svargam a#pnuvan 71 brahmaloke ca tis%t%hanti jvalama#na#h% shriya#nvita#h% upa#syama#na# gandharvaih% stri#sahasrasamanvita#h% 72 tad etad uttamam% dharmam ahim%sa# laks%an%am% shubham ye caranti maha#tma#no na#kapr%s%t%he vasanti te 73 madhu ma#m%sam% ca ye nityam% varjayanti#ha dha#rmika#h% janmaprabhr%ti madyam% ca sarve te munayah% smr%ta#h% vishis%t%ata#m% jn~a#tis%u ca lalbhante na#tra sam%shayah% 74 a#pannash ca#pado mucyed baddhomucyeta bandhana#t mucyet tatha#turo roga#d duh%kha#n mucyeta duh%khitah% 75 tiryagyonim% na gaccheta ru#pava#m%sh ca bhaven narah% buddhima#n vai kurushres%t%ha pra#pnuya#c ca mahad yashah% 76 etat te kathitam% ra#jan ma#m%sasya parivarjane pravr%ttau ca nivr%ttau ca vidha#nam r%s%inirmitam | | 1 [y] ime vai ma#nava# loke bhr%sham% ma#m%sasya gr%ddhinah% visr%jya bhaks%a#n vividha#n yatha# raks%ogan%a#s tatha# 2 na#pu#pa#n vividha#ka#ra#n~ sha#ka#ni vividha#ni ca s%a#d%ava#n rasayoga#m%sh ca tathecchanti yatha#mis%am 3 tatra me buddhir atraiva visarge parimuhyate na manye rasatah% kim% cin ma#m%sato 'sti#ha kim% cana 4 tad iccha#mi gun%a#n~ shrotum% ma#m%sasya#bhaks%an%e 'pi va# bhaks%an%e caiva ye dos%a#s ta#m%sh caiva purus%ars%abha 5 sarvam% tattvena dharmajn~a yadha#vad iha dharmatah% kim% va# bhaks%yam abhaks%yam% va# sarvam etad vadasva me 6 [bh] evam etan maha#ba#ho yatha# vadasi bha#rata na ma#m%sa#d aram atra#nyad rasato vidyate bhuvi 7 ks%ataks%i#n%a#bhitapta#na#m% gra#myadharmarata#sh ca ye adhvana# karshita#na#m% ca na ma#m%sa#d vidyate param 8 sadyo vardhayati pra#n%a#n pus%t%im agryam% dada#ti ca na bhaks%o 'bhyadhikah% kash cin ma#m%sa#d asti param%tapa 9 vivarjane tu bahavo gun%a#h% kauravanandana ya bhavanti manus%ya#n%a#m% ta#n me nigadatah% shr%n%u 10 svama#m%sam% parama#m%sair yo vivardhayitum icchati na#sti ks%udrataras tasma#n na nr%sham%sataro narah% 11 na hi pra#n%a#t priyataram% loke kim% cana vidyate tasma#d daya#m% narah% kurya#d yatha#tmani tatha# pare 12 shukra#c ca ta#ta sam%bhu#tir ma#m%sasyeha na sam%shayah% bhaks%an%e tu maha#n dos%o vadhena saha kalpate 13 ahim%sa# laks%an%o dharma iti veda vido viduh% yad ahim%sram% bhavet karma tat kurya#d a#tmava#n narah% 14 pitr%daivatayajn~es%u proks%itam% havir ucyate vidhina# veda dr%s%t%ena tad bhuktveha na dus%yati 15 yajn~a#rthe pashavah% sr%s%t%a# ity api shru#yate shrutih% ato 'nyatha# pravr%tta#na#m% ra#ks%aso vidhir ucyate 16 ks%atriya#n%a#m% tu yo dr%s%t%o vidhis tam api me shr%n%u vi#ryen%opa#rjitam% ma#m%sam% yatha# kha#dan na dus%yati 17 a#ran%ya#h% sarvadauvatya#h% proks%ita#h% sarvasho mr%ga#h% agastyena pura# ra#jan mr%gaya# yena pu#jyate 18 na#tma#nam aparityajya mr%gaya# na#ma vidyate samata#m upasam%gamya ru#pam% hanya#n na va# nr%pa 19 ato ra#jars%ayah% sarve mr%gaya#m% ya#nti bha#rata lipyante na hi dos%en%a na caitat pa#takam% viduh% 20 na hi tatparamam% kim% cid iha loke paratra ca yat sares%v iha lokes%u daya# kauravanandana 21 na bhayam% vidyate ja#tu narasyeha daya#vatah% daya#vata#m ime loka#h% pare ca#pi tapasvina#m 22 abhayam% sarvabhu#tebhyo yo dada#ti daya#parah% abhayam% tasya bhu#ta#ni dadati#ty anushushrumah% 23 ks%atam% ca skhalitam% caiva patitam% klis%t%am a#hatam sarvabhu#ta#ni raks%anti sames%u vis%ames%u ca 24 nainam% vya#lamr%ga# ghnanti na pisha#ca# na ra#ks%asa#h% mucyante bhayaka#les%u moks%ayanti ca ye para#n 25 pra#n%ada#na#t param% da#nam% na bhu#tam% na bhavis%yati na hy a#tmanah% priyatarah% kash cid asti#ti nishcitam 26 anis%t%am% sarvabhu#ta#na#m% maran%am% na#ma bha#rata mr%tyuka#le hi bhu#ta#na#m% sadyo ja#yati vepathuh% 27 ja#tijanma jara#duh%khe nityam% sam%sa#rasa#gare jantavah% parivartante maran%a#d udvijanti ca 28 garbhava#ses%u pacyante ks%a#ra#mla kat%ukai rasaih% mu#tra shles%ma puri#s%a#n%a#m% sparshaish ca bhr%shada#run%aih% 29 ja#ta#sh ca#py avasha#s tatra bhidyama#na#h% punah% punah% pa#t%yama#na#sh ca deshyante vivasha# ma#m%sagr%ddhinah% 30 kumbhi# pa#ke ca pacyante ta#m% ta#m% yonim upa#gata#h% a#kramya ma#ryama#n%a#sh ca bhra#myante vai punah% punah% 31 na#tmano 'sti priyatarah% pr%thivya#m anusr%tya ha tasma#t pra#n%is%u sarves%u daya#va#n a#tmava#n bhavet 32 sarvama#m%sa#ni yo ra#jan ya#vaj ji#vam% na bhaks%ayet svarge sa vipulam% stha#nam% pra#pnuya#n na#tra sam%shayah% 33 ye bhaks%ayanti ma#m%sa#ni bhu#ta#na#m% ji#vitais%in%a#m bhaks%yante te 'pi tair bhu#tair iti me na#sti sam%shayah% 34 ma#m% sa bhaks%ayate yasma#d bhaks%ayis%ye tam apy aham etan ma#m%sasya ma#m%satvam ato buddhyasva bha#rata 35 gha#tako vadhyate nityam% tatha# vadhyeta bandhakah% a#kros%t%a#krushyate ra#jan dves%t%a# dves%yatvam a#pnute 36 yena yena shari#ren%a yad yat karma karoti yah% tena tena shari#ren%a tat tat palam upa#shnute 37 ahim%sa# paramo dharmas tatha#him%sa# paro damah% ahim%sa# paramam% da#nam ahim%sa# paramas tapah% 38 ahim%sa# paramo yajn~as tatha#hisma# param% balam ahim%sa# paramam% mitram ahim%sa# paramam% sukham ahim%sa# paramam% satyam ahim%sa# paramam% shrutam 39 sarvayajn~es%u va# da#nam% sarvati#rthes%u ca#plutam sarvada#naphalam% va#pi naitat tulyam ahim%saya# 40 ahim%srasya tapo 'ks%ayyam ahim%sro yajate sada# ahim%srah% sarvabhu#ta#na#m% yatha# ma#ta# yatha# pita# 41 etat phalam ahim%sa#ya# bhu#yash ca kurupum%gava na hi shakya# gun%a# vaktum iha vars%ashatair api | | 1 [y] aka#ma#sh ca sa ka#ma#sh ca hata# ye 'smin maha#have ka#m% yonim% pratipanna#s te tan me bru#hi pita#maha 2 duh%kham% pra#n%aparitya#gah% purus%a#n%a#m% maha#mr%dhe ja#na#mi tattvam% dharmajn~a pra#n%atya#gam% sudus%karam 3 samr%ddhe va#samr%ddhe va# shubhe va# yadi va#shubhe ka#ran%am% tatra me bru#hi sarvajn~o hy asi me matah% 4 [bh] samr%ddhe va#samr%ddhe va# shubhe va# yadi va#shubhe sam%sa#re 'smin sama#ja#ta#h% pra#n%inah% pr%thivi#pate 5 nirata# yena bha#vena tatra me shr%n%u ka#ran%am samyak ca#yam anuprashnas tvayoktash ca yudhis%t%hira 6 atra te vartayis%ya#mi pura#vr%ttam idam% nr%pa dvaipa#yanasya sam%va#dam% ki#t%asya ca yudhis%t%hira 7 brahmabhu#tash caran viprah% kr%s%n%a dvaupa#yanah% pura# dadarsha ki#t%am% dha#vantam% shi#ghram% shakat%avartmani 8 gatijn~ah% sarvabhu#ta#na#m% rutajn~ash ca shari#rin%a#m sarvajn~ah% sarvado dr%s%t%va# ki#t%am% vacanam abravi#t 9 ki#t%a sam%trastaru#po 'si tvaritash caiva laks%yase kva dha#vasi tad a#caks%va kutas te hayam a#gatam 10 [k] shakat%asya#sya mahato dos%am% shrutva# bhayam% mama a#gatam% vai maha#buddhe svana es%a hi da#run%ah% shru#yate na sa ma#m% hanya#d iti tasma#d apa#krame 11 shvasata#m% ca shr%n%omy evam% goputra#n%a#m% pracodyata#m vahata#m% sumaha#bha#ram% sam%nikars%e svanam% prabho nr%n%a#m% ca sam%va#hayata#m% shru#yate vividhah% svanah% 12 sod%hum asmadvidhenais%a na shakyah% ki#t%a yonina# tasma#d apakrama#my es%a bhaya#d asya#t suda#run%a#t 13 duh%kham% hi mr%tyur bhu#ta#na#m% ji#vitam% ca sudurlabham ato bhi#tah% pala#ya#mi gaccheyam% na#sukham% sukha#t 14 [bh] ity uktah% sa tu tam% pra#ha kutah% ki#t%a sukham% tava maran%am% te sukham% manye tiryagyonau hi vartase 15 shabdam% sparsham% rasam% gandham% bhoga#m%sh cocca#vaca#n bahu#n na#bhija#na#si ki#t%a tvam% shreyo maran%am eva te 16 [k] sarvatra nirato ji#va iti#ha#pi sukham% mama cetaya#mi maha#pra#jn~a tasma#d iccha#mi ji#vitum 17 iha#pi vis%ayah% sarvo yatha# deham% pravartitah% ma#nus%a#s tiryaga#sh caiva pr%thag bhoga# vishes%atah% 18 aham a#sam% manus%yo vai shu#dro bahudhanah% pura# abrahman%yo nr%sham%sash ca kadaryo vr%ddhiji#vinah% 19 va#k ti#ks%n%o nikr%tiprajn~o mos%t%a# vishvasya sarvashah% mithah% kr%to 'panidhanah% parasvaharan%e ratah% 20 bhr%tya#tithi janash ca#pi gr%he paryus%ito maya# ma#tsarya#t sva#du ka#mena nr%sham%sena bubhu#s%ata# 21 deva#rtham% pitr%yajn~a#rtham annam% shraddha# kr%tam% maya# na dattam arthaka#mena deyam annam% puna#ti ha 22 guptam% sharan%am a#shritya bhayes%u sharan%a# gata#h% akasma#n na bhaya#t tyakta# na ca tra#ta# bhayais%in%ah% 23 dhanam% dha#nyam% priya#n da#ra#n ya#nam% va#sas tatha#dbhutam shriyam% dr%s%t%va# manus%ya#n%a#m asu#ya#mi nirarthakam 24 i#rs%yuh% parasukham% dr%s%t%va# a#tata#yy abubhu#s%akah% trivargahanta# ca#nyes%a#m a#tmaka#ma#nuvartakah% 25 nr%sham%sagun%abhu#yis%t%ham% pura# karmakr%tam% maya# smr%tva# tad anutapye 'ham% tyaktva# priyam iva#tmajam 26 shubha#na#m api ja#na#mi kr%ta#na#m% karman%a#m% phalam ma#ta# ca pu#jita# vr%ddha# bra#hman%ash ca#rcito maya# 27 sakr%j ja#tigun%opetah% sam%gatya gr%ham a#gatah% atithih% pu#jito brahmas tena ma#m% na#jaha#t smr%tih% 28 karman%a# tena caiva#ham% sukha#sha#m iha laks%aye tac chrotum aham iccha#mi tvattah% shreyas tapodhana | | 1 [v] shubhena karman%a# yad vai tiryagyonau na muhyase mamaiva ki#t%a tat karma yena tvam% na pramuhyase 2 aham% hi darshana#d eva ta#raya#mi tapobala#t tapobala#d dhi balavad balam anyan na vidyate 3 ja#na#mi pa#paih% svakr%tair gatam% tva#m% ki#t%a ki#t%ata#m ava#psyasi param% dharmam% dharmastho yadi manyase 4 karmabhu#mikr%tam% deva# bhun~jate tiryaga#sh ca ye dharma#d api manus%yes%u ka#mo 'rthash ca yatha# gun%aih% 5 va#gbuddhipa#n%ipa#daish ca#py upetasya vipashcitah% kim% hi#yate manus%yasya mandasya#pi hi ji#vatah% 6 ji#van hi kurute pu#ja#m% vipra#gryah% shashisu#ryayoh% bruvann api katham% pun%ya#m% tatra ki#t%a tvam es%yasi 7 gun%abhu#ta#ni bhu#ta#ni tatra tvam upabhoks%yase tatra te 'ham% vines%ya#mi brahmatvam% yatra cecchasi 8 sa tatheti pratishrutya ki#t%o vartmany atis%t%hata tam r%s%im% dras%t%um agamat sarva#sv anya#su yonis%u 9 shva#vid godha# vara#ha#n%a#m% tathaiva mr%gapaks%in%a#m shvapa#kavaishya shu#dra#n%a#m% ks%atriya#n%a#m% ca yonis%u 10 sa ki#t%ety evam a#bha#s%ya r%s%in%a# satyava#dina# pratismr%tya#tha jagra#ha pa#dau mu#rdhna# kr%ta#n~jalih% 11 [k] idam% tad atulam% stha#nam i#ps%itam% dashabhir gun%aih% yad aham% pra#pya ki#t%atvam a#gato ra#japutrata#m 12 vahanti ma#m atibala#h% kun~jara# hemama#linah% syandanes%u ca ka#mboja# yukta#h% paramava#jinah% 13 us%t%ra#shvatara yukta#ni ya#na#ni ca vahanti ma#m sa ba#ndhavah% saha#ma#tyash ca#shna#mi pishitaudanam 14 gr%hes%u suniva#ses%u sukhes%u shayanes%u ca para#rdhyes%u maha#bha#ga svapa#mi#ha supu#jitah% 15 sarves%v aparara#tres%u su#tama#gadhabandinah% stuvanti ma#m% yatha# devam% mahendram% priyava#dinah% 16 prasa#da#t satyasam%dhasya bhavato 'mitatejasah% yad aham% ki#t%ata#m% pra#rya sam%pra#pto ra#japutrata#m 17 namas te 'stu maha#pra#jn~a kim% karomi prasha#dhi ma#m tvat tapobalanirdis%t%am idam% hy adhitagam% maya# 18 [v] arcito 'ham% tvaya# ra#jan va#gbhir adya yadr%cchaya# adya te ki#t%ata#m% pra#pya smr%tir ja#ta#jugupsita# 19 na tu na#sho 'sti pa#pasya yat tvayopacitam% pura# shu#dren%a#rtha pradha#nena nr%sham%sena#tata#yina# 20 mama te darshanam% pra#ptam% tac caiva sukr%tam% pura# tiryagyonau sma ja#tena mama ca#py arcana#t tatha# 21 itas tvam% ra#japutratva#d bra#hman%yam% samava#psyasi gobra#hman%a kr%te pra#n%a#n hutva#tmi#ya#n ran%a#jire 22 ra#japutra sukham% pra#pya r%tu#m%sh caiva#ptadaks%in%a#n atha modis%yase svarge brahmabhu#to 'vyayah% sukhi# 23 tiryagyoniya#h% shu#drata#m abhyupaiti; shu#dro vaishyatvam% ks%atriyatvam% ca vaishyah% vr%ttashla#ghi# ks%atriyo bra#hman%atvam%; svargam% pun%yam% bra#hman%ah% sa#dhuvr%ttah% | | 1 [bh] ks%atradharmam anupra#ptah% smarann eva sa vi#ryava#n tyaktva# ca ki#t%ata#m% ra#jam%sh caca#ra vipulam% tapah% 2 tasya dharma#rthavidus%o dr%s%t%va# tad vipulam% tapah% a#jaga#ma dvijashres%t%hah% kr%s%n%advaipa#yanas tada# 3 [v] ks%a#tram% caiva vratam% ki#t%a bhu#ta#na#m% paripa#lanam ks%atram% caiva vratam% dhya#yam%s tato vipratvam es%yasi 4 pa#hi sarva#h% praja#h% samyak shubha#shubhavid a#tmava#n shubhaih% sam%vibhajan ka#mair ashubha#na#m% ca pa#vanaih% 5 a#tmava#n bhava supri#tah% svadharmacaran%e ratah% ks%a#tri#m% tanum% samutsr%jya tato vipratvam es%yasi 6 [bh] so 'tha#ran%yam abhipretya punar eva yudhis%t%hira mahars%er vacanam% shrutva# praja# dharmen%a pa#lya ca 7 aciren%aiva ka#lena ki#t%ah% pa#rthiva sattama praja#pa#lanadharmen%a pretya vipratvam a#gatah% 8 tatas tam% bra#hman%am% dr%s%t%va# punar eva maha#yasha#h% a#jaga#ma maha#pra#jn~ah% kr%s%n%advaipa#yanas tada# 9 [v] bho bho viprars%abha shri#man ma# vyathis%t%ha#h% katham% cana shubhakr%c chubhayoni#s%u pa#pakr%t pa#payonis%u upapadyati dharmajn~a yatha# dharmam% yatha#gamam 10 tasma#n mr%tyubhaya#t ki#t%a ma# vyathis%t%ha#h% katham% cana dharmalopa#d bhayam% te sya#t tasma#d dharmam% carottamam 11 [k] sukha#t sukhataram% pra#pto bhagavam%s tvatkr%te hy aham dharmamu#la#m% shriyam% pra#pya pa#pma# nas%t%a iha#dya me 12 [bh] bhagavad vacana#t ki#t%o bra#hman%yam% pra#pya durlabham akarot pr%thivi#m% ra#jan yajn~ayu#pa shata#n*kita#m tatah% sa#lokyam agamad brahman%o brahma vittamah% 13 ava#pa ca param% ki#t%ah% pa#rtha brahma sana#tanam svakarmaphalanirvr%ttam% vya#sasya vacana#t tada# 14 te 'pi yasma#t svabha#vena hata#h% ks%atriya pum%gava#h% sam%pra#pta#s te gatim% pun%ya#m% tasma#n ma# shoca putraka | | 1 [y] vidya# tapash ca da#nam% ca kim etes%a#m% vishis%yate pr%ccha#mi tva# sata#m% shres%t%ha tan me bru#hi pita#maha 2 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam maitreyasya ca sam%va#dam% kr%s%n%advaipa#yanasya ca 3 kr%s%n%a dvaipa#yano ra#jann ajn~a#ca caritam% caran va#ra#n%asya#m upa#tis%t%han maitreyam% svairin%i# kule 4 tam upasthitam a#si#nam% jn~a#tva# sa munisattamam arcitva# bhojaya#m a#sa maitreyo 'shanam uttamam 5 tadannam uttamam% bhuktva# gun%avat sa#rvaka#mikam pratis%t%hama#no 'smayata pri#tah% kr%s%n%o maha#mana#h% 6 tam utsmayantam% sam%preks%ya maitreyah% kr%s%n%am abravi#t ka#ran%am% bru#hi dharma#tman yo 'smayis%t%ha#h% kutash ca te tapasvino dhr%timatah% pramodah% samupa#gatah% 7 etat pr%ccha#mi te vidvann abhiva#dya pran%amya ca a#tmanash ca tapo bha#gyam% maha#bha#gyam% tathaiva ca 8 pr%thag a#caratas ta#ta pr%thag a#tmani ca#tmanoh% alpa#ntaram aham% manye vishit%s%am api va# tvaya# 9 [v] aticcheda#tiva#da#bhya#m% smayo 'yam% samupa#gatah% asatyam% veda vacanam% kasma#d vedo 'nr%tam% vadet 10 tri#n%y eva tu pada#ny a#huh% purus%asyottamam% vratam na druhyec caiva dadya#c ca satyam% caiva param% vadet ida#ni#m% caiva nah% kr%tyam% purasta#c ca param% smr%tam 11 alpo 'pi ta#dr%sho da#yo bhavaty uta maha#phalah% tr%s%ita#ya ca yad dattam% hr%dayena#nasu#yata# 12 tr%s%itas tr%s%ita#ya tvam% dattvaitad ashanam% mama ajais%i#r mahato loka#n maha#yajn~air iva#bhibho ato da#napavitren%a pri#to 'smi tapasaiva ca 13 pun%yasyaiva hi te gandhah% pun%yasyaiva ca darshanam pun%yash ca va#ti gandhas te manye karmavidha#natah% 14 adhikam% ma#rjana#t ta#ta tathaiva#py anulepana#t shubham% sarvapavitrebhyo da#nam eva param% bhavet 15 ya#ni#ma#ny uttama#ni#ha vedokta#ni prasham%sasi tes%a#m% shres%t%hatamam% da#nam iti me na#sti sam%shayah% 16 da#nakr%dbhih% kr%tah% pantha# yena ya#nti mani#s%in%ah% te hi pra#n%asya da#ta#ras tes%u dharmah% pratis%t%hitah% 17 yatha# veda#h% svadhi#ta#sh ca yatha# cendriyasam%yamah% sarvatya#go yatha# ceha tatha# da#nam anuttamam 18 tvam% hi ta#ta sukha#d eva sukham es%yasi shobhanam sukha#t sukhatara pra#ptim a#pnute matima#n narah% 19 tan nah% pratyaks%am evedam upalabdham asam%shayam shri#mantam a#pnuvanty artha# da#nam% yajn~as tatha# sukham 20 sukha#d eva param% duh%kham% duh%kha#d anyat param% sukham dr%shyate hi maha#pra#jn~a niyatam% vai svabha#vatah% 21 trividha#ni#ha vr%tta#ni narasya#hur mani#s%in%ah% pun%yam anyat pa#pam anyan na pun%yam% na ca pa#pakam 22 na vr%ttam% manyate 'nyasya manyate 'nyasya pa#pakam tatha# svakarma nirvr%ttam% na pun%yam% na ca pa#pakam 23 ramasvaidhasva modasya dehi caiva yajasva ca na tva#m abhibhavis%yanti vaidya# na ca tapasvinah% | | 1 [bh] evam uktah% pratyuva#ca maitreyah% karma pu#jakah% atyantam% shri#mati kule ja#tah% pra#jn~o bahushrutah% 2 asam%shayam% maha pra#jn~a yathaiva#ttha tathaiva tat anujn~a#tas tu bhavata# kim% cid bru#ya#m aham% vibho 3 [v] yad yad icchasi maitreya ya#vad ya#vad yatha#tatha# bru#hi ta#van maha#pra#jn~a shushru#s%e vacanam% tava 4 [m] nirdos%am% nirmalam% caiva vacanam% da#nasam%hitam vidya# tapobhya#m% hi bhava#n bha#vita#tma# na sam%shayah% 5 bhavato bha#vita#tmatva#d da#yo 'yam% sumaha#n mama bhu#yo buddhya#nupashya#mi susamr%ddhatapa# iva 6 api me darshana#d eva bhavato 'bhyudayo maha#n manye bhavatprasa#do 'yam% tad dhi karma svabha#vatah% 7 tapah% shrutam% ca yonish ca#py etad bra#hman%ya ka#ran%am tribhir gun%aih% samuditas tato bhavati vai dvijah% 8 tasmim%s tr%pte ca tr%pyante pitaro daivata#ni ca na hi shrutavata#m% kim% cid adhikam% bra#hman%a#d r%te 9 yatha# hi sukr%te ks%etre phalam% vindati ma#navah% evam% dattva# shrutavati phalam% da#ta# samashnute 10 bra#hman%ash cen na vidyeta shrutavr%ttopasam%hitah% pratigrahi#ta# da#nasya mogham% sya#d dhanina#m% dhanam 11 adan hy avidva#n hanty annam adyama#nam% ca hanti tam tam% ca hanyati yasya#nnam% sa hatva# hanyate 'budhah% 12 prabhur hy annam adan vidva#n punar janayati#shvarah% sa ca#nna#j ja#yate tasma#t su#ks%ma eva vyatikramah% 13 yad eva dadatah% pun%yam% tad eva pratigr%hn%atah% na hy ekacakram% varteta ity evam r%s%ayo viduh% 14 yatra vai bra#hman%a#h% santi shrutavr%ttopasam%hita#h% tatra da#naphalam% pun%yam iha ca#mutra ca#shnute 15 ye yonishuddha#h% satatam% tapasy abhirata# bhr%sham da#na#dhyayanasam%panna#s te vai pu#jyatama#h% sada# 16 tair hi sadbhih% kr%tah% pantha#sh cetaya#no na muhyate te hi svargasya neta#ro yajn~ava#ha#h% sana#tana#h% | | 1 [bh] evam uktah% sa bhagava#n maitreyam% pratyabha#s%ata dis%t%yaivam% tvam% vija#na#si dis%t%ya# te buddhir i#dr%shi# loko hy ayam% gun%a#n eva bhu#yis%t%ham% sma prasham%sati 2 ru#pama#navayo ma#nashri# ma#na#sh ca#py asam%shayam dis%t%ya# na#bhibhavanti tva#m% daivas te 'yam anugrahah% yat te bhr%shataram% da#na#d vartayis%ya#mi tac chr%n%u 3 ya#ni#ha#gama sha#stra#n%i ya#sh ca ka#sh cit pravr%ttayah% ta#ni vedam% puraskr%tya pravr%tta#ni yatha#kramam 4 aham% da#nam% prasham%sa#mi bhava#n api tapah% shrute tapah% pavitram% vedasya tapah% svargasya sa#dhanam 5 tapasa# mahad a#pnoti vidyaya# ceti nah% shrutam tapasaiva ca#panuded yac ca#nyad api dus%kr%tam 6 yad yad dhi kim% cit sam%dha#ya purus%as tapyate tapah% sarvam etad ava#pnoti bra#hman%o vedapa#ragah% 7 duranvayam% dus%pradhr%s%yam% dura#pam% duratikramam sarvam% vai tapasa#bhyeti tapohi balavattaram 8 sura#po 'sam%mata#da#yi# bhru#n%aha# gurutalpagah% tapasa# tarate sarvam enasash ca pramucyate 9 sarvavidyas tu caks%us%ma#n api ya#dr%sha ta#dr%shah% tapasvinau ca ta#v a#hus ta#bhya#m% ka#ryam% sada# namah% 10 sarve pu#jya#h% shrutadhana#s tathaiva ca tapasvinah% da#naprada#h% sukhampretya pra#pnuvanti#ha ca shriyam 11 imam% ca brahmalokam% ca lokam% ca balavattaram annada#naih% sukr%tinah% pratipadyanti laukika#h% 12 pu#jita#h% pu#jayanty eta#n ma#nita# ma#nayanti ca ada#ta# yatra yatraiti sarvatah% sam%pran%udyate 13 akarta# caiva karta# ca labhate yasya ya#dr%sham yady evordhvam% yady ava#kca tvam% lokam abhiya#syasi 14 pra#psyase tvann apa#na#ni ya#ni da#syasi ka#ni cit medha#vy asi kule ja#tah% shrutava#n anr%sham%sava#n 15 kauma#ra da#ravratava#n maitreya nirato bhava etad gr%ha#n%a prathamam% prashastam% gr%hamedhina#m 16 yo bharta# va#sita#tus%t%o bhartus tus%t%a# ca va#sita# yasminn evam% kule sarvam% kalya#n%am% tatra vartate 17 adbhir ga#tra#n malam iva tamo 'gniprabhaya# yatha# da#nena tapasa# caiva sarvapa#pam apohyate 18 svasti pra#pnuhi maitreya gr%ha#n sa#dhu vraja#my aham etan manasi kartavyam% shreya evam% bhavis%yati 19 tam% pran%amya#tha maitreyah% kr%tva# ca#bhipradaks%in%am svasti pra#pnotu bhagava#n ity uva#ca kr%ta#n~jalih% | | 1 [y] sat stri#n%a#m% samuda#ca#ram% sava dharmabhr%ta#m% vara shrotum iccha#my aham% tvattas tam% me bru#hi pita#maha 2 [bh] sarvajn~a#m% sarvadharmajn~a#m% devaloke manasvini#m kaikeyi# sumana# na#ma sha#n%d%ili#m% paryapr%cchata 3 kena vr%ttena kalya#n%i sama#ca#ren%a kena va# vidhu#ya sarvapa#pa#ni devalokam% tvam a#gata# 4 huta#shanashikheva tvam% jvalama#na# svatejasa# suta# ta#ra#dhipasyeva prabhaya# divam a#gata# 5 araja#m%si ca vastra#n%i dha#rayanti# gataklama# vima#nastha# shubhe bha#si sahasragun%am ojasa# 6 na tvam alpena tapasa# da#nena niyamena va# imam% lokam anupra#pta# tasma#t tattvam% vadasva me 7 iti pr%s%t%a# sumanaya# madhuram% ca#ruha#sini# sha#n%d%ili# nibhr%tam% va#kyam% sumana#m idam abravi#t 8 na#ham% ka#s%a#yavasana# na#pi valkaladha#rin%i# na ca mun%d%a# na jat%ila# bhu#tva# devatvam a#gata# 9 ahita#ni ca va#kya#ni sarva#n%i parus%a#n%i ca apramatta# ca bharta#ram% kada# cin na#ham abruvam 10 devata#na#m% pitr%#n%a#m% ca bra#hman%a#na#m% ca pu#jane apramatta# sada# yukta# shvashru# shvashura vartini# 11 paishunye na pravarta#mi na mamaitan manogatam adva#re na ca tis%t%ha#mi ciram% na kathaya#mi ca 12 asad va# hasitam% kim% cid ahitam% va#pi karman%a# rahasyam arahasyam% va# na pravarta#mi sarvatha# 13 ka#rya#rthe nirgatam% ca#pi bharta#ram% gr%ham a#gatam a#sanenopasam%yojya pu#jaya#mi sama#hita# 14 yad yac ca na#bhija#na#ti yad bhojyam% na#bhinandati bhaks%yam% va#py atha va# lehyam% tat sarvam% varjaya#m aham 15 kut%umba#rthe sama#ni#tam% yat kim% cit ka#ryam eva tu pra#tar uttha#ya tat sarvam% ka#raya#mi karomi ca 16 prava#sam% yadi me bharta# ya#ti ka#ryen%a kena cit man*galair bahubhir yukta# bhava#mi niyata# sada# 17 an~janam% rocana#m% caiva sna#nam% ma#lya#nulepanam prasa#dhanam% ca nis%kra#nte na#bhinanda#mi bhartari 18 nottha#paya#mi bharta#ram% sukhasuptam aham% sada# a#tures%v api ka#ryes%u tena tus%yati me manah% 19 na#ya#saya#mi bharta#ram% kut%umba#rthe ca sarvada# guptaguhya# sada# ca#smi susam%mr%s%t%aniveshana# 20 imam% dharmapatham% na#ri# pa#layanti# sama#hita# arundhati#va na#ri#n%a#m% svargaloke mahi#yate 21 [bh] etad a#khya#ya sa# devi# sumana#yai tapasvini# patidharmam% maha#bha#ga# jaga#ma#darshanam% tada# 22 yash cedam% pa#n%d%ava#khya#nam% pat%het parvan%i parvan%i sa devalokam% sam%pra#pya nandane susukham% vaset | | 1 [y] sa#mna# va#pi prada#ne va# jya#yah% kim% bhavato matam prabru#hi bharatashres%t%ha yad atra vyatiricyate 2 [bh] sa#mna# prasa#dyate kash cid da#nena ca tatha#parah% purus%ah% prakr%tim% jn~a#tva# tayor ekataram% bhajet 3 gun%a#m%s tu shr%n%u me ra#jan sa#ntvasya bharatars%abha da#run%a#ny api bhu#ta#ni sa#ntvena#ra#dhayed yatha# 4 atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam gr%hi#tva# raks%asa# mukto dvija#tih% ka#nane yatha# 5 kash cit tu buddhisam%panno bra#hman%o vijane vane gr%hi#tah% kr%cchram a#panno raks%asa# bhaks%ayis%yata# 6 sa buddhishruta sam%pannas tam% dr%s%t%va#ti#va bhi#s%an%am sa#maiva#smin prayuyuje na mumoha na vivyathe 7 raks%as tu va#ca# sam%pu#jya prashnam% papraccha tam% dvijam moks%yase bru#hi me prashnam% kena#smi harin%ah% kr%shah% 8 muhu#rtam atha sam%cintya bra#hman%as tasya raks%asah% a#bhir ga#tha#bhir avyagrah% prashnam% pratijaga#da ha 9 videshastho vilokastho vina# nu#nam% suhr%jjanaih% vis%aya#n atula#n bhun*ks%e tena#si harin%ah% kr%shah% 10 nu#nam% mitra#n%i te raks%ah% sa#dhu#pacarita#ny api svados%a#d aparajyante tena#si harin%ah% kr%shah% 11 dhanaishvarya#dhika#h% stabdha#s tvad gun%aih% parama#vara#h% avaja#nanti nu#nam% tva#m% tena#si harin%ah% kr%shah% 12 gun%ava#n vigun%a#n anya#n nu#nam% pashyasi satkr%ta#n pra#jn~o 'pra#jn~a#n vini#ta#tma# tena#si harin%ah% kr%shah% 13 avr%ttya# klishyama#no 'pi vr%ttyupa#ya#n viharhayan ma#ha#tmya#d vyathase nu#nam% tena#si harin%ah% kr%shah% 14 sam%pi#d%ya#tma#nam a#ryatva#t tvaya# kash cid upaskr%tah% jitam% tva#m% manyate sa#dho tena#si harin%ah% kr%shah% 15 klishyama#na#n vima#rges%u ka#makrodha#vr%ta#tmanah% manye nu dhya#yasi jana#m%s tena#si harin%ah% kr%shah% 16 pra#jn~aih% sam%bha#vito nu#nam% na pra#jn~air upasam%hitah% hri#ma#n amars%i# durvr%ttais tena#si harin%ah% kr%shah% 17 nu#nam% mitra mukhah% shatruh% kash cid a#ryavad a#caran van~cayitva# gatas tva#m% vai tena#si harin%ah% kr%shah% 18 praka#sha#rtha gatir nu#nam% rahasyakushalah% kr%ti# tajjn~air na pu#jyase nu#nam% tena#si harin%ah% kr%shah% 19 asatsv abhinivis%t%es%u bruvato muktasam%shayam gun%a#s te na vira#jante tena#si harin%ah% kr%shah% 20 dhanabuddhishrutair hi#nah% kevalam% tenasa#nvitah% mahat pra#rthayase nu#nam% tena#si harin%ah% kr%shah% 21 tapah% pran%ihita#tma#nam% manye tva#ran%ya ka#n*ks%in%am bandhuvargo na gr%hn%a#ti tena#si harin%ah% kr%shah% 22 nu#nam arthavata#m% madhye tava va#kyam anuttamam na bha#ti ka#le 'bhihitam% tena#si harin%ah% kr%shah% 23 dr%d%hapu#rvashrutam% mu#rkham% kupitam% hr%dayapriyam anunetum% na shaknos%i tena#si harin%ah% kr%shah% 24 nu#nam a#sam%jayitva# te kr%tye kasmim%sh cid i#psite kash cid arthayate 'tyartham% tena#si harin%ah% kr%shah% 25 nu#nam% tva# svagun%a#peks%am% pu#jaya#nam% suhr%d dhruvam maya#rtha iti ja#na#ti tena#si harin%ah% kr%shah% 26 antargatam abhipra#yam% na nu#nam% lajjayecchasi vivaktum% pra#pti shaithilya#t tena#si harin%ah% kr%shah% 27 na#na# buddhiruci#m*l loke manus%ya#n nu#nam icchasi grahi#tum% svagun%aih% sarva#m%s tena#si harin%ah% kr%shah% 28 avidva#n bhi#rur alpa#rtho vidya# vikramada#najam yashah% pra#rthayase nu#nam% tena#si harin%ah% kr%shah% 29 cira#bhilas%itam% kim% cit phalam apra#ptam eva te kr%tam anyair apahr%tam% tena#si harin%ah% kr%shah% 30 nu#nam a#tmakr%tam% dos%am apashyan kim% cid a#tmani aka#ran%e 'bhishasto 'si tena#si harin%ah% kr%shah% 31 suhr%da#m apramatta#na#m apramoks%ya#rtha ha#nijam duh%kham arthagun%air hi#nam% tena#si harin%ah% kr%shah% 32 sa#dhu#n gr%hastha#n dr%s%t%va# ca tatha#sa#dhu#n vanecara#n mukta#m%sh ca#vasathe sakta#m%s tena#si harin%ah% kr%shah% 33 dharmyam artham% ca ka#le ca deshe ca#bhihitam% vacah% na pratis%t%hati te nu#nam% tena#si harin%ah% kr%shah% 34 datta#n akushalair artha#n mani#s%i# sam%jiji#vis%uh% pra#pya vartayase nu#nam% tena#si harin%ah% kr%shah% 35 pa#pa#n vivardhato des%t%va# kalya#n%a#m%sh ca#vasi#datah% dhruvam% mr%gayase yogyam% tena#si harin%ah% kr%shah% 36 parasparaviruddha#na#m% priyam% nu#nam% ciki#rs%asi suhr%da#m avirodhena tena#si harin%ah% kr%shah% 37 shrotriya#m%sh ca vikarmastha#n pra#jn~a#m%sh ca#py ajitendriya#n manye 'nudhya#yasi jana#m%s tena#si harin%ah% kr%shah% 38 evam% sam%pu#jitam% raks%ovipram% tam% pratyapu#jayat sakha#yam akaroc cainam% sam%yojya#rthair mumoca ha | | 1 [y] pita#maha maha#pra#jn~a sarvasha#stravisha#rada a#gamair bahubhih% sphi#to bhava#n nah% prathitah% kule 2 tvatto dharma#rthasam%yuktam a#yatya#m% ca sukhodayam a#shcaryabhu#tam% lokasya shrotum iccha#my arim%dama 3 ayam% ca ka#lah% sam%pra#pto durlabha jn~a#tiba#ndhavah% sha#sta# ca na hi nah% kash cit tva#m r%te bharatars%abha 4 yadi te 'ham anugra#hyo bhra#tr%bhih% sahito 'nagha vaktum arhasi nah% prashnam% yat tva#m% pr%ccha#mi pa#rthiva 5 ayam% na#ra#yan%ah% shri#ma#n sarvapa#rthivasam%matah% bhavantam% bahuma#nena prashrayen%a ca sevate 6 asya caiva samaks%am% tvam% parthiva#na#m% ca sarvashah% bhra#tr%#n%a#m% ca priya#rtham% me sneha#d bha#s%itum arhasi 7 [v] tasya tad vacanam% shrutva# sneha#d a#gatasam%bhramah% bhi#s%mo bha#gi#rathi# putra idam% vacanam abravi#t 8 hanta te kathayis%ya#mi katha#m atimano rama#m asya vis%n%oh% pura# ra#jan prabha#vo 'yam% maya# shrutah% 9 yash ca govr%s%abha#n*kasya prabha#vas tam% ca me shr%n%u rudra#n%ya#h% sam%shayo yash ca dampatyos tam% ca me shr%n%u 10 vratam% caca#ra dharma#tma# kr%s%n%o dva#dasha va#rs%ikam di#ks%itam% ca#gatau dras%t%um ubhau na#rada parvatau 11 kr%s%n%advaipa#yanash caiva dhaumyash ca japata#m% varah% devalah% ka#shyapash caiva hastika#shyapa eva ca 12 apare r%s%ayah% santo di#ks%a# damasamanvita#h% shis%yair anugata#h% sarve devakalpais tapodhanaih% 13 tes%a#m atithisatka#ram arcani#yam% kulocitam devaki# tanayah% pri#to devakalpam akalpayat 14 harites%u suvarn%es%u barhis%kes%u naves%u ca upopavivishuh% pri#ta# vis%t%ares%u mahars%ayah% 15 katha#sh cakrus tatas te tu madhura# dharmasam%hita#h% ra#jars%i#n%a#m% sura#n%a#m% ca ye vasanti tapodhana#h% 16 tato na#ra#yan%am% tejo vratacaryendhanotthitam vaktra#n nih%sr%tya kr%s%n%asya vahnir adbhutakarman%ah% 17 so 'gnir dada#ha tam% shailam% sa drumam% sa lata# ks%upam sa paks%imr%gasam%gha#tam% sa shva#padasari#sr%pam 18 mr%gaish ca vividha#ka#rair ha#ha#bhu#tam acetanam shikharam% tasya shailasya mathitam% di#ptadarshanam 19 sa tu vahnir maha#jva#lo dagdhva# sarvam ashes%atah% vis%n%oh% sami#pam a#gamya pa#dau shis%yavad aspr%shat 20 tato vis%n%ur vanam% des%t%va# nirdagdham arikarshanah% saumyair dr%s%t%inipa#tais tat punah% prakr%tim a#nayat 21 tathaiva sa girir bhu#yah% prapus%pitalata# drumah% sa paks%igan%asam%ghus%t%ah% sa shva#padasari#sr%pah% 22 tad adbhutam acintyam% ca dr%s%t%va# munigan%as tada# vismito hr%s%t%aloma# ca babhu#va#sra#vileks%an%ah% 23 tato na#ra#yan%o dr%s%t%va# ta#n r%s%i#n vismaya#nvita#n prashritam% madhuram% snigdham% papraccha vadata#m% varah% 24 kim asya r%s%ipu#gasya tyaktasan*gasya nityashah% nirmamasya#gamavato vismayah% samupa#gatah% 25 etam em% sam%shayam% sarvam% ya#tha#tathyam anindita#h% r%s%ayo vaktum arhanti nishcita#rtham% tapodhana#h% 26 [rsayah] bhava#n visr%jate loka#n bhava#n sam%harate punah% bhava#n~ shi#tam% bhava#n us%n%am% bhava#n eva pravars%ati 27 pr%thivya#m% ya#ni bhu#ta#ni stha#vara#n%i cara#n%i ca tes%a#m% pita# tvam% ma#ta# ca prabhuh% prabhava eva ca 28 etan no vismayakaram% prasham%sa madhusu#dana tvam eva#rhasi kalya#n%a vaktum% vahner vinirgamam 29 tato vigatasam%tra#sa# vayam apy arikarshana yac chrutam% yac ca dr%s%t%am% nas tat pravaks%ya#mahe hare 30 [va#sudeva] etat tad vais%n%avam% tejo mama vaktra#d vinih%sr%tam kr%s%n%a vartma# yuga#nta#bho yena#yam% mathito girih% 31 r%s%ayash ca#rtim a#panna# jitakrodha# jitendriya#h% bhavanto vyathita#sh ca#san devakalpa#s tapodhana#h% 32 vratacarya# pari#tasya tapasvivratasevaya# mama vahnih% samudbhu#to na vai vyathitum arhatha 33 vratam% cartum iha#ya#tas tv aham% girim imam% shubham putram% ca#tmasamam% vi#rye tapasa# sras%t%um a#gatah% 34 tato mama#tma# yo dehe so 'gnir bhu#tva# vinih%sr%tah% gatash ca varadam% dras%t%um% sarvalokapita#maham 35 tena ca#tma#nushis%t%o me putratve munisattama#h% tejaso 'rdhena putras te bhaviteti vr%s%adhvajah% 36 so 'yam ahnir upa#gamya pa#damu#le mama#ntikam shis%yavat paricarya#tha sha#ntah% prakr%tim a#gatah% 37 etad asya rahasyam% vah% padmana#bhasya dhi#matah% maya# premn%a# sama#khya#tam% na bhi#h% ka#rya# tapodhana#h% 38 sarvatragatir avyagra# bhavata#m% di#rghadarshana#h% tapasvivratasam%di#pta# jn~a#navijn~a#nashobhita#h% 39 yac chrutam% yac ca vo dr%s%t%am% divi va# yadi va# bhuvi a#shcaryam% paramam% kim% cit tad bhavanto bruvantu me 40 tasya#mr%ta nika#shasya va#n madhor asti me spr%ha# bhavadbhi kathitasyeha tapovananiva#sibhih% 41 yady apy aham adr%s%t%am% va# divyam adbhutadarshanam divi va# bhuvi va# kim% cit pashya#my amaladarshana#h% 42 prakr%tih% sa# mama para# na kva cit pratihanyate na ca#tmagatam aishvaryam a#shcaryam% pratibha#ti me 43 shraddheyah% kathito hy arthah% sajjana shravan%am% gatah% ciram% tis%t%hati medinya#m% shaile lekhyam iva#rpitam 44 tad aham% sajjana mukha#n nih%sr%tam% tatsama#game kathayis%ya#my ahar ahar buddhidi#pa karam% nr%n%a#m 45 tato munigan%a#h% sarve prashrita#h% kr%s%n%a sam%nidhau netraih% padmadala prakhyair apashyanta jana#rdanam 46 vardhayantas tathaiva#nye pu#jayantas tatha#pare va#gbhir r%g bha#s%ita#rtha#bhih% stuvanto madhusu#danam 47 tato munigan%a#h% sarve na#radam% deva darshanam tada# niyojaya#m a#sur vacane va#kyakovidam 48 yad a#shcaryam acintyam% ca girau himavati prabho anubhu#tam% munigan%ais ti#rthaya#tra# para#yan%aih% 49 tad bhava#n r%s%isam%ghasya hita#rtham% sarvacoditah% yatha#dr%s%t%am% hr%s%i#keshe sarvam a#khya#tum arhati 50 evam uktah% sa munibhir na#rado bhagava#n r%s%ih% kathaya#m a#sa devars%ih% pu#rvavr%tta#m% katha#m% shubha#m | | 1 [bh] tato na#ra#yan%a suhr%n na#rado bhagava#n r%s%ih% sham%karasyomaya# sa#rdham% sam%va#dam% pratyabha#s%ata 2 tapash caca#ra dharma#tma# vr%s%abha#n*kah% sureshvarah% pun%ye girau himavati siddhaca#ran%asevite 3 na#naus%adhi yute ramye na#na#pus%pasama#kule apsarogan%asam%ki#rn%e bhu#tasam%gha nis%evite 4 tatra devo muda# yukto bhu#tasam%gha shatair vr%tah% na#na#ru#pair viru#paish ca divyair adbhutadarshanaih% 5 sim%havya#ghra gajaprakhyaih% sarvaja#tisamanvitaih% kros%t%uka dvi#pivadanair r%ks%ars%abha mukhais tatha# 6 ulu#ka vadanair bhi#maih% shyenabha#samukhais tatha# na#na#varn%amr%gaprakhyaih% sarvaja#tisamanvayaih% kim%narair devagandharvair yaks%abhu#tagan%ais tatha# 7 divyapus%pasama#ki#rn%am% divyama#la# vibhu#s%itam divyacandana sam%yuktam% divyadhu#pena dhu#pitam tat sado vr%s%abha#n*kasya divyava#ditra na#ditam 8 mr%dan*gapan%avodghus%t%am% shan*khabheri# nina#ditam nr%tyadbhir bhu#tasam%ghaish ca barhin%aish ca samantatah% 9 pranr%tta#psarasam% divyam% divyastri# gan%asevitam dr%s%t%ika#ntam anirdeshyam% divyam adbhutadarshanam 10 sa giris tapasa# tasya bhu#teshasya vyarocata 11 sva#dhya#yaparamair viprair brahmaghos%air vina#ditah% s%at% padair upagi#taish ca ma#dhava# pratimo girih% 12 tam% mahotsava sam%ka#sham% bhi#maru#padharam% punah% dr%s%t%va# munigan%asya#si#t para# pri#tir jana#rdana 13 munayash ca maha#bha#ga#h% siddha#sh caivordhva retasah% maruto vasavah% sa#dhya# vishve deva#h% sana#tana#h% 14 yaks%a# na#ga#h% pisha#ca#sh ca lokapa#la# huta#shana#h% bha#va#sh ca sarve nyag bhu#ta#s tatraiva#san sama#gata#h% 15 r%tavah% sarvapus%paish ca vyakiranta maha#dbhutaih% os%adhyo jvalama#na#sh ca dyotayanti sma tad vanam 16 vihaga#sh ca muda# yukta#h% pra#nr%tyan vyanadam%sh ca ha giripr%s%t%hes%u ramyes%u vya#haranto janapriya#h% 17 tatra devo giritat%e divyadha#tuvibhu#s%ite paryan*ka iva vibhra#jann upavis%t%o maha#mana#h% 18 vya#ghracarma#mbara dharah% sim%hacarmottarac chadah% vya#layajn~opavi#ti# ca lohita#n*gada bhu#s%an%ah% 19 harishmashrur jat%i# bhi#mo bhayakarta# suradvis%a#m abhayah% sarvabhu#ta#na#m% bhakta#na#m% vr%s%abhadhvajah% 20 dr%s%t%va# tam r%s%ayah% sarve shirobhir avani#m% gatah% vimukta#h% sarvapa#pebhyah% ks%a#nta# vigatakalmas%a#h% 21 tasya bhu#tapateh% stha#nam% bhi#maru#padharam% babhau apradhr%s%yataram% caiva mahoragasama#kulam 22 ks%an%enaiva#bhavat sarvam adbhutam% madhusu#dana tat sado vr%s%abha#n*kasya bhi#maru#padharam% babhau 23 tam abhyaya#c chailasuta# bhu#tastri# gan%asam%vr%ta# hara tulya#mbara dhara# sama#navrataca#rin%i# 24 bibhrati# kalasham% raukmam% sarvati#rthajalodbhavam girisrava#bhih% pun%ya#bhih% sarvato 'nugata# shubha# 25 pus%pavr%s%t%ya#bhivars%anti# gandhair bahuvidhais tatha# sevanti# himavatpa#rshvam% hara pa#rshvam upa#gamat 26 tatah% smayanti# pa#n%ibhya#m% narma#rtham% ca#rudarshana# hara netre shubhe devi# sahasa# sa# sama#vr%n%ot 27 sam%vr%ta#bhya#m% tu netra#bhya#m% tamo bhu#tam acetanam nirhomam% nir vas%at%ka#ram% tat sadah% sahasa#bhavat 28 janash ca vimana#h% sarvo bhayatra#sa samanvitah% nimi#lite bhu#tapatau nas%t%asu#rya iva#bhavat 29 tato vitimiro lokah% ks%an%ena samapadyata jva#la# ca mahati# di#pta# lala#t%a#t tasya nih%sr%ta# 30 tr%ti#yam% ca#sya sam%bhu#tam% netram a#dityasam%nibham yuga#ntasadr%sham% di#ptam% yena#sau mathito girih% 31 tato girisuta# dr%s%t%va# di#pta#gnisadr%sheks%an%am haram% pran%amya shirasa# dadarsha#yatalocana# 32 dahyama#ne vane tasmin sa sha#lasarala drume sa candanavane ramye divyaus%adhividi#pite 33 mr%gayu#thair drutair bhi#tair hara pa#rshvam upa#gataih% sharan%am% ca#py avindadbhis tat sadah% sam%kulam% babhau 34 tato nabhah%spr%sha jva#lo vidyul loka#rcir ujjvalah% dva#dasha#ditya sadr%sho yuga#nta#gnir iva#parah% 35 ks%an%ena tena dagdhah% sa himava#n abhavan nagah% sa dha#tushikhara#bhogo di#nadagdhavanaus%adhih% 36 tam% dr%s%t%va# mathitam% shailam% shailara#jasuta# tatah% bhagavantam% prapanna# sa# sa#n~jali pragraha# sthita# 37 uma#m% sharvas tada# dr%s%t%va# stri#bha#va#gata ma#rdava#m pitur dainyam anicchanti#m% pri#tya#pashyat tato girim 38 tato 'bhavat punah% sarvah% prakr%tisthah% sudarshanah% prahr%s%t%avihagash caiva prapus%pitavanadrumah% 39 prakr%tistham% girim% dr%s%t%va# pri#ta# devi# maheshvaram uva#ca sarvabhu#ta#na#m% patim% patim anindita# 40 bhagavan sarvabhu#tesha shu#lapa#n%e maha#vrata sam%shayo me maha#n~ ja#tas tam% me vya#khya#tum arhasi 41 kimartham% te lala#t%e vai tr%ti#yam% netram utthitam kimartham% ca girir dagdhah% sa paks%igan%aka#nanah% 42 kimartham% ca punar deva prakr%tisthah% ks%an%a#t kr%tah% tathaiva drumasam%channah% kr%to 'yam% te maheshvara 43 [mahes%vara] netre me sam%vr%te devi tvaya# ba#lya#d anindite nas%t%a#lokas tato lokah% ks%an%ena samapadyata 44 nas%t%a#ditye tatha# loke tamo bhu#te naga#tmaje tr%ti#yam% locanam% di#ptam% sr%s%t%am% te raks%ata# praja# 45 tasya ca#ks%n%o mahat tejo yena#yam% mathito girih% tvatpriya#rtham% ca me devi prakr%tisthah% ks%an%a#t kr%tah% 46 [uma#] bhagavan kena te vaktram% candravat priyadarshanam pu#rvam% tathaiva shri#ka#ntam uttaram% pashcimam% tatha# 47 daks%in%am% ca mukham% raudram% kenordhvam% kapila# jat%a#h% kena kan%t%hash ca te ni#lo barhi barha nibhah% kr%tah% 48 haste caitat pina#kam% te satatam% kena tis%t%hati jat%ilo brahma ca#ri# ca kimartham asi nityada# 49 etam% me sam%shayam% sarvam% vada bhu#tapate 'nagha sa dharmaca#rin%i# ca#ham% bhakta# ceti vr%s%adhvaja 50 evam uktah% sa bhagava#n~ shailaputrya# pina#ka dhr%k tasya# vr%ttya# ca buddhya# ca pri#tima#n abhavat prabhuh% 51 tatas ta#m abravi#d devah% subhage shru#yata#m iti hetubhir yair mamaita#ni ru#pa#n%i rucira#nane | | 1 [mahes%vara] tilottama# na#ma pura# brahman%a# yos%id uttama# tilam% tilam% samuddhr%tya ratna#na#m% nirmita# shubha# 2 sa#bhyagacchata ma#m% devi ru#pen%a#pratima# bhuvi pradaks%in%am% lobhayanti# ma#m% shubhe rucira#nana# 3 yato yatah% sa# sudati# ma#m upa#dha#vad antike tatas tato mukham% ca#ru mama devi vinirgatam 4 ta#m% dedr%ks%ur aham% yoga#c caturmu#rtitvam a#gatah% caturmukhash ca sam%vr%tto darshayan yogam a#tmanah% 5 pu#rven%a vadanena#ham indratvam anusha#smi ha uttaren%a tvaya# sa#rdham% rama#my aham anindite 6 pashcimam% me mukham% saumyam% sarvapra#n%i sukha#vaham daks%in%am% bhi#masam%ka#sham% raudram% sam%harati praja#h% 7 jat%ilo brahma ca#ri# ca loka#na#m% hitaka#myaya# devaka#rya#rtha siddhyartham% pina#kam% me kare sthitam 8 indren%a ca pura# vajram% ks%iptam% shri#ka#n*ks%in%a# mama dagdhva# kan%t%ham% tu tad ya#tam% tena shri#kan%t%hata# mama 9 [uma#] va#hanes%u prabhu#tes%u shri#matsv anyes%u satsu te katham% govr%s%abho deva va#hanatvam upa#gatah% 10 [mahes%vara] surabhi#m% sasr%je brahma#mr%ta dhenum% payo mucam sa# ses%t%a# bahudha# ja#ta# ks%arama#n%a# payo 'mr%tam 11 tasya# vatsa mukhotsr%s%t%ah% pheno mad ga#tram a#gatah% tato dagdha# maya# ga#vo na#na#varn%atvam a#gatah% 12 tato 'ham% lokagurun%a# shamam% ni#to 'rthavedina# vr%s%am% cemam% dhvaja#rtham% me dadau va#hanam eva ca 13 [uma#] niva#sa# bahuru#pa#s te vishvaru#pagun%a#nvita#h% ta#m%sh ca sam%tyajya bhagavan~ shmasha#ne ramase katham 14 kesha#sthi kalile bhi#me kapa#laghat%a sam%kule gr%dhragoma#yukalile cita#gnishatasam%kule 15 ashucau ma#m%sakalile vasa# shon%itakardame viniki#rn%a#mis%a caye shiva#na#da vina#dite 16 [m] medhya#nves%i# mahi#m% kr%tsna#m% vicara#mi nisha#sv aham na ca medhyataram% kim% cic chmasha#na#d iha vidyate 17 tena me sarvava#sa#na#m% shmasha#ne ramate manah% nyagrodhasha#kha# sam%channe nirbhukta sragvi bhu#s%ite 18 tatra caiva ramante me bhu#tasam%gha#h% shubha#nane na ca bhu#tagan%air devi vina#ham% vastum utsahe 19 es%a va#so hi me medhyah% svargi#yash ca mato hi me pun%yah% paramakash caiva medhya ka#mair upa#syate 20 [uma#] bhagavan sarvabhu#tesha sarvadharmabhr%ta#m% vara pina#ka pa#n%e varada sam%shayo me maha#n ayam 21 ayam% munigan%ah% sarvas tapas tapa iti prabho tapo 'nves%a karo loke bhramate vividha#kr%tih% 22 asya caivars%isam%ghasya mama ca priyaka#myaya# etam% mameha sam%deham% vaktum arhasy arim%dama 23 dharmah% kim% laks%an%ah% proktah% katham% va#caritum% naraih% shakyo dharmam avindadbhir dharmajn~a vada me prabho 24 [na#rada] tato munigan%ah% sarvas ta#m% devi#m% pratyapu#jayat va#gbhir r%g bhu#s%ita#rtha#bhih% stavaish ca#rthavida#m% vara 25 [m] ahim%sa# satyavacanam% sarvabhu#ta#nukampanam shamo da#nam% yatha#shakti ga#rhasthyo dharma uttamah% 26 parada#res%v asam%kalpo nya#sastri# pariraks%an%am adatta#da#na viramo madhu ma#m%sasya varjanam 27 es%a pan~ca vidho dharmo bahusha#khah% sukhodayah% dehibhir dharmaparamaih% kartavyo dharmasam%cayah% 28 [uma#] bhagavan sam%shayam% pr%s%t%as tam% me vya#khya#tum arhasi ca#turvarn%yasya yo dharmah% sve sve varn%e gun%a#vahah% 29 bra#hman%e ki#dr%sho dharmah% ks%atriye ki#dr%sho bhavet vaishye kim% laks%an%o dharmah% shu#dre kim% laks%an%o bhavet 30 [m] nya#yatas te maha#bha#ge sam%shayah% samudi#ritah% bhu#mideva# maha#bha#ga#h% sada# loke dvija#tayah% 31 upava#sah% sada# dharmo bra#hman%asya na sam%shayah% sa hi dharma#rtham utpanno brahmabhu#ya#ya kalpate 32 tasya dharmakriya# devi vratacarya# ca nya#yatah% tathopanayanam% caiva dvija#yaivopapadyate 33 guru daivatapu#ja#rtham% sva#dhya#ya#bhyasana#tmakah% dehibhir dharmaparamaish cartavyo dharmasam%bhavah% 34 [uma#] bhagavan sam%shayo me 'tra tam% me vya#khya#tum arhasi ca#turvarn%yasya dharmam% hi naipun%yena praki#rtaya 35 [m] rahasyashravan%am% dharmo veda vratanis%evan%am vratacarya# paro dharmo guru pa#daprasa#danam 36 bhaiks%a carya# paro dharmo dharmo nityopava#sita# nityasva#dhya#yita# dharmo brahmacarya#shramas tatha# 37 gurun%a# tv abhyanujn~a#tah% sama#varteta vai dvijah% vindeta#nantaram% bha#rya#m anuru#pa#m% yatha#vidhi 38 shu#dra#nna varjanam% dharmas tatha# satpatha sevanam dharmo nityopava#sitvam% brahmacaryam% tathaiva ca 39 a#hita#gnir adhi#ya#no juhva#nah% sam%yatendriyah% vighasa#shi# yata#ha#ro gr%hasthah% satyava#k shucih% 40 atithivratata# dharmo dharmas treta#gnidha#ran%am is%t%i#sh ca pashubandha#m%sh ca vidhipu#rvam% sama#caret 41 yajn~ash ca paramo dharmas tatha#him%sa# ca dehis%u apu#rva bhojanam% dharmo vighasa#shitvam eva ca 42 bhukte parijane pashca#d bhojanam% dharma ucyate bra#hman%asya gr%hasthasya shrotriyasya vishes%atah% 43 dampatyoh% samashi#latvam% dharmash ca gr%hamedhina#m gr%hya#n%a#m% caiva deva#na#m% nityam% pus%pabali kriya# 44 nityopalepanam% dharmas tatha# nityopava#sita# susam%mr%s%t%opalipte ca sa#jya dhu#modgame gr%he 45 es%a dvija jane dharmo ga#rhasthyo lokadha#ran%ah% dvija#ti#na#m% sata#m% nityam% sadaivais%a pravartate 46 yas tu ks%atragato devi tvaya# dharma udi#ritah% tam aham% te pravaks%ya#mi tam% me shr%n%u sama#hita# 47 ks%atriyasya smr%to dharmah% praja#pa#lanam a#ditah% nirdis%t%a phalabhokta# hi ra#ja# dharmen%a yujyate 48 praja#h% pa#layate yo hi dharmen%a manuja#dhipah% tasya dharma#rjita# loka#h% praja#pa#lanasam%cita#h% 49 tatra ra#jn~ah% paro dharmo damah% sva#dhya#ya eva ca agnihotraparispando da#na#dhyayanam eva ca 50 bhr%tya#na#m% bharan%am% dharmah% kr%te karman%ya moghata# 51 samyag dan%d%e sthitir dharmo dharmo veda kratukriya#h% vyavaha#ra sthitir dharmah% satyava#kyaratis tatha# 52 a#rtahastaprado ra#ja# pretya ceha mahi#yate gobra#hman%a#rthe vikra#ntah% sam%gra#me nidhanam% gatah% ashvamedha jita#m*l loka#n pra#pnoti tridiva#laye 53 vaishyasya satatam% dharmah% pa#shupa#lyam% kr%s%is tatha# agnihotraparispando da#na#dhyayanam eva ca 54 va#n%ijyam% satpatha stha#nam a#tithyam% prashamo damah% vipra#n%a#m% sva#gatam% tya#go vaishya dharmah% sana#tanah% 55 tila#n gandha#n rasa#m%sh caiva na vikri#n%i#ta vai kva cit van%ik patham upa#si#no vaishyah% satpatham a#shritah% 56 sarva#tithyam% trivargasya yatha#shakti yatha#rhatah% shu#dra dharmah% paro nityam% shushru#s%a# ca dvija#tis%u 57 sa shu#drah% sam%shitatapa#h% satyasam%dho jitendriyah% shushru#s%ann atithim% pra#ptam% tapah% sam%cinute mahat 58 tyaktahim%sah% shubha#ca#ro devata# dvija pu#jakah% shu#dro dharmaphalair is%t%aih% sam%prayujyeta buddhima#n 59 etat te sarvam a#khya#tam% ca#turvarn%yasya shobhane ekaikasyeha subhage kim anyac chrotum icchasi | | 1 [uma#] ukta#s tvaya# pr%thag dharma#sh ca#turvarn%yahita#h% shubha#h% sarvavya#pi# tu yo dharmo bhagavam%s tam% bravi#hi me 2 [m] bra#hman%a# lokasa#ren%a sr%s%t%a# dha#tra# gun%a#rthina# loka#m%s ta#rayitum% kr%tsna#n martyes%u ks%itidevata#h% 3 tes%a#m imam% pravaks%ya#mi dharmakarmaphalodayam bra#hman%es%u hi yo dharmah% sa dharmah% paramo matah% 4 ime tu lokadharma#rtham% trayah% sr%s%t%a#h% svayambhuva# pr%thivya#h% sarjane nityam% sr%s%t%a#s ta#n api me shr%n%u 5 vedoktah% paramo dharmah% smr%tisha#stragato 'parah% shis%t%a#ci#rn%ah% parah% proktas trayo dharma#h% sana#tana#h% 6 traividyo bra#hman%o vidva#n na ca#dhyayana ji#vanah% trikarma# triparikra#nto maitra es%a smr%to dvijah% 7 s%ad% ima#ni tu karma#n%i prova#ca bhuvaneshvarah% vr%ttyartham% bra#hman%a#na#m% vai shr%n%u ta#ni sama#hita# 8 yajanam% ya#janam% caiva tatha# da#napratigrahau adhya#panam adhi#tam% ca s%at% karma# dharmabha#g dvijah% 9 nityasva#dhya#yata# dharmo dharmo yajn~ah% sana#tanah% da#nam% prashasyate ca#sya yatha#shakti yatha#vidhi 10 ayam% tu paramo dharmah% pravr%ttah% satsu nityashah% gr%hasthata# vishuddha#na#m% dharmasya nicayo maha#n 11 pan~ca yajn~avishuddha#tma# satyava#g anasu#yakah% da#ta# bra#hman%a satkarta# susam%mr%s%t%aniveshanah% 12 ama#ni# ca sada# jihmah% snigdhava#n%i# pradas tatha# atithyabhya#gata ratih% shes%a#nna kr%tabhojanah% 13 pa#dyam arghyam% yatha#nya#yam a#sanam% shayanam% tatha# di#pam% pratishrayam% ca#pi yo dada#ti sa dha#rmikah% 14 pra#tar uttha#ya ca#camya bhojanenopamantrya ca satkr%tya#nuvrajed yash ca tasya dharmah% sana#tanah% 15 sarva#tithyam% trivargasya yatha#shakti diva#nisham shu#dra dharmah% sama#khya#tas trivarn%aparica#ran%am 16 pravr%tti laks%an%o dharmo gr%hasthes%u vidhi#yate tam aham% ki#rtayis%ya#mi sarvabhu#tahitam% shubham 17 da#tavyam asakr%c chakya# yas%t%avyam asakr%t tatha# pus%t%i karma vidha#nam% ca kartavyam% bhu#tim icchata# 18 dharmen%a#rthah% sama#ha#ryo dharmalabdham% tridha# dhanam kartavyam% dharmaparamam% ma#navena prayatnatah% 19 ekena#m%shena dharma#rthash cartavyo bhu#tim icchata# ekena#m%shena ka#ma#rtha ekam am%sham% vivardhayet 20 nivr%tti laks%an%as tv anyo dharmo moks%a iti smr%tah% tasya vr%ttim% pravaks%ya#mi shr%n%u me devi tattvatah% 21 sarvabhu#tadaya# dharmo na caikagra#mava#sita# a#sha#pa#shavimoks%ash ca shasyate moks%aka#n*ks%in%a#m 22 na kun%d%ya#m% nodake san*go na va#sasi na ca#sane na tridan%d%e na shayane na#gnau na sharan%a#laye 23 adhya#tmagatacitto yas tan mana#s tatpara#yan%ah% yukto yogam% prati sada# pratisam%khya#nam eva ca 24 vr%ks%amu#lashayo nityam% shu#nya#ga#ra niveshanah% nadi#pulinasha#yi# ca nadi#ti#raratish ca yah% 25 vimuktah% sarvasan*ges%u snehabandhus%u ca dvijah% a#tmany eva#tmano bha#vam% sama#sajya#t%ati dvijah% 26 stha#n%ubhu#to nira#ha#ro moks%adr%s%t%ena karman%a# parivrajati yo yuktas tasya dharmah% sana#tanah% 27 na caikatra cira#sakto na caikagra#ma gocarah% yukto hy at%ati nirmukto na caikapuline shayah% 28 es%a moks%avida#m% dharmo vedoktah% satpathah% sata#m yo ma#rgam anuya#ti#mam% padam% tasya na vidyate 29 caturvidha# bhiks%avas te kut%i# cara kr%todakah% ham%sah% paramaham%sash ca yo yah% pashca#t sa uttamah% 30 atah% parataram% na#sti na#dharam% na tiro 'gratah% aduh%kham asukham% saumyam ajara# maram avyayam 31 [uma#] ga#rhasthyo moks%adharmash ca sajjana#caritas tvaya# bha#s%ito martyalokasya ma#rgah% shreyah% karo maha#n 32 r%s%idharmam% tu dharmajn~a shrotum iccha#my anuttamam spr%ha# bhavati me nityam% tapovananiva#sis%u 33 a#jyadhu#modbhabho gandho run%addhi#va tapovanam tam% dr%s%t%va# me manah% pri#tam% maheshvara sada# bhavet 34 etam% me sam%shayam% deva munidharmakr%tam% vibho sarvadharma#rthatattvajn~a devadeva vadasva me nikhilena maya# pr%s%t%am% maha#deva yatha#tatham 35 [m] hanta te 'ham% pravaks%ya#mi munidharmam anuttamam yam% kr%tva# munayo ya#nti siddhim% svatapasa# shubhe 36 phenapa#na#m r%s%i#n%a#m% yo dharmo dharmavida#m% sada# tam% me shr%n%u maha#bha#ge dharmajn~e dharmam a#ditah% 37 un~chanti satatam% tasmin bra#hmam% phenotkaram% shubham amr%tam% brahman%a# pi#tam% madhuram% prasr%tam% divi 38 es%a tes%a#m% vishuddha#na#m% phenapa#na#m% tapodhane dharmacarya# kr%to ma#rgo va#lakhilya gan%e shr%n%u 39 va#lakhilya#s tapah% sidda# munayah% su#ryaman%d%ale un~cham un~chanti dharmajn~a#h% sha#kuni#m% vr%ttim a#sthita#h% 40 mr%ganirmoka vasana#sh ci#ravalkala va#sasah% nirdvam%dva#h% satpatham% pra#pta# va#lakhilya#s tapodhana#h% 41 an*gus%t%ha parva ma#tra#s te sves%v an*ges%u vyavasthita#h% tapashcaran%am i#hante tes%a#m% dharmaphalam% mahat 42 te suraih% samata#m% ya#nti suraka#rya#rtha siddhaye dyotayanto dishah% sarva#s tapasa# dagdhakilbis%a#h% 43 ye tv anye shuddhamanaso daya# dharmapara#yan%a#h% santash cakracara#h% pun%ya#h% somalokacara#sh ca ye 44 pitr%lokasami#pastha#s ta un~chanti yatha#vidhi sam%praks%a#la#shma kut%t%a#sh cadantolu#khalinas tatha# 45 somapa#na#m% ca deva#na#m u#s%mapa#n%a#m% tathaiva ca un~chanti ye sami#pastha#h% svabha#vaniyatendriya#h% 46 tes%a#m agniparis%yandah% pitr%deva#rcanam% tatha# yajn~a#na#m% ca#pi pan~ca#na#m% yajanam% dharma ucyate 47 es%a cakracarair devi devalokacarair dvijaih% r%s%idharmah% sada# ci#rn%o yo 'nyas tam api me shr%n%u 48 sarves%v evars%idharmes%u jeya a#tma# jitendriyah% ka#makrodhau tatah% pashca#j jetavya#v iti me matih% 49 agnihotraparispando dharmara#tri sama#sanam somayajn~a#bhyanujn~a#nam% pan~cami# yajn~adaks%in%a# 50 nityam% yajn~akriya# dharmah% pitr%deva#rcane ratih% sarva#tithyam% ca kartavyam annenon~cha#rjitena vai 51 nivr%ttir upabhogasya gorasa#na#m% ca vai ratih% sthan%d%ile shayanam% yogah% sha#kaparn%anis%evan%am 52 phalamu#la#shanam% va#yur a#pah% shaivalabhaks%an%am r%s%i#n%a#m% niyama# hy ete yair jayanty ajita#m% gatim 53 vidhu#me nyastamusale vyan*ga#re bhuktavaj jane ati#tapa#tra sam%ca#re ka#le vigatabhaiks%ake 54 atithim% ka#n*ks%ama#n%o vai shes%a#nna kr%tabhojanah% satyadharmaratih% ks%a#nto munidharmen%a yujyate 55 na stambhi# na ca ma#ni# yo na pramatto na vismitah% mitra#mitra samo maitro yah% sa dharmavid uttamah% | | 1 [uma#] deshes%u raman%i#yes%u giri#n%a#m% nirjhares%u ca sravanti#na#m% ca kun~jes%u parvatopavanes%u ca 2 deshes%u ca vicitres%u phalavatsu sama#hita#h% mu#lavatsu ca deshes%u vasanti niyatavrata#h% 3 tes%a#m api vidhim% pun%yam% shrotum iccha#mi sham%kara va#naprasthes%u devesha svashari#ropaji#vis%u 4 [mahes%vara] va#naprasthes%u yo dharmas tam% me shr%n%u sama#hita# shrutva# caikamana# devi dharmabuddhipara# bhava 5 sam%siddhair niyataih% sadbhir vanava#sam upa#gataih% va#naprasthair idam% karma kartavyam% shr%n%u ya#dr%sham 6 trika#lam abhis%eka#rthah% pitr%deva#rcanam% kriya# agnihotraparispanda is%t%i homavidhis tatha# 7 ni#va#ra grahan%am% caiva phalamu#lanis%evan%am in*gudair an%d%a taila#na#m% sneha#rtham% ca nis%evan%am 8 yogacarya# kr%taih% siddhaih% ka#makrodhavivarjanam vi#rashayya#m upa#sadbhir vi#ra stha#nopasevibhih% 9 yuktair yogavahaih% sadbhir gri#s%me pan~catapais tatha# man%d%u#kayoganiyatair yatha#nya#ya nis%evibhih% 10 vi#ra#sana gatair nityam% sthan%d%ile shayanais tatha# shi#tayogo 'gniyogash ca cartavyo dharmabuddhibhih% 11 abbhaks%air va#yubhaks%aish ca shaiva#lottara bhojanaih% ashmakut%t%ais tatha# da#ntaih% sam%praks%a#lais tatha#paraih% 12 ci#ravalkala sam%vi#tair mr%gacarma niva#sibhih% ka#rya# ya#tra# yatha#ka#lam% yatha# dharmam% yatha#vidhi 13 vananityair vanacarair vanapair vanagocaraih% vanam% gurum iva#sa#dya vastavyam% vanaji#vibhih% 14 tes%a#m% homakriya# dharmah% pan~ca yajn~anis%evan%am na#gapan~camayajn~asya vedoktasya#nupa#lanam 15 as%t%ami# yajn~aparata# ca#turma#sya nis%evan%am paurn%ama#sya#m% tu yo yajn~o nityayajn~as tathaiva ca 16 vimukta# da#rasam%yogair vimukta#h% sarvasam%karaih% vimukta#h% sarvapa#paish ca caranti munayo vane 17 srugbha#n%d%a parama# nityam% treta#gnisharan%a#h% sada# santah% satpatha nitya# ye te ya#nti parama#m% gatim 18 brahmalokam% maha#pun%yam% somalokam% ca sha#shvatam gacchanti munayah% siddha# r%s%idharmavyapa#shraya#t 19 es%a dharmo maya# devi va#na prastha#shrita#h% shubhah% vistaren%a#rtha sam%panno yatha# sthu#lam uda#hr%tah% 20 [u] bhagavan devadevesha sarvabhu#tanamaskr%ta yo dharmo munisam%ghasya siddhiva#des%u tam% vada 21 siddhiva#des%u sam%siddha#s tatha# vananiva#sinah% svairin%o da#rasam%yukta#s tes%a#m% dharmah% katham% smr%tah% 22 [m] svairin%as ta#pasa# devi sarve da#raviha#rin%ah% tes%a#m% maun%d%yam% kas%a#yash ca va#sara#trish ca ka#ran%am 23 trika#lam abhis%ekash ca hotram% tv r%s%ikr%tam% mahat sama#dhih% satpatha stha#nam% yathodita nis%evan%am 24 ye ca te pu#rvakathita# dharma# vananiva#sina#m yadi sevanti dharma#s ta#n a#pnuvanti tapah%phalam 25 ye ca dampati dharma#n%ah% svada#raniyatendriya#h% caranti vidhidr%s%t%am% tad r%tuka#la#bhiga#minah% 26 tes%a#m r%s%ikr%to dharmo dharmin%a#m upapadyate na ka#maka#ra#t ka#mo 'nyah% sam%sevyo dharmadarshibhih% 27 sarvabhu#tes%u yah% samyag dada#ty abhayadaks%in%a#m him%sa# ros%avimukta#tma# sa vai dharmen%a yujyate 28 sarvabhu#ta#nukampi# yah% sarvabhu#ta#rjava vratah% sarvabhu#ta#tmabhu#tash ca sa vai dharmen%a yujyate 29 sarvavedes%u va# sna#nam% sarvabhu#tes%u ca#rjavam ubhe ete same sya#ta#m a#rjavam% va# vishis%yate 30 a#rjavam% dharma ity a#hur adharmo jihma ucyate a#rjaveneha sam%yukto naro dharmen%a yujyate 31 a#rjavo bhuvane nityam% vasaty amara sam%nidhau tasma#d a#rjavanityah% sya#d ya icched dharmam a#tmanah% 32 ks%a#nto da#nto jitakrodho dharmabhu#to 'vihim%sakah% dharme ratamana# nityam% naro dharmen%a yujyate 33 vyapetatandro dharma#tma# shakya# satpatham a#shritah% ca#ritraparamo buddho brahmabhu#ya#ya kalpate 34 [u] a#shrama#bhirata# deva ta#pasa# ye tapodhana#h% di#ptimantah% kaya# caiva caryaya#tha bhavanti te 35 ra#ja#no ra#japutra#sh ca nirdhana# va# maha#dhana#h% karman%a# kena bhagavan pra#pnuvanti maha#phalam 36 nityam% stha#nam upa#gamya divyacandana ru#s%ita#h% kena va# karman%a# deva bhavanti vanagocara#h% 37 etam% me sam%shayam% deva tapashcarya# gatam% shubham sham%sa sarvam ashes%en%a tryaks%a tripurana#shana 38 [m] upava#savratair da#nta# ahim%sra#h% satyava#dinah% sam%siddha#h% pretya gandharvaih% saha modanty ana#maya#h% 39 man%d%u#kayogashayano yatha#stha#nam% yatha#vidhi di#ks%a#m% carati dharma#tma# sa na#gaih% saha modate 40 shas%pam% mr%gamukhotsr%s%t%am% yo mr%gaih% saha sevate di#ks%ito vai muda# yuktah% sa gacchaty amara#vati#m 41 shaiva#lam% shi#rn%aparn%am% va# tad vrato yo nis%evate shi#tayogavaho nityam% sa gacchet parama#m% gatim 42 va#yubhaks%o 'mbubhaks%o va# phalamu#la#shano 'pi va# yaks%es%v aishvaryam a#dha#ya modate 'psarasa#m% gan%aih% 43 agniyogavaho gri#s%me vidhidr%s%t%ena karman%a# ci#rtva# dva#dasha vars%a#n%i ra#ja# bhavati pa#rthivah% 44 a#ha#raniyamam% kr%tva# munir dva#dasha va#rs%ikam marum% sam%sa#dhya yatnena ra#ja# bhavati pa#rthivah% 45 sthan%d%ile shuddham a#ka#sham% parigr%hya samantatah% pravishya ca muda# yukto di#ks%a#m% dva#dasha va#rs%iki#m 46 sthan%d%ilasya phala#ny a#hur ya#na#ni shayana#ni ca gr%ha#n%i ca maha#rha#n%i candra shubhra#n%i bha#mini 47 a#tma#nam upaji#van yo niyato niyata#shanah% deham% va#nashane tyaktva# sasvargam% samupa#shnute 48 a#tma#nam upaji#van yo di#ks%a#m% dva#dasha va#rs%iki#m tyaktva# maha#rn%ave deham% va#run%am% lokam ashnute 49 a#tma#nam upaji#van yo di#ks%a#m% dva#dasha va#rs%iki#m ashmana# caran%au bhittva# guhyakes%u sa modate 50 sa#dhayitva#tmana#tma#nam% nirdvam%dvo nis%parigrahah% ci#rtva# dva#dasha vars%a#n%i di#ks%a#m eka#m% manogata#m svaga lokam ava#pnoti devaish ca saha modate 51 a#tma#nam upaji#van yo di#ks%a#m% dva#dasha va#rs%iki#m hutva#gnau deham utsr%jya vahni loke mahi#yate 52 yas tu devi yatha#nya#yam% di#ks%ito niyato dvijah% a#tmany a#tma#nam a#dha#ya nirdvam%dvo nis%parigrahah% 53 ci#rtva# dva#dasha vars%a#n%i di#ks%a#m eka#m% manogata#m aran%i# sahitam% skandhe baddhva# gacchaty ana#vr%tah% 54 vi#ra#dhva#na mana# nityam% vi#ra#sana ratas tatha# vi#ra stha#yi# ca satatam% sa vi#ra gatim a#pnuya#t 55 sa shakra lokago nityam% sarvaka#mapuraskr%tah% divyapus%pasama#ki#rn%o divyacandana bhu#s%itah% sukham% vasati dharma#tma# divi devagan%aih% saha 56 vi#ralokagato vi#ro vi#ra yogavahah% sada# sattvasthah% sarvam utsr%jya di#ks%ito niyatah% shucih% vi#ra#dhva#nam% prapadyed yas tasya loka#h% sana#tana#h% 57 ka#magena vima#nena sa vai carati cchandatah% shakra lokagatah% shri#ma#n modate ca nira#mayah% | | 1 [u] bhagavan bhaga netraghna pu#s%n%o dashanapa#tana daks%akratuhara tryaks%a sam%shayo me maha#n ayam 2 ca#turvarn%yam% bhagavata# pu#rvam% sr%s%t%am% svayambhuva# kena karma vipa#kena vaishyo gacchati shu#drata#m 3 vaishyo va# ks%atriyah% kena dvijo va# ks%atriyo bhavet pratilomah% katham% deva shakyo dharmo nis%evitum 4 kena va# karman%a# viprah% shu#drayonau praja#yate ks%atriyah% shu#dra ta#m eti kena va# karman%a# vibho 5 etam% me sam%shayam% deva vada bhu#tapate 'nagha trayo varn%a#h% prakr%tyeha katham% bra#hman%yam a#pnuyuh% 6 [m] bra#hman%yam% devi dus%pra#pam% nisarga#d bra#hman%ah% shubhe ks%atriyo vaishyashu#drau va# nisarga#d iti me matih% 7 karman%a# dus%kr%teneha stha#na#d bhrashyati vai dvijah% jyes%t%ham% varn%am anupra#pya tasma#d raks%eta vai dvijah% 8 sthito bra#hman%a dharmen%a bra#hman%yam upaji#vati ks%atriyo va#tha vaishyo va# brahmabhu#ya#ya gacchati 9 yas tu vipratvam utsr%jya ks%a#tram% dharmam% nis%evate bra#hman%ya#t sa paribhras%t%ah% ks%atrayonau praja#yate 10 vaishyakarma ca yo vipro lobhamohavyapa#shrayah% bra#hman%yam% durlabham% pra#pya karoty alpamatih% sada# 11 sa dvijo vaishyata#m eti vaishyo va# shu#drata#m iya#t svadharma#t pracyuto vipras tatah% shu#dratvam a#pnute 12 tatra#sau nirayam% pra#pto varn%abhras%t%o bahis%kr%tah% brahmalokaparibhras%t%ah% shu#drah% samupaja#yate 13 ks%atriyo va# maha#bha#ge vaishyo va# dharmaca#rin%i sva#ni karma#n%y apa#ha#ya shu#dra karma#n%i sevate 14 sthastha#na#t sa paribhras%t%o varn%asam%karata#m% gatah% bra#hman%ah% ks%atriyo vaishyah% shu#dratvam% ya#ti ta#dr%shah% 15 yas tu shuddhasvadharmen%a jn~a#navijn~a#nava#n~ shucih% dharmajn~o dharmaniratah% sa dharmaphalam ashnute 16 idam% caiva#param% devi brahman%a# samudi#ritam adhya#tmam% nais%t%hikam% sadbhir dharmaka#mair nis%evyate 17 ugra#nnam% garhitam% devi gan%a#nnam% shra#ddhasu#takam ghus%t%a#nnam% garhitam% devi devadevair maha#tmabhih% 18 shu#dra#nnam% garhitam% devi devadevair maha#tmabhih% pita#maha mukhotsr%s%t%am% prama#n%am iti me matih% 19 shu#dra#nnena#vashes%en%a jat%hare yo mriyeta vai a#hita#gnis tatha# yajva# sa shu#dra gatibha#g bhavet 20 tena shu#dra#nna shes%en%a brahma stha#na#d apa#kr%tah% bra#hman%ah% shu#drata#m eti na#sti tatra vica#ran%a# 21 yasya#nnena#vashes%en%a jat%hare yo mriyeta vai ta#m% ta#m% yonim% vrajed vipro yasya#nnam upaji#vati 22 bra#hman%atvam% shubham% pra#pya durlabham% yo 'vamanyate abhojya#nna#ni ca#shna#ti sa dvijatva#t pateta vai 23 sura#po brahmaha# ks%udrash cauro bhagnavrato 'shucih% sva#khya#ya varjitah% pa#po lubho naikr%tikah% shat%hah% 24 avrati# vr%s%ali# bharta# kun%d%a#shi# somavikrayi# nihi#na sevi# vipro hi patati brahmayonitah% 25 guru talpi# guru dves%i# guru kutsa# ratish ca yah% brahma dvit% ca#pi patati bra#hman%o brahmayonitah% 26 ebhis tu karma bhir devi shubhair a#caritais tatha# shu#dro bra#hman%ata#m% gacched vaishyah% ks%atriyata#m% vrajet 27 shu#dra karma#n%i sarva#n%i yatha#nya#yam% yatha#vidhi shushru#s%a#m% paricarya#m% ca jyes%t%he varn%e prayatnatah% kurya#d avimana#h% shu#drah% satatam% satpathe sthitah% 28 daivatadvija satkarta# sarva#tithya kr%tavratah% r%tuka#la#bhiga#mi# ca niyato niyata#shanah% 29 cauks%ash cauks%a jana#nves%i# shes%a#nna kr%tabhojanah% vr%tha# ma#m%sa#ny abhun~ja#nah% shu#dro vaishyatvam r%cchati 30 r%tava#g anaham%va#di# nirdvam%dvah% shama kovidah% yajate nityayajn~aish ca sva#dhya#yaparamah% shucih% 31 da#nto bra#hman%a satkarta# sarvavarn%abubhu#s%akah% gr%hastha vratam a#tis%t%han dvika#lakr%tabhojanah% 32 shes%a#shi# vijita#ha#ro nis%ka#mo niraham% vadah% agnihotram upa#sam%sh ca juhva#nash ca yatha#vidhi 33 sarva#tithyam upa#tis%t%han~ shes%a#nna kr%tabhojanah% treta#gnimantravihito vaishyo bahvati vai yadi sa vaishyah% ks%atriyakule shucau mahati ja#yate 34 sa vaishyah% ks%atriyo ja#to janmaprabhr%ti sam%skr%tah% upani#to vrataparo dvijo bhavati satkr%tah% 35 dada#ti yajate yajn~aih% sam%skr%tair a#ptadaks%in%aih% adhi#te svargam anviccham%s treta#gnisharan%ah% sada# 36 a#rtahastaprado nityam% praja# dharmen%a pa#layan satyah% satya#ni kurute nityam% yah% sukhadarshanah% 37 dharmadan%d%o na nirdan%d%o dharmaka#rya#nusha#sakah% yantritah% ka#ryakaran%e s%ad%bha#gakr%talaks%an%ah% 38 gra#myadharma#n na sevena svacchandena#rtha kovidah% r%tuka#le tu dharma#tma# patni#m% seveta nityada# 39 sarvopava#si# niyatah% sva#dhya#yaparamah% shucih% bahis%ka#ntarite nityam% shaya#no 'gnigr%he sada# 40 sarva#tithyam% trivargasya kurva#n%ah% sumana#h% sada# shu#dra#n%a#m% ca#nna ka#ma#na#m% nityam% siddham iti bruvan 41 sva#rtha#d va# yadi va# ka#ma#n na kim% cid upalaks%ayet pitr%deva#tithi kr%te sa#dhanam% kurute ca yah% 42 svaveshmani yatha#nya#yam upa#ste bhaiks%am eva ca trika#lam agnihotram% ca juhva#no vai yatha#vidhi 43 gobra#hman%a hita#rtha#ya ran%e ca#bhimukho hatah% treta#gnimantrapu#tam% va# sama#vishya dvijo bhavet 44 jn~a#navijn~a#nasam%pannah% sam%skr%to vedapa#ragah% vipro bhavati dharma#tma# ks%atriyah% svena karman%a# 45 etaih% karmaphalair devi nyu#na ja#tikulodbhavah% shu#dro 'py a#gamasam%panno dvijo bhavati sam%skr%tah% 46 bra#hman%o va#py asadvr%ttah% sarvasam%karabhojanah% bra#hman%yam% pun%yam utsr%jya shu#dro bhavati ta#dr%shah% 47 karma bhih% shucibhir devi shuddha#tma# vijitendriyah% shu#dro 'pi dvijavat sevya iti brahma#bravi#t svayam 48 svabha#vakarma ca shubham% yatra shu#dre 'pi tis%t%hati vishuddhah% sa dvija#tir vai vijn~eya iti me matih% 49 na yonir na#pi sam%ska#ro na shrutam% na ca sam%natih% ka#ran%a#ni dvijatvasya vr%ttam eva tu ka#ran%am 50 sarvo 'yam% bra#hman%o loke vr%ttena tu vidhi#yate vr%tte sthitash ca sushron%ibra#hman%atvam% nigacchati 51 bra#hmah% svabha#vah% kalya#n%i samah% sarvatra me matih% nirgun%am% nirmalam% brahma yatra tis%t%hati sa dvijah% 52 ete yoniphala# devi stha#nabha#ganidarshaka#h% svayam% ca varadenokta# brahman%a# sr%jata# praja#h% 53 bra#hman%o hi mahat ks%etram% loke carati pa#davat yat tatra bi#jam% vapati sa# kr%s%ih% pa#ralaukiki# 54 mita#shina# sada# bha#vyam% satpatha#lambina# sada# bra#hma ma#ram atikramya vartitavyam% bubhu#s%ata# 55 sam%hita#dhya#yina# bha#vyam% gr%he vai gr%hamedhina# nityam% sva#dhya#yayuktena da#na#dhyayanaji#vina# 56 evam% bhu#to hi yo viprah% satatam% satpathe sthitah% a#hita#gnir adhi#ya#no brahmabhu#ya#ya kalpate 57 bra#hman%yam eva sam%pra#pya raks%itavyam% yata#tmabhih% yonipratigraha#da#naih% karmabhish ca shucismite 58 etat te sarvam a#khya#tam% yatha# shu#dro bhaved dvijah% bra#hman%o va# cyuto dharma#d yatha# shu#dratvam a#pnute | | 1 [u] bhagavan sarvabhu#tesha sura#suranasam% kr%ta dharma#dharme nr%n%a#m% deva bru#hi me sam%shayam% vibho 2 karman%a# manasa# va#ca# trividham% hi narah% sada# badhyate bandhanaih% pa#shair mucyate 'py atha va# punah% 3 kena shi#lena va# devakarman%a# ki#dr%shena va# sama#ca#rair gun%air va#kyaih% svargam% ya#nti#ha ma#nava#h% 4 [m] devi dharma#rthatattvajn~e satyanitye dame rate sarvapra#n%i hitah% shrashnah% shru#yata#m% buddhivardhanah% 5 satyadharmarata#h% santah% sarvalipsa# vivarjita#h% na#dharmen%a na dharmen%a badhyante chinnasam%shaya#h% 6 pralayotpattitattvajn~a#h% sarvajn~a#h% samadarshinah% vi#tara#ga# vimucyante purus%a#h% sarvabandhanaih% 7 karman%a# manasa# va#ca# ye na him%santi kim% cana ye na sajjanti kasmim%sh cid badhyante te na karmabhih% 8 pra#n%a#tipa#ta#d virata#h% shi#lavanto daya#nvita#h% tulyadves%yapriya# da#nta# mucyante karmabandhanaih% 9 sarvabhu#tadaya#vanto vishva#sya#h% sarvajantus%u tyaktahim%sa# sama#ca#ra#s te nara#h% svargaga#minah% 10 parasve nirmama# nityam% parada#ravivarjaka#h% dharmalabdha#rtha bhokta#ras te nara#h% svargaga#minah% 11 ma#tr%vat svasr%vac caiva nityam% duhitr%vac ca ye parada#res%u vartante te nara#h% svargaga#minah% 12 stainya#n nivr%tta#h% satatam% sam%tus%t%a#h% svadhanena ca svabha#gya#ny upaji#vanti te nara#h% svargaga#minah% 13 svada#ranirata# ye ca r%tuka#la#bhiga#minah% agra#myasukhabhoga#sh ca te nara#h% svargaga#minah% 14 parada#res%u ye nityam% ca#ritra#vr%ta locana#h% yatendriya#h% shi#lapara#s te nara#h% svargaga#minah% 15 es%a devakr%to ma#rgah% sevitavyah% sada# naraih% akas%a#ya kr%tash caiva ma#rgah% sevyah% sada# budhaih% 16 da#nadharmatapo yuktah% shi#lashaucadaya#tmakah% vr%ttyartham% dharmahetor va# sevitavyah% sada# naraih% svargava#sam abhi#psadbhir na sevyas tv ata uttarah% 17 [u] va#ca#tha badhyate yena mucyate 'py atha va# punah% ta#ni karma#n%i me deva vada bhu#tapate 'nagha 18 [m] a#tmahetoh% para#rthe va# narma ha#sya#shraya#t tatha# ye mr%s%a# na vadanti#ha te nara#h% svargaga#minah% 19 vr%ttyartham% dharmahetor va# ka#maka#ra#t tathaiva ca anr%tam% ye na bha#s%ante te nara#h% svargaga#minah% 20 shlaks%n%a#m% va#n%i#m% nira#ba#dha#m% madhura#m% pa#pavarjita#m sva#gatena#bhibha#s%ante te nara#h% svargaga#minah% 21 kat%uka#m% ye na bha#s%ante parus%a#m% nis%t%hura#m% giram apaishunya rata#h% santas te nara#h% svargaga#minah% 22 pishuna#m% ye na bha#s%ante mitra bhedakari#m% giram r%ta#m% maitri#m% prabha#s%ante te nara#h% svargaga#minah% 23 varjayanti sada# su#cyah% paradroham% ca ma#nava#h% sarvabhu#tasama# da#nta#s te nara#h% svargaga#minah% 24 shat%haprala#pa#d virata# viruddha parivarjaka#h% saumya prala#pino nityam% te nara#h% svargaga#minah% 25 na kopa#d vya#harante ye va#cam% hr%dayada#ran%i#m sa#ntvam% vadanti kruddha#pi te nara#h% svargaga#minah% 26 es%a va#n%i# kr%to devi dharmah% sevyah% sada# naraih% shubhah% satyagun%o nityam% varjani#ya# mr%s%a# budhaih% 27 [u] manasa# badhyate yena karman%a# purus%ah% sada# tan me bru#hi maha#bha#ga devadeva pina#ka dhr%k 28 [m] ma#naseneha dharmen%a sam%yukta#h% purus%a#h% sada# svargam% gacchanti kalya#n%i tan me ki#rtayatah% shr%n%u 29 dus%pran%i#tena manasa# dus%pran%i#tatara#kr%tih% badhyate ma#navo yena shr%n%u ca#nyac chubha#nane 30 aran%ye vijane nyastam% parasvam% vi#ks%ya ye nara#h% manasa#pi na him%santi te nara#h% svargaga#minah% 31 gra#me gr%he va# yad dravyam% pa#rakyam% vijane sthitam na#bhinandanti vai nityam% te nara#h% svargaga#minah% 32 tathaiva parada#ra#n ye ka#mavr%tta#n rahogata#n manasa#pi na him%santi te nara#h% svargaga#minah% 33 shatrum% mitram% ca ye nityam% tulyena manasa# nara#h% bhajanti maitra#h% sam%gamya te nara#h% svargaga#minah% 34 shrutavanto daya#vantah% shucayah% satyasam%gara#h% svair arthaih% parisam%tus%t%a#s te nara#h% svargaga#minah% 35 avaira# ye tv ana#ya#sa# maitra cittapara#h% sada# sarvabhu#tadaya#vantas te nara#h% svargaga#minah% 36 shraddha#vanto daya#vantash coks%a#sh coks%a janapriya#h% dharma#dharmavido nityam% te nara#h% svargaga#minah% 37 shubha#na#m ashubha#na#m% ca karman%a#m% phalasam%caye vipa#kajn~a#sh ca ye devi te nara#h% svargaga#minah% 38 nya#yopeta# gun%opeta# devadvija para#h% sada# samata#m% samanupra#pta#s te nara#h% svargaga#minah% 39 shubhaih% karmaphalair devi mayaite pariki#rtita#h% svargama#rgopaga# bhu#yah% kim anyac chrotum icchasi 40 [u] maha#n me sam%shayah% kash cin martya#n prati maheshvara tasma#t tam% naipun%ena#dya mama#khya#tum% tvam arhasi 41 kena#yur labhate di#rgham% karman%a# purus%ah% prabho tapasa# va#pi devesha kena#yur labhate mahat 42 ks%i#n%a#yuh% kena bhavati karman%a# bhuvi ma#navah% vipa#kam% karman%a#m% deva vaktum arhasy anindita 43 apare ca maha#bhoga# mana bhoga#s tatha#pare akuli#na#s tatha# ca#nye kuli#na#sh ca tatha#pare 44 durdarsha#h% ke cid a#bha#nti nara#h% ka#s%t%hamaya# iva priya darsha#s tatha# ca#nye darshana#d eva ma#nava#h% 45 dus%prajn~a#h% ke cid a#bha#nti ke cid a#bha#nti pan%d%ita#h% maha#prajn~a#s tathaiva#nye jn~a#navijn~a#nadarshinah% 46 alpa#ba#dha#s tatha# ke cin maha#ba#dha#s tatha#pare dr%shyante purus%a# deva tan me sham%situm arhasi 47 [m] hanta te 'ham% pravaks%ya#mi devi karmaphalodayam martyaloke nara#h% sarve yena svam% bhun~jate phalam 48 pra#n%a#tipa#ti# yo raudro dan%d%ahastodyatas tatha# nityam udyatadan%d%ash ca hanti bhu#tagan%a#n narah% 49 nirdayah% sarvabhu#ta#na#m% nityam udvega ka#rakah% api ki#t%a pipi#la#na#m asharan%yah% sunirghr%n%ah% 50 evam% bhu#to naro devi nirayam% pratipadyate vipari#tas tu dharma#tma# ru#pava#n abhija#yate 51 nirayam% ya#ti him%sa#tma# ya#ti svargam ahim%sakah% ya#tana#m% niraye raudra#m% sa kr%cchra#m% labhate narah% 52 atha cen niraya#t tasma#t samuttarati karhi cit ma#nus%yam% labhate ca#pi hi#na#yus tatra ja#yate 53 pa#pena karman%a# devi baddhohim%sa# ratir narah% apriyah% sarvabhu#ta#na#m% hi#na#yur upaja#yate 54 yas tu shukla#bhija#ti#yah% pra#n%igha#ta vivarjakah% niks%iptadan%d%o nirdan%d%o na hinasti kada# cana 55 na gha#tayati no hanti ghnantam% naiva#numodate sarvabhu#tes%u sa sneho yatha#tmani tatha#pare 56 i#dr%shah% purus%otkars%o devi devatam ashnute upapanna#n sukha#n bhoga#n upa#shna#ti muda# yutah% 57 atha cen ma#nus%e loke kada# cid upapadyate tatra di#rgha#yur utpannah% sa narah% sukham edhate 58 evam% di#rgha#yus%a#m% ma#rgah% suvr%tta#na#m% sukarman%a#m pra#n%ihim%sa# vimoks%en%a brahman%a# samudi#ritah% | | 1 [u] kim% shi#la#h% kim% sama#ca#ra#h% purus%a#h% kaish ca karmabhih% svargam% samabhipadyante sam%prada#nena kena va# 2 [m] da#ta# bra#hman%a satkarta# di#na#ndha kr%pan%a#dis%u bhaks%yabhojya#nna pa#na#na#m% va#sasa#m% ca prada#yakah% 3 pratishraya#n sabha#h% ku#pa#n prapa#h% pus%karin%i#s tatha# naityaka#ni ca sarva#n%i kim icchakam ati#va ca 4 a#sanam% shayanam% ya#nam% dhanam% ratnam% gr%ha#m%s tatha# sasyaja#ta#ni sarva#n%i ga#h% ks%etra#n%y atha yos%itah% 5 suprati#tamana# nityam% yah% prayacchati ma#navah% evam% bhu#to mr%to devi devaloke 'bhija#yate 6 tatros%ya suciram% ka#lam% bhuktva# bhoga#n anuttama#n saha#psarobhir mudito ramitva# nandana#dis%u 7 tasma#t svarga#c cyuto loka#n ma#nus%es%u#paja#yate maha#bhoge kule devi dhanadha#nya sama#cite 8 tatra ka#magun%aih% sarvaih% samupeto muda# yutah% maha#bhogo maha#kosho dhani# bhavati ma#navah% 9 ete devi maha#bhoga#h% pra#n%ino da#nashi#linah% brahman%a# vai pura# prokta#h% sarvasya priyadarshana#h% 10 apare ma#nava# devi prada#nakr%pan%a# dvijaih% ya#cita# na prayacchanti vidyama#ne 'py abuddhayah% 11 di#na#ndha kr%pan%a#n dr%s%t%va# bhiks%uka#n atithi#n api ya#cyama#na# nivartante jihva# lobhasamanvita#h% 12 na dhana#ni na va#sa#m%si na bhoga#n na ca ka#n~canam na ga#vo na#nna vikr%tim% prayacchanti kada# cana 13 apravr%tta#s tu ye lubdha# na#stika# da#navarjita#h% evam% bhu#ta# nara# devi nirayam% ya#nty abuddhayah% 14 te cen manus%yata#m% ya#nti yada# ka#lasya paryaya#t dhanarikte kule janma labhante svalpa buddhayah% 15 ks%utpipa#sa#pari#ta#sh ca sarvabhoga bahis%kr%ta#h% nira#sha#h% sarvabhogebhyo ji#vanty adhama ji#vika#m 16 alpabhoga kule ja#ta# alpabhoga rata# nara#h% anena karman%a# devi bhavanty adhanino nara#h% 17 apare stambhito nityam% ma#ninah% pa#pato rata#h% a#sana#rhasya ye pi#t%ham% na prayacchanty acetasah% 18 ma#rha#rhasya ca ye ma#rgam% na yacchanty alpabuddhayah% pa#dya#rhasya ca ye pa#dyam% na dadaty alpabuddhayah% 19 argha#rha#n na ca satka#rair arcayanti yatha#vidhi arghyam a#camani#yam% va# na yacchanty alpabuddhayah% 20 gurum% ca#bhigatam% premn%a# guruvan na bubhu#s%ate abhima#na pravr%ttena lobhena samavasthita#h% 21 sam%ma#nya#m%sh ca#vamanyante vr%ddha#n paribhavanti ca evam%vidha# nara# devi sarve nirayaga#minah% 22 te vai yadi nara#s tasma#n niraya#d uttaranti vai vars%apu#gais tato janma labhante kutsite kule 23 shvapa#kapulkasa#di#na#m% kutsita#na#m acetasa#m kules%u tes%u ja#yante guru vr%ddha#paca#yinah% 24 na stambhi# naca ma#ni# yo devata# dvija pu#jakah% lokapu#jyo namaskarta# prashrito madhuram% vadan 25 sarvavarn%apriya karah% sarvabhu#tahitah% sada# adves%i# sumukhah% shlaks%n%ah% snigdhava#n%i# pradah% sada# 26 sva#gatenaiva sarves%a#m% bhu#ta#na#m avihim%sakah% yatha#rha satkriya# pu#rvam arcayann upatis%t%hati 27 ma#rga#rha#ya dadan ma#rgam% gurum% guruvad arcayan atithipragraha ratas tatha#bhya#gata pu#jakah% 28 evam% bhu#to naro devi svargatim% pratipadyate tato ma#nus%ata#m% pra#pya vishis%t%a kulajo bhavet 29 tatra#sau vipulair bhogaih% sarvaratnasama#yutah% yatha#rha da#ta# ca#rhes%u dharmacarya# paro bhavet 30 sam%matah% sarvabhu#ta#na#m% sarvalokanamaskr%tah% svakarmaphalam a#pnoti svayam eva narah% sada# 31 uda#tta kulaja#ti#ya uda#tta#bhijanah% sada# es%a dharmo maya# prokto vidha#tra# svayam i#ritah% 32 yas tu raudrasama#ca#rah% sarvasattvabhayam%karah% hasta#bhya#m% yadi va# padbhya#m% rajjva# dan%d%ena va# punah% 33 los%t%aih% stambhair upa#yair va# jantu#n ba#dhati shobhane him%sa#rtham% nikr%tiprajn~ah% prodvejayati caiva ha 34 upakra#mati jantu#m%sh ca udvega jananah% sada# evam% shi#lasama#ca#ro nirayam% pratipadyate 35 sa cen ma#nus%ata#m% gacched yadi ka#lasya paryaya#t bahv a#ba#dha pariklis%t%e so 'dhame ja#yate kule 36 lokadves%yo 'dhamah% pum%sa#m% svayam% karmakr%taih% phalaih% es%a devi manus%yes%u boddhavyo jn~a#tibandhus%u 37 aparah% sarvabhu#ta#ni daya#va#n anupashyati maitra dr%s%t%ih% pitr%samo nirvairo niyatendriyah% 38 nodvejayati bhu#ta#ni na vihim%sayate tatha# hastapa#daih% suniyatair vishva#syah% sarvajantus%u 39 na rajjva# na ca dan%d%ena na los%t%air na#yudhena ca udvejayati bhu#ta#ni shlaks%n%akarma# daya#parah% 40 evam% shi#lasama#ca#rah% svarge samupaja#yate tatra#sau bhavane divye muda# vasati devavat 41 sa cet karma ks%aya#n martyo manus%yes%u#paja#yate alpa#ba#dho niri#ti#kah% sa ja#tah% sukham edhate 42 sukhabha#gi# nira#ya#so nirudvegah% sada# narah% es%a devi sata#m% ma#rgo ba#dha# yatra na vidyate 43 ime manus%ya# dr%shyante u#ha#poha visha#rada#h% jn~a#navijn~a#nasam%panna#h% prajn~a#vanto 'rthakovida#h% dus%prajn~a#sh ca#pare deva jn~a#navijn~a#navarjita#h% 44 kena karma vipa#kena prajn~a#va#n purus%o bhavet alpaprajn~o viru#pa#ks%akatham% bhavati ma#navah% etam% me sam%shayam% chinddhi sarvadharmavida#m% vara 45 ja#tyandha#sh ca#pare deva roga#rta#sh ca#pare tatha# nara#h% kli#ba#sh ca dr%shyante ka#ran%am% bru#hi tatra vai 46 [m] bra#hman%a#n vedavidus%ah% siddha#n dharmavidas tatha# paripr%cchanty ahar ahah% kushala#kushalam% tatha# 47 varjayanty ashubham% karma sevama#na#h% shubham% tatha# labhante svargatim% nityam iha loke sukham% tatha# 48 sa cen ma#nus%ata#m% ya#ti medha#vi# tatra ja#yate shrutam% prajn~a#nugam% ca#sya kalya#n%am upaja#yate 49 parada#res%u ye mu#d%ha#sh caks%ur dus%t%am% prayun~jate tena dus%t%asvabha#vena ja#tyandha#s te bhavanti ha 50 manasa# tu pradus%t%ena nagna#m% pashyanti ye striyam roga#rta#s te bhavanti#ha nara# dus%kr%takarmin%ah% 51 ye tu mu#d%ha# dura#ca#ra# viyonau maithune rata#h% purus%es%u sudus%prajn~a#h% kli#batvam upaya#nti te 52 pashu#m%sh ca ye bandhayanti ye caiva gurutalpaga#h% praki#rn%amaithuna# ye ca kli#ba# ja#yanti te nara#h% 53 [u] sa#vadyam% kim% nu vai karma niravadya tathaiva ca shreyah% kurvann ava#pnoti ma#navo deva sattama 54 [m] shreya#m%sam% ma#rgam a#tis%t%han sada# yah% pr%cchate dvija#n dharma#nves%i# gun%a#ka#n*ks%i# sasvargam% samupa#shnute 55 yadi ma#nus%ata#m% devi kada# cit sa nigacchati medha#vi# dha#ran%a# yuktah% pra#jn~as tatra#bhija#yate 56 es%a devi sata#m% dharmo mantavyo bhu#tika#rakah% nr%n%a#m% hita#rtha#ya tava maya# vai samuda#hr%tah% 57 [u] apare svalpavijn~a#na# dharmavidves%in%o nara#h% bra#hman%a#n vedavidus%o necchanti parisarpitum 58 vratavanto nara#h% ke cic chraddha# damapara#yan%a#h% avrata# bhras%t%aniyama#s tatha#nye ra#ks%asopama#h% 59 yajva#nash ca tathaiva#nye nirhoma#sh ca tatha#pare kena karma vipa#kena bhavanti#ha vadasva me 60 [m] a#gama#l lokadharma#n%a#m% marya#da#h% pu#rvanirmita#h% pra#ma#n%yena#nuvartante dr%shyante hi dr%d%havrata#h% 61 adharmam% dharmam ity a#hur ye ca mohavasham% gata#h% avrata# nas%t%amarya#da#s te prokta# brahmara#ks%asa#h% 62 te cet ka#lakr%todyoga#t sam%bhavanti#ha ma#nus%a#h% nirhoma# nirvas%at%ka#ra#s te bhavanti nara#dhama#h% 63 es%a devi maya# sarvah% sam%shayac chedana#ya te kushala#kushalo nr%#n%a#m% vya#khya#to dharmasa#garah% | | 1 [m] para#varajn~e dharmajn~e tapovananiva#sini sa#dhvi subhru sukesha#nte himavatparvata#tmaje 2 daks%e shama damopete nirmame dharmaca#rin%i pr%ccha#mi tva#m% vara#rohe pr%s%t%a# vada mameps%itam 3 sa#vitri# brahman%ah% sa#dhvi# kaushikasya shaci# sati# ma#rtan%d%ajasya dhu#morn%a# r%ddhir vaishravan%asya ca 4 varun%asya tato gauri# su#ryasya ca suvarcala# rohin%i# shashinah% sa#dhvi# sva#ha# caiva vibha#vasoh% 5 aditih% kashyapasya#tha sarva#s ta#h% patidevata#h% pr%s%t%a#sh copa#sita#sh caiva ta#s tvaya# devi nityashah% 6 tena tva#m% paripr%ccha#mi dharmajn~e dharmava#dini stri# dharmam% shrotum iccha#mi tvayoda#hr%tam a#ditah% 7 sahadharmacari# me tvam% samashi#la# samavrata# sama#nasa#ra vi#rya# ca tapas ti#vram% kr%tam% ca te tvaya# hy ukto vishes%en%a pran%a#n%atvam upais%yati 8 striyash caiva vishes%en%a stri#janasya gatih% sada# gaur ga#m% gacchati sushron%ilokes% es%a# sthitih% sada# 9 mama ca#rdham% shari#rasya mama ca#rdha#d vinih% sr%ta# suraka#ryakari# ca tvam% lokasam%ta#na ka#rin%i# 10 tava sarvah% suviditah% stri# dharmah% sha#shvatah% shubhe tasma#d ashes%ato bru#hi stri# dharmam% vistaren%a me 11 [u] bhagavan sarvabhu#tesha bhu#tabhavya bhavodbhava tvat prabha#va#d iyam% deva va#k caiva pratibha#ti me 12 ima#s tu nadyo devesha sarvati#rthodakair yuta#h% upasparshana hetos tva# sami#pastha# upa#sate 13 eta#bhih% saha sam%mantrya pravaks%ya#my anupu#rvashah% prabhavan yo 'naham%va#di# sa vai purus%a ucyate 14 stri# ca bhu#tesha satatam% striyam eva#nudha#vati maya# sam%ma#nita#sh caiva bhavis%yanti sarid vara#h% 15 es%a# sarasvati# pun%ya# nadi#na#m uttama# nadi# prathama# sarvasarita#m% nadi# sa#garaga#mini# 16 vipa#sha# ca vitasta# ca candra bha#ga# ira#vati# shatadrur devika# sindhuh% kaushiki# gomati# tatha# 17 tatha# deva nadi# ceyam% sarvati#rtha#bhisam%vr%ta# gagana#d ga#m% gata# devi# gan*ga# sarvasaridvara# 18 ity uktva# devadevasya patni# dharmabhr%ta#m% vara# smitapu#rvam iva#bha#s%ya sarva#s ta#h% saritas tada# 19 apr%cchad devamahis%i# stri# dharmam% dharmavatsala# stri# dharmakushala#s ta# vai gan*ga#dya#h% sarita#m% vara#h% 20 ayam% bhagavata# dattah% prashnah% stri# dharmasam%shritah% tam% tu sam%mantrya yus%ma#bhir vaktum iccha#mi sham%kare 21 na caikasa#dhyam% pashya#mi vijn~a#nam% bhuvi kasya cit divi va# sa#garagama#s tena vo ma#naya#my aham 22 [bh] evam% sarva#h% saricchres%t%ha#h% pr%s%t%a#h% pun%yatama#h% shiva#h% tato deva nadi# gan*ga# niyukta# pratipu#jya ta#m 23 bahvi#bhir buddhibhih% sphi#ta# stri# dharmajn~a# shucismita# shailara#jasuta#m% devi#m% pun%ya# pa#pa#paha#m% shiva#m 24 buddhya# vinayasam%panna# sarvajn~a#navisha#rada# sa smitam% bahu buddhya#d%hya# gan*ga# vacanam abravi#t 25 dhanya#h% smo 'nugr%hi#ta#h% smo devi dharmapara#yan%a# ya# tvam% sarvajagan ma#nya# nadi#r ma#nayase 'naghe 26 prabhavan pr%cchate yo hi sam%ma#nayati va# punah% nu#nam% janam adus%t%a#tma# pan%d%ita#khya#m% sa gacchati 27 jn~a#navijn~a#nasam%panna#n u#ha#poha visha#rada#n pravaktr%#n pr%cchate yo 'nya#n sa vai na# padam arcchati 28 anyatha# bahu buddhya#d%hyo va#kyam% vadati sam%sadi anyathaiva hy aham% ma#ni# durbalam% vadate vacah% 29 divyajn~a#ne divi shres%t%he divyapun%ye sadotthite tvam eva#rhasi no devi stri# dharmam anusha#situm 30 [bh] tatah% sa#ra#dhita# devi# gan*gaya# bahubhir gun%aih% pra#ha sarvam ashes%en%a stri# dharmam% surasundari# 31 stri# dharmo ma#m% prati yatha# pratibha#ti yatha#vidhi tam aham% ki#rtayis%ya#mi tathaiva prathito bhavet 32 stri# dharmah% pu#rva eva#yam% viva#he bandhubhih% kr%tah% sahadharmacari# bhartur bhavaty agnisami#patah% 33 susvabha#va# suvacana# suvr%tta# sukhadarshana# ananyacittasu mukhi# bhartuh% sa# dharmaca#rin%i# 34 sa# bhaved dharmaparama# sa# bhaved dharmabha#gin%i# deva vatsa tatam% sa#dhvi# ya# bharta#ram% prapashyati 35 shushru#s%a#m% parica#ram% ca devavad ya# karoti ca na#nyabha#va# hy avimana#h% suvrata# sukhadarshana# 36 putra vaktram iva#bhi#ks%n%am% bhartur vadanam i#ks%ate ya# sa#dhvi# niyata#ca#ra# sa# bhaved dharmaca#rin%i# 37 shrutva# dampati dharmam% vai sahadharmakr%tam% shubham ananyacitta# sumukhi# bhartuh% sa# dharmaca#rin%i# 38 parus%a#n%y api cokta# ya# dr%s%t%a# va# kru#ra caks%us%a# suprasannamukhi# bhartur ya# na#ri# sa# pativrata# 39 na candrasu#ryau na tarum% pum%na#mno ya# niri#ks%ate bhartr%varjam% vara#roha# sa# bhaved dharmaca#rin%i# 40 daridram% vya#dhitam% di#nam adhvana# parikarshitam patim% putram ivopa#ste sa# na#ri# dharmabha#gini# 41 ya# na#ri# prayata# daks%a# ya# na#ri# putrin%i# bhavet patipriya# patipra#n%a# sa# na#ri# dharmabha#gini# 42 shushru#s%a#m% paricarya#m% ca karoty avimana#h% sada# suprati#ta# vini#ta# ca sa# na#ri# dharmabha#gini# 43 na ka#mes%u na bhoges%u naishvarye na sukhe tatha# spr%ha# yasya# yatha# patyau sa# na#ri# dharmabha#gini# 44 kalyottha#na rata# nityam% gurushushru#s%an%e rata# susam%mr%s%t%aks%aya# caiva goshakr%t kr%talepana# 45 agnika#ryapara# nityam% sada# pus%pabali prada# devata#tithibhr%tya#na#m% nirupya patina# saha 46 shes%a#nnam upabhun~ja#na# yatha#nya#yam% yatha#vidhi tus%t%apus%t%ajana# nityam% na#ri# dharmen%a yujyate 47 shvashru# shvashurayoh% pa#dau tos%ayanti# gun%a#nvita# ma#ta# pitr%para# nityam% ya# na#ri# sa# tapodhana# 48 bra#hman%a#n durbala#na#tha#n di#na#ndha kr%pan%a#m%s tatha# bibharty annena ya# na#ri# sa# pativratabha#gini# 49 vratam% carati ya# nityam% dushcaram% labhu sattvaya# paticitta# patihita# sa# pativratabha#gini# 50 pun%yam etat tapash caiva svargash cais%a sana#tanah% ya# na#ri# bhartr%parama# bhaved bhartr%vrata# shiva# 51 patir hi devo na#ri#n%a#m% patir bandhuh% patir gatih% patya# sama# gatir na#sti daivatam% va# yatha# patih% 52 patiprasa#dah% svargo va# tulyo na#rya# na va# bhavet aham% svargam% na hi#ccheyam% tvayy apri#te maheshvare 53 yady aka#ryam adharmam% va# yadi va# pra#n%ana#shanam patir bru#ya#d daridro va# vya#dhito va# katham% cana 54 a#panno ripusam%stho va# brahmasha#pa#rdito 'pi va# a#pad dharma#n anupreks%ya tat ka#ryam avishan*kaya# 55 es%a deva maya# proktah% stri# dharmo vacana#t tava ya# tv evam% bha#vini# na#ri# sa# bhaved dharmabha#gini# 56 [bh] ity uktah% sa tu deveshah% pratipu#jya gireh% suta#m loka#n visarjaya#m a#sa sarvair anucaraih% saha 57 tato yayur bhu#tagan%a#h% saritash ca yatha#gatam gandharva#psarasash caiva pran%amya shirasa# bhavam | | 1 [v] shrutva# dharma#n ashes%en%a pa#vana#ni ca sarvashah% yudhis%t%hirah% sha#m%tanavam% punar eva#bhyabha#s%ata 2 kim ekam% daivatam% loke kim% va#py ekam% para#yan%am stuvantah% kam% kam arcantah% pra#pnuyur ma#nava#h% shubham 3 ko dharmah% sarvadharma#n%a#m% bhavatah% paramo matah% kim% japan mucyate jantu janma sam%sa#rabandhana#t 4 [bh] jagat prabhum% devadevam anantam% purus%ottamam stuvan na#ma sahasren%a purus%ah% satatotthitah% 5 tam eva ca#rcayan nityam% bhaktya# purus%am avyayam dhya#yan stuvan namasyam%sh ca yajama#nas tam eva ca 6 ana#di nidhanam% vis%n%um% sarvalokamaheshvaram loka#dhyaks%am% stuvan nityam% sarvaduh%kha#tigo bhavet 7 brahman%yam% sarvadharmajn~am% loka#na#m% ki#rtivardhanam lokana#tham% mahad bhu#tam% sarvabhu#tabhavodbhavam 8 es%a me sarvadharma#n%a#m% dharmo 'dhikatamo matah% yad bhaktya# pun%d%ari#ka#ks%am% stavair arcen narah% sada# 9 paramam% yo mahat tejah% paramam% yo mahat tapah% paramam% yo mahad brahma paramam% yah% para#yan%am 10 pavitra#n%a#m% pavitram% yo man*gala#na#m% ca man*galam daivatam% devata#na#m% ca bhu#ta#na#m% yo 'vyayah% pita# 11 yatah% sarva#n%i bhu#ta#ni bhavanty a#di yuga#game yasmim%sh ca pralayam% ya#nti punar eva yugaks%aye 12 tasya lokapradha#nasya jagan na#thasya bhu#pate vis%n%or na#ma sahasram% me shr%n%u pa#pabhaya#paham 13 ya#ni na#ma#ni gaun%a#ni vikhya#ta#ni maha#tmanah% r%s%ibhih% parigi#ta#ni ta#ni vaks%ya#mi bhu#taye 14 vishvam% vis%n%ur vas%at%ka#ro bhu#tabhavya bhavat prabhuh% bhu#takr%d bhu#tabhr%d bha#vo bhu#ta#tma# bhu#tabha#vanah% 15 pu#ta#tma# parama#tma# ca mukta#na#m% parama# gatih% avyayah% purus%ah% sa#ks%i# ks%etrajn~o 'ks%ara eva ca 16 yogo yogavida#m% neta# pradha#napurus%eshvarah% na#rasim%ha vapuh% shri#ma#n keshavah% purus%ottamah% 17 sarvah% sharvah% shivah% stha#n%ur bhu#ta#dir nidhir avyayah% sam%bhavo bha#vano bharta# prabhavah% prabhur i#shvarah% 18 svayambhu#h% sam%bhur a#dityah% pus%kara#ks%o maha#svanah% ana#di nidhano dha#ta# vidha#ta# dha#tur uttamah% 19 aprameyo hr%s%i#keshah% padmana#bho 'maraprabhuh% vishvakarma# manus tvas%t%a# sthavis%t%hah% sthaviro dhruvah% 20 agra#hyah% sha#shvatah% kr%s%n%o lohita#ks%ah% pratardanah% prabhu#tas trikakub dha#ma pavitram% man*galam% param 21 i#sha#nah% pra#n%adah% pra#n%o jyes%t%hah% shres%t%hah% praja#patih% hiran%yagarbho bhu#garbho ma#dhavo madhusu#danah% 22 i#shvaro vikrami# dhanvi# medha#vi# vikramah% kramah% anuttamo dura#dhars%ah% kr%tajn~ah% kr%tir a#tmava#n 23 sureshah% sharan%am% sharma vishvareta#h% praja# bhavah% ahah% sam%vatsaro vya#lah% pratyayah% sarvadarshanah% 24 ajah% sarveshvarah% siddhah% siddhih% sarva#dir acyutah% vr%s%a# kapir ameya#tma# sarvayogavinih%sr%tah% 25 varur vasu mana#h% satyah% sama#tma# sam%mitah% samah% amoghah% pun%d%ari#ka#ks%o vr%s%akarma# vr%s%a#kr%tih% 26 rudro bahu shira# babhrur vishvayonih% shuci shrava#h% amr%tah% sha#shvatah% stha#n%ur vara#roho maha#tapa#h% 27 sarvagah% sarvavid bha#nur vis%vakseno jana#rdanah% vedo vedavid avyan*go veda#n*go vedavit kavih% 28 loka#dhyaks%ah% sura#dhyaks%o dharma#dhyaks%ah% kr%ta#kr%tah% catura#tma# caturvyu#hash caturdam%s%t%rash caturbhujah% 29 bhra#jis%n%ur bhojanam% bhokta# sahis%n%ur jagad a#dijah% anagho vijayo jeta# vishvayonih% punar vasuh% 30 upendro va#manah% pram%shur amoghah% shucir u#rjitah% ati#ndrah% sam%grahah% sargo dhr%ta#tma# niyamo yamah% 31 vedyo vaidyah% sada# yogi# vi#raha# ma#dhavo madhuh% ati#ndriyo maha#ma#yo mahotsa#ho maha#balah% 32 maha#buddhir maha#vi#ryo maha#shaktir maha#dyutih% anirdeshya vapu shri#ma#n ameya#tma# maha#dridhr%k 33 mahes%va#so mahi# bharta# shri#niva#sah% sata#m% gatih% aniruddhah% sura#nando govindo govida#m% patih% 34 mari#cir damano ham%sah% suparn%o bhujagottamah% hiran%yana#bhah% sutapa#h% padmana#bha praja#patih% 35 amr%tyuh% sarvadr%k sim%hah% sam%dha#ta# sam%dhima#n sthirah% ajo durmars%an%ah% sha#sta# vishruta#tma# sura#riha# 36 gurur gurutamo dha#ma satyah% satyapara#kramah% nimis%o 'nimis%ah% sragvi# va#caspatir uda#radhi#h% 37 agran%i#r gra#man%i#h% shri#ma#n nya#yo neta# sami#ran%ah% sahasramu#rdha vishva#tma# sahasra#ks%ah% sahasrapa#t 38 a#vartano nivr%tta#tma# sam%vr%tah% sam%pramardanah% ahah% sam%vartako vahnir anilo dharan%i#dharah% 39 suprasa#dah% prasanna#tma# vishvadhr%g vishvabhug vibhuh% satkarta# satkr%tah% sa#dhur jahnur na#ra#yan%o narah% 40 asam%khyeyo 'prameya#tma# vishis%t%ah% shis%t%akr%c chucih% siddha#rthah% siddhasam%kalpah% siddhidah% siddhisa#dhanah% 41 vr%s%a#hi# vr%s%abho vis%n%ur vr%s%aparva# vr%s%odarah% vardhano vardhama#nash ca viviktah% shrutisa#garah% 42 subhujo durdharo va#gmi# mahendro vasudo vasuh% naikaru#po br%had ru#pah% shipivis%t%ah% praka#shanah% 43 ojas tejo dyutidharah% praka#sha#tma# prata#panah% r%ddhah% spas%t%a#ks%aro mantrash candra#m%shur bha#skaradyutih% 44 amr%ta#shmu#dbhavo bha#nuh% shashabinduh% sureshvarah% aus%adham% jagatah% setuh% satyadharmapara#kramah% 45 bhu#tabhavya bhavan na#thah% pavanah% pa#vano 'nilah% ka#maha# ka#makr%t ka#ntah% ka#mah% ka#mapradah% prabhuh% 46 yuga#di kr%d yuga#varto naikama#yo maha#shanah% adr%shyo vyaktaru#pash ca sahasrajid anantajit 47 is%t%o vishis%t%ah% shis%t%es%t%ah% shikhan%d%i# nahus%o vr%s%ah% krodhaha# krodhakr%t karta# vishvaba#hur mahi#dharah% 48 acyutah% prathitah% pra#n%ah% pra#n%ado va#sava#nujah% apa#m% nidhir adhis%t%ha#nam apramattah% pratis%t%hitah% 49 skandah% skanda dharo dhuryo varado va#yuva#hanah% va#sudevo br%had bha#nur a#didevah% puram%darah% 50 ashokas ta#ran%as ta#rah% shu#rah% shaurir janeshvarah% anuku#lah% shata#vartah% padmi# padmanibheks%an%ah% 51 padmana#bho 'ravinda#ks%ah% padmagarbhah% shari#rabhr%t maharddhir r%ddho vr%ddha#tma# maha#ks%o garud%adhvajah% 52 atulah% sharabho bhi#mah% samayajn~o havir harih% sarvalaks%an%alaks%an%yo laks%mi#va#n samitim%jayah% 53 viks%aro rohito ma#rgo hetur da#modarah% sahah% mahi#dharo maha#bha#go vegava#n amita#shanah% 54 udbhavah% ks%obhan%o devah% shri#garbhah% parameshvarah% karan%am% ka#ran%am% karta# vikarta# gahane guhah% 55 vyavasa#yo vyavastha#nah% sam%stha#nah% stha#nado dhruvah% pararddhih% paramah% spas%t%as tus%t%ah% pus%t%ah% shubheks%an%ah% 56 ra#mo vira#mo virato ma#rgo neyo nayo 'nayah% vi#rah% shaktimata#m% shres%t%ho dharmo dharmavid uttamah% 57 vaikun%t%hah% purus%ah% pra#n%ah% pra#n%adah% pran%avah% pr%thuh% hiran%yagarbhah% shatrughno vya#pto va#yur adhoks%ajah% 58 r%tuh% sudarshanah% ka#lah% parames%t%hi# parigrahah% ugrah% sam%vatsaro daks%o vishra#mo vishvadaks%in%ah% 59 vista#rah% stha#varah% stha#n%uh% prama#n%am% bi#jam avyayam artho 'nartho maha#kosho maha#bhogo maha#dhanah% 60 anirvin%n%ah% sthavis%t%ho bhu#r dharmayu#po maha#makhah% naks%atranemir naks%atri# ks%amah% ks%a#mah% sami#hanah% 61 yajn~a ijyo mahejyash ca kratuh% satram% sata#m% gatih% sarvadarshi# vimukta#tma# sarvajn~o jn~a#nam uttamam 62 suvratah% sumukhah% su#ks%mah% sughos%ah% sukhadah% suhr%t manoharo jitakrodho vi#raba#hur vida#ran%ah% 63 sva#panah% svavasho vya#pi# naika#tma# naikakarmakr%t vatsaro vatsalo vatsi# ratnagarbho dhaneshvarah% 64 dharmagub dharmakr%d dharmi# sad asat ks%aram aks%aram avijn~a#ta# sahasra#m%shur vidha#ta# kr%talaks%an%ah% 65 gabhastinemih% sattvasthah% sim%ho bhu#tamaheshvarah% a#didevo maha#devo devesho devabhr%d guruh% 66 uttaro gopatir gopta# jn~a#nagamyah% pura#tanah% shari#rabhu#tabhr%d bhokta# kapi#ndro bhu#ridaks%in%ah% 67 somapo 'mr%tapah% somah% purujit puru sattamah% vinayo jayah% satyasam%dho da#sha#rhah% sa#tvata#m% patih% 68 ji#vo vinayita# sa#ks%i# mukundo 'mitavikramah% ambhonidhir ananta#tma# mahodadhi shayo 'ntakah% 69 ajo maha#rhah% sva#bha#vyo jita#mitrah% pramodanah% a#nando nandano nandah% satyadharma# trivikramah% 70 mahars%ih% kapila#ca#ryah% kr%tajn~o medini# patih% tripadas tridasha#dhyaks%o maha#shr%n*gah% kr%ta#ntakr%t 71 maha#vara#ho govindah% sus%en%ah% kanaka#n*gadi# guhyo gabhi#ro gahano guptash cakragada#dharah% 72 vedha#h% sva#n*go 'jitah% kr%s%n%o dr%d%hah% sam%kars%an%o 'cyutah% varun%o va#run%o vr%ks%ah% pus%kara#ks%o maha#mana#h% 73 bhagava#n bhagaha# nandi# vanama#li# hala#yudhah% a#dityo jyotir a#dityah% sahis%n%ur gatisattamah% 74 sudhanva# khan%d%a parashur da#run%o dravin%a pradah% divah% spr%k sarvadr%g vya#so va#caspatir ayonijah% 75 trisa#ma# sa#magah% sa#ma nirva#n%am% bhes%ajam% bhis%ak sam%nya#sakr%c chamah% sha#nto nis%t%ha# sha#ntih% para#yan%am 76 shubha#n*gah% sha#ntidah% sras%t%a# kumudah% kuvale shayah% gohito gopatir gopta# vr%s%abha#ks%o vr%s%apriyah% 77 anivarti# nivr%tta#tma# sam%ks%epta# ks%emakr%c chivah% shri#vatsa vaks%a#h% shri#va#sah% shri#patih% shri#mata#m% varah% 78 shri#dah% shri#shah% shri#niva#sah% shri#nidhih% shri#vibha#vanah% shri#dharah% shri#karah% shreyah% shri#ma#m*l lokatraya#shrayah% 79 svaks%ah% svan*gah% shata#nando nandir jyotir gan%eshvarah% vijita#tma# vidheya#tma# satki#rtish chinnasam%shayah% 80 udi#rn%ah% sarvatash caks%ur ani#shah% sha#shvatah% sthirah% bhu#shayo bhu#s%an%o bhu#tir vishokah% shokana#shanah% 81 arcis%ma#n arcitah% kumbho vishuddha#tma# vishodhanah% aniruddho 'pratirathah% pradyumno 'mitavikramah% 82 ka#lanemi niha# vi#rah% shu#rah% shaurir janeshvarah% triloka#tma# trilokeshah% keshavah% keshiha# harih% 83 ka#madevah% ka#mapa#lah% ka#mi# ka#ntah% kr%ta#gamah% anirdeshya vapur vis%n%ur vi#ro 'nanto dhanam%jayah% 84 brahman%yo brahmakr%d brahma# brahma brahma vivardhanah% brahmavid bra#hman%o bra#hmi# brahmajn~o bra#hman%a priyah% 85 maha#kramo maha#karma# maha#teja# mahoragah% maha#kratur maha#yajn~va# maha#yajn~o maha#havih% 86 stavyah% stavapriyah% stotram% stutih% stota# ran%apriyah% pu#rn%ah% pu#rayita# pun%yah% pun%yaki#rtir ana#mayah% 87 manojavas ti#rthakaro vasu reta# vasu pradah% vasu prado va#sudevo vasur vasu mana# havih% 88 sadgatih% satkr%tih% satta# sadbhu#tih% sat para#yan%ah% shu#raseno yadushres%t%hah% sanniva#sah% suya#munah% 89 bhu#ta#va#so va#sudevo sarva#su nilayo 'nalah% darpaha# darpado dr%pto durdharo 'tha#para#jitah% 90 vishvamu#rtir maha#mu#rtir di#ptamu#rtir amu#rtima#n anekamu#rtir avyaktah% shatamu#rtih% shata#nanah% 91 eko naikah% savah% kah% kim% yat tat padam anuttamam lokabandhur lokana#tho ma#dhavo bhakta vatsalah% 92 suvarn%avarn%o hema#n*go vara#n*gash candana#n*gadi# vi#raha# vis%amah% shu#n%yo ghr%ta#shi#r acalash calah% 93 ama#ni# ma#nado ma#nyo lokasva#mi# trilokadhr%k sumedha# medhajo dhanyah% satyamedha# dhara#dharah% 94 tejo vr%s%o dyutidharah% sarvashastrabhr%ta#m% varah% pragraho nigraho 'vyagro naikashr%n*go gada#grajah% 95 caturmu#rtish caturba#hush caturvyu#hash caturgatih% catura#tma# caturbha#vash caturvedavid ekapa#t 96 sama#varto nivr%tta#tma# durjayo duratikramah% durlabho durgamo durgo dura#va#so dura#riha# 97 shubha#n*go lokasa#ran*gah% sutantus tantuvardhanah% indrakarma# maha#karma# kr%takarma# kr%ta#gamah% 98 udbhavah% sundarah% sundo ratnana#bhah% sulocanah% arko va#jasanah% shr%n*gi# jayantah% sarvavij jayi# 99 suvarn%abindur aks%obhyah% sarvava#g i#shvareshvarah% maha#hrado maha#garto maha#bhu#to maha#nidhih% 100 kumudah% kum%darah% kundah% parjanyah% pavano 'nilah% amr%ta#m%sho 'mr%tavapuh% sarvajn~ah% sarvato mukhah% 101 sulabhah% suvratah% siddhah% shatruji#c chatruta#panah% nyagrodhodumbaro 'shvatthash ca#n%u#ra#ndhra nis%u#danah% 102 sahasra#rcih% sapta jihvah% saptaidha#h% sapta va#hanah% amu#rtir anagho 'cintyo bhayakr%d bhayana#shanah% 103 an%ur br%hat kr%shah% sthu#lo gun%abhr%n nirgun%o maha#n adhr%tah% svadhr%tah% sva#syah% pra#gvam%sho vam%shavardhanah% 104 bha#rabhr%t kathito yogi# yogi#shah% sarvaka#madah% a#shramah% shraman%ah% ks%a#mah% suparn%o va#yuva#hanah% 105 dhanurdharo dhanurvedo dan%d%o damayita# damah% apara#jitah% sarvasaho niyanta# niyamo yamah% 106 sattvava#n sa#ttvikah% satyah% satyadharmapara#yan%ah% abhipra#yah% priya#rho 'rhah% priyakr%t pri#tivardhanah% 107 viha#yasa gatir jyotih% surucir hutabhug vibhuh% ravir virocanah% su#ryah% savita# ravilocanah% 108 ananto hutabhug bhokta# sukhado naikado 'grajah% anirvin%n%ah% sada#mars%i# loka#dhis%t%ha#nam adbhutam 109 sana#t sana#tana tamah% kapilah% kapir avyayah% svastidah% svastikr%t svasti svastibhuk svasti daks%in%ah% 110 araudrah% kun%d%ali# cakri# vikramy u#rjitasha#sanah% shabda#tigah% shabdasahah% shishirah% sharvari# karah% 111 akru#rah% peshalo daks%o daks%in%ah% ks%amin%a#m% varah% vidvattamo vi#tabhayah% pun%yashravan%a ki#rtanah% 112 utta#ran%o dus%kr%tiha# pun%yo duh%svapnana#shanah% vi#raha# raks%an%ah% santo ji#vanah% paryavasthitah% 113 anantaru#po 'nanta shri#r jitamanyur bhaya#pahah% caturasro gabhi#ra#tma# vidisho vya#disho dishah% 114 ana#dir bhu#r bhuvo laks%mi#h% suvi#ro rucira#n*gadah% janano janajanma#dir bhi#mo bhi#mapara#kramah% 115 a#dha#ra nilayo dha#ta# pus%paha#sah% praja#garah% u#rdhvagah% satpatha#ca#rah% pra#n%adah% pran%avah% pan%ah% 116 prama#n%am% pra#n%anilayah% pra#n%akr%t pra#n%aji#vanah% tattvam% tattvavid eka#tma# janmamr%tyujara#tigah% 117 bhu#r bhuvah% svastarus ta#rah% savita# prapita#mahah% yajn~o yajn~apatir yajva# yajn~a#n*go yajn~ava#hanah% 118 yajn~abhr%d yajn~akr%d yajn~i# yajn~abhug yajn~asa#dhanah% yajn~a#nta kr%d yajn~aguhyam annam anna#da eva ca 119 a#tmayonih% svayam% ja#to vaikha#nah% sa#ma ga#yanah% devaki#nandanah% sras%t%a# ks%iti#shah% pa#pana#shanah% 120 shan*khabhr%n nandaki# cakri# sha#rn*gadhanva# gada#dharah% ratha#n*gapa#n%ir aks%obhyah% sarvapraharan%a#yudhah% 121 iti#dam% ki#rtani#yasya keshavasya maha#tmanah% na#mna#m% sahasram% divya#na#m ashes%en%a praki#rtitam 122 ya idam% shr%n%uya#n nityam% yash ca#pi pariki#rtayet na#shubham% pra#pnuya#t kim% cit so 'mutreha ca ma#navah% 123 veda#ntago bra#hman%ah% sya#t ks%atriyo vijayi# bhavet vaishyo dhanasamr%ddhah% sya#c chu#drah% sukham ava#pnuya#t 124 dharma#rthi# pra#pnuya#d dharmam artha#rthi# ca#rtham a#pnuya#t ka#ma#n ava#pnuya#t ka#mi# praja#rthi# ca#pnuya#t praja#h% 125 bhaktima#n yah% sadottha#ya shucis tadgatama#nasah% sahasram% va#sudevasya na#mna#m etat praki#rtayet 126 yashah% pra#pnoti vipulam% jn~a#tipra#dha#nyam eva ca acala#m% shriyam a#pnoti shreyash ca#pnoty anuttamam 127 na bhayam% kva cid a#pnoti vi#ryam% tejash ca vindati bhavaty arogo dyutima#n balaru#pagun%a#nvitah% 128 roga#rto mucyate roga#d baddhomucyeta bandhana#t bhayan mucyeta bhi#tash ca mucyeta#panna a#padah% 129 durga#n%y atitaraty a#shu purus%ah% purus%ottamam stuvan na#ma sahasren%a nityam% bhaktisamanvitah% 130 va#sudeva#shrayo martyo va#sudeva para#yan%ah% sarvapa#pavishuddha#tma# ya#ti brahma sana#tanam 131 na va#sudeva bhakta#na#m ashubham% vidyate kva cit janmamr%tyujara#vya#dhibhayam% va#py upaja#yate 132 imam% stavam adhi#ya#nah% shraddha# bhaktisamanvitah% yujyeta#tma sukhaks%a#nti shri#dhr%tismr%tiki#rtibhih% 133 na krodho na ca ma#tsaryam% na lobho na#shubha# matih% bhavanti kr%tapun%ya#na#m% bhakta#na#m% purus%ottame 134 dyauh% sa candra#rkanaks%atra# kham% disho bhu#r mahodadhih% va#sudevasya vi#ryen%a vidhr%ta#ni maha#tmanah% 135 sa sura#suragandharvam% sa yaks%oraga ra#ks%asam jagad vashe vartatedam% kr%s%n%asya sa cara#caram 136 indriya#n%i mano buddhih% sattvam% tejobalam% dhr%tih% va#sudeva#tmaka#ny a#huh% ks%etram% ks%etrajn~a eva ca 137 sarva#gama#na#m a#ca#rah% prathamam% parikalpyate a#ca#ra prabhavo dharmo dharmasya prabhur acyutah% 138 r%s%ayah% pitaro devamaha#bhu#ta#ni dha#tavah% jan*gama#jan*gamam% cedam% jagan na#ra#yan%odbhavam 139 yogo jn~a#nam% tatha# sam%khyam% vidya#h% shilpa#ni karma ca veda#h% sha#stra#n%i vijn~a#nam etat sarvam% jana#rdana#t 140 eko vis%n%ur mahad bhu#tam% pr%thag bhu#ta#ny anekashah% tri#m*l loka#n vya#pya bhu#ta#tma# bhun*kte vishvabhug avyayah% 141 imam% stavam% bhagavato vis%n%or vya#sena ki#rtitam pat%hed ya icchet purus%ah% shreyah% pra#ptum% sukha#ni ca 142 vishveshvaram ajam% devam% jagatah% prabhava#pyayam bhajanti ye pus%kara#ks%am% na te ya#nti para#bhavam | | 1 [y] ke pu#jya#h% ke namah% ka#rya#h% katham% varteta kes%u ca kima#ca#rah% ki#dr%shes%u pita#maha na ris%yate 2 [bh] bra#hman%a#na#m% paribhavah% sa#dayed api devata#h% bra#hman%a#na#m% namaskarta# yudhis%t%hira na ris%yate 3 te pu#jya#s te namah% ka#rya# vartetha#s tes%u putravat te hi loka#n ima#n sarva#n dha#rayanti mani#s%in%ah% 4 bra#hman%a#h% sarvaloka#na#m% maha#nto dharmasetavah% dhanatya#ga#bhira#ma#sh ca va#k sam%yamarata#sh ca ye 5 raman%i#ya#sh ca bhu#ta#na#m% nidha#nam% ca dhr%tavrata#h% pran%eta#rash ca loka#na#m% sha#stra#n%a#m% ca yashasvinah% 6 tapo yes%a#m% dhanam% nityam% va#k caiva vipulam% balam prabhavash ca#pi dharma#n%a#m% dharmajn~a#h% su#ks%madarshinah% 7 dharmaka#ma#h% sthita# dharme sukr%tair dharmasetavah% ya#n upa#shritya ji#vanti praja#h% sarva#sh caturvidha#h% 8 pantha#nah% sarvaneta#ro yajn~ava#ha#h% sana#tana#h% pitr%paita#mahi#m% gurvi#m udvahanti dhuram% sada# 9 dhuri ye na#vasi#danti vis%ame sad gava# iva pitr%deva#tithi mukha# havyakavya#gra bhojinah% 10 bhojana#d eva ye loka#m%s tra#yante mahato bhaya#t di#pa#h% sarvasya lokasya caks%ush caks%us%mata#m api 11 sarvashilpa#di nidhayo nipun%a#h% su#ks%madarshinah% gatijn~a#h% sarvabhu#ta#na#m adhya#tmagaticintaka#h% 12 a#dimadhya#vasa#na#na#m% jn~a#ta#rash chinnasam%shaya#h% para#varavishes%ajn~a# ganta#rah% parama#m% gatim 13 vimukta# dhuta pa#pma#no nirdvam%dva# nis%parigraha#h% ma#na#rha# ma#nita# nityam% jn~a#navidbhir maha#tmabhih% 14 candane malapan*ke ca bhojane 'bhojane sama#h% samam% yes%a#m% duku#lam% ca sha#n%a ks%auma#jina#ni ca 15 tis%t%heyur apy abhun~ja#na# bahu#ni divasa#ny api shos%ayeyush ca ga#tra#n%i sva#dhya#yaih% sam%yatendriya#h% 16 adaivam% daivatam% kuryur daivatam% ca#py adaivatam loka#n anya#n sr%jeyush ca lokapa#la#m%sh ca kopita#h% 17 apeyah% sa#garo yes%a#m abhisha#pa#n maha#tmana#m yes%a#m% kopa#gnir adya#pi dam%d%ake nopasha#myati 18 deva#na#m api ye deva#h% ka#ran%am% ka#ran%asya ca prama#n%asya prama#n%am% ca kas ta#n abhibhaved budhah% 19 yes%a#m% vr%ddhash ca ba#lash ca sarvah% sam%ma#nam arhati tapo vidya# vishes%at tu ma#nayanti parasparam 20 avidva#n bra#hman%o devah% pa#tram% vai pa#vanam% mahat vidva#n bhu#yastaro devah% pu#rn%asa#gara sam%nibhah% 21 avidva#m%sh caiva vidva#m%sh ca bra#hman%o daivatam% mahat pran%i#tash ca#pran%i#tash ca yatha#gnir daivatam% mahat 22 shmasha#ne hy api tejasvi# pa#vako naiva dus%yati havir yajn~es%u ca vahan bhu#ya eva#bhishobhate 23 evam% yady apy anis%t%es%u vartate sarvakarmasu sarvatha# bra#hman%o ma#nyo daivatam% viddhi tatparam | | 1 [y] ka#m% tu bra#hman%a pu#ja#ya#m% vyus%t%im% dr%s%t%va# jana#dhipa kam% va# karmodayam% matva# ta#n arcasi maha#mate 2 [bh] atra#py uda#haranti#mam itiha#sam% pura#tanam pavanasya ca sam%va#dam arjunasya ca bha#rata 3 sahasrabhuja bhr%c chri#ma#n ka#rtavi#ryo 'bhavat prabhuh% asya lokasya sarvasya ma#his%matya#m% maha#balah% 4 sa tu ratna#karavati#m% sa dvi#pa#m% sa#gara#mbara#m shasha#sa sarva#m% pr%thivi#m% haihayah% satyavikramah% 5 svavittam% tena dattam% tu datta#treya#ya ka#ran%e ks%atradharmam% puraskr%tya vinayam% shrutam eva ca 6 a#ra#dhaya#m a#sa ca tam% kr%tavi#rya#tmajo munim nyamantrayata sam%hr%s%t%ah% sa dvijash ca varais tribhih% 7 sa varaish chanditas tena nr%po vacanam abravi#t sahasraba#hur bhu#ya#m% vai camu#madhye gr%he 'nyatha# 8 mama ba#husahasram% tu pashyanta#m% sainika# ran%e vikramen%a mahi#m% kr%tsna#m% jayeyam% vipulavrata ta#m% ca dharmen%a sam%pra#pya pa#layeyam atandritah% 9 caturtham% tu varam% ya#ce tva#m aham% dvijasattama tam% mama#nugraha kr%te da#tum arhasy anindita anusha#santu ma#m% santo mithya#vr%ttam% tada#shrayam 10 ity uktah% sa dvijah% pra#ha tatha#stv iti nara#dhipam evam% samabhavam%s tasya vara#s te di#ptatejasah% 11 tatah% sa ratham a#stha#ya jvalana#rkasamadyutih% abravi#d vi#ryasam%moha#t ko nv asti sadr%sho maya# vi#ryadhairya yashah% shaucair vikramen%aujasa#pi va# 12 tad va#kya#nte ca#ntariks%e va#g uva#ca#shari#rin%i# na tvam% mu#d%ha vija#ni#s%e bra#hman%am% ks%atriya#d varam sahito bra#hman%eneha ks%atriyo raks%ati praja#h% 13 [arjuna] kurya#m% bhu#ta#ni tus%t%o 'ham% kruddho na#sham% tatha# naye karman%a# manasa# va#ca# na matto 'sti varo dvijah% 14 pu#rvo brahmottaro va#do dviti#yah% ks%atriyottarah% tvayoktau yau tu tau hetu# vishes%as tv atra dr%shyate 15 bra#hman%a#h% sam%shrita#h% ks%atram% na ks%atram% bra#hman%a#shritam shrita#n brahmopadha# vipra#h% kha#danti ks%atriya#n bhuvi 16 ks%atriyes%v a#shrito dharmah% praja#na#m% paripa#lanam ks%atra#d vr%ttir bra#hman%a#na#m% taih% katham% bra#hman%o varah% 17 sarvabhu#tapradha#na#m%s ta#n bhaiks%a vr%tti#n aham% sada# a#tmasam%bha#vita#n vipra#n stha#paya#my a#tmano vashe 18 kathitam% hy anaya# satyam% ga#yatrya# kanyaya# divi vijes%ya#my avasha#n sarva#n bra#hman%a#m%sh carma va#sasah% 19 na ca ma#m% cya#vayed ra#s%t%ra#t tris%u lokes%u kash cana devo va# ma#nus%o va#pi tasma#j jyes%t%ho dvija#d aham 20 adya brahmottaram% lokam% karis%ye ks%atriyottaram na hi me sam%yuge kash cit sod%hum utsahate balam 21 arjunasya vacah% shrutva# vitrasta#bhu#n nisha#cari# athainam antariks%asthas tato va#yur abha#s%ata 22 tyajainam% kalus%am% bha#vam% bra#hman%ebhyo namaskuru etes%a#m% kurvatah% pa#pam% ra#s%t%raks%obho hi te bhavet 23 atha va# tva#m% mahi#pa#la shamayis%yanti vai dvija#h% nirasis%yanti va# ra#s%t%ra#d dhatotsa#ham% maha#bala#h% 24 tam% ra#ja# kas tvam ity a#ha tatas tam% pra#ha ma#rutah% va#yur vai devadu#to 'smi hitam% tva#m% prabravi#my aham 25 [a] aho tvaya#dya vipres%u bhaktira#gah% pradarshitah% ya#dr%sham% pr%thivi# bhu#tam% ta#dr%sham% bru#hi vai dvijam 26 va#yor va# sadr%sham% kim% cid bru#hi tvam% bra#hman%ottamam apa#m% vai sadr%sham% bru#hi su#ryasya nabhaso 'pi va# | | 1 [va#yu] shr%n%u mu#d%ha gun%a#n ka#m%sh cid bra#hman%a#na#m% maha#tmana#m ye tvaya# ki#rtita# ra#jam%s tebhyo 'tha bra#hman%o varah% 2 tyaktva# mahi#tvam% bhu#mis tu spardhaya#n*ganr%pasya ha na#sham% jaga#ma ta#m% vipro vyas%t%ambhayata kashyapah% 3 aks%aya# bra#hman%a# ra#jan divi ceha ca nityada# apibat tejasa# hy a#pah% svayam eva#n*gira#h% pura# 4 sa ta#h% piban ks%i#ram iva na#tr%pyata maha#tapa#h% apu#rayan mahaughena mahi#m% sarva#m% ca pa#rthiva 5 tasminn aham% ca kruddhe vai jagat tyaktva# tato gatah% vyatis%t%ham agnihotre ca ciram an*giraso bhaya#t 6 abhishaptash ca bhagava#n gautamena puram%darah% ahalya#m% ka#maya#no vai dharma#rtham% ca na him%sitah% 7 tatha# samudro nr%pate pu#rn%o mr%s%t%ena va#rin%a# bra#hman%air abhishaptah% sam*l lavan%odah% kr%to vibho 8 suvarn%avarn%o nirdhu#mah% sam%hatordhva shikhah% kavih% kruddhena#n*girasa# shapto gun%air etair ivarjitah% 9 marutash cu#rn%ita#n pashya ye 'hasanta mahodadhim suvarn%adha#rin%a# nityam avashapta# dvija#tina# 10 samo na tvam% dvija#tibhyah% shres%t%ham% viddhi nara#dhipa garbhastha#n bra#hman%a#n samyan* namasyati kila prabhuh% 11 dan%d%aka#na#m% mahad ra#jyam% bra#hman%ena vina#shitam ta#lajan*gham% mahat ks%atram aurven%aikena na#shitam 12 tvaya# ca vipulam% ra#jyam% balam% dharmah% shrutam% tatha# datta#treya prasa#dena pra#ptam% paramadurlabham 13 agnim% tvam% yajase nityam% kasma#d arjuna bra#hman%am sa hi sarvasya lokasya havyava#t% kim% na vetsi tam 14 atha va# bra#hman%ashres%t%ham anu bhu#ta#nupa#lakam karta#ram% ji#valokasya kasma#j ja#nan vimuhyase 15 tatha# praja#patir brahma# avyaktah% prabhava#pyayah% yenedam% nikhilam% vishvam% janitam% stha#varam% caram 16 an%d%a ja#tam% tu brahma#n%am% ke cid icchanty apan%d%ita#h% an%d%a#d bhinna#d babhuh% shaila# disho 'mbhah% pr%thivi# divam 17 dras%t%avyam% naitad evam% hi katham% jya#yastamo hi sah% smr%tam a#ka#sham an%d%am% tu tasma#j ja#tah% pita#mahah% 18 tis%t%het katham iti bru#hi na kim% cid dhi tada# bhavet aham% ka#ra iti proktah% sarvatejo gatah% prabhuh% 19 na#sty an%d%am asti tu brahma# sa ra#jam*l lokabha#vanah% ity uktah% sa tada# tu#s%n%i#m abhu#d va#yus tam abravi#t | | 1 [va#yu] ima#m% bhu#mim% bra#hman%ebhyo ditsur vai daks%in%a#m% pura# an*go na#ma nr%po ra#jam%s tatash cinta#m% mahi# yayau 2 dha#ran%i#m% sarvabhu#ta#na#m ayam% pra#pya varo nr%pah% katham icchati ma#m% da#tum% dvijebhyo brahman%ah% suta#m 3 sa#ham% tyaktva# gamis%ya#mi bhu#mitvam% brahman%ah% padam ayam% sara#s%t%ro nr%patir ma# bhu#d iti tato 'gamat 4 tatas ta#m% kashyapo dr%s%t%va# vrajanti#m% pr%thivi#m% tada# pravivesha mahi#m% sadyo muktva#tma#nam% sama#hitah% 5 ruddha# sa# sarvato jajn~e tr%n%aus%adhi samanvita# dharmottara# nas%t%abhaya# bhu#mir a#si#t tato nr%pa 6 evam% vars%asahasra#n%i divya#ni vipulavratah% trim%shatam% kashyapo ra#jan bhu#mir a#si#d atandritah% 7 atha#gamya maha#ra#ja namaskr%tya ca kashyapam pr%thivi# ka#shyapi# jajn~e suta# tasya maha#tmanah% 8 es%a ra#jann i#dr%sho vai bra#hman%ah% kashyapo 'bhavat anyam% prabru#hi va#pi tvam% kashyapa#t ks%atriyam% varam 9 tu#s%n%i#m% babhu#va nr%patih% pavanas tv abravi#t punah% shr%n%u ra#jann utathyasya ja#tasya#n*girase kule 10 bhadra# somasya duhita# ru#pen%a parama# mata# tasya#s tulyam% patim% soma utathyam% samapashyata 11 sa# ca ti#vram% tapas tepe maha#bha#ga# yashasvini# utathyam% tu maha#bha#gam% tat kr%te 'varayat tada# 12 tata a#hu#ya sotathyam% dada#v atra yashasvini#m bha#rya#rthe sa ca jagra#ha vidhivad bhu#ridaks%in%a 13 ta#m% tv aka#mayata shri#ma#n varun%ah% pu#rvam eva ha sa ca#gamya vanaprastham% yamuna#ya#m% jaha#ra ta#m 14 jaleshvaras tu hr%tva# ta#m anayat svapuram% prati parama#dbhutasam%ka#sham% s%at% sahasrashatahradam 15 na hi ramyataram% kim% cit tasma#d anyat purottamam pra#sa#dair apsarobhish ca divyaih% ka#maish ca shobhitam tatra devas taya# sa#rdham% reme ra#jan~ jaleshvarah% 16 atha#khya#tam utathya#ya tatah% patny avamardanam 17 tac chrutva# na#rada#t sarvam utathyo na#radam% tada# prova#ca gaccha bru#hi tvam% varun%am% parus%am% vacah% madva#kya#n mun~ca me bha#rya#m% kasma#d va# hr%tava#n asi 18 lokapa#lo 'si loka#na#m% na lokasya vilopakah% somena datta# bha#rya# me tvaya# ca#pahr%ta#dya vai 19 ity ukto vacana#t tasya na#radena jaleshvarah% mun~ca bha#rya#m utathyasyety atha tam% varun%o 'bravi#t mamais%a# supriya# bha#rya# naina#m utsras%t%um utsahe 20 ity ukto varun%ena#tha na#radah% pra#pya tam% munim utathyam abravi#d va#kyam% na#tihr%s%t%amana# iva 21 gale gr%hi#tva# ks%ipto 'smi varun%ena maha#mune na prayacchati te bha#rya#m% yat te ka#ryam% kurus%va tat 22 na#radasya vacah% shrutva# kruddhah% pra#jvalad an*gira#h% apibat tejasa# va#ri vis%t%abhya sumaha#tapa#h% 23 pi#yama#ne ca sarvasmim%s toye vai salileshvarah% suhr%dbhih% ks%ipyama#n%o 'pi naiva#mun~cata ta#m% tada# 24 tatah% kruddho 'bravi#d bhu#mim utathyo bra#hman%ottamah% darshayasva sthalam% bhadre s%at% sahasrashatahradam 25 tatas tad irin%am% ja#tam% samudrash ca#pasarpitah% tasma#d desha#n nadi#m% caiva prova#ca#sau dvijottamah% 26 adr%shya# gaccha bhi#ru tvam% sarasvati marum% prati apun%ya es%a bhavatu deshas tyaktas tvaya# shubhe 27 tasmin sam%cu#rn%ite deshe bhadra#m a#da#ya va#ripah% adada#c charan%am% gatva# bha#rya#m a#n*girasa#ya vai 28 pratigr%hya tu ta#m% bha#rya#m utathyah% sumana#bhavat mumoca ca jagad duh%kha#d varun%am% caiva haihaya 29 tatah% sa labdhva# ta#m% bha#rya#m% varun%am% pra#ha dharmavit utathyah% sumaha#teja# yat tac chr%n%u nara#dhipa 30 mayais%a# tapasa# pra#pta# kroshatas te jala#dhipa ity uktva# ta#m upa#da#ya svam eva bhavanam% yayau 31 es%a ra#jann i#dr%sho vai utathyo bra#hman%ars%abhah% bravi#my aham% bru#hi va# tvam utathya#t ks%atriyam% varam | | 1 [bh] ity uktah% sa tada# tu#s%n%i#m abhu#d va#yus tato 'bravi#t shr%n%u ra#jann agastyasya ma#ha#tmyam% bra#hman%asya ha 2 asurair nirjita# deva# nirutsa#ha#sh ca te kr%ta#h% yajn~a#sh cais%a#m% hr%ta#h% sarve pitr%bhyash ca svadha# tatha# 3 karmejya# ma#nava#na#m% ca da#navair haihayars%abha bhras%t%aishvarya#s tato deva#sh ceruh% pr%thvi#m iti shrutih% 4 tatah% kada# cit te ra#jan di#ptam a#dityavarcasam dadr%shus tejasa# yuktam agastyam% vipulavratam 5 abhiva#dya ca tam% deva# dr%s%t%va# ca yashasa# vr%tam idam u#cur maha#tma#nam% va#kyam% ka#le jana#dhipa 6 da#navair yudhi bhagna#h% sma tathaishvarya#c ca bhram%shita#h% tad asma#n no bhaya#t ti#vra#t tra#hi tvam% munipum%gava 7 ity uktah% sa tada# devair agastyah% kupito 'bhavat prajajva#la ca tejasvi# ka#la#gnir iva sam%ks%aye 8 tena di#pta#m%shu ja#lena nirdagdha# da#nava#s tada# antariks%a#n maha#ra#ja nyapatanta sahasrashah% 9 dahyama#na#s tu te daitya#s tasya#gastyasya tejasa# ubhau lokau parityajya yayuh% ka#s%t%ha#m% sma daks%in%a#m 10 balis tu yajate yajn~am ashvamedham% mahi#m% gatah% ye 'nye svastha# mahi#stha#sh ca te na dagdha# maha#sura#h% 11 tato loka# punah% pra#pta#h% suraih% sha#ntam% ca tad rajah% athainam abruvan deva# bhu#mis%t%ha#n asura#n~ jahi 12 ity ukta a#ha deva#n sa na shaknomi mahi#gata#n dagdhum% tapo hi ks%i#yen me dhaks%ya#mi#ti ca pa#rthiva 13 evam% dagdha# bhagavata# da#nava#h% svena tejasa# agastyena tada# ra#jam%s tapasa# bha#vita#tmana# 14 i#dr%shash ca#py agastyo hi kathitas te maya#nagha bravi#my aham% bru#hi va# tvam agastya#t ks%atriyam% varam 15 ity uktah% sa tada# tu#s%n%i#m abhu#d va#yus tato 'bravi#t shr%n%u ra#jan vasis%t%hasya mukhyam% karma yashasvinah% 16 a#ditya#h% satram a#santa saro vai ma#nasam% prati vasis%t%ham% manasa# gatva# shrutva# tatra#sya gocaram 17 yajama#na#m%s tu ta#n dr%s%t%va# vyagra#n di#ks%a#nukarshita#n hantum icchanti shaila#bha#h% khalino na#ma da#nava#h% 18 adu#ra#t tu tatas tes%a#m% brahmadattavaram% sarah% hata# hata# vai te tatra ji#vanty a#plutya da#nava#h% 19 te pragr%hya maha#ghora#n parata#n parigha#n druma#n viks%obhayantah% salilam utthita#h% shatayojanam 20 abhyadravanta deva#m%s te sahasra#n%i dashaiva ha tatas tair ardita# deva#h% sharan%am% va#savam% yayuh% 21 sa ca tair vyathitah% shakro vasis%t%ham% sharan%am% yayau tato 'bhayam% dadau tebhyo vasis%t%ho bhagava#n r%s%ih% 22 tatha# ta#n duh%khita#n~ ja#nann a#nr%sham%sya paro munih% ayatnena#dahat sarva#n khalinah% svena tejasa# 23 kaila#sam% prathita#m% ca#pi nadi#m% gan*ga#m% maha#tapa#h% a#nayat tat saro divyam% taya# bhinnam% ca tat sarah% 24 saro bhinnam% taya# nadya# sarayu#h% sa# tato 'bhavat hata#sh ca khalino yatra sa deshah% khalino 'bhavat 25 evam% sendra# vasis%t%hena raks%ita#s tridivaukasah% brahmadattavara#sh caiva hata# daitya# maha#tmana# 26 etat karma vasis%t%hasya kathitam% te maya#nagha bravi#my aham% bru#hi va# tvam% vasis%t%ha#t ks%atriyam% varam | | 1 [bh] ity uktas tv arjunas tu#s%n%i#m abhu#d va#yus tam abravi#t shr%n%u me haihaya shres%t%ha karma#treh% sumaha#tmanah% 2 ghore tamasy ayudhyanta sahita# devada#nava#h% avidhyata sharais tatra svar bhanuh% somabha#skarau 3 atha te tamasa# grasta# nihanyante sma da#navaih% deva# nr%patisha#rdu#la sahaiva balibhis tada# 4 asurair vadhyama#na#s te ks%i#n%apra#n%a# divaukasah% apashyanta tapasyantam atrim% vipram% maha#vane 5 athainam abruvan deva#h% sha#ntakrodham% jitendriyam asurair is%ubhir viddhau candra#ditya#v ima#v ubhau 6 vayam% vadhya#mahe ca#pi shatrubhis tamasa#vr%te na#dhigaccha#ma sha#ntim% ca bhaya#t tra#yasva nah% prabho 7 katham% raks%a#mi bhavatas te 'bruvam%sh candrama# bhava timiraghnash ca savita# dasyuha# caiva no bhava 8 evam uktas tada#tris tu somavat priyadarshanah% apashyat saumya bha#vam% ca su#ryasya pratidarshanam 9 dr%s%t%va# na#tiprabham% somam% tatha# su#ryam% ca pa#rthiva praka#sham akarod atris tapasa# svena sam%yuge 10 jagad vitimiram% ca#pi pradi#ptam akarot tada# vyajayac chatrusam%gha#m%sh ca deva#na#m% svena tejasa# 11 atrin%a# dahyama#na#m%s ta#n dr%s%t%va# deva# maha#sura#n para#kramais te 'pi tada# vyatyaghnann atriraks%ita#h% 12 udbha#sitash ca savita# deva#s tra#ta# hata#sura#h% atrin%a# tv atha somatvam% kr%tam uttamatejasa# 13 adviti#yena munina# japata# carma va#sasa# phalabhaks%en%a ra#jars%e pashya karma#trin%a# kr%tam 14 tasya#pi vistaren%oktam% karma#treh% sumaha#tmanah% bravi#my aham% bru#hi va# tvam atritah% ks%atriyam% varam 15 ity uktas tv arjunas tu#s%n%i#m abhu#d va#yus tam abravi#t shr%n%u ra#jan mahat karma cyavanasya maha#tmanah% 16 ashvinoh% pratisam%shrutya cyavanah% pa#kasha#sanam prova#ca sahitam% devaih% somapa#v ashvinau kuru 17 [indra] asma#bhir varjita#v etau bhaveta#m% somapau katham devair na sam%mita#v etau tasma#n maivam% vadasva nah% 18 ashvibhya#m% saha neccha#mah% pa#tum% somam% maha#vrata pibanty anye yatha#ka#mam% na#ham% pa#tum ihotsahe 19 [cyavana] na cet karis%yasi vaco mayoktam% balasu#dana maya# pramathitah% sadyah% somam% pa#syasi vai makhe 20 tatah% karma sama#rabdham% hita#ya sahasa#shvinoh% cyavanena tatomantrair abhibhu#ta#h% sura#bhavan 21 tat tu karma sama#rabdham% dr%s%t%vendrah% krodhamu#rchitah% udyamya vipulam% shailam% cyavanam% samupa#dravat tatha# vajren%a bhagava#n amars%a#kula locanah% 22 tam a#patantam% dr%s%t%vaiva cyavanas tapasa#nvitah% adbhih% siktva#stambhayat tam% sa varjam% saha parvatam 23 athendrasya maha#ghoram% so 'sr%jac chatrum eva ha madam% mantra#huti mayam% vya#dita#syam% maha#munih% 24 tasya dantasahasram% tu babhu#va shatayojanam dviyojanashata#s tasya dam%s%t%ra#h% paramada#run%a#h% hanus tasya#bhavad bhu#ma#v ekash ca#sya#spr%shad divam 25 jihva# mu#le sthita#s tasya sarve deva#h% sa va#sava#h% timer a#syam anupra#pta# yatha#matsya# maha#rn%ave 26 te sam%mantrya tato deva# madasya#sya gata#s tada# abruvan sahita#h% shakram% pran%ama#smai dvija#taye ashvibhya#m% saha somam% ca piba#mo vigatajvara#h% 27 tatah% sa pran%atah% shakrash caka#ra cyavanasya tat cyavanah% kr%tava#m%s tau ca#py ashvinau somapi#thinau 28 tatah% partya#harat karma madam% ca vyabhajan munih% aks%es%u mr%gaya#ya#m% ca pa#ne stri#s%u ca vi#ryava#n 29 etair dos%air naro ra#jan ks%ayam% ya#ti na sam%shayah% tasma#d eta#n naro nityam% du#ratah% parivarjayet 30 etat te cyavanasya#pi karma ra#jan praki#rtitam bravi#my aham% bru#hi va# tvam% cyavana#t ks%atriyam% varam | | 1 [bh] tu#s%n%i#m a#si#d arjunas tu pavanas tv abravi#t punah% shr%n%u me bra#hman%es%v eva mukhyam% karma jana#dhipa 2 madasya#syam anupra#pta# yada# sendra# divaukasah% tadeyam% cyavaneneha hr%ta# tes%a#m% vasum%dhara# 3 ubhau lokau hr%tau matva# te deva# duh%khita#bhavan shoka#rta#sh ca maha#tma#nam% brahma#n%am% sharan%am% yayuh% 4 [deva#h] mada#sya vyatis%ikta#na#m asma#kam% lokapu#jita cyavanena hr%ta# bhu#mih% kapaish ca#pi divam% prabho 5 [br] gacchadhvam% sharan%am% vipra#n a#shu sendra# divaukasah% prasa#dya ta#n ubhau loka#v ava#psyatha yatha# pura# 6 te yayuh% sharan%am% vipra#s ta u#cuh% ka#n~ jaya#mahe ity ukta#s te dvija#n pra#hur jayateha kapa#n iti bhu#gata#n hi vijeta#ro vayam ity eva pa#rthiva 7 tatah% karma sama#rabdham% bra#hman%aih% kapa na#shanam tac chrutva# pres%ito du#to bra#hman%ebhyo dhani# kapaih% 8 sa ca ta#n bra#hman%a#n a#ha dhani# kapa vaco yatha# bhavadbhih% sadr%sha#h% sarve kapa#h% kim iha vartate 9 sarve veda vidah% pra#jn~a#h% sarve ca kratuya#jinah% sarve satyavrata#sh caiva sarve tulya# mahars%ibhih% 10 shri#sh caiva ramate tes%u dha#rayanti shriyam% ca te vr%tha# da#ra#n na gacchanti vr%tha# ma#m%sam% na bhun~jate 11 di#ptam agnim% juhvati ca guru#n%a#m% vacane sthita#h% sarve ca niyata#tma#no bala#na#m% sam%vibha#ginah% 12 upetya shakat%air ya#nti na sevanti rajasvala#m abhuktavatsu na#shnanti diva# caiva na sherate 13 etaish ca#nyaish ca bahubhir gun%air yukta#n katham% kapa#n vijes%yatha nivartadhvam% nivr%tta#na#m% shubham% hi vah% 14 [br] kapa#n vayam% vijes%ya#mo ye deva#s te vayam% smr%ta#h% tasma#d vadhya#h% kapa#sma#kam% dhanin ya#hi yatha#gatam 15 dhani# gatva# kapa#n a#ha na vo vipra#h% priyam% kara#h% gr%hi#tva#stra#n%y atho vipra#n kapa#h% sarve sama#dravan 16 samudagradhvaja#n dr%s%t%va# kapa#n sarve dvija#tayah% vyasr%jan~ jvalita#n agni#n kapa#na#m% pra#n%ana#shana#n 17 brahma sr%s%t%a# havyabhujah% kapa#n bhuktva# sana#tana#h% nabhasi#va yatha#bhra#n%i vyara#janta nara#dhipa prashasham%sur dvija#m%sh caiva brahma#n%am% ca yashasvinam 18 tes%a#m% tejas tatha# vi#ryam% deva#na#m% vavr%dhe tatah% ava#pnuvam%sh ca#maratvam% tris%u lokes%u pu#jitam 19 ity uktavacanam% va#yum arjunah% pratyabha#s%ata pratipu#jya maha#ba#ho yat tac chr%n%u nara#dhipa 20 ji#va#my aham% bra#hman%a#rthe sarvatha# satatam% prabho brahman%e bra#hman%ebhyash ca pran%ama#mi ca nityashah% 21 datta#treya prasa#da#c ca maya# pra#ptam idam% yashah% loke ca parama# ki#rtir dharmash ca carito maha#n 22 aho bra#hman%a karma#n%i yatha# ma#ruta tattvatah% tvaya# prokta#ni ka#rtsnyena shruta#ni prayatena ha 23 [va#yu] bra#hman%a#n ks%atradharmen%a pa#layasvendriya#n%i ca bhr%gubhyas te bhayam% ghoram% tat tu ka#la#d bhavis%yati | | 1 [y] bra#hman%a#n arcase ra#jan satatam% sam%shitavrata#n kam% tu karmodayam% dr%s%t%va# ta#n arcasi nara#dhipa 2 ka#m% va# bra#hman%a pu#ja#ya#m% vyus%t%im% dr%s%t%va# maha#vrata ta#n arcasi maha#ba#ho sarvam etad vadasva me 3 [bh] es%a te keshacah% sarvam a#khya#syati maha#matih% vyus%t%am% bra#hman%a pu#ja#ya#m% dr%s%t%avyus%t%ir maha#vrata#h% 4 balam% shrotre va#n manash caks%us%i# ca; jn~a#nam% tatha# na vishuddham% mama#dya dehanya#so na#ticira#n mato me; na ca#titu#rn%am% savita#dya ya#ti 5 ukta# dharma# ye pura#n%e maha#nto; bra#hman%a#na#m% ks%atriya#n%a#m% visha#m% ca paura#n%am% ye dan%d%dam upa#sate ca; shes%am% kr%s%n%a#d upashiks%asva pa#rtha 6 aham% hy ena vedmi tattvena kr%s%n%am%; yo 'yam% hi yac ca#sya balam% pura#n%am ameya#tma# keshavah% kauravendra; so 'yam% dharmam% vaks%yati sam%shayes%u 7 kr%s%n%ah% pr%thvi#m asr%jat kham% divam% ca; vara#ho 'yam% bhi#mabalah% pura#n%ah% asya ca#dho 'tha#ntariks%am% divam% ca; dishash catasrah% pradishash catasrah% sr%s%t%is tathaiveyam anuprasu#ta#; sa nirmame vishvam idam% pura#n%am 8 asya na#bhya#m% pus%karam% sam%prasu#tam%; yatrotpannah% svayam eva#mitauja#h% yena#cchinnam% tat tamah% pa#rtha ghoram%; yat tat tis%t%haty arn%avam% tarjaya#nam 9 kr%te yoge dharma a#si#t samagras; treta#ka#le jn~a#nam anuprapannah% balam% tv a#si#d dva#pare pa#rtha kr%s%n%ah%; kala#v adharmah% ks%itim a#jaga#ma 10 sa pu#rvadevo nijagha#na daitya#n; sa pu#rvadevash ca babhu#va samra#t% sa bhu#ta#na#m% bha#vano bhu#tabhavyah%; sa vishvasya#sya jagatash ca#pi gopta# 11 yada# dharmo gla#yati vai sura#n%a#m%; tada# kr%s%n%o ja#yate ma#nus%es%u dharme sthitva# sa tu vai bha#vita#tma#; para#m%sh ca loka#n apara#m%sh ca ya#ti 12 tya#jya#m%s tyaktva#tha#sura#n%a#m% vadha#ya; ka#rya#ka#rye ka#ran%am% caiva pa#rtha kr%tam% karis%yat kriyate ca devo; muhuh% somam% viddhi ca shakram etam 13 sa vishvakarma# sa ca vishvaru#pah%; sa vishvabhr%d vishvakr%g vishvajic ca sa shu#labhr%c chon%ita bhr%t kara#las; tam% karma bhir viditam% vai stuvanti 14 tam% gandharva#psarasash ca nityam; upatis%t%hante vibudha#na#m% shata#ni tam% ra#ks%asa#sh ca parisam%vahante; ra#yah% pos%ah% sa vijigi#s%ur ekah% 15 tam adhvare sham%sita#rah% stuvanti; ratham%tare sa#maga#sh ca stuvanti tam% bra#hman%a# brahma mantraih% stuvanti; tasmai havir adhvaryavah% kalpayanti 16 sa paura#n%i#m% brahma guha#m% pravis%t%o; mahi# satram% bha#rata#gre dadarsha sa caiva ga#m uddadha#ra#grya karma#; viks%obhya daitya#n uraga#n da#nava#m%sh ca 17 tasya bhaks%a#n vividha#n vedayanti; tam eva#jau va#hanam% vedayanti tasya#ntariks%am% pr%thivi# divam% ca; sarvam% vashe tis%t%hati sha#shvatasya 18 sa kumbhareta#h% sasr%je pura#n%am%; yatrotpannam r%s%im a#hur vasis%t%ham sa ma#tarishva# vibhur ashvava#ji#; sa rashmima#n savita# ca#di devah% 19 tena#sura# vijita#h% sarva eva; tasya vikra#ntair vijita#ni#ha tri#n%i sa deva#na#m% ma#nus%a#n%a#m% pitr%#n%a#m%; tam eva#hur yajn~avida#m% vita#nam 20 sa eva ka#lam% vibhajann udeti; tasyottaram% daks%in%am% ca#yane dve tasya evordhvam% tiryag adhash caranti; gabhastayo medini#m% ta#payantah% 21 tam% bra#hman%a# veda vido jus%anti; tasya#dityo bha#m upayujya bha#ti sa ma#si ma#sy adhvara kr%d vidhatte; tam adhvare veda vidah% pat%hanti 22 sa ekayuk cakram idam% trina#bhi; sapta#shvayuktam% vahate vai tridha#ma# maha#teja#h% sarvagah% sarvasim%hah%; kr%s%n%o loka#n dha#rayate tathaikah% ashnann anashnam%sh ca tathaiva dhi#rah%; kr%s%n%am% sada# pa#rtha karta#ram ehi 23 sa ekada# kaks%agato maha#tma#; tr%pto vibhuh% kha#n%d%ave dhu#maketuh% sa ra#ks%asa#n uraga#m%sh ca#vajitya; sarvatra gah% sarvam agnau juhoti 24 sa eva#shvah% shvetam ashvam% prayacchat; sa eva#shva#n atha sarva#m%sh caka#ra trivandhuras tasya rathas tricakras; trivr%c chira#sh caturasrash ca tasya 25 sa viha#yo vyadadha#t pan~ca na#bhih%; sa nirmame ga#m% divam antariks%am evam% ramya#n asr%jat parvata#m%sh ca; hr%s%i#kesho 'mitadi#pta#gniteja#h% 26 sa lan*ghayan vai sarito jigha#m%san; sa tam% vajram% praharantam% nira#sa sa mahendrah% stu#yate vai maha#dhvare; viprair eko r%k sahasraih% pura#n%aih% 27 durva#sa# vai tena na#nyena shakyo; gr%he ra#jan va#sayitum% mahauja#h% tam eva#hur r%s%im ekam% pura#n%am%; sa vishvakr%d vidadha#ty a#tmabha#va#n 28 veda#m%sh ca yo vedayate 'dhidevo; vidhi#m%sh ca yash ca#shrayate pura#n%a#n ka#me vede laukike yat phalam% ca; vis%vaksenen sarvam etat prati#hi 29 jyoti#m%s%i shukla#ni ca sarvaloke; trayo loka# lokapa#tra#s trayash ca trayo 'gnayo vya#hr%tayash ca tisrah%; sarve deva# devaki#putra eva 30 sam%vatsarah% sa r%tuh% so 'rdhama#sah%; so 'hora#trah% sakala# vai sa ka#s%t%ha#h% ma#tra# muhu#rta#sh ca lava#h% ks%an%a#sh ca; vis%vaksene sarvam etat prati#hi 31 candra#dityau grahanaks%atrata#ra#h%; sarva#n%i darsha#ny atha paurn%ama#syah% naks%atrayoga# r%tavash ca pa#rtha; vis%vaksena#t sarvam etat prasu#tam 32 rudra#ditya# vasavo 'tha#shvinau ca; sa#dhya# vishve maruta#m% s%ad% gan%a#sh ca praja#patir deva ma#ta#ditish ca; sarve kr%s%n%a#d r%s%ayash caiva sapta 33 va#yur bhu#tva# viks%ipate ca vishvam; agnir bhu#tva# dahate vishvaru#pah% a#po bhu#tva# majjayate ca sarvam%; brahma# bhu#tva# sr%jate vishvasam%gha#n 34 vedyam% ca yad vedayate ca veda#n; vidhish ca yash ca#shrayate vidheya#n dharme ca vede va bale ca sarvam%; cara#caram% keshavam% tvam% prati#hi 35 jyotir bhu#tah% paramo 'sau purasta#t; praka#shayan prabhaya# vishvaru#pah% apah% sr%s%t%va# hy a#tmabhu#r a#tmayonih%; pura#karot sarvam eva#tha vishvam 36 r%tu#n utpa#ta#n vividha#ny adbhuta#ni; megha#n vidyut sarvam aira#vatam% ca sarvam% kr%s%n%a#t stha#varam% jan*gamam% ca; vishva#khya#ta#d vis%n%um enam% prati#hi 37 vishva#va#sam% nirgun%am% va#sudevam%; sam%kars%an%am% ji#vabhu#tam% vadanti tatah% pradyumnam aniruddham% caturtham; a#jn~a#payaty a#tmayonir maha#tma# 38 sa pan~cadha# pan~cajanopapannam%; sam%codayan vishvam idam% sisr%ks%uh% tatash caka#ra#vani ma#rutau ca; kham% jyotir a#pash ca tathaiva pa#rtha 39 sa stha#varam% jan*gamam% caivam etac; caturvidham% lokam imam% ca kr%tva# tato bhu#mim% vyadadha#t pan~ca bi#ja#m%; dyauh% pr%thivya#m% dha#syati bhu#ri va#ri tena vishvam% kr%tam etad dhi ra#jan; sa ji#vayaty a#tmanaiva#tma yonih% 40 tato deva#n asura#n ma#nus%a#m%sh ca; loka#n r%s%i#m%sh ca#tha pitr%#n praja#sh ca sama#sena vividha#n pra#n%iloka#n; sarva#n sada# bhu#tapatih% sisr%ks%uh% 41 shubha#shubham% stha#varam% jan*gamam% ca; vis%vaksena#t sarvam etat prati#hi yad vartate yac ca bhavis%yati#ha; sarvam etat keshavam% tvam% prati#hi 42 mr%tyush caiva pra#n%ina#m antaka#le; sa#ks%a#t kr%s%n%ah% sha#shvato dharmava#hah% bhu#tam% ca yac ceha na vidma kim% cid; vis%vaksena#t sarvam etat prati#hi 43 yat prashastam% ca lokes%u pun%yam% yac ca shubha#shubham tat sarvam% keshavo 'cintyo vipari#tam ato bhavet 44 eta#dr%shah% keshavo 'yam% svayam% bhu#r; na#ra#yan%ah% paramash ca#vyayash ca madhyam% ca#sya jagatas tasthus%ash ca; sarves%a#m% bhu#ta#na#m% prabhavash ca#pyayash ca | | 1 [y] bru#hi bra#hman%a pu#ja#ya#m% vyus%t%im% tvam% madhusu#dana vetta# tvam asya ca#rthasya veda tva#m% hi pita#mahah% 2 [va#] shr%n%us%va#vahito ra#jan dvija#na#m% bharatars%abha yatha#tattvena vadato gun%a#n me kurusattama 3 pradyumnah% paripapraccha bra#hman%aih% parikopitah% kim% phalam% bra#hman%es%v asti pu#ja#ya#m% madhusu#dana i#shvarasya satas tasya iha caiva paratra ca 4 sada# dvija#ti#n sam%pu#jya kim% phalam% tatra ma#nada etad bru#hi pitah% sarvam% sumaha#n sam%shayo 'tra me 5 ity uktavacanas tena pradyumnena tada# tv aham pratyabruvam% maha#ra#ja yat tac chr%n%u sama#hitah% 6 vyus%t%im% bra#hman%a pu#ja#ya#m% raukmin%eya nibodha me ete hi somara#ja#na i#shvara#h% sukhaduh%khayoh% 7 asmim*l loke raukmin%eya tatha#mus%mim%sh ca putraka bra#hman%a pramukham% saukhyam% na me 'tra#sti vica#ran%a# 8 bra#hman%a pramukham% vi#ryam a#yuh% ki#rtir yashobalam loka# lokeshvara#sh caiva sarve bra#hman%a pu#rvaka#h% 9 tat katham% na#driyeyam% vai i#shvaro 'smi#ti putraka ma# te manyur maha#ba#ho bhavatv atra dvija#n prati 10 bra#hman%o hi mahad bhu#tam asmim*l loke paratra ca bhasma kuryur jagad idam% kruddha#h% pratyaks%adarshinah% 11 anya#n api sr%jeyush ca loka#m*l lokeshvara#m%s tatha# katham% tes%u na varteya samyag jn~a#na#t sutejasah% 12 avasan madgr%he ta#ta bra#hman%o hari pin*galah% ci#rava#sa# bilvadan%d%i# di#rghashmashru nakha#dima#n di#rghyebhyash ca manus%yebhyah% prama#n%a#d adhiko bhuvi 13 sa sma sam%carate loka#n ye divya# ye ca ma#nus%a#h% ima# ga#tha# ga#yama#nash catvares%u sabha#su ca 14 durva#sasam% va#sayet ko bra#hman%am% satkr%tam% gr%he paribha#s%a#m% ca me shrutva# ko nu dadya#t pratishrayam yo ma#m% kash cid va#sayeta na sa ma#m% kopayed iha 15 tam% sma na#driyate kash cit tato 'ham% tam ava#sayam 16 sa sma bhun*kte sahasra#n%a#m% bahu#na#m annam ekada# ekada# sma#lpakam% bhun*kte na vaiti ca punar gr%ha#n 17 akasma#c ca prahasati tatha#kasma#t praroditi na ca#sya vayasa# tulyah% pr%thivya#m abhavat tada# 18 so 'smad a#vasatham% gatva# shayya#sh ca#staran%a#ni ca kanya#sh ca#lam% kr%ta# dagdhva# tato vyapagatah% svayam 19 atha ma#m abravi#d bhu#yah% sa munih% sam%shitavratah% kr%s%n%a pa#yasam iccha#mi bhoktum ity eva sa tvarah% 20 sadaiva tu maya# tasya cittajn~ena gr%he janah% sarva#n%y eva#nna pa#na#ni bhaks%ya#sh cocca#vaca#s tatha# bhavantu satkr%ta#ni#ti pu#rvam eva pracoditah% 21 tato 'ham% jvalama#nam% vai pa#yasam% pratyavedayam tad bhuktvaiva tu sa ks%ipram% tato vacanam abravi#t ks%ipram an*ga#ni limpasva pa#yaseneti sa sma ha 22 avimr%shyaiva ca tatah% kr%tava#n asmi tat tatha# tenocchis%t%ena ga#tra#n%i shirash caiva#bhyamr%ks%ayam 23 sa dadarsha tada#bhya#she ma#taram% te shubha#nana#m ta#m api smayama#nah% sa pa#yasena#bhyalepayat 24 munih% pa#yasadigdha#n*gi#m% rathe tu#rn%am ayojayat tam a#ruhya ratham% caiva niryayau sa gr%ha#n mama 25 agnivarn%o jvalan dhi#ma#n sa dvijo rathaduryavat pratodena#tudad ba#la#m% rukmin%i#m% mama pashyatah% 26 na ca me stokam apy a#si#d duh%kham i#rs%ya# kr%tam% tada# tatah% sa ra#jama#rgen%a mahata# niryayau bahih% 27 tad dr%s%t%va# mahad a#shcaryam% da#sha#rha# ja#tamanyavah% tatra#jalpan mithah% ke cit sama#bha#s%ya parasparam 28 bra#hman%a# eva ja#yeran na#nyo varn%ah% katham% cana ko hy enam% ratham a#stha#ya ji#ved anyah% puna#n iha 29 a#shi#vis%avis%am% ti#ks%n%am% tatas ti#ks%n%ataram% vis%am brahma#shi#vis%a dagdhasya na#sti kash cic cikitsakah% 30 tasmin vrajati durdhars%e pra#skhalad rukmin%i# pathi ta#m% na#mars%ayata shri#ma#m%s tatas tu#rn%am acodayat 31 tatah% paramasam%kruddho ratha#t praskandya sa dvijah% pada#tir utpathenaiva pra#dha#vad daks%in%a#mukhah% 32 tam utpathena dha#vantam anvadha#vam% dvijottamam tathaiva pa#yasa#digdhah% prasi#da bhagavann iti 33 tato vilokya tejasvi# bra#hman%o ma#m uva#ca ha jitah% krodhas tvaya# kr%s%n%a prakr%tyaiva maha#bhuja 34 na te 'para#dham iha vai dr%s%t%ava#n asmi suvrata pri#to 'smi tava govinda vr%n%u ka#ma#n yatheps%ita#n prasannasya ca me ta#ta pashya vyus%t%ir yatha#vidha# 35 ya#vad eva manus%ya#n%a#m anne bha#vo bhavis%yati yathaiva#nne tatha# tes%a#m% tvayi bha#vo bhavis%yati 36 ya#vac ca pun%ya# lokes%u tvayi ki#rtir bhavis%yati tris%u lokes%u ta#vac ca vaishis%t%yam% pratipatsyase supriyah% sarvalokasya bhavis%yasi jana#rdana 37 yat te bhinnam% ca dagdham% ca yac ca kim% cid vina#shitam sarvam% tathaiva dras%t%a#si vishis%t%am% va# jana#rdana 38 ya#vad etat praliptam% te ga#tres%u madhusu#dana ato mr%tyubhayam% na#sti ya#vad iccha# tava#cyuta 39 na tu pa#datale lipte kasma#t te putraka#dya vai naitan me priyam ity eva sa ma#m% pri#to 'bravi#t tada# ity ukto 'ham% shari#ram% svam apashyam% shri#sama#yutam 40 rukmin%i#m% ca#bravi#t pri#tah% sarvastri#n%a#m% varam% yashah% ki#rtim% ca#nuttama#m% loke samava#psyasi shobhane 41 na tva#m% jara# va# rogo va# vaivarn%yam% ca#pi bha#mini spraks%yanti pun%yagandha# ca kr%s%n%am a#ra#dhayis%yasi 42 s%od%asha#na#m% sahasra#n%a#m% vadhu#na#m% keshavasya ha varis%t%ha# saha lokya# ca keshavasya bhavis%yasi 43 tava ma#taram ity uktva# tato ma#m% punar abravi#t prasthitah% sumaha#teja# durva#sa# vahnivaj jvalan 44 es%aiva te buddhir astu bra#hman%a#n prati keshava ity uktva# sa tada# putra tatraiva#ntaradhi#yata 45 tasminn antarhite ca#ham upa#m%shu vratam a#disham yat kim% cid bra#hman%o bru#ya#t sarvam% kurya#m iti prabho 46 etad vratam aham% kr%tva# ma#tra# te saha putraka tatah% paramahr%s%t%a#tma# pra#visham% gr%ham eva ca 47 pravis%t%ama#trash ca gr%he sarvam% pashya#mi tan navam yad bhinnam% yac ca vai dagdham% tena vipren%a putraka 48 tato 'ham% vismayam% pra#ptah% sarvam% dr%s%t%va# navam% dr%d%ham apu#jayam% ca manasa# raukmin%eya dvijam% tada# 49 ity aham% raukmin%eyasya pr%cchato bharata rs%abha ma#ha#tmyam% dvijamukhyasya sarvam a#khya#tava#m%s tada# 50 tatha# tvam api kaunteya bra#hman%a#n satatam% prabho pu#jayasva maha#bha#ga#n va#gbhir da#nairsh ca nityada# 51 evam% vyus%t%im aham% pra#pto bra#hman%a#na#m% prasa#daja#m yac ca ma#m a#ha bhi#s%mo 'yam% tat satyam% bharatars%abha| | 1 [y] durva#sasah% prasa#da#t te yat tada# madhusu#dana ava#ptam iha vijn~a#nam% tan me vya#khya#tum arhasi 2 maha#bha#gyam% ca yat tasya na#ma#ni ca maha#tmanah% tattvato jn~a#tum iccha#mi sarvam% matimata#m% vara 3 [va#] hanta te kathayis%ya#mi namaskr%tva# kapardine yad ava#ptam% maha#ra#ja shreyo yac ca#rjitam% yashah% 4 prayatah% pra#tar uttha#ya yad adhi#ye visha#m% pate pra#n~jalih% shatarudri#yam% tan me nigadatah% shr%n%u 5 praja#patis tat sasr%je tapaso 'nte maha#tapa#h% sham%karas tv asr%jat ta#ta praja#h% stha#varajan*gama#h% 6 na#sti kim% cit param% bhu#tam% maha#deva#d visha#m% pate iha tris%v api lokes%u bhu#ta#na#m% prabhavo hi sah% 7 na caivotsahate stha#tum% kash cid agre maha#tmanah% na hi bhu#tam% samam% tena tris%u lokes%u vidyate 8 gandhena#pi hi sam%gra#me tasya kruddhasya shatravah% visam%jn~a# hatabhu#yis%t%ha# vepanti ca patanti ca 9 ghoram% ca ninadam% tasya parjanyaninadopamam shrutva# vidi#ryed dhr%dayam% deva#na#m api sam%yuge 10 ya#m%sh ca ghoren%a ru#pen%a pashyet kruddhah% pina#ka dhr%k na sura# na#sura# loke na gandharva# na pannaga#h% kupite sukham edhante tasminn api guha# gata#h% 11 praja#patesh ca daks%asya yajato vitate kratau vivya#dha kupito yajn~am% nirbhayas tu bhavas tada# dhanus%a# ba#n%am utsr%jya sa ghos%am% vinana#da ca 12 te na sharma kutah% sha#ntim% vis%a#dam% lebhire sura#h% vidrute sahasa# yajn~e kupite ca maheshvare 13 tena jya#talaghos%en%a sarve loka#h% sama#kula#h% babhu#vur avasha#h% pa#rtha vis%edush ca sura#sura#h% 14 a#pash cuks%ubhire caiva cakampe ca vasum%dhara# vyadravan girayash ca#pi dyauh% papha#la ca sarvashah% 15 andhena tamasa# loka#h% pra#vr%ta# na caka#shire pranas%t%a# jyotis%a#m% bha#sh ca saha su#ryen%a bha#rata 16 bhr%sham% bhi#ta#s tatah% sha#ntim% cakruh% svasty ayana#ni ca r%s%ayah% sarvabhu#ta#na#m a#tmanash ca hitais%in%ah% 17 tatah% so 'bhyadravad deva#n kruddho raudrapara#kramah% bhagasya nayane kruddhah% praha#ren%a vyasha#tayat 18 pu#s%a#n%am% ca#bhidudra#va paren%a vapus%a#nvitah% purod%a#sham% bhaks%ayato dashana#n vai vyasha#tayat 19 tatah% pran%emur deva#s te vepama#na#h% sma sham%karam punash ca sam%dadhe rudro di#ptam% sunishitam% sharam 20 rudrasya vikramam% dr%s%t%va# bhi#ta# deva#h% sahars%ibhih% tatah% prasa#daya#m a#suh% sharvam% te vibudhottama#h% 21 jepush ca shatarudri#yam% deva#h% kr%tva#n~jalim% tatah% sam%stu#yama#nas tridashaih% prasasa#da maheshvarah% 22 rudrasya bha#gam% yajn~e ca vishis%t%am% te tv akalpayan bhayena tridasha# ra#jan~ sharan%am% ca prapedire 23 tena caiva#tikopena sa yajn~ah% sam%dhito 'bhavat yad yac ca#pi hatam% tatra tat tathaiva pradi#yate 24 asura#n%a#m% pura#n%y a#sam%s tri#n%i vi#ryavata#m% divi a#yasam% ra#jatam% caiva sauvarn%am aparam% tatha# 25 na#shakat ta#ni maghava# bhettum% sarva#yudhair api atha sarve 'mara# rudram% jagmuh% sharan%a mardita#h% 26 tata u#cur maha#tma#no deva#h% sarve sama#gata#h% rudra raudra# bhavis%yanti pashavah% sarvakarmasu jahi daitya#n saha purair loka#m%s tra#yasva ma#nada 27 sa tathoktas tathety uktva# vis%n%um% kr%tva# sharottamam shalyam agnim% tatha# kr%tva# pun*kham% vaivasvatam% yamam veda#n kr%tva# dhanuh% sarva#n~ jya#m% ca sa#vitrim uttama#m 28 deva#n ratharavam% kr%tva# viniyujya ca sarvashah% triparvan%a# trishalyena tena ta#ni bibheda sah% 29 sharen%a#ditya varn%ena ka#la#gnisamatejasa# te 'sura#h% sa pura#s tatra dagdha# rudren%a bha#rata 30 tam% caiva#n*ka gatam% dr%s%t%va# ba#lam% pan~ca shikham% punah% uma# jijn~a#sama#na# vai ko 'yam ity abravi#t tada# 31 asu#yatash ca shakrasya vajren%a praharis%yatah% savajram% stambhaya#m a#sa tam% ba#hum% parighopamam 32 na sam%bubudhire cainam% deva#s tam% bhuvaneshvaram sa praja#patayah% sarve tasmin mumuhur i#shvare 33 tato dhya#tva#tha bhagava#n brahma# tam amitaujasam ayam% shres%t%ha iti jn~a#tva# vavande tam uma#patim 34 tatah% prasa#daya#m a#sur uma#m% rudram% ca te sura#h% babhu#va sa tada# ba#hur balahantur yatha# pura# 35 sa ca#pi bra#hman%o bhu#tva# durva#sa# na#ma vi#ryava#n dva#ravatya#m% mama gr%he ciram% ka#lam upa#vasat 36 vipraka#ra#n prayun*kte sma subahu#n mama veshmani ta#n uda#rataya# ca#ham aks%amam% tasya duh%saham 37 sa devendrash ca va#yush ca so 'shvinau sa ca vidyutah% sa candrama#h% sa cesha#nah% sa su#ryo varun%ash ca sah% 38 sa ka#lah% so 'ntako mr%tyuh% sa tamo ra#tryaha#ni ca ma#sa#rdha ma#sa# r%tavah% sam%dhye sam%vatsarash ca sah% 39 sa dha#ta# sa vidha#ta# ca vishvakarma# sa sarvavit naks%atra#n%i dishash caiva pradisho 'tha graha#s tatha# vishvamu#rtir ameya#tma# bhagava#n amitadyutih% 40 ekadha# ca dvidha# caiva bahudha# ca sa eva ca shatadha# sahasradha# caiva tatha# shatasahasradha# 41 i#dr%shah% sa maha#devo bhu#yash ca bhagava#n atah% na hi shakya# gun%a# vaktum api vars%ashatair api | | 1 [va#] yudhis%t%hira maha#ba#ho maha#bha#gyam% maha#tmanah% rudra#ya bahuru#pa#ya bahu na#mne nibodha me 2 vadanty agnim% maha#devam% tatha# stha#n%um% maheshvaram eka#ks%am% tryambakam% caiva vishvaru#pam% shivam% tatha# 3 dve tanu# tasya devasya veda jn~a# bra#hman%a# viduh% ghora#m anya#m% shiva#m anya#m% te tanu# bahudha# punah% 4 ugra# ghora# tanu#r ya#sya so 'gnir vidyut sa bha#skarah% shiva# saumya# ca ya# tasya dharmas tv a#po 'tha candrama#h% 5 a#tmano 'rdham% tu tasya#gnir ucyate bharatars%abha brahmacaryam% caraty es%a shiva# ya#sya tanus tatha# 6 ya#sya ghoratama# mu#rtir jagat sam%harate taya# i#shvaratva#n mahattva#c ca maheshvara iti smr%tah% 7 yan nirdahati yat ti#ks%n%o yad ugro yat prata#pava#n ma#m%sashon%itamajja#do yat tato rudra ucyate 8 deva#na#m% sumaha#n yac ca yac ca#sya vis%ayo maha#n yac ca vishvam% mahat pa#ti maha#devas tatah% smr%tah% 9 samedhayati yan nityam% sarva#rtha#n sarvakarmabhih% shivam icchan manus%ya#n%a#m% tasma#d es%a shivah% smr%tah% 10 dahaty u#rdhvam% sthito yac ca pra#n%otpattih% sthitish ca yat sthiralin*gash ca yan nityam% tasma#t stha#n%ur iti smr%tah% 11 yad asya bahudha# ru#pam% bhu#tam% bhavyam% bhavat tatha# stha#varam% jan*gamam% caiva bahuru#pas tatah% smr%tah% 12 dhu#mram% ru#pam% ca yat tasya dhu#rjat%i#ty ata ucyate vishve deva#sh ca yat tasmin vishvaru#pas tatah% smr%tah% 13 sahasra#ks%o 'yuta#ks%o va# sarvato 'ks%imayo 'pi va# caks%us%ah% prabhavas tejo na#sty anto 'tha#sya caks%us%a#m 14 sarvatha# yat pashu#n pa#ti taish ca yad ramate punah% tes%a#m adhipatir yac ca tasma#t pashupatih% smr%tah% 15 nityena brahmacaryen%a lin*gam asya yada# sthitam mahayanty asya loka#sh ca maheshvara iti smr%tah% 16 vigraham% pu#jayed yo vai lin*gam% va#pi maha#tmanah% lin*gam% pu#jayita# nityam% mahati#m% shriyam ashnute 17 r%s%ayash ca#pi deva#sh ca gandharva#psarasas tatha# lin*gam eva#rcayanti sma yat tad u#rdhvam% sama#sthitam 18 pu#jyama#ne tatas tasmin modate sa maheshvarah% sukham% dada#ti pri#ta#tma# bhakta#na#m% bhakta vatsalah% 19 es%a eva shmasha#nes%u devo vasati nityashah% yajante tam% jana#s tatra vi#ra stha#nanis%evin%am 20 vis%amasthah% shari#res%u sa mr%tyuh% pra#n%ina#m iha sa ca va#yuh% shari#res%u pra#n%o 'pa#nah% shari#rin%a#m 21 tasya ghora#n%i ru#pa#n%i di#pta#ni ca bahu#ni ca loke ya#ny asya pu#jyante vipra#s ta#ni vidur budha#h% 22 na#madheya#ni vedes%u bahu#ny asya yatha#rthatah% nirucyante mahattva#c ca vibhutva#t karmabhis tatha# 23 vede ca#sya vidur vipra#h% shatarudri#yam uttamam vya#sa#d anantaram% yac ca#py upastha#nam% maha#tmanah% 24 prada#ta# sarvaloka#na#m% vishvam% ca#py ucyate mahat jyes%t%habhu#tam% vadanty enam% bra#hman%a# r%s%ayo 'pare 25 prathamo hy es%a deva#na#m% mukha#d agnir aja#yata grahair bahuvidhaih% pra#n%a#n sam%ruddha#n utsr%jaty api 26 sa mocayati pun%ya#tma# sharan%yah% sharan%a# gata#n a#yur a#rogyam aishvaryam% vittam% ka#ma#m%sh ca pus%kala#n 27 sa dada#ti manus%yebhyah% sa eva#ks%ipate punah% shakra#dis%u ca deves%u tasya caishvaryam ucyate 28 sa eva#bhyadhiko nityam% trailokyasya shubha#shubhe aishvarya#c caiva ka#ma#na#m i#shvarah% punar ucyate 29 maheshvarash ca loka#na#m% mahata#m i#shvarash ca sah% bahubhir vividhai ru#pair vishvam% vya#ptam idam% jagat tasya devasya yad vaktram% samudre vad%ava#mukham | | 1 [v] ity uktavati va#kyam% tu kr%s%n%e devakinandane bhi#s%mam% sha#m%tanavam% bhu#yah% paryapr%cchad yudhis%t%hirah% 2 nirn%aye va# maha#buddhe sarvadharmabhr%ta#m% vara pratyaks%am a#gamo veti kim% tayoh% ka#ran%am% bhavet 3 [bh] na#sty atra sam%shayah% kash cid iti me vartate matih% shr%n%u vaks%ya#mi te pra#jn~a samyak tvam anupr%cchasi 4 sam%shayah% sugamo ra#jan nirn%ayas tv atra durgamah% dr%s%t%am% shrutam anantam% hi yatra sam%shaya darshanam 5 pratyaks%am% ka#ran%am% dr%s%t%am% hetuka#h% pra#jn~ama#ninah% na#sti#ty evam% vyavasyanti satyam% sam%shayam eva ca tad ayuktam% vyavasyanti ba#la#h% pan%d%itama#ninah% 6 atha cen manyase caikam% ka#ran%am% kim% bhaved iti shakyam% di#rghen%a ka#lena yuktena#tandritena ca pra#n%aya#tra#m aneka#m% ca kalpaya#nena bha#rata 7 tatparen%aiva na#nyena shakyam% hy etat tu ka#ran%am hetu#na#m antam a#sa#dya vipulam% jn~a#nam uttamam jyotih% sarvasya lokasya vipulam% pratipadyate 8 tattvena#gamanam% ra#jan hetvantagamamam% tatha# agra#hyam anibaddham% ca va#cah% sam%parivarjanam 9 [y] pratyaks%am% lokatah% siddham% loka#sh ca#gama pu#rvaka#h% shis%t%a#ca#ro bahuvidho bru#hi tan me pita#maha 10 [bh] dharmasya hriyama#n%asya balavadbhir dura#tmabhih% sam%stha# yatnair api kr%ta# ka#lena paribhidyate 11 adharma# dharmaru#pen%a ten%aih% ku#pa# iva#vr%ta#h% tatas tair bhidyate vr%ttam% shr%n%u caiva yudhis%t%hira 12 avr%ttya# ye ca bhindanti shrutatya#gapara#yan%a#h% dharmavidves%in%o manda# ity ukta#s te na sam%shayah% 13 atr%pyantas tu sa#dhu#na#m% ya eva#gama buddhayah% param ity eva sam%tus%t%a#s ta#n upa#ssva ca pr%ccha ca 14 ka#ma#rthau pr%s%t%hatah% kr%tva# lobhamoha#nusa#rin%au dharma ity eva sam%buddha#s ta#n upa#ssva ca pr%ccha ca 15 na tes%a#m% bhidyate vr%ttam% yajn~asva#dhya#yakarmabhih% a#ca#rah% ka#ran%am% caiva dharmash caiva trayam% punah% 16 [y] punar eveha me buddhih% sam%shaye parimuhyate apa#re ma#rgama#n%asya param% ti#ram apashyatah% 17 veda#h% pratyaks%am a#ca#rah% prama#n%am% tat trayam% yadi pr%thaktvam% labhyate cais%a#m% dharmash caikas trayam% katham 18 [bh] dharmasya hriyama#n%asya balavadbhir dura#tmabhih% yady evam% manyase ra#jam%s tridha# dharmavica#ran%a# 19 eka eveti ja#ni#hi tridha# tasya pradarshanam pr%thaktve caiva me buddhis traya#n%a#m api vai tatha# 20 ukto ma#rgas traya#n%a#m% ca tat tathaiva sama#cara jijn~a#sa# tu na kartavya# dharmasya paritarkan%a#t 21 sadaiva bharatashres%t%ha ma# te bhu#d atra sam%shayah% andho jad%a iva#shan*ko yad bravi#mi tad a#cara 22 ahim%sa# satyam akrodho da#nam etac catus%t%ayam aja#tashatro savasva dharma es%a sana#tanah% 23 bra#hman%es%u ca vr%ttir ya# pitr%paita#mahocita# ta#m anvehi maha#ba#ho svargasyaite hi deshika#h% 24 prama#n%am aprama#n%am% vai yah% kurya#d abudho narah% na sa prama#n%ata#m arho viva#da janano hi sah% 25 bra#hman%a#n eva sevasva satkr%tya bahu manya ca etes%v eva tv ime loka#h% kr%tsna# iti nibodha ta#n | | 1 [y] ye ca dharmam asu#yanti ye cainam% paryupa#sate bravi#tu bhagava#n etat kva te gacchanti ta#dr%sha#h% 2 [bh] rajasa# tamasa# caiva samavasti#rn%a cetasah% narakam% pratipadyante dharmavidves%in%o nara#h% 3 ye tu dharmam% maha#ra#ja satatam% paryupa#sate satya#rjava para#h% santas te vai svargabhujo nara#h% 4 dharma eva ratis tes%a#m a#ca#ryopa#sana#d bhavet devalokam% prapadyante ye dharmam% paryupa#sate 5 manus%ya# yadi va# deva#h% shari#ram upata#pya vai dharmin%ah% sukham edhante lobhadves%avivarjita#h% 6 prathamam% brahman%ah% putram% dharmam a#hur mani#s%in%ah% dharmin%ah% paryupa#sante phalam% pakvam iva#shayah% 7 [y] asita#m% ki#dr%sham% ru#pam% sa#dhavah% kim% ca kurvate bravi#tu me bhava#n etat santo 'santash ca ki#dr%sha#h% 8 [bh] dura#ca#ra#sh ca durdhars%a# durmukha#sh ca#py asa#dhavah% sa#dhavah% shi#lasam%panna#h% shis%t%a#ca#rasya laks%an%am 9 ra#jama#rge gava#m% madhye gos%t%hamadhye ca dharmin%ah% nopasevanti ra#jendra sargam% mu#tra puri#s%ayoh% 10 pan~ca#na#m ashanam% dattva# shes%am ashnanti sa#dhavah% na jalpanti ca bhun~ja#na# na nidra#nty a#rdra pa#n%ayah% 11 citrabha#num anad%va#ham% devam% gos%t%ham% catus%patham bra#hman%am% dha#rmikam% caityam% te kurvanti pradaks%in%am 12 vr%ddha#na#m% bha#ratapta#na#m% stri#n%a#m% ba#la#turasya ca bra#hman%a#na#m% gava#m% ra#jn~a#m% pantha#nam% dadate ca te 13 atithi#na#m% ca sarves%a#m% pres%ya#n%a#m% svajanasya ca tatha# sharan%a ka#ma#na#m% gopta# stya#t sva#gata pradah% 14 sa#yam%pra#tar manus%ya#n%a#m ashanam% devanirmitam na#ntara# bhojanam% dr%s%t%am upava#savidhir hi sah% 15 loma ka#le yatha# vahnih% ka#lam eva prati#ks%ate r%tuka#le tatha# na#ri# r%tam eva prati#ks%ate na ca#nya#m% gacchate yas tu brahmacaryam% hi tat smr%tam 16 amr%tam% bra#hman%a# ga#va ity etat trayam ekatah% tasma#d gobra#hman%am% nityam arcayeta yatha#vidhi 17 yajus%a# sam%skr%tam% ma#m%sam upabhun~jan na dus%yati pr%s%t%hama#m%sam% vr%tha# ma#m%sam% putrama#m%sam% ca tat samam 18 svadeshe paradeshe va#py atithim% nopava#sayet karma vai saphalam% kr%tva# guru#n%a#m% pratipa#dayet 19 gurubhya a#sanam% deyam abhiva#dya#bhipu#jya ca guru#n abhyarcya vardhante a#yus%a# yashasa# shriya# 20 vr%ddha#n na#tivadej ja#tu na ca sam%pres%ayed api na#si#nah% sya#t sthites%v evam a#yur asya na ris%yate 21 na nagna#m i#ks%ate na#ri#m% na vidva#n purus%a#n api maithunam% satatam% guptam a#ha#ram% ca sama#caret 22 ti#rtha#na#m% guraras ti#rtham% shuci#na#m% hr%dayam% shuci darshana#na#m% param% jn~a#nam% sam%tos%ah% paramam% sukham 23 sa#yam%pra#tash ca vr%ddha#na#m% shr%n%uya#t pus%kala# girah% shrutam a#pnoti hi narah% satatam% vr%ddhasevaya# 24 sva#dhya#ye bhojane caiva daks%in%am% pa#n%im uddharet yacched va#n manasi# nityam indriya#n%a#m% ca vibhramam 25 sam%skr%tam% pa#yasam% nityam% yava#gu#m% kr%saram% havih% as%t%aka#h% pitr%daivatya# vr%ddha#na#m abhipu#janam 26 shmashrukarman%i man*galyam% ks%uta#na#m abhinandanam vya#dhita#na#m% ca sarves%a#m a#yus%ah% pratinandanam 27 na ja#tu tvam iti bru#ya#d a#panno 'pi mahattaram tvam% ka#ro va# vadho veti vidvatsu na vishis%yate avara#n%a#m% sama#na#na#m% shis%ya#n%a#m% ca sama#caret 28 pa#pam a#caks%ate nityam% hr%dayam% pa#pakarmin%a#m jn~a#napu#rvam% vinashyanti gu#hama#na# maha#jane 29 jn~a#napu#rvam% kr%tam% karmac cha#dayante hy asa#dhavah% na ma#m% manus%ya#h% pashyanti na ma#m% pashyanti devata#h% pa#pena#bhihatah% pa#pah% pa#pam eva#bhija#yate 30 yatha# va#rdhus%iko vr%ddhim% dehabhede prati#ks%ate dharmen%a#pihitam% pa#pam% dharmam eva#bhivardhayet 31 yatha# lavan%am ambhobhir a#plutam% pravili#yate pra#yashcitta hatam% pa#pam% tatha# sadyah% pran%ashyati 32 tasma#t pa#pam% na gu#heta gu#hama#nam% vivardhate kr%tva# tu sa#dhus%v a#khyeyam% te tat prashamayanty uta 33 a#shaya# sam%citam% dravyam% yat ka#le nopabhujyate anye caitat prapadyante viyoge tasya dehinah% 34 ma#nasam% sarvabhu#ta#na#m% dharmam a#hur mani#s%in%ah% tasma#t sarva#n%i bhu#ta#ni dharmam eva sama#sate 35 eka eva cared dharmam% na dharmadhvajiko bhavet dharmava#n%ijaka# hy ete ye dharmam upabhun~jate 36 arced deva#n adambhena seveta#ma#yaya# guru#n nidhim% nidadhya#t pa#ratryam% ya#tra#rtham% da#nashabditam | | 1 [y] na#bha#ga dheyah% pra#pnoti dhanam% subalava#n api bha#gadheya#nvitas tv artha#n kr%sho ba#lash ca vindati 2 na#la#bha ka#le labhate prayatne 'pi kr%te sati la#bhaka#le 'prayatnena labhate vipulam% dhanam kr%tayatna#phala#sh caiva dr%shyante shatasho nara#h% 3 yadi yatno bhaven martyah% sa sarvam% phalam a#pnuya#t na#labhyam% copalabhyeta nr%n%a#m% bharatasattama 4 yada# prayatnam% kr%tava#n dr%shyate hy aphalo narah% ma#rgan nayashatair artha#n ama#rgam%sh ca#parah% sukhi# 5 aka#ryam asakr%t kr%tva# dr%shyante hy adhana# nara#h% dhanayukta#s tv adharmastha# dr%shyante ca#pare jana#h% 6 adhi#tya ni#tim% yasma#c ca ni#tiyukto na dr%shyate anabhijn~ash ca sa#civyam% gamitah% kena hetuna# vidya# yukto hy avidyash ca dhanava#n durgatas tatha# 7 yadi vidya#m upa#shritya narah% sukham ava#pnuya#t na vidva#n vidyaya# hi#nam% vr%ttyartham upasam%shrayet 8 yatha# pipa#sa#m% jayati purus%ah% pra#pya vai jalam dr%s%t%a#rtho vidyaya#py evam avidya#m% prajahen narah% 9 na#pra#ptaka#lo mriyate viddhah% sharashatair api tr%n%a#gren%a#pi sam%spr%s%t%ah% pra#ptaka#lo na ji#vati 10 [bh] i#hama#nah% sama#rambha#n yadi na#sa#dayed dhanam ugram% tapah% sama#rohen na hy anuptam% prarohati 11 da#nena bhogi# bhavati medha#vi# vr%ddhasevaya# ahim%saya# ca di#rgha#yur iti pra#hur mani#s%in%ah% 12 tasma#d dadya#n na ya#ceta pu#jayed dha#rmika#n api sva#bha#s%i# priya kr%c chuddhah% sarvasattva#vihim%sakah% 13 yada# prama#n%a prabhavah% svabha#vash ca sukha#sukhe masha ki#t%a pipi#la#na#m% sthiro bhava yudhis%t%hira | | 1 ka#ryate yac ca kriyate sac ca#sac ca kr%tam% tatah% tatra#shvasi#ta satkr%tva# asatkr%tva# na vishvaset 2 ka#la eva#tra ka#lena nigraha#nugrahau dadat buddhim a#vishya bhu#ta#na#m% dharma#rthes%u pravartate 3 yada# tv asya bhaved buddhir dharmya# ca#rthapradarshini# tada#shvasi#ta dharma#tma# dr%d%habuddhir na vishvaset 4 eta#van ma#tram etad dhi bhu#ta#na#m% pra#jn~alaks%an%am ka#layukto 'py ubhaya vic ches%am artham% sama#caret 5 yatha# hy upasthitaishvarya#h% pu#jayante nara# nara#n evam eva#tmana#tma#nam% pu#jayanti#ha dha#rmika#h% 6 na hy adharmataya# dharmam% dadya#t ka#lah% katham% cana tasma#d vishuddham a#tma#nam% ja#ni#ya#d dharmaca#rin%am 7 spras%t%um apy asamartho hi jvalantam iva pa#vakam adharmah% satato dharmam% ka#lena pariraks%itam 8 ka#rya#v etau hi ka#lena dharmo hi vijaya#vahah% traya#n%a#m api loka#na#m a#loka karan%o bhavet 9 tatra kash cin nayet pra#jn~o gr%hi#tvaiva kare naram uhyama#nah% sa dharmen%a dharme bahu bhayac chale | | 1 [y] kim% shreyah% purus%asyeha kim% kurvan sukham edhate vipa#pma# ca bhavet kena kim% va# kalmas%a na#shanam 2 [bh] ayam% daivatavam%sho vai r%s%ivam%shasamanvitah% dvisam%dhyam% pat%hitah% putra kalmas%a#paharah% parah% 3 deva#suragurur devah% sarvabhu#tanamaskr%tah% acintyo 'tha#py anirdeshyah% sarvapra#n%o hy ayonijah% 4 pita#maho jagan na#thah% sa#vitri# brahman%ah% sati# veda bhu#r atha karta# ca vis%n%ur na#ra#yan%ah% prabhuh% 5 uma#patir viru#pa#ks%ah% skandah% sena#patis tatha# visha#kho hutabhug va#yush candra#dityau prabha#karau 6 shakrah% shaci#patir devo yamo dhu#morn%aya# saha varun%ah% saha gaur ya# ca saha r%ddhya# dhaneshvarah% 7 saumya# gauh% surabhir devi# vishrava#sh ca maha#n r%s%ih% s%at% ka#lah% sa#garo ga#n*ga# sravantyo 'tha marudgan%a#h% 8 va#lakhilya#s tapah%siddha#h% kr%s%n%advaipa#yanas tatha# na#radah% parvatash caiva vishva#vasur haha#huhu#h% 9 tumbarush citrasenash ca devadu#tash ca vishrutah% devakanya# maha#bha#ga# divya#sh ca#psarasa#m% gan%a#h% 10 urvashi# menaka# rambha# mishrakeshi# alambus%a# vishva#ci# ca ghr%ta#ci# ca pan~ca cu#d%a# tilottama# 11 a#ditya# vasavo rudra#h% sa#shvinah% pitaro 'pi ca dharmah% satyam% tapo di#ks%a# vyavasa#yah% pita#mahah% 12 sharvaryo divasa#sh caiva ma#ri#cah% kashyapas tatha# shukro br%haspatir bhaumo budho ra#huh% shanaishcarah% 13 naks%atra#n%y r%tavash caiva ma#sa#h% sam%dhya#h% sa vatsara#h% vainateya#h% samudra#sh ca kadruja#h% pannaga#s tatha# 14 shatadru#sh ca vipa#sha# ca candra bha#ga# sarasvati# sindhush ca devika# caiva pus%karam% ti#rtham eva ca 15 gan*ga# maha#nadi# caiva kapila# narmada# tatha# kampuna# ca vishalya# ca karatoya#mbuva#hini# 16 sarayu#r gan%d%aki# caiva lohityash ca maha#nadah% ta#mra#run%a# vetravati# parn%a#sha# gautami# tatha# 17 goda#vari# ca ven%n%a# ca kr%s%n%a ven%a# tatha#drija# dr%s%advati# ca ka#veri# vam%ks%ur manda#kini# tatha# 18 praya#gam% ca prabha#sam% ca pun%yam% naimis%am eva ca tac ca vishveshvara stha#nam% yatra tad vimalam% sarah% 19 pun%yati#rthairsh ca kalilam% kuruks%etram% praki#rtitam sindhu#ttamam% tapo da#nam% jambu# ma#rgam atha#pi ca 20 hiran%vati# vitasta# ca tathaiveks%umati# nadi# veda smr%tir vaidasini# malava#sa#sh ca nady api 21 bhu#mibha#ga#s tatha# pun%ya# gan*ga# dva#ram atha#pi ca r%s%ikulya#s tatha# medhya# nadi# citrapatha# tatha# 22 kaushiki# yamuna# si#ta# tatha# carman%vati# nadi# nadi# bhi#ma rathi# caiva ba#huda# ca maha#nadi# mahendra va#n%i# tridiva# ni#lika# ca sarasvati# 23 nanda# ca#parananda# ca tatha# ti#rtham% maha#hradam gaya#tha phalgu ti#rtham% ca dharma#ran%yam% surair vr%tam 24 tatha# deva nadi# pun%ya# sarash ca brahmanirmitam pun%yam% trilokavikhya#tam% sarvapa#paharam% shivam 25 himava#n parvatash caiva divyaus%adhisamanvitah% vindhyo dha#tuvicitra#n*gas ti#rthava#n aus%adha#nvitah% 26 merur mahendro malayah% shvetash ca rajata# citah% shr%n*gava#n mandaro ni#lo nis%adho darduras tatha# 27 citraku#t%o 'n~jana#bhash ca parvato gandhama#danah% pun%yah% somagirish caiva tathaiva#nye mahi#dhara#h% dishash ca vidishash caiva ks%itih% sarve mahi#ruha#h% 28 vishve deva# nabhash caiva naks%atra#n%i graha#s tatha# pa#ntu vah% satatam% deva#h% ki#rtita#ki#rtita# maya# 29 ki#rtaya#no naro hy eta#n mucyate sarvakilbis%aih% stuvam%sh ca pratinandam%sh ca mucyate sarvato bhaya#t sarvasam%karapa#pebhyo devata# stavanandakah% 30 devata#n antaram% vipra#m%s tapah%siddha#m%s tapo 'dhika#n ki#rtita#n ki#rtayis%ya#mi sarvapa#papramocana#n 31 yavakri#to 'tha raibhyash ca kaks%i#va#n aushijas tatha# bhr%gvan*gira#s tatha# kan%vo medha#tithir atha prabhuh% barhi# ca gun%asam%pannah% pra#ci#m% disham upa#shrita#h% 32 bhadra#m% disham% maha#bha#ga# ulmucuh% pramucus tatha# mumucush ca maha#bha#gah% svasty a#treyash ca vi#ryava#n 33 mitra# varun%ayoh% putras tatha#gastyah% prata#pava#n dr%d%ha#yush cordhvaba#hush ca vishruta#v r%s%isattamau 34 pashcima#m% disham a#shritya ya edhante nibodha ta#n us%adguh% saha sodaryaih% parivya#dhash ca vi#ryava#n 35 r%s%ir di#rghatama#sh caiva gautamah% kashyapas tatha# ekatash ca dvitash caiva tritash caiva mahars%ayah% atreh% putrash ca dharma#tma# tatha# sa#rasvatah% prabhuh% 36 uttara#m% disham a#shritya ya edhante nibodha ta#n atrir vasis%t%hah% shaktish ca pa#ra#sharyash ca vi#ryava#n 37 vishva#mitro bharadva#jo jamadagnis tathaiva ca r%ci#ka pautro ra#mash ca r%s%ir audda#lakis tatha# 38 shvetaketuh% kohalash ca vipulo devalas tatha# deva sharma# ca dhaumyash ca hastika#shyapa eva ca 39 lomasho na#ciketash ca lomahars%an%a eva ca r%s%ir ugrashrava#sh caiva bha#rgavash cyavanas tatha# 40 es%a vai samava#yas te r%s%ideva samanvitah% a#dyah% praki#rtito ra#jan sarvapa#papramocanah% 41 nr%go yaya#tir nahus%o yaduh% pu#rush ca vi#ryava#n dhundhuma#ro dili#pash ca sagarash ca prata#pava#n 42 kr%sha#shvo yauvana#shvash ca citra#shvah% satyava#m%s tatha# duh%s%anto bharatash caiva cakravarti# maha#yasha#h% 43 yavano janakash caiva tatha# dr%d%haratho nr%pah% raghur naravarash caiva tatha# dasharatho nr%pah% 44 ra#mo ra#ks%asaha# vi#rah% shashabindur bhagi#rathah% harishcandro maruttash ca jahnur ja#hnavi sevita# 45 mahodayo hy alarkash ca ailash caiva nara#dhipah% karam%dhamo narashres%t%hah% kadhmorash ca nara#dhipah% 46 daks%o 'mbari#s%ah% kukuro ravatash ca maha#yasha#h% mucukundash ca ra#jars%ir mitra bha#nuh% priyam% karah% 47 trasadasyus tatha# ra#ja# shveto ra#jars%isattamah% maha#bhis%ash ca vikhya#to nimi ra#jas tatha#s%t%akah% 48 a#yuh% ks%upash ca ra#jars%ih% kaks%eyush ca nara#dhipah% shibir aushi#narash caiva gayash caiva nara#dhipah% 49 pratardano divoda#sah% sauda#sah% kosaleshvarah% ailo nalash ca ra#jars%ir manush caiva praja#patih% 50 havidhrash ca pr%s%adhrash ca prati#pah% sham%tanus tatha# kaks%asenash ca ra#jars%ir ye ca#nye na#nuki#rtita#h% 51 ma# vighnam% ma# ca me pa#pam% ma# ca me paripanthinah% dhruvo jayo me nityam% sya#t paratra ca para# gatih% | | 1 [v] tu#s%n%i#m%bhu#te tada# bhi#s%me pat%e citram iva#rpitam muhu#rtam iva ca dhya#tva# vya#sah% satyavati# sutah% nr%pam% shaya#nam% ga#n*geyam idam a#ha vacas tada# 2 ra#jan prakr%tim a#pannah% kurura#jo yudhis%t%hirah% sahito bhra#tr%bhih% sarvaih% pa#rthivaish ca#nuya#yibhih% 3 upa#ste tva#m% naravya#ghra saha kr%s%n%ena dhi#mata# tam imam% puraya#na#ya tvam anujn~a#tum arhasi 4 evam ukto bhagavata# vya#sena pr%thivi#patih% yudhis%t%hiram% saha#ma#tyam anujajn~e nadi# sutah% 5 uva#ca cainam% madhuram% tatah% sha#m%tanavo nr%pah% pravishasva puram% ra#jan vyetu te ma#naso jvarah% 6 yajasva vividhair yajn~air bahv annaih% sva#ptadaks%in%aih% yaya#tir iva ra#jendra shradda# damapurah%sarah% 7 ks%atradharmaratah% pa#rtha pitr%#n deva#m%sh ca tarpaya shreyasa# yoks%yase caiva vyetu te ma#naso jvarah% 8 ran~jayasva praja#h% sarva#h% prakr%ti#h% parisa#ntvaya suhr%dah% phalasatka#rair abhyarcaya yatha#rhatah% 9 anu tva#m% ta#ta ji#vantu mitra#n%i suhr%das tatha# caityastha#ne sthitam% vr%ks%am% phalavantam iva dvija#h% 10 a#gantavyam% ca bhavata# samaye mama pa#rthiva vinivr%tte dinakare pravr%tte cottara#yan%e 11 tathety uktva# tu kaunteyah% so 'bhiva#dya pita#maham prayayau sapari#va#ro nagaram% na#gasa#hvayam 12 dhr%tara#s%t%ram% puraskr%tya ga#ndha#ri#m% ca pativrata#m saha tair r%s%ibhih% sarvair bhra#tr%bhih% keshavena ca 13 pauraja#napadaish caiva mantrivr%ddhaish ca pa#rthivah% pravivesha kurushres%t%ha puram% va#ran%asa#hvayam | | 1 [v] tatah% kunti#suto ra#ja# pauraja#napadam% janam pu#jayitva# yatha#nya#yam anujajn~e gr%ha#n prati 2 sa#ntvaya#m a#sa na#ri#sh ca hatavi#ra# hateshvara#h% vipulai rathada#naish ca tada# pa#n%d%usuto nr%pah% 3 so 'bhis%ikto maha#pra#jn~ah% pra#pya ra#jyam% yudhis%t%hirah% avastha#pya narashres%t%hah% sarva#h% svaprakr%ti#s tada# 4 dvijebhyo balamukhyebhyo naigamebhyash ca sarvashah% pratigr%hya#shis%o mukhya#s tada# dharmabhr%ta#m% varah% 5 us%itva# sharvari#h% shri#ma#n pan~ca#shan nagarottame samayam% kaurava#gryasya sasma#ra purus%ars%abhah% 6 sa niryayau gajapura#d ya#jakaih% pariva#ritah% dr%s%t%va# nivr%ttam a#dityam% pravr%ttam% cottara#yan%am 7 ghr%tam% ma#lyam% ca gandha#m%sh ca ks%auma#n%i ca yudhis%t%hirah% candana#garumukhya#ni tatha# ka#la#garu#n%i ca 8 prastha#pya pu#rvam% kaunteyo bhi#s%ma sam%sa#dhana#ya vai ma#lya#ni ca maha#rha#n%i ratna#ni vividha#ni ca 9 dhr%tara#s%t%ram% puraskr%tya ga#ndha#ri#m% ca yashasvini#m ma#taram% ca pr%tha#m% dhi#ma#n bhra#tr%#m%sh ca purus%ars%abhah% 10 jana#rdanena#nugato viduren%a ca dhi#mata# yuyutsuna# ca kauravyo yuyudha#nena ca#bhibho 11 mahata# ra#jabhogyena paribarhen%a sam%vr%tah% stu#yama#no maha#ra#ja bhi#s%masya#gni#n anuvrajan 12 nishcakra#ma pura#t tasma#d yatha# devapatis tatha# a#sasa#da kuruks%etre tatah% sha#m%tanavam% nr%pam 13 upa#syama#nam% vya#sena pa#ra#sharyen%a dhi#mata# na#radena ca ra#jars%e devalena#sitena ca 14 hatashis%t%air nr%paish ca#nyair na#na#deshasama#gataih% raks%ibhish ca maha#tma#nam% raks%yama#n%am% samantatah% 15 shaya#nam% vi#rashayane dadarsha nr%patis tatah% tato ratha#d ava#rohad bhra#tr%bhih% sahadharmara#t% 16 abhiva#dya#tha kaunteyah% pita#maham arim%damam dvaipa#yana#di#n vipra#m%sh ca taish ca pratyabhinanditah% 17 r%tvigbhir brahmakalpaish ca bhra#tr%bhish ca saha#cyutah% a#sa#dya sharatalpastham r%s%ibhih% pariva#ritam 18 abravi#d bharatashres%t%ham% dharmara#jo yudhis%t%hirah% bhra#tr%bhih% saha kauravya shaya#nam% nimnaga# sutam 19 yudhis%t%hiro 'ham% nr%pate namas te ja#hnavi#suta shr%n%os%i cen maha#ba#ho bru#hi kim% karava#n%i te 20 pra#pto 'smi samaye ra#jann agni#n a#da#ya te vibho a#ca#rya# bra#hman%a#sh caiva r%tvijo bhra#tarash ca me 21 putrash ca te maha#teja# dhr%tara#s%t%ro janeshvarah% upasthitah% saha#ma#tyo va#sudevash ca vi#ryava#n 22 hatashis%t%a#sh ca ra#ja#nah% sarve ca kuruja#n*gala#h% ta#n pashya kurusha#rdu#la samunmi#laya locane 23 yac ceha kim% cit kartavyam% tat sarvam% pra#pitam% maya# yathoktam% bhavata# ka#le sarvam eva ca tat kr%tam 24 evam uktas tu ga#n*geyah% kunti#putren%a dhi#mata# dadarsha bha#rata#n sarva#n sthita#n sam%pariva#rya tam 25 tatash cala valir bhi#s%mah% pragr%hya vipulam% bhujam oghameghasvano va#gmi# ka#le vacanam abravi#t 26 dis%t%ya# pra#pto 'si kaunteya saha#ma#tyo yudhis%t%hira parivr%tto hi bhagava#n sahasra#m%shur diva#karah% 27 as%t%a pan~ca#shatam% ra#tryah% shaya#nasya#dya me gata#h% shares%u nishita#gres%u yatha# vars%ashatam% tatha# 28 ma#gho 'yam% samanupra#pto ma#sah% pun%yo yudhis%t%hira tribha#gashes%ah% paks%o 'yam% shuklo bhavitum arhati 29 evam uktva# tu ga#n*geyo dharmaputram% yudhis%t%hiram dhr%tara#s%t%ram atha#mantrya ka#le vacanam abravi#t 30 ra#jan viditadharmo 'si sunirn%i#ta#rtha sam%shayah% bahushruta# hi te vipra# bahavah% paryupa#sita#h% 31 veda sha#stra#n%i sarva#n%i dharma#m%sh ca manujeshvara veda#m%sh ca caturah% sa#n*ga#n nikhilena#vabudhyase 32 na shocitavyam% kauravya bhavitavyam% hi tat tatha# shrutam% deva rahasyam% te kr%s%n%advaipa#yana#d api 33 yatha# pa#n%d%oh% suta# ra#jam%s tathaiva tava dharmatah% ta#n pa#laya sthito dharme gurushushru#s%an%e rata#n 34 dharmara#jo hi shuddha#tma# nideshe stha#syate tava a#nr%sham%sya param% hy enam% ja#na#mi guruvatsalam 35 tava putra# dura#tma#nah% krodhalobha para#yan%a#h% i#rs%ya#bhibhu#ta# durvr%tta#s ta#n na shocitum arhasi 36 [v] eta#vad uktva# vacanam% dhr%tara#s%t%ram% mani#s%in%am va#sudevam% maha#ba#hum abhyabha#s%ata kauravah% 37 bhagavan devadevesha sura#suranamaskr%ta trivikrama namas te 'stu shan*khacakragada#dhara 38 anuja#ni#hi ma#m% kr%s%n%a vaikun%t%ha purus%ottama raks%ya#sh ca te pa#n%d%aveya# bhava#n hy es%a#m% para#yan%am 39 uktava#n asmi durbuddhim% mandam% duryodhanam% pura# yatah% kr%s%n%as tato dharmo yato dharmas tato jayah% 40 va#sudevena ti#rthena putra sam%sha#mya pa#n%d%avaih% sam%dha#nasya parah% ka#las taveti ca punah% punah% 41 na ca me tad vaco mu#d%hah% kr%tava#n sa sumandadhi#h% gha#tayitveha pr%thivi#m% tatah% sa nidhanam% gatah% 42 tva#m% ca ja#na#my aham% vi#ra pura#n%am r%s%isattamam naren%a sahitam% devam% badarya#m% suciros%itam 43 tatha# me na#radah% pra#ha vya#sash ca sumaha#tapa#h% narana#ra#yan%a#v etau sam%bhu#tau manujes%v iti 44 [va#] a#nuja#na#mi bhi#s%ma tva#m% vasu#n a#pnuhi pa#rthiva na te 'sti vr%jinam% kim% cin maya# dr%s%t%am% maha#dyute 45 pitr%bhakto 'si ra#jars%e ma#rkan%d%eya iva#parah% tena mr%tyus tava vashe sthito bhr%tya iva#natah% 46 [v] evam uktas tu ga#n*geyah% pa#n%d%ava#n idam abravi#t dhr%tara#s%t%ra mukha#m%sh ca#pi sarva#n sasuhr%das tatha# 47 pra#n%a#n utsras%t%um iccha#mi tan ma#nujn~a#tum arhatha satye prayatitavyam% vah% satyam% hi paramam% balam 48 a#nr%sham%sya parair bha#vyam% sadaiva niyata#tmabhih% brahman%yair dharmashi#laish ca tapo ni#tyaish ca bha#rata 49 ity uktva# suhr%dah% sarva#n sam%paris%vajya caiva ha punar eva#bravi#d dhi#ma#n yudhis%t%hiram idam% vacah% 50 bra#hman%a#sh caiva te nityam% pra#jn~a#sh caiva vishes%atah% a#ca#rya# r%tvijash caiva pu#jani#ya# nara#dhipa | | 1 [v] evam uktva# kuru#n sarva#n bhi#s%mah% sha#m%tanavas tada# tu#s%n%i#m% babhu#va kauravyah% sa muhu#rtam arim%dama 2 dha#raya#m a#sa ca#tma#nam% dha#ran%a#su yatha#kramam tasyordhvam agaman pra#n%a#h% sam%niruddha# maha#tmanah% 3 idam a#shcaryam a#si#c ca madhye tes%a#m% maha#tmana#m yad yan mun~cati ga#tra#n%a#m% sa sham%tanu sutas tada# tat tad vishalyam% bhavati yogayuktasya tasya vai 4 ks%an%ena preks%ata#m% tes%a#m% vishalyah% so 'bhavat tada# tam% dr%s%t%va# vismita#h% sarve va#sudeva purogama#h% saha tair munibhih% sarvais tada# vya#sa#dhibhir nr%pa 5 sam%niruddhas tu tena#tma# sarves%v a#yatanes%u vai jaga#ma bhittva# mu#rdha#nam% divam abhyutpapa#ta ca 6 maholkena ca bhi#s%masya mu#rdha desha#j jana#dhipa nih%sr%tya#ka#sham a#vishya ks%an%ena#ntar adhi#yata 7 evam% sa nr%pasha#rdu#la nr%pah% sha#m%tanavas tada# samayujyata lokaih% svair bharata#na#m% kulodvahah% 8 tatas tv a#da#ya da#ru#n%i gandha#m%sh ca vividha#n bahu#n cita#m% cakrur maha#tma#nah% pa#n%d%ava# viduras tatha# yuyutsush ca#pi kauravyah% preks%aka#s tv itare 'bhavan 9 yudhis%t%hiras tu ga#n*geyam% vidurash ca maha#matih% cha#daya#m a#satur ubhau ks%aumair ma#lyaish ca kauravam 10 dha#raya#m a#sa tasya#tha yuyutsush chatram uttamam ca#maravyajane shubhre bhi#masena#rjuna#v ubhau us%n%i#s%e paryagr%hn%i#ta#m% ma#dri#putra#v ubhau tada# 11 striyah% kaurava na#thasya bhi#s%mam% kuru kulodbhavam ta#lavr%nta#ny upa#da#ya paryavi#jan samantatah% 12 tato 'sya vidhivac cakruh% pitr%medham% maha#tmanah% ya#jaka# juhuvush ca#gnim% jaguh% sa#ma#ni sa#maga#h% 13 tatash candanaka#s%t%haish ca tatha# ka#leyakair api ka#la#garuprabhr%tibhir gandhaish cocca#vacais tatha# 14 samavaccha#dya ga#n*geyam% prajva#lya ca huta#shanam apasavyam akurvanta dhr%tara#s%t%ra mukha# nr%pa#h% 15 sam%skr%tya ca kurushres%t%ham% ga#n*geyam% kurusattama#h% jagmur bha#gi#rathi# ti#ram r%s%ijus%t%am% kuru#dvaha#h% 16 anugamyama#na# vya#sena na#radena#sitena ca kr%s%n%ena bharata stri#bhir ye ca paura#h% sama#gata#h% 17 udakam% cakrire caiva ga#n*geyasya maha#tmanah% vidhivat ks%atriya shres%t%ha#h% sa ca sarvo janas tada# 18 tato bha#gi#rathi# devi# tanayasyodake kr%te uttha#ya salila#t tasma#d rudati# shokala#lasa# 19 paridevayati# tatra kaurava#n abhyabha#s%ata nibodhata yatha#vr%ttam ucyama#nam% maya#nagha#h% 20 ra#javr%ttena sam%pannah% prajn~aya#bhijanena ca satkarta# kuruvr%ddha#na#m% pitr%bhakto dr%d%havratah% 21 ja#madagnyena ra#men%a pura# yo na para#jitah% divyair astrair maha#vi#ryah% sa hato 'dya shikhan%d%ina# 22 ashmasa#ramayam% nu#nam% hr%dayam% mama pa#rthiva#h% apashyantya#h% priyam% putram% yatra di#ryati me 'dya vai 23 sametam% pa#rthivam% ks%atram% ka#shipurya#m% svayam%vare vijityaika rathena#jau kanya#s ta# yo jaha#ra ha 24 yasya na#sti bale tulyah% pr%thivya#m api kash cana hatam% shikhan%d%ina# shrutva# yan na di#ryati me manah% 25 ja#madagnyah% kuruks%etre yudhi yena maha#tmana# pi#d%ito na#tiyatnena nihatah% sa shikhan%d%ina# 26 evam%vidham% bahu tada# vilapanti#m% maha#nadi#m a#shva#saya#m a#sa tada# sa#mna# da#modaro vibhuh% 27 sama#shvasihi bhadre tvam% ma# shucah% shubhadarshane gatah% sa parama#m% siddhim% tava putro na sam%shayah% 28 vasur es%a maha#teja#h% sha#pados%en%a shobhane manus%yata#m anupra#pto nainam% shocitum arhasi 29 sa es%a ks%atradharmen%a yudhyama#no ran%a#jire dhanam%jayena nihato nais%a nunnah% shikhan%d%ina# 30 bhi#s%mam% hi kurusha#rdu#lam udyates%um% maha#ran%e na shaktah% sam%yuge hantum% sa#ks%a#d api shatakratuh% 31 svacchandena sutas tubhyam% gatah% svargam% shubha#nane na shakta#h% syur nihantum% hi ran%e tam% sarvadevata#h% 32 tasma#n ma# tvam% saricchres%t%he shocasva kurunandanam vasu#n es%a gato devi putras te vijvara# bhava 33 ity ukta# sa# tu kr%s%n%ena vya#sena ca sarid vara# tyaktva# shokam% maha#ra#ja svam% va#ry avatata#ra ha 34 satkr%tya te ta#m% saritam% tatah% kr%s%n%a mukha# nr%pa#h% anujn~a#ta#s taya# sarve nyavartanta jana#dhipa#h% |